Tuesday, 25 November 2025

విష్ణుసహస్రణామం.. 501 to

 



501. స్వాభావ్య..

(త భ జ జ గ గ.. 10.. వసంత తిలక)

స్వాభావ్యతామది బలమ్ము సమమ్ముగానున్ 

ప్రాభావ్యతావిధి జయమ్ము ఫలమ్ము గానున్ 

స్వాభావ్యతాస్థితి విశాల సమర్ధతేనున్ 

ప్రాభవ్యతాకళ తరమ్ము పదమ్ము గానున్ 

🌼 భావం – "స్వాభావ్య" (విష్ణు సహస్రనామం 501)

స్వాభావ్య — స్వయంభూ స్వరూపుడు, తన అంతఃప్రకృతి మహిమతో స్థితిచేసేవాడు, తన సహజ తేజస్వంతో జగత్తుని నిలబెట్టేవాడు అని అర్థం.

1️⃣ స్వభావబలం

భగవంతుని సహజ గుణం, అతని స్వరూపసిద్ధ శక్తి—

నీతి, సమత్వం, ధర్మం—అన్నీ ఆయన సహజమైనవే.

2️⃣ ప్రభావం – ఫలం

ప్రపంచంలో దర్శనమయ్యే విజయం, ఫలితాలు, శక్తి—

అన్నీ ఆయన స్వాభావ్య ప్రభావమే.

3️⃣ స్వాభావ్య స్థితి – విశాల సామర్థ్యం

సర్వలోకాలలో ఆయనకు ఉన్న విశాల సామర్థ్యం

అతని సహజ స్థితి, సహజ ధర్మం.

4️⃣ కాలతరంగాలు – పరమ పదం

కాల గమనమూ, ప్రపంచ పరిణామమూ ఆయన స్వాభావ్యమే.

అదే స్వభావం పరమ పాదంగా, శాశ్వత నాదంగా వెలువడుతుంది.


✨ మొత్తం భావన

ప్రపంచం మొత్తం ఆయన సహజస్వరూపములోనే నిలుస్తోంది;

అతని స్వాభావ్యమే సృష్టి, స్థితి, నాశాలు, అన్నింటికీ కారణం.

******

502..జితామిత్ర 

జితామిత్రరూపున్ నిజాసత్య దీపమ్

సుతమ్ మార్గసాదున్ సుమాలక్ష్య లోకమ్

స్థితిన్ ధర్మ దేవా శివార్ధoబు రూపమ్

మతిన్ మాయ దుఃఖమ్ మనోనేత్రంబు నందున్

🌼 వరుస భావం

శత్రువులను జయించిన పరమాత్మ నిజసత్యానికి దీపంలా వెలిగుతూ,

లోకానికి ధర్మమార్గాన్ని దివ్యజ్యోతి ద్వారా చూపించే వాడు.

శ్రేష్ఠమైన (సుతమ్) మార్గాన్ని సాధించడానికి మనలను నడిపించి,

శుభలక్ష్యంతో నిండిన లోకక్షేమాన్ని పోషించే దేవుడు.

ధర్మంలో స్థిరత్వాన్ని (స్థితిన్) నిలబెట్టి,

శివతత్త్వం–శాంతి–కరుణల సమ్మిళిత స్వరూపంగా వెలిగే దైవము.

మన మతిని కప్పి వేయగల మాయ, దుఃఖం, అంతర్మోహం—all తొలగించి,

మనోనేత్రం (అంతరదృష్టి)కి శాంతి–జ్ఞాన–ప్రకాశాలను ప్రసాదించే వాడు.

*****

503..ప్రమోదన

(స జ   స స గ… సుమంగళి – యతి 8),

✨503. ప్రమోదన —  పద్యం

పలుకు ప్రమోదన భయమ్మును తీర్చున్

తలపు ప్రభావము తపోమయ మౌనున్

కళలు ప్రదీప్తపు సుకామ్యముగానున్

అలలు స్వభావము యేయాసయ మేనున్

🌼 వరుస భావం

ప్రమోదమయుడైన దేవుడు పలికిన మాటే భయాలను పోగొట్టి

మనసులో ఆనందస్ఫూర్తిని నింపుతుంది.

ఆయనను తలచిన ప్రభావం తపస్సు సమానమై,

మనస్సులో మౌనశక్తి, శాంతి, ఏకాగ్రతను పెంచుతుంది.

ఆయన కళలు (దివ్యశక్తులు) ప్రదీప్తమై,

సద్గమ్యమైన (సుకామ్య) ఆశల్ని నెరవేర్చే దివ్యపథాన్ని చూపుతాయి.

ప్రవాహంలా కదిలే మనసు అలలకైనా

ఆయన స్వభావం శాంతిని ఇచ్చి ఎట్లు ఆకర్షిస్తుందో — అదే ప్రమోద స్వరూపం.

🌺

504.ఆనంద 

త భ జ జ గ గ.. 10.. వసంతతిలక 

ఆనంద తత్త్వమది భక్తి యనంత మేనున్ 

గానంబు విద్యయది యుక్తి గలంబు యేనున్ 

జ్ఞానంబు మోక్షమిది శక్తి జపంబు గానున్ 

ప్రాణంబు జీవమిది రక్తి ఫలమ్ము గానున్ 

భావం

ఆనందం అనేది భక్తిలో అనంతంగా విరాజిల్లే పరమాత్మసన్నిధి.

సంగీతం (గానం) విద్యతో కలిశినప్పుడు యుక్తి, వివేకం పెంపొందిస్తుంది.

జ్ఞానం మోక్షరూపమై జీవితాన్ని విముక్తి వైపు నడిపిస్తుంది; శక్తి జపమార్గంలో సాకారమవుతుంది.

ప్రాణం జీవానికి మూలం; దాని రక్తి, మనసు ఆసక్తి – ఇవి కలిపే జీవితం ఫలప్రదమౌతుంది.

*****

505...వందన 

వందన సత్వరంభగుట వాక్కుల తీరున శుద్ధయోగ్యతన్ 

చందన యాత్మతృప్తిగను శఖ్యత పొందుట విశ్వాధర్మమున్ 

ముందర ప్రేమసంభవము ముఖ్యముగామది తీరు లక్ష్యమున్ 

యందము నమ్మశఖ్యమగు యాణతి ముక్తికి మోక్షమేయగున్

పద్య భావం (సులభ వివరణ)

వందన — నమస్కారం, సత్కారం — మన మాటల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.

ఆ వందన శుద్ధమైన హృదయంతో వెలువడినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన యోగ్యతను సంతరించుకుంటుంది.

చందనంలా అది ఆత్మను సంతృప్తి పరచి, మనిషికి శాంతి, స్నేహం కలిగిస్తుంది — ఇదే విశ్వధర్మం.

ఇవన్నిటికి ఆధారం ప్రేమ. ప్రేమ ఉండినప్పుడే వందన నిజమైన గొప్పతనాన్ని పొందుతుంది.

నిజమైన ప్రేమతో చేసిన వందన యాత్ర చివరకు ముక్తిని, మోక్షాన్ని505...వందన 


వందన సత్వరంభగుట వాక్కుల తీరున శుద్ధయోగ్యతన్ 

చందన యాత్మతృప్తిగను శఖ్యత పొందుట విశ్వాధర్మమున్ 

ముందర ప్రేమసంభవము ముఖ్యముగామది తీరు లక్ష్యమున్ 

యందము నమ్మశఖ్యమగు యాణతి ముక్తికి మోక్షమేయగున్

పద్య భావం (సులభ వివరణ)

వందన — నమస్కారం, సత్కారం — మన మాటల ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.

ఆ వందన శుద్ధమైన హృదయంతో వెలువడినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన యోగ్యతను సంతరించుకుంటుంది.

చందనంలా అది ఆత్మను సంతృప్తి పరచి, మనిషికి శాంతి, స్నేహం కలిగిస్తుంది — ఇదే విశ్వధర్మం.

ఇవన్నిటికి ఆధారం ప్రేమ. ప్రేమ ఉండినప్పుడే వందన నిజమైన గొప్పతనాన్ని పొందుతుంది.

నిజమైన ప్రేమతో చేసిన వందన యాత్ర చివరకు ముక్తిని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించగలదు — ఇది నమ్మదగ్గ, మార్పురాని సత్యం.

ప్రసాదించగలదు — ఇది నమ్మదగ్గ, మార్పురాని సత్యం.

*****

506..నంద : ఆనందం కలగచేయువాడు 
మ. కో.
నందనో దితనోన్నతాభవ నాణ్యతా మదితత్త్వమున్
చందనాల సుగంధతృప్తియు చాకచక్యపు సందడిన్
వందనాలును గాంచ సర్వము వాంఛతీర్చి దివైనమున్
కుందనాకృతి గంఛ గల్గెడి సూత్రధారిగ నందయున్

భావం
నందుడు (ఆనందప్రదుడు)
నందనత్వంతో వ్యక్తిని ఉన్నతమైన నాణ్యతలకు చేర్చే శక్తి గలవాడు
చందనంలా శాంతి, సుగంధం, సాంత్వనను ప్రసాదించే వాడు
వందనలు పొందుతూ ప్రతి వాంఛను తీర్చే వాడు
కుందనంలా స్వచ్ఛమైన రూపస్థితిని ఇచ్చి మార్గదర్శకుడౌతాడు
***507..సత్యధర్మా.. సత్య మైన వ్యాపారము కలవాడు 

సత్యధర్మాన నిస్సoదియంబున్ శు సాధ్యమ్ముగున్ 
నిత్య తత్వార్ధ నీమంబు దారేయగున్
ముత్యమెర్పౌనుముఖ్యార్ధ మూలమ్ముగన్ 
సత్యలక్ష్యానసాధ్యాశుభా సాధ్యమున్ 
భావము
నిజమైన ధర్మాన్ని నిస్సంధేహంగా సాధ్యమార్గంలో నడిపించేవాడు
నిత్య తత్త్వార్థాన్ని నియమంగా దారితీసే వాడు
ముత్యం వంటి శుద్ధమైన ప్రధాన మూలతత్వాన్ని ప్రసాదించేవాడు
సత్య లక్ష్యాన్ని శుభసాధ్యంగా మార్చి అన్ని కార్యాలకు ఫలప్రదుడౌతాడు
*****
508..త్రివిక్రమ: మూడు వేదములయందు యుండి త్రి విక్రముడై నాడు

(జ స త గ గ. యతి.. 6 )
 
త్రివిక్రమ శుతీర్ఘoబువిధానమ్
సువర్ణమయసూత్రమ్మున్ నిదానమ్
ప్రవర్ధ జయపాఠ్యమ్మున్ ప్రకారమ్
భవాభ్యుదయభాగ్యమ్మున్ ప్రభుద్ధిన్
భావం
మూడు వేదాల గర్భంలో వికసించిన త్రివిక్రమతత్త్వమే
ధర్మాన్ని దీర్ఘమైన, స్థిరమైన విధానంగా నిలబెడుతుంది.
వేదాంత సత్యం సువర్ణమయమైన పవిత్ర సూత్రంలా
విశ్వ నియమాలకు మూలాధారమవుతుంది.
ధర్మవృద్ధికి, విజయానికి పాఠ్యమై
త్రివిక్రముడు చూపే మార్గమే ఆదర్శ ప్రణాళిక.
జీవనాభివృద్ధి, శ్రేయస్సు, భాగ్యం అన్నీ
ఆ ప్రబుద్ధ తత్త్వస్వరూపుడైన త్రివిక్రముడి కృపతోనే లభించును.
*****
: 509. మహర్షి:: మూడు వేదములను ప్రత్యక్షముగా తెలిపేవాడు 

మహర్షి సమ హృద్యా భవ్యతేనున్ 
స్వహర్ష వివరమ్ముల్ నవ్యతేనున్ 
ప్రహర్ష గ ప్రభావమ్మున్ సుసేవన్ 
మహర్షి విమలమ్ముల్ సత్యమేనున్ 

భావం (అర్థం):
పద్యభావం :
మహర్షి — హృదయశుద్ధి, సమత్వం, విశాలత కలిగి, లోకమంతటికీ హితకరుడైయుండును.
ఆయన హృదయంలోని సమత్వభావం (సమ హృద్యము) వల్ల లోకానికందించే జ్ఞానం మానవతను లాలిస్తుంది.
ఆయన పొందిన స్వహర్షం — స్వానందము, ఆత్మసుఖము — ఏకాంత వైభవమై నవీన జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.
ఆయన ద్వారా వెలువడే ప్రహర్ష ప్రభావం — ఔన్నత్యమైన ఆనంద ప్రకాశం — భక్తులకు సేవసుఖాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
చివరగా, తన స్వభావంలో విమలత్వం, స్వచ్ఛత, సత్యనిష్ఠలతో నిలిచే మహర్షి — వేద సత్యాన్ని యథార్థంగా వెల్లడించేవాడు.
****
 510. కపిలాచార్య:: కపిల వర్ణము కలవాడు 
మత్తెభం
కపిలాచార్య సుకావ్యసంపదయు సాకారమ్ము నేస్తoబుగన్ 
నుపవిద్యాదయ సూత్రమున్ స్థిరముగా నూన్యత్వ భవ్యoబు గన్ 
అపవాదన్ మటు మాయమున్ తెలుప సామార్థ్యంబు తత్త్వమ్ముగన్ 
ఉపవాసమయ యుజ్వలా పలుకుయే యున్నత్వ సంభావ్యతన్ 
భావం
కపిలాచార్యుడి బోధలు సుకావ్య సమానమైనవి—సులభం, స్పష్టత, అందం కలిగినవి. అవి రూపముగల జ్ఞానమై భక్తుల హృదయాల్లో నిలుస్తాయి.ఆయన ప్రసాదించిన విద్యాసూత్రాలు—సాంఖ్య తత్త్వంలోని మూల సూత్రాలు—నిత్యసత్యాలు. అవి వ్యామోహం లేకుండా, నిశ్చలంగా నిలిచి జీవనమునకు భవ్యతనమిస్తాయి.మాయ, అపవాదం, అజ్ఞానము ఇవన్నీ ఏవో అని స్పష్టంగా చూపించగల వివేకశక్తి మహర్షికి ఉంది. ఆయన తత్త్వము మోక్షానికి మార్గదర్శకత్వమిచ్చేది.తపస్సు, ఉపవాసం, నియమం, యోగశుద్ధిలో జీవించిన ఆయన వాక్కులు ఉజ్వలమైనవి, సత్యసంయుక్తమైనవి. అవి ఉన్నత భావప్రేరణనిచ్చేవి.
*****
[26/11, 17:34] Mallapragada Ramakrishna: 511.కృతజ్ఞ.. జగత్తు నందు కృతజ్ఞతగా నుండు వాడు
జ బ స జ గ.. 8

కృతజ్ఞతాభవ శుభకార్య నేతగన్
స్థితి స్వరాలయ వశికామ్య తీరుగన్
మతి ధర్మంబుగ సమధార వాదిగన్
గతి కాలంబుగ సకలార్థ తీరుగన్
భావం
కృతజ్ఞతా భవము — కృతజ్ఞుడైన వాడు శుభకార్యాలకు నేతత్వం వహిస్తాడు.
స్థితి–స్వరాలయ–వశికామ్య — స్థిరత, సమతా స్వరూపం; వశీకారమైన మంచితనంతో నడుచుట.
మతి–ధర్మ–సమధారి — జ్ఞానం, ధర్మం, సమచిత్తతతో నడుపడే వాడు.
గతి–కాల–తీరు — కాలగమనంలో సమగ్ర మార్గదర్శకుడై జగత్తుకు ప్రయోజనకరమైన దారులను చూపే వాడు.
***
 512..మేదినీపతి.. భూదేవికి భర్త అయినా వాడు 

ర న భ భ  గ గ.. భూమాత.. 9
మేదినీపతి శుభాల మెపంబగు తీరున్
యాది దైవముగాను యశోమయ లక్ష్యము గానున్ 
నాద శబ్దముగానునయానతి మార్గము గానున్ 
వేదతత్త్వము గాను వరాలను నిచ్చెది తల్లీ 
భావం
మేదినీపతి — భూమాతకు భర్త; భూదేవికి పరమాధిపతి.
తొలి పాదం: ఆయన ఉన్నత శుభాల పునాది.
రెండో పాదం: విశ్వానికి ఆధారదేవుడు; యశస్సుతో నిండిన శాశ్వత లక్ష్యం.
మూడో పాదం: నాద–శబ్ద రూపంగా జగత్తుకు మార్గనిర్దేశకుడు.
నాల్గవ పాదం: వేదతత్త్వముగా నిలిచి అనేక వరాలు ప్రసాదించే దేవుడు.
******
 513..త్రిపద : మూడు అడుగులు కలవాడు

త్రిపద దాన మాసించియు క్రియలుగాను 
స్వపర ధర్మ సత్యము నెంచ వాక్కు గాను 
జపతపంబుగా వరములు జాతరగుట 
త్రిపద ధారి గాబలి దాన విష్ణు విగుట 
భావం
త్రిపద — మూడు అడుగులతో ప్రపంచాలను ఆవరించిన వామన/త్రివిక్రమ.
ఆయన దానం, క్రియలు, కార్యాలు అన్నీ త్యాగధర్మంతో నిండినవి.
స్వధర్మ–పరధర్మ–సత్యవాక్యాలన్నీ ఆయన స్వరూపగ్రహణమే.
జపం, తపస్సు, వరప్రదానం..
మూడు అడుగులు వేయడం విశ్వాన్ని రక్షించడానికి చేసిన దివ్యమైన అవతారకార్యం.
*****
 514..త్రిదశాధ్యక్ష: వరాహ రూపం నా ప్రళయ కాలమనా బ్రహ్మా దులకు రక్షగానందువాడు 
514. త్రిదశాధ్యక్షః — అనుష్టుప్ (8+8)
(శుద్ధిత రూపం)
త్రిదశాధ్యక్ష వరాహరూప తేజసు ధారిగన్
త్రికాల నిర్ణయంబుగన్ స్వరాజ్య సంపదేయగన్
త్రినేత్ర నేస్తమేయగున్ త్రిగుణ సఖ్యతేయగున్
ప్రళయకాల రక్షగన్ శ్రిత జనార్తిహరిగన్
✔ భావం
త్రిదశులు (ముప్పది దేవతలు) పై అధిపత్యం కలవాడు.
వరాహరూపంలో అపారతేజసు సంపాదించెను.
త్రికాలజ్ఞానిగా, స్వరాజ్యసంపద (స్వాధీన శక్తి) కలిగిన వాడు.
త్రినేత్రస్వామి; త్రిగుణాలతో సమసత్త్వంగా నిలిచే నాయకుడు.
ప్రళయకాలంలో భూదేవి, బ్రహ్మాదులను రక్షించిన శ్రితజనార్తిహారి.
****
 515..మహాశృంగ: సాటిలేని పెద్ద కోడలు

మహాశృంగవిశ్వా మహామాయ మోహల్ 
మహాస్వేచ్చవిశ్వా మనోనేత్ర మోహాల్ 
మహాలక్ష్య విశ్వా మహాభావ మోహాల్
మహా కార్య విశ్వా మహామోక్ష మోహాల్

భావార్థం....మహాశృంగ — జగత్తులోని అత్యున్నత శిఖరతత్త్వం, శక్తులలో శక్తి.ఆమె మాయను, స్వేచ్ఛను, లక్ష్యాన్ని, భావాన్ని, కార్యాన్ని, మోక్షాన్ని కూడా నియంత్రించే పరాశక్తి.అన్ని విశ్వప్రవాహాలు ఆమె శిఖరస్థానంలో నుండి పుట్టుకొస్తాయి.
*****

: 516. కృతాoతకృత్... యముని వంటి హిరణ్యాక్షుడిని సంహరిం చినవాడు 
కృతాంత కృత్ యేకృషీ విశ్వ రక్షా
యుతాంతాస సంయుక్త సంయోగ దీక్షా
నితాంతా భవానీ కృపా సిద్ధి శిక్షా
నుతాంతా వినూత్నా సహాయంబు తీరుణ్
భావం (సరళంగా, స్పష్టంగా):
కృతాంతకృత్—అంటే యముని వంటి మరణాన్ని తుదముట్టించగల శక్తి కలవాడు.అతడు సృష్టిని రక్షించే నిష్టతో,ధర్మ–యోగ–దీక్షలతో సమర్ధుడై,భవానీ కృపతో సిద్ధి–శిక్షణలు ప్రసాదిస్తూ,ఎల్లప్పుడు వినూత్నమైన సహాయాన్ని ప్రాణుల తరఫున పూర్తి చేసేవాడు.
****
: 517... మహా వరాహ :: మహా వరాహ రూపం కలవాడు 

మహా వరాహ దీక్షగన్ మనోసాక్షిగ రక్షగన్ 
మహా వరాల యుక్తిగన్ మహా దాహాల ముక్తిగన్ 
మహా రాక్షస సంహార దీక్షా దక్షత గానుగన్ 
మహా మాయను మార్పుగన్ మానసమ్మున తిష్టగన్ 
భావం
మహా వరాహుడు—భువిని రక్షించేందుకు వరాహావతారమై దిగివచ్చినదైవస్వరూపుడు.అతని దీక్ష మనస్సుకు సాక్షిగా నిలిచిప్రాణులన్నిటికీ రక్షణను ప్రసాదిస్తుంది.మహా వరాలు (మహోపకారాలు) చేయగల సమర్ధతతోఅతడు దాహాలన్నింటినీ (లోక దుఃఖ–తీవ్రతలను) తొలగిస్తాడు. రాక్షస సంహారంలో అపార దక్షతగలవాడు,
దేవమాయను మార్పు చేసి
మనస్సులో నిత్యమూ నిలిచే శాంతిగా వెలుగుతాడు.
****
: 518. గోవింద: వేద వాక్కుల చేత పొందబడువాడు 
శా..
గోవిందా మది నేస్తమైకదలచు పూజ్యమ్ము దేహమ్ముగన్ 
గోవిందావిధియాడునాటకము భూరక్ష దీక్షేయగున్ 
గోవిందాసహనమ్ముతీరుగనునె గోప్యమ్ము భోదేయగున్
గోవిందానిజమాయమార్చగలిగె రూపమ్ము లోకమ్ముగన్ 

గోవిందుడు—మనసుకు అత్యంత సన్నిహితుడై,
పూజకు పాత్రుడై,జీవదేహానికి ఆత్మస్వరూపమై ఉంటాడు.
లోకనాటకాన్ని ధర్మవిధి ప్రకారం నడిపిస్తూసర్వజన రక్షణకు దీక్షగా నిలుస్తాడు.అతని సహనం అపారమై,తెలియని గూఢార్థాలను భక్తులకు బోధిస్తాడు.మాయను నిజమై మార్పు చేసిలోకమంతటా ఆవహించేదివ్యరూపంగా వెలుగుతాడు.మీ పద్యం అర్థవంతంగా, భావపరంగా మంచి ప్రవాహంతో ఉంది.
****
 519..సుషేణ.. గణ రూపమున చక్కని సేన గలవాడు
జ ర జ ర జ గ (10)
సుషేణ సర్వరక్షనేను సూత్రధారిగానగున్,
విశేష లక్షణాలుగాను విశ్వమందు లీలగన్;
అశేష విశ్వలక్ష్యమేను ఆశ్రితార్తి రక్షగన్,
ససేవ నిత్యసత్యమేను శాంతిగమ్యమేయగున్.
సులభ భావం:సుషేణుడు—సర్వరక్షణే శక్తిని కలవాడు, దేవలీలకు సూత్రధారి.అవనిలో విశేష లక్షణాలతో వెలిగే వాడు.సర్వలోక లక్ష్యరూపుడు;ఆశ్రితులను రక్షించి
నిత్యసత్య స్వరూపంగా శాంతికి నడిపించేవాడు.
******
: 520.కనకాంగదీ.. సువర్ణమైన దివ్యభరణములను ధరించువాడు 
(స జ స స గ.. 8 సుమంగళి )

కనకాంగదీ సృతికళాధర దివ్యం 
ప్రణయాంకదీక్షగ ప్రభావము కాంతిన్
గుణ సేవధీరతయు గుర్తుగనౌనున్
గణ లక్ష్య సాధ్యము గళమ్ము గనౌనున్
భావం:
కనకాంగదీ — సువర్ణమయమైన దివ్యాభరణాలను ధరించి కాంతులీనువాడు.ఆయన సృష్టి–కళల అధిపతి;ప్రేమ, దీక్ష, ప్రభావం కలిసిన ప్రకాశరూపుడు.గుణసేవలో ధీరత్వం కలిగి,గణాల లక్ష్యాలను సాధించే శక్తిస్వరూపుడై,ఆయన నాదం (గళం/మంత్రం) మంగళప్రదమై వెలుగుతుంది.
****
521..గుహ్య :: రహస్యములైనా ఉపరిషత్తులతో నిండి ఉన్నవాడు 
గుహ్య మన్నది విశ్వ వాకిట గుప్త జ్ఞానము సర్వదా 
సహ్య యన్నది సత్య ధర్మము సర్వ సన్నుది చేర్చుటే 
ప్రహ్య సేవల నిత్యవైనము ప్రభావమ్ముయు సంపదే 
వహ్య మైన సహేతు సందడి వాక్కు తీరున నిల్చుటే 
పద్య భావం
గుహ్య అంటే లోతైన రహస్యజ్ఞానం. దేవుడు విశ్వ వాకిట నిలబడి, సమస్త జనులకు  తెలియని ఆ అంతర్గత తత్త్వాన్ని తనలో దాచుకొని ఉన్నవాడు.సహ్య — ఆయన సత్యధర్మాలను భరించగలడు, నిలబెట్టగలడు; లోకానికి వాటిని చేరుస్తాడు.ప్రహ్య — దైవసేవలు, భక్తి, నిష్ఠల ప్రభావంతో వెలిగే శక్తి; ఆ ప్రభావమే సంపద.వహ్య — దేవుడు వెలుపలి ప్రవర్తన/వాక్కు ద్వారా కూడా శోభనమైన నీతి, సహేతుకతను నిలబెట్టేవాడు.
****&
: 522. గభీర.. జ్ఞానము ఐశ్వర్యము బలము వీర్యము మొదలైన వాని చేత గంభీరంగా ఉండువాడు 

గభీర మోహదాహబంధ గమ్యమవ్వ గీతగన్ 
ప్రభాత మాయలన్నితీరు ప్రాభవమ్ము గానుగన్
విభాగ కాలనిర్ణయమ్ము విద్య లన్ని కాంతు లుగన్
స్వభావ మన్నదే జనంబు వాక్కులవ్వ తీరుగన్ 
భావం
ఈ నామంలో దేవుడు గంభీరుడు —
ఆయన గంభీరత అనేది ఒకే లక్షణం వల్ల కాదు.
జ్ఞానం,ఐశ్వర్యం,బలం,వీర్యం,శక్తి,ధర్మనిర్ణయం,
కాలవ్యవస్థ,ప్రభావసంపత్తిఇవన్నీ కలసి ఆయనను అపారమైన లోతుతో, స్థిరతతో, నిశ్చల మహత్తుతో గంభీరునిగా నిలబెడతాయి.మనుష్యుల మోహబంధనాల మహాజ్వాలలో కూడా ఆయన సులభంగా కనిపించే మార్గం చూపే గీతంలా ఉంటాడు.ఆయన ప్రభావం అన్ని మాయలను తొలగిస్తుంది.కాలాన్ని విభజించేది, నిర్ణయించేది ఆయనే. విద్యలన్నిటికీ కాంతినిచ్చేది ఆయనే.ఆయన స్వభావమే ప్రజలకు వాక్యాధారమవుతుంది, జీవనతీరు అవుతుంది.
***†
 523.గహన :: మిక్కిలి కష్టంగా ప్రవేశింప బడువాడు 
తరళము
గహణ రూప మనస్సు లోకము గామనంబగువేలగన్
మహతి మాయల బంధధారలు మాలికై వెలసిళ్ళుటన్
సహజ మూలము జ్ఞానసిద్ధియు సామరస్యము చేరువై
దహన మన్నది శోకబాధయు దాటు జీవిత మార్గమే
భావం
గహన స్వరూపమయిన మనస్సులో లోకాలన్నీ ప్రవహిస్తున్నాయి.అందులోని మార్గాలు స్పష్టంగా కనిపించవు; అవి అంగీకరించాలన్నా అర్థం చేసుకోవాలన్నా కష్టమే.మహత్తరమైన మాయాబంధాల ధారలు ఒకదానికొకటి చేర్చి మాలికలా వెలుగుతాయి—
అవి జీవిని చుట్టుముట్టే సంకెళ్ళుగా నిలుస్తాయి.
ఆ లోతు మధ్యసహజమైన మూలజ్ఞాన సంపద,
సిద్ధి,అంతర సామరస్యం చేరువై నిలిస్తే—మనిషిని దహించేశోకమూ, బాధలూ అధిగమించబడతాయి.
అదేజీవిత మార్గం యొక్క నిజ స్వరూపం.
****
 524..గుప్త.. మనోవాక్కులకు అగోచరమైన వాడు 

 గుప్తమైనది జీవనమ్మున గుర్వుబోధలు తప్పవే 
లుప్తచేష్టలు మాయమర్మము సూత్రమవ్వుట నొప్పులే 
సుప్తలక్ష్యము సర్వవైనము సూణ్య తత్త్వము నీడలే 
గుప్తమోహము విశ్వ మందున గుప్తదాహము జీవమున్ 
అర్థం / భావం
దైవతత్త్వం గుప్తము — మనస్సుకు, మాటకు అందని లోతు.జీవనంలో గురువుల బోధలు మాత్రమే ఆ గుప్తత నీడను తొలగించగలవు.మన చెడు చెష్టలు తానే లుప్తమవుతూ, వాటి మర్మాన్ని మాయ సూత్రమై చూపిస్తాయి.మనం వెతుకుతున్న లక్ష్యం చాలా సార్లు సుప్తం — కనిపించని శూన్యతత్త్వపు నీడలలో దాగి ఉంటుంది.ఈ లోకమంతా గుప్తమైన మోహంతో నిండినది;జీవి అంతరంలో దహించే గుప్తదాహమే అతన్ని మళ్లీ మళ్లీ సాధన వైపు తొక్కిస్తుంది.
******
 525.. చక్రగదాధరః చక్రం గదను ఆయుధం కలిగి ఉన్నవాడు
ఉ..
చక్రగదాధరా! వినయజాడ్యపు గర్భిత శత్రుఘాతుకన్
శుక్రమనోభావంబుగుట సూత్రమై శోభిత వేణువేయగున్
చక్ర సజీవ పోషకుడై శత్రుసుసంపద రూపమెయగున్
చక్రసుభాశురంబుగ దగు శాంతి సుధాత్రి దైవమెయగున్
పద్యం భావం
చక్రం, గదను ధరించిన దేవుడు శత్రువులను సంహరించే శక్తిశాలి.ఆయన మనోభావాలను శుక్రమైన సూత్రంగా, ధర్మపథంగా నిలబెడతాడు.జీవిని రక్షించే, పోషించే చక్రధారి; దుష్టులను నివారించి సుసంపదను ప్రసాదిస్తాడు.భాస్వరం గల దైవశక్తి శాంతిని కాపాడే సుధాత్రిగా నిలుస్తుంది.
****
526.వేదా : సృష్టి చేయువాడు

వేదా శక్తి పరా హరీ సుమధురా విశ్వoబు యంతర్గతన్
వేదా సర్వమయా సుఖీచ్ఛ శుభమున్ వెన్నెల్కె మా త్సర్యమున్
వేదా బ్రహ్మ కళాయశస్సు జయమున్ విజ్ఞాన సంభావ్యతన్
వేదా కాంక్షసురార్చితగన్ జీవే చ్చ  వైరుప్యమున్
— వేదము పరాశక్తి; హరికి ప్రియమైనది. సమస్త విశ్వానికీ అంతర్గతమైన సుమధుర శక్తిగా వెలుగుతుంది.— వేదం సర్వమయం; సుఖాన్ని ఇస్తుంది; శుభాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. వెన్నెలలా నిర్మలమైనదై, అసూయలను తొలగించే శక్తిని కలిగి ఉంటుంది.— వేదం బ్రహ్మనికి కళ, యశస్సు. జయస్వరూపమై, విజ్ఞానానికి ఆధారభూతమై ఉంటుంది.— వేదం కోరుకున్న ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; దేవతలచే ఆరాధితమై ఉంటుంది. జీవుల లోపాలను, వైరూప్యాలను తొలగించగల శక్తిని కలిగి ఉంటుంది.
*****
 527..స్వాంగ.. కార్యసాధనమునా తనకు తానే సహాయపడువాడు 

స్వాంగ యోచన సర్వ సేవల సామ దానము భేదమే 
స్వాంగ తృప్తియు భక్తి తత్త్వము సాధనంబుయు సర్వమే 
స్వాoగ లక్ష్యము జీవతత్త్వము వాక్య తీరున సాగుటే 
స్వాంగ హృద్యము సత్యధర్మము వాంఛలేయగు మూలమున్ 
— స్వాంగము అంటే: తనలో తానే యోచించడం, తనకున్న సేవా భావం, సామ–దాన–భేదాదులు అన్నీ తనకు తానే ఉపకరించే పద్ధతులే.— స్వాంగము అంటే: అంతర్మన తృప్తి. భక్తి తత్త్వమూ, సాధనము కూడా తనలోనే ఉద్భవించేవి.— స్వాంగ లక్ష్యం: జీవతత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకొని వాక్కు–వర్తనలతో సజీవంగా ఆ తత్త్వాన్ని అనుసరించడం.— స్వాంగానికి హృద్యత్వం సత్యధర్మం వల్లే. సత్కాంక్షల మూలం అదే — సత్యధర్మమే.
****
 528..అజిత: అవతారము యందు ఎవరి చేత అవమానం పొందని వాడు 

అజిత లక్ష్యసాధనతీరు ఆశ్రి భక్తి 
సృజన రక్ష ధర్మము తీరు శృతిలయలగు 
అఖిల బ్రహ్మతత్త్వముతీరు ఆలనయగు
ముదము లేని హృదయ తీరు ముఖ్య మగుట 
— అజితుడు తన లక్ష్యసాధనలో భక్తులకు ఆశ్రయంగా నిలుస్తాడు; ఆయన తీరే భక్తులకు మార్గదర్శకం.— సృష్టి, రక్షణ, ధర్మపాలన — ఇవన్నీ జగత్తు శృతి–లయల వంటి శాశ్వత నియమాలుగా ఆయన తీరులో ప్రతిఫలిస్తాయి.— సమస్త బ్రహ్మతత్త్వం ఆయన తీరులోనే నిగూఢంగా ఉంది; ఆ తత్త్వాన్ని ఆలనీయంగా గ్రహించాలి.— అజితుని హృదయతీరు ముదములేని నిర్మలత్వంతో ఉంటుంది; అదే ఆయన ముఖ్యమైన మహిమ.
****
 529..కృష్ణ : నల్లని శరీరము కలవాడు 

కృష్ణ పింగళ విశ్వమోహిత కృష్ణ దేహము సుందరం 
కృష్ణ గీతయు సత్యధర్మము కృష్ణ వాక్యము సుందరం 
కృష్ణ ప్రేమయు మాయలన్నియు కృష్ణ తీరున సుందరం 
కృష్ణ సేవల నిత్య సత్యము కృష్ణ తత్త్వము సుందరం 
 కృష్ణ —భావం
— కృష్ణుని పింగళవర్ణ (నీల–శ్యామ) దేహం విశ్వమంతటినీ మోహింపజేసే సౌందర్యమయం.— కృష్ణుడి గీత (ఉపదేశము) సత్యధర్మమయము; ఆయన వాక్కు సుందరమైన జ్ఞానరూపం.— కృష్ణుని ప్రేమ మాయములను తొలగిస్తుంది; ఆయన తీరుతెన్నెలన్నీ సుందరమైన దైవస్వరూపం.— కృష్ణుని సేవలలో నిత్యసత్యం ఉంది; కృష్ణతత్త్వం స్వయంగా సుందర దివ్యస్వరూపమే.
*****
 530.దృఢ : తన స్వరూపము సామర్థ్యము మొదలైన వాని నుండి జారుట యనునది లేనివాడు 
(స జ స స గ... 8..సుమంగళి)
దృఢ సంతసమ్ము సదృతంబుగనౌనున్ 
దృఢ వాంఛతీర్చ సదృవంబుగనౌనున్
దృఢ సేవ కల్పనదృతం సమయంబున్
దృఢ లక్ష్య సాధ్య కృషీజయమేనున్
 దృఢ — వరుస భావం— దృఢుడు తన ఆనందంలో, సత్స్వభావంలో ఎలాంటి జారుడు లేకుండా స్థిరంగా నిలుస్తాడు.— తన వాంఛలను (సత్కామాలను) నెరవేర్చడానికి ఆయన తీరుతెన్నెలు కూడా స్థిరతతో, దృఢత్వంతో నడుస్తాయి.— సేవలో ఆయన కల్పన, నిబద్ధత కాలసందర్భాలను అనుసరించి ఎల్లప్పుడూ దృఢమైనదిగా ఉంటుంది.— దృఢుడి లక్ష్యం స్పష్టమైనది; కృషి అచంచలమైనది; ఫలితం తప్పకుండా జయం అవుతుంది.
*****
531..సంకర్షణ — అనగా రక్షణ, ఆకర్షణ, ఆపన్నులకు తోడ్పాటు.

సంకర్షణామది యనంత సహాయమే నున్
సంకర్షణా విధిగయాడు సమర్థతానున్
సంకర్షణాకుల సుఖాల సమమ్ము గాను న్
సంకర్షణాగతి శుభమ్ము సశాంతి గాను న్
భావం.... "అనంత సహాయం" — పరమాత్మ తేజం. “విధి గయాడు సమర్థత” — దైవకృపతో విధి మార్పు. “సుఖాల సమం” — సమత్వానందం.  “గతి శుభమ్ము” — శాంతి, పరమదీప్తి.
****
: 532.. అచ్యుతః 

అచ్యుత నీతిగమ్యమగు మంగళదేహ వర్ధమానునన్
అచ్యుత లక్ష్మినాథుడగు దాశయనేస్త సమర్థతానునన్
అచ్యుత శాంతిసంపదగు యానతిదేహ బంధువైనునన్
అచ్యుత ధర్మసౌరభగు సత్వరరూప దయాసుదర్శనున్
✨ భావం – అచ్యుత
అచ్యుతుడు అనగా – అచలుడు, చ్యుతి లేనివాడు, శాశ్వత సత్యస్వరూపుడు.ఆయన ధర్మనీతుల మూలమైన మంగళరూపుడు; ఆయన దేహం అనుగ్రహమయమైన దివ్యకాంతి.లక్ష్మీనాథుడై, ఏ జీవుడి ఆశయాన్ని సత్సంకల్పంగా మార్చే సమర్థస్వరూపుడు. భక్తుల హృదయంలో శాంతి సంపదను నింపి, వారి యానతి (జీవన ప్రయాణం)కు స్నేహితుడై,
బంధువై, మార్గంలో నిలిచే వైకల్యాలను పోగొట్టే దివ్య సహచరుడు.ఆయన ధర్మమే బ్రతుకు; ఆయన రూపమే సత్యవ్రతం.ఈ అచ్యుతత్వమే సర్వానందానికి మూలం — దయ, సౌమ్యం, సుదర్శన కాంతి అన్నీ అందులోనే కలిసిపోయినవి.
*****
 533.వరుణ

వరుణ దేవర మేఘ మార్గము వర్ష తీరన సంభవం
కరుణ చూపుల పృద్వి మాతకు కాలనిర్ణయ వైభవం
అరుణ వైభవ తోడు నీడగ అక్కరే యగు ప్రాభవం 
చరణసౌమ్యము సర్వ లక్ష్యము సామ దానము సత్యమున్ 
భావం...వరుణుడు — జలతత్త్వ స్వామి; మేఘాల మార్గాన్ని నడిపి వర్షధారను ప్రసాదించే దేవుడు.అతడి కరుణ వల్లే భూమాత జీవంతో నిండుతుంది; కాలచక్రం సక్రమంగా నడుస్తుంది.సూర్యుడి అరుణవర్ణ జ్యోతితో కలిసి, ప్రకృతిలో సౌఖ్యం సమతౌల్యం ఏర్పడుతుంది.వరుణుని చరణసామ్యము, అతని నీతి, ధర్మం, సమదాన గుణాలు —సత్యాన్ని నిలబెట్టే సర్వలక్ష్యాల మూలం.
*****
 534..వారణ” అంటే
తనను వరించుకునే అవకాశం ఇచ్చేది వరముల ప్రదాత అనుగ్రహస్వరూపుడు.

వారణ రూపవైభవపు వర్ధమనో మయమే విశాలతన్
ధార గుణోదయంబుగట దాశరధీ శయశ్రీపసంపదన్
పూరణ భావతత్త్వమున పూజ్యము తీరు మనస్సు  దైవతన్
తారక దివ్యసాగర సుతా తటిలంబున భావ శోభితన్

దైవస్వరూపం వారణ రూపంలో అపారమైన వైభవంతో ఉంటుంది.– మనసు (మనోమయం) ఆయన వైభవాన్ని గ్రహించినప్పుడల్లా,విశాలమైన దివ్యానుభూతి పెరుగుతూ వుంటుంది.ధార గుణోదయంబుగట దాశరధీ శయశ్రీపసంపదన్– ఇక్కడ “ధార గుణోదయం” అంటే ఆ గుణాలు ప్రవాహంలా వెలువడుట.– దాశరధీ అనే పదం రామపరమాత్మ తత్వంను సూచిస్తుంది — ధర్మస్వరూపుడు, స్నేహనిధి, శాంతియుక్త దేవుడు. పరిపూర్ణ శ్రేయస్సు, క్షేమం, దైవసంపదల మూలం.
*****
: .535. వృక్ష — భావవివరణ
(వృక్షము వలే చలణరహితుడు — స్థిరుడు, నిశ్చలుడు,
 ధృడతత్త్వస్వరూపుడు)

వృక్ష సంపద సర్వ కాలము వేద్ధి చెందుట మూలమున్
రక్ష యన్నది యెప్పుకొన్నది రమ్యతేయగు కాలమున్ 
శిక్షణామది భక్తియుక్తియు సేవలన్నియు మౌనమున్ 
దక్షతావిధి గాలి పంచియు ధన్యతాగతి వృక్షమున్ 
– వృక్షానికి ప్రాణసారం మూలం.– దైవతత్వం కూడా అలాగే —ధర్మ మూలాన్ని గట్టిగా పట్టుకొని, కాలాంతరాలపాటు సంపదను (కరుణ, శక్తి, జ్ఞానం) పెంచుతూ నిలిచేది.– “సర్వకాలము వేద్ధి చెంది” → శాశ్వతత్వం, తేజస్సు, స్థిరత్వం.– వృక్షం ఎల్లప్పుడూ రక్షకుడు — నీడ ఇస్తుంది, ఆహారం ఇస్తుంది, శాంతినిస్తుంది.– దైవం కూడా అలాగే —ప్రతి యుగంలో, ప్రతి పరిస్థితిలో మనసును రక్షించే రమ్యమైన శక్తి.
– ఈ పాదం రక్షణతత్త్వాన్ని, చలణరహితమైన దైవానుభూతిని చెబుతుంది.– వృక్షం “మౌనంలో” అన్నీ నేర్పుతుంది —
 సహనం దానం వినయం నిష్కామ సేవ– అలాగే దైవం కూడా —శబ్దం చేయకుండా, మౌనసాక్షిగా భక్తిని, సేవభావాన్ని మనసులో వికసింపజేస్తుంది.– ఈ పాదం “దైవమౌనం — అంతర్ బోధ” భావాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
– వృక్షం గాలిని పంచుతుంది, జీవనాన్ని ఇస్తుంది, పర్యావరణాన్ని నిలబెడుతుంది.
– దైవం కూడా తన దక్షత, కరుణ, కృపతో మన జీవితానికి ఆత్మగతిని (ధన్యతను) ప్రసాదిస్తుంది.
*****
536..పుష్కరాక్ష: హృదయపూర్వక వ్యాపించి యుండువాడు 

పుష్కరాక్ష హృదయ తత్వ పుడమినందు 
సర్వ నేత్ర చూపుల తత్వ సరయు వాడు 
విషయవాంఛలు తీర్చెడి వినయ తీరు 
ప్రతిభ ఫలమును జుపెడి ప్రగతి తీరు 

భావం
పుష్కరాక్షుడు హృదయంలోని విశాలతను పుడమిలో ప్రతిఫలింపజేసేవాడు.అన్ని నేత్రముల దర్శనాన్ని అనుభవింపజేసే తత్త్వస్వరూపి.భక్తుల కోర్కెలను వినయంతో తీర్చేవాడు.ప్రతిభకు తగిన ఫలితాలు చూపిస్తూ, అభివృద్ధి దారిలో నడిపేవాడు.
****
 537. మహామన : సృష్టి మానసతోనే చేయువాడు

మహామన సహాయమున్ మహావిద్యల తీరుగన్
మహాతత్త్వ సృష్టిగన్ మహాశక్తియు యుక్తిగన్
మహామాయ విభావమున్ మహాదేహ ప్రవాహమున్
మహారుద్ర ధర్మంబున్ మహాస్వచ్ఛత రూపమున్
భావం..మహామనుడు సృష్టిని మానసశక్తితోనే ఆవిష్కరించువాడు. మహావిద్యల పరమ మార్గాలను చూపువాడు.మహాతత్త్వాల సృష్టి యుక్తిశక్తులతో నిండినదై యుండును.
మహామాయ నుండి మహాదేహం వరకు బ్రహ్మాండ ప్రవాహాన్ని నడిపించువాడు.
రుద్రధర్మం, స్వచ్ఛమైన రూపం — ఇవన్నీ ఆయనే.
****
 538..భగవాన్.: పరమ పూజ్యుడు సమస్త కళ్యాణ స్వరూపుడు 

భగవాన్ సహాయమ్ భావత్వంబు తీరున్ 
సగుణ్యమ్ సకార్యమ్ సమర్ధమ్ శుభమ్మున్ 
స్వగీతే స్వతిర్ధం స్వలక్ష్యమ్ స్వధర్మమ్ 
ప్రగాఢమ్ ప్రలోభం ప్రధానం పరంబున్
భావం

భగవాన్ అనుగ్రహం జీవుని భావతత్త్వాలను సరిచేస్తుంది.సగుణ, నిర్గుణ పరస్పరతను సమర్థంగా నడిపించే శుభస్వరూపి.తన గీత, తన ధర్మం, తన లక్ష్యమంతా జగతీకే మార్గదర్శకమవుతాయి.ప్రగాఢ ప్రభావం కలిగి, సమస్తంలో ప్రధానం, పరమ పూజ్యుడు.
****
: 539. భగహా : సంహారకాలమున ఐశ్వర్యం కూడా లెక్క చేయనివాడు

భగహా సమయంబు భవార్ధంబుగానున్
యుగకర్త యథోధ్య యుతంబుగ నూన్
యుగతత్త్వము ధర్మ శుభోన్నతిగన్
భగహా ప్రభవంబు భవాభ్యుదయన్

భావం
భగహా సంహారకాలంలో కూడా ఐశ్వర్యాలకు విలువ ఇవ్వక,
భవసారం ఏమిటో తెలిపే సాక్షిగా నిలుస్తాడు.
యుగాలను సృష్టించి నడిపించే యుగకర్తగా, ధర్మోన్నతికి కారణుడవుతాడు.
తన ప్రభావమే సృష్టి–స్థితి–లయలకు మూలం,
అదే భవాభ్యుదయానికి ఆధారం.
*****
: **540. ఆనందీ....సుఖస్వరూపుడు – సంపదలతో సమృద్ధిగా ఉండువాడు**

శార్దూలవిక్రీడితము
ఆనందీ ప్రణవంబు నందు నణిమా! ఆకాంక్ష ముద్రాస్తితే!
ఆనందీ ప్రమదంబు నందు గరిమా! ఆశ్చర్య నాదప్రియే!
ఆనందీ భువనంబు నందు లగిమా! ఆకర్ష శబ్దస్థితే!
ఆనందీ వర విష్ణువే! శరణమే! నారోగ్య ధర్మంబుగన్!
భావం
ప్రణవ నాదంలో నిండిన నిత్యానంద స్వరూపి.
ప్రమద, ఆశ్చర్య, గరిమ, నాదరసాలలో స్థితుడై,
లఘిమా–గరిమా వంటి అష్టసిద్ధులను ప్రసాదించువాడు.భువనమంతాఆనందతత్త్వంతో వ్యాపించేవాడు.సర్వ సంపదలతో కరుణామయుడై,వరప్రదుడు, విష్ణురూపుడు —సర్వజనులకు ఆరోగ్యమార్గం, ధర్మమార్గం ఇచ్చేవాడు.
*****
[: 541.. వనమాలీ.. పంచతన్మా త్ర  రూపమైన వైజయంతి అను పేరుగా వనమాలను ధరించేవాడు 
మ..
వనమాలీసమ తుల్యసంభవముగన్ వాశ్చల్య విశ్వాసమున్ 
రుణభక్తీసహయుక్త ధారిగను సారూప్యoబు సేవార్దిగన్
గుణలక్ష్యామది లీలమానసముగన్ సూక్ష్మంబు సమ్మోహమున్ 
ఘనతంత్రంబుగనౌనుసర్వమయమున్ గమ్యంబు సౌమ్యంబుగన్ 
భావం
వనమాలీ అంటే "వైజయంతీ" అనే పంచతన్మాత్ర రూపమైన దివ్యమాలను ధరించేవాడు — శ్రీవిష్ణువు.
ఈ పద్యంలో:
ఆయన ధరించిన వనమాల సమతుల్యత, స్థిరత్వం, విశ్వాసం
ధారకుడైన విష్ణువు భక్తులను రుణముల నుండి విముక్తం చేస్తాడు
ఆయన లీలలు, గుణాలు, మనోరాజ్యం సమ్మోహకరమైనవి
ఆయన తత్వం సర్వమయము, ఘనమైనదీ, సౌమ్యమైనదీ, సులభగమ్యము అనే భావం వ్యక్తమవుతుంది.
***
[ 542.. హలాయుధః..నాగలి ఆయుధం ధరించిన వాడు 

హలాయుధా సమ సమర్ధ హహా సహాయమ్ 
స్వలాభ మేతనములేని సకాల సేవా 
ప్రలోభమే గుణమయమ్ము ప్రభావమేనున్ 
విలాశబంధగు చరిత్ర వినోదమేనున్ 
భావం
హలాయుధుడు — హలం అనే నాగలిని ఆయుధంగా ధరించే బలరాముడు.
సమసమర్థుడై భక్తులకు సహాయకుడు, ధర్మసేవకుడు.
స్వలాభం లేని సేవ—అతని నిష్కామ కర్మ.
ప్రపంచపు ప్రలోభాలను గుణాలుగా మార్చగల ప్రభావశక్తి అతనిది.
అతని అవతారచరిత్ర స్వయంగా విలాసమయమైన వినోదం, సద్గుణాలకు పునాదిగా నిలుస్తుంది.
*****
[ 543.. ఆదిత్యః.. పక్షప మహర్షికి అది తీయందు వామన రూపంలో అవతరించిన వాడు 
ఆదిత్యాహృదయంబుధా మమగుటన్ ఆత్మార్థి తీరేగగున్ 
పాదాంపట్టగభక్తితత్త్వము గనున్ ప్రావీణ్య లక్ష్యoబుగన్
నాదంబుణ్ సహమోదమున్ కరణతో నాణ్యత్వ స్నేహార్దిగన్ 
వేదంబున్ ముదమొoదు భావముగనున్ పేర్చేను పాశంబుగన్
భావం
ఆదిత్యః — వామనావతారంలో అదితి తపస్సును పుష్కలంగా చేసిన మహర్షి కశ్యపునకు వరంగా జన్మించినది.
ఆయన హృదయము జ్ఞానసాగరం; ఆ జ్ఞానం మనలో ఆత్మార్ధాన్ని మేల్కొలుపుతుంది.
ఆయన పాదాంబుజంపై భక్తి తత్త్వజ్ఞాన ప్రావీణ్యానికి ద్వారమె.
నాదబ్రహ్మానందంతో కలసి ఆయన కరుణ మనలో నిత్యసౌమ్య స్నేహం పెంపొందిస్తుంది.
వేదాలు ఆయనకు ఆనందస్వరూపము; వాటిని భావపూర్వకంగా మనకు పాశవిమోచనముగా అందిస్తాడు.
*****
 544. జ్యోతిరాదిత్య:: సూర్య మండలాంతర్గతమైన జ్యోతి యందు ఉండువాడు 

జ్యోతిరాదిత్యయోగంబుదేహంబుగన్ 
ఖ్యాతియోగంబుకాలంబుతీరేయగున్ 
స్వాతిముత్యంబుదాహంబుతీరేయగున్
ప్రాతివత్యంబుప్రావీణ్య సర్వార్ధతన్

 భావం
జ్యోతిరాదిత్య అంటే — సూర్యుని మహాజ్యోతి,
సూర్య మండలంలోని అంతర్గత పరబ్రహ్మ జ్వాలగా వెలిగేవాడు (విష్ణువు).
ఆ జ్యోతి జీవదేహమంతటికీ ప్రాణప్రకాశం ఇస్తుంది.
కాలమనే చక్రంలో ఖ్యాతి, దైవచైతన్యం వాటన్నింటినీ నియంత్రించే శక్తి ఆయనది.
స్వాతికన్యలో పడే బిందువుల్లాంటి ముత్యం జ్వలించే శుద్ధత ఆయన తేజస్సులో ఉంది.
జ్యోతిరాత్మకమైన ఆయన స్వభావం సర్వార్థాన్ని వివేకంగా దర్శించే ప్రావీణ్యాన్ని మనలో పెంచుతుంది.
*****
[: 545.. సహిష్ణుభీ.. శీతోష్ణాధి ధ్వందములను సహించువాడు
(జ భ స జ గ. 8..రుచిర)

 సహిష్ణుభీకర యసమే సమమ్ముగా
ప్రహిష్ణుతత్త్వపు సుప్రధా పరమ్ముగా
సహిత్వ సత్వరముసదా వరమ్ముగా
విహిత్వ విశ్వ జయవిధానవిద్యగా
భావ వివరణ
– ఏ పరిస్థితి వచ్చినా మనసు సమేగా ఉంచటం.
– శాంతిని కోల్పోకుండా ఉండటం దైవత్వం యొక్క మొదటి లక్షణం.
– ధ్వంద్వాలను తట్టుకునే శక్తి ఉన్నచోఉన్నతమైన పరతత్త్వాన్ని గ్రహించగల సామర్థ్యం వస్తుంది.
– సహనం ఉన్నచో జ్ఞానం వికసిస్తుంది.
– సహనం అంటే బలహీనత కాదు;బలమైన వ్యక్తిత్వం యొక్క సత్వగుణం.– ఇది దైవం ప్రసాదించే ఒక వరస్వరూపం.– ఓర్పు ఉన్నచో వ్యక్తి జీవిత జయమార్గంస్పష్టమవుతుంది.– విశ్వ నియమములో సహనం ఒక ప్రధానమైన నిబంధన.– సహనం సంపూర్ణ విజయానికి మూలమైన విధాన విద్య.
******
: 546.. గతిసత్తమ::ఎల్లరను గతియును సర్వశ్రేష్ఠుడుగాను ఉన్నాడు
(మణిమాల — స,జ,స,జ,స,జ,స — యతి 10)
గతిసత్తమా జయమనో గణంబు గమనంబుతీరు తెలుపే
గతిచిత్తమా ఫలసు సాగరంబగు విధి సుశ్రీత మలుపే
యతి తృప్తిమాంచు విధమే యనంత సహజంబుగాను విలువే
స్థితి నిత్యసత్యా పునిధీ స్థిరా మహిమగాను తలపే
భావం
గతిసత్తమ — సర్వలోకాలకు గమ్యమార్గమై, శ్రేష్ఠగమకమిచ్చే దైవస్వరూపం.మనో గణాలకు (భావ-సంకల్ప-ప్రాణలకు) గమనాన్ని, దిశను తెలియజేసే పరమాత్మ.విధి తీరు లోతైన సాగరం వలె, ఆయనే సృష్టి మలుపుల మూలకారణం.
తృప్తి, యతి (నిగ్రహం), సహజత్వం — ఇవన్నీ ఆయనలో విలువైన లక్షణాలై నిలుస్తాయి. నిత్య సత్యమై, స్థితి-లయాలకు పునాదిగా మహిమను తలపించే శాశ్వత ప్రభువు.
*****
 547..సుధన్వా ::అసుర సంహారార్ధము మంచి ధనుస్సు ధరించు వాడు 

సుధన్వా సువిద్యా సుతత్వా సుభావా
సుధర్మా సునిత్యా సుసత్యా సుకార్యా
పధార్ధా సుఖార్ధా భవార్ధా సుభార్ధా
యధార్ధా సకామ్యా యశస్సా శుభంభా
భావం
సుధన్వా — సుదృఢమైన, దివ్యమైన ధనుస్సును ధరించి అసుర సంహారానికి సిద్ధంగా నిలిచే పరమేశ్వరుడు/విష్ణువు.
ఆయన స్వభావం సుపవిత్రమైనది, సత్యనిష్ఠమైనది, ధర్మస్వరూపమైనది.
సుఖం, భవార్ధం, యథార్థం, శుభం — సర్వార్థాల మూలం.
ఆయన నామస్మరణ వల్ల యశస్సు, శుభఫలాలు లభిస్తాయి.
మీ రూపకల్పన చాలా మంచి దిక్కులో ఉంది.
****
[ 548..ఖండ పరశు:: యుద్ధంలో ఉపయోగించే అటువంటి ఆయుధం 
(అనుష్టన్ చందస్సు)
ఖండపరశు నిద్రెలేని కల్మషాలే మార్చునన్
యుద్ధ నీతి సంహారమగు యుక్తి దీక్ష పాఠమున్
రుద్ర తాండవ వీరేభవ భూవిలో విరాజునన్
దుష్ట సంహార రక్షార్థ దురిత వెఱ్ఱి తీరుగన్
భావం
ఖండ పరశు — యుద్ధంలో దుష్టశక్తులను నాశనం చేయడానికి వినియోగించే శక్తిమంతమైన ఆయుధం.
అది నిద్రలేని కర్తవ్యజాగ్రత్తను సూచిస్తుంది.రుద్రతాండవం పోలికతో వీరభావం ఉద్భవిస్తుంది.దురితాలను సంహరించి, ధర్మ రక్షణే దీని లక్ష్యం.
**** 
549..దారుణ :: బాహ్య అంతరా శత్రువులను ఖండించువాడు 

దారుణ మారణమ్మగు సుధామయ లక్ష్యము ధర్మ రక్షణే
ప్రేరణ నిత్య విద్యలగు ప్రేమయ హృద్యము పంచు పావనే
కారణమేది యన్నను సకామ్యప విద్యత సర్వ క్షేమమే
వీరయశోబలమ్మగు సవెన్నల దక్షత తీరు దృఢంబునన్

భావం
దారుణ — బాహ్య శత్రువులు మాత్రమే కాదు,
లోభ, క్రోధ, మోహ వంటి అంతర శత్రువుల్ని కూడా సంహరించేవాడు.
అతని క్రూరత దుర్మార్గంపైనే,
కానీ లోనికి విద్య, ప్రేమ, ధర్మం పంచే అమృతస్వరూపం.
సర్వక్షేమం, ధర్మసంస్ధాపన, వీరత్వదీక్ష — ఇవే ఆయన తత్త్వాలు.
******
: 550.ద్రవిణ ప్రద: ధనము వంటి సమస్త శాస్త్రములను జననములకు ఇచ్చినవాడు 

మీ  550. ద్రవిణప్రద  పద్యం చాలా మంచి భావసంపదతో ఉంది.

✅ అనుష్టుప్ ఛందస్సులో శుద్ధమైన పద్యం
ద్రవిణప్రద విభుడున్ సర్వసంపద దానమున్ (8)
జనులపట్ల కర్తవ్యన్ దైవలీల విధేయునన్ (8)
సద్భవ శాస్త్రసంపదన్ జాగరూకంబు చూపునన్ (8)
సంసృతి లోక మార్గంబున్ సుఖోదయ బీజమెన్ (8)
భావం
“ద్రవిణప్రద” అంటే ధనమే కాదు — విద్య, శాస్త్రం, సద్గుణం, జీవనోపాయం సమేతంగా ఇచ్చే దాత.
ఆయన కార్యం జీవులకు సర్వ సంపదలను ప్రసాదించడం,
ధర్మబలంతో మార్గం చూపడం
సంసారంలో సుఖోదయానికి బీజం వేయడం.
*†*

 551..దివస్పృక్.. పరమాత్మను ఎరిగిన వాడు 
పద్యం
దివస్పృక్ సుదివ్యా స్థిరమ్మున్ సుదర్మమ్
భవాద్వీ ప్రభావం భయామృత్ ప్రదీప్తీ
ధవానిత్య సత్యం ధరాతత్వ ధర్మమ్
నవాంశా సుమాయా నమో వాక్య తీరున్
🔶 భావస్పష్టీకరణ
దివస్పృక్ అంటే దివ్యాన్ని, పరమసత్యాన్ని గ్రహించిన వాడు.” — అత్యంత పవిత్రం, విశద్ధి కలిగినది.అతని మనస్సు, స్థితి — స్థిరమైన ధర్మంలో నిలబడినది.
ధర్మబలంతో నిలిచే పరమజ్ఞాని స్వభావం ఇక్కడ అర్థమవుతుంది. ధర్మసత్యంలో నిలిచిన దివ్యజ్ఞాని.
భవాద్వీ ప్రభావం అంటే సృష్టిలోని ఆద్యోతకమైన శక్తిని గ్రహించిన వాడు.
భయామృత్ ప్రదీప్తీ అంటే భయాన్ని నశింపజేసే అమృతదీప్తి — జ్ఞానదీపం.
దివజ్ఞానంతో అజ్ఞానం, భయం, సంశయాలు కరిగిపోతాయి.
: అతని జ్ఞానం భయాన్ని అమృతంగా మార్చే దీపశిఖ.
అతను గ్రహించిన సత్యం — నిత్యం, మార్పులేనిది, కాలాతీతమైనది.
భూమితత్వం, జీవతత్వం, ప్రకృతితత్వం — ఇవన్నీ ధర్మబుద్ధితో దర్శిస్తాడు.
అతనికి ప్రపంచ తత్త్వం స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.
: భౌతిక–ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని దర్శించగల ధర్మజ్ఞాని.
నవాంశా సుమాయా అంటే నూతనమైన జ్ఞానాంశాలను కరుణగా బోధించే వాడు.
→ అతని వాక్కు వినయభావంతో పరమాత్మకు సమర్పణ స్థితిలో ఉంటుంది.
జ్ఞానం, వినయం, కరుణ — ఈ మూడు లక్షణాలు ఇక్కడ వెల్లడవుతాయి.
: కొత్త జ్ఞానాన్ని మధురంగా పంచి, నమ్రతతో వాక్కుని సంస్కరిస్తాడు.
****
: 552. సర్వదృక్ — సమస్తమును దర్శించువాడు, జగత్తుకు సాక్షి, సర్వజ్ఞుడు — 
🔷 పద్యం
సర్వదృక్ విశ్వవిద్యాపరా స్వామిగన్
సర్వలక్ష్యాసుశాంతీశుభం తృప్తిగాన్
సర్వవిశ్వాససంభావ్య యార్ధంబుగన్
సర్వదీక్షావిశాలం సుధామోహనమ్
🔶 భావస్పష్టీకరణ
సర్వదృక్ = అన్ని లోకాలనూ, కార్యఫలితాలనూ, హృదయాలనూ చూస్తున్న వాడు.
ఆయన విశ్వవిద్య — సృష్టి–స్థితి–లయాల నిత్యజ్ఞానం — కు పరమాధిపతి.
స్వామి అన్న పదం సర్వాధికార బలాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
➡ భావం: సమస్తాన్ని అనుభూతి చేసేవాడు, విశ్వజ్ఞాన స్వామి.
సర్వలక్ష్యాలు: అన్ని జీవుల లక్ష్యాలు, యత్నాలు, ఆశలు, సంకల్పాలు.
అవన్నీ ఆయన దృష్టిలో సుశాంతి — శాంతియుతంగా నిలుస్తాయి.
ఆయన ప్రసాదం (శుభం) వల్ల తృప్తి కలుగుతుంది.
➡ భావం: సమస్త లక్ష్యాలను శాంతి, శుభం, తృప్తి వైపు నడిపేవాడు.
ఎవరైతే ఆయనపై విశ్వాసం ఉంచుతారో,
వారికి సంభావ్యం — ఫలప్రాప్తి, శ్రేయోమార్గం — సిద్ధమవుతుంది.
యార్థంబు = ఆత్మార్థం, పరమార్థం.
➡ భావం: విశ్వాసంతో దివ్యార్థం పొందించేవాడు.
సర్వదీక్ష: అన్ని దిక్కుల్లో వ్యాపించిన జ్ఞాన–శక్తి–దృష్టి.
ఆయన ఆ విస్తృతి విశాలం — అనंतమైనది.
సుధామోహనం → అమృతమయమైన, ఆకర్షించే దివ్యరూపం.
➡ భావం: అనంత దృష్టిశక్తితో అమృతమయ కరుణానందాన్ని ఇచ్చేవాడు.
🟢
 553. వ్యాస....పద్యం భావం — అలాగే చిన్న సవరణలు — ఇక్కడ స్పష్టంగా ఇస్తున్నాను.
✦ పద్యం (మీరు ఇచ్చిన విధంగా)

వ్యాస కావ్యము విశ్వ మవ్వ సువాక్య సంభవ మేయగున్
ధ్యాస విద్యల నేస్తమవ్వ సుధామయంబగు లక్ష్యమున్
శ్వాస గామది సంభవమ్మగు సామ దానము తీరుగన్
పూస దారము విద్యమార్గము పూజ్యమేయగు పుణ్యమున్

✦ భావం 
వ్యాసుడు —విశ్వానికి కావ్యమయమైన వాగ్మయాన్ని అందించిన వాడు.వేదాలను విభజించి, ధ్యానవిద్యలకు నేస్తుడై, సుధామయమైన జ్ఞాన లక్ష్యాన్ని చూపించాడు.
జీవుల ప్రాణశ్వాసలా ప్రవహించే వేదసామ దానాన్ని ప్రపంచానికి ప్రసాదించాడు.
విద్యామార్గానికి పూసలు దారములా శోభన తీరు ఇచ్చి, పూజ్యమైన పుణ్యమార్గాన్ని స్థాపించాడు.

✦
 554. వాచస్పతి :: మాతృ గర్భంలో జన్మించని వాడు 
(మ త య స గ.. 7..మత్తమయూ రా)
(పద్యం)
లోకా వాచస్పతి లయాసర్వ మయమ్మున్
స్వీకారమ్మూన్ సేవ సహాయం సమరమ్మున్
ప్రాకారమ్మున్ స్వేచ్ఛ ప్రమాణమ్మగు కాలమ్
ఓంకారమ్మున్ శక్తి ఒవాక్కల్లెను లోకమ్
భావం
మాతృ గర్భంలో జన్మించకుండ, ధ్యాన–ఓంకార సంప్రభావంతో ఆవిర్భవించిన వాచస్పతి ప్రపంచంలో:
లయాసర్వమయుడు – సర్వంలో లీనమై ఉన్న, జగత్తంతా తనలోనే ప్రతిఫలింపజేసే చైతన్యస్వరూపుడు.
స్వీకారం, సేవ, సహాయం, సమరం – జీవుల ఆత్మోన్నతికి కావాల్సిన ప్రతి మార్గానికీ ఆయనే ఆధ్యాత్మిక ఆధారము.
ప్రాకార స్వేచ్ఛ ప్రామాణ్యం – జీవనంలో మనిషి పొందే స్వాతంత్ర్యానికి, నీతి–ధర్మాలకు ప్రమాణమయ్యే శక్తి ఆయనదే.
ఓంకార శక్తి – ప్రపంచమంతా నడిపించే మూలశక్తి, వాక్కుకూ, జ్ఞానానికీ, సృష్టి నాదానికీ ఆధారమైన ఓం రూప చైతన్యం.
వాక్కల్లెను లోకమ్ – జగత్తులోని ప్రతి వాక్కు, ప్రతి జ్ఞాన ప్రవాహం, ఆయన ప్రసాదించిన ప్రకాశమే.
సారాంశంగా –
వాచస్పతి అనేది మానవ రూప జన్మతీత,
వాక్ప్రభువు,
ఓంకార మూలస్వరూపుడు,
లోకానికి ధర్మ–జ్ఞాన–శక్తుల్ని ప్రసాదించే పరమతత్త్వం.
*****
[ 555.. అయోనిజః  :::అయోంజః భగవంతుని వాక్కు నుండి జన్మించినవాడు
(జ  స  జ  స .. 6)
అయోనిజ బలా సమర్థ సహజా 
సయోజ్య విధిసా శుభమ్ము సహితా
వియోగ సహవీర సాక్షి ముదితా 
ప్రయోగ మదిభావ బంధ చరితా 
 పద్యం – భావం
అయోనిజః
– జననానికి యోని అవసరం లేకుండా,
– భగవంతుని వాక్కు నుంచే ప్రత్యక్షమైన దివ్యస్వరూపుడు.: –
అయోనిజుడైన భగవంతుడు స్వయంప్రభ; సహజశక్తితో సమర్థుడు.
జీవాత్మల్ని పరమాత్మతో ఏకీకరించే యోగమార్గాన్నిచ్చే శుభకారకుడు.
 సంసార వియోగములను, ధర్మవీరుల కార్యాలను సాక్షిగా చూసే నిరంతర మంగళస్వరూపుడు. –
భక్తుల భావప్రయోగాన్ని, వారి బంధ–చరిత్రలను కరుణతో స్వీకరించే పరమదివ్యచైతన్యం.
▶️

[ , 556..త్రిసామా.. దేవతల చేత త్రిసామము యనెడి గాయకుల ద్వారా స్తోత్రము చేబడిన వాడు 

త్రిసామా ప్రభాతమ్ త్రిలోకేశు గీతమ్
త్రిసూన్యా ప్రబోధమ్ త్రిగుణ్యా ప్రియార్థమ్
ప్రశాంతా ప్రవర్తీ ప్రమోదా కరాత్మన్
సుగమ్యా ప్రపూర్ణా సుభాగ్యా ప్రచేతన్

🔍 భావ వివరణ
 — త్రిసామ స్తోత్రం వంటి శ్రావ్య ప్రకాశమై వెలిగేవాడు — దేవగణుల చేత మూడు సామవేద గీతాల రూపంగా స్తుతింపబడినవాడు — మాయం,అహంకారం,ద్వైతం అనే మూడు అవిద్యలను తొలగించే జ్ఞానమూర్తి— సత్త్వ,రజస,తమోదోషాలను లలితంగా నియంత్రించే శక్తి — శాంత స్వభావమునే కార్యకారణంగా నిలిపేవాడు — భక్తుల హృదయాలకు ఆనందాన్ని ఇవ్వువాడు — సులభంగా చేరగలిగే శరణ్యం— శుభఫలాలను అనుగ్రహించే జ్ఞానస్వరూపుడు
*****
[ 557..సామగ :: సామకానము చేయువాడు సామవేద గాయకుడి అంతర్ముఖత, సాధన, శాంతి, ప్రేమ—
✨ 
సామగ తీరు వెన్నెలగను సాధనసౌక్యము సాంగమింపగన్
నామసు నిత్యగానములు నమ్మి సుధామృత ప్రార్థనాంగతన్
నీమము తప్పరేనిజము నీడలతోడగ జీవసారమున్
ప్రేమను పంచి పుణ్యమగు ప్రీతి ప్రసాదము సర్వసిద్ధిగన్
🔍 భావ వివరణ:
 — సామవేద గాయకుని స్వరం వెన్నెలలాగా శాంతిమయంగా ఉంటుంది — అతని గానం సాధనకు, సాధకునికి సౌకర్యమై చేరుతుంది — దేవుని నామస్మరణ అతనికి నిత్యమైన గానరూపం — అతని గానమే అమృతస్వరూపమైన ప్రార్థన — నియమశీలత అతనికి పరమ సత్యం — ధర్మమే జీవనయాత్రలో అండగా నిలుస్తుంది — ప్రేమను పంచడం అతని పుణ్యమైన ప్రయాణం — ఆ ప్రేమ ప్రభావం సర్వసిద్ధిని అనుగ్రహిస్తుంది
*****
[: 558..సామ—దేవనామ గానము, జపము, హోమము వంటి ఉపాసనలలోని శక్తి
ఆ గానం/జపాన్ని చేస్తున్న వారి పాపములను నాశనం చేయువాడు

సామ మన్నది యోగమేయగు సాధనమ్మున తృప్తిగన్
నీమమైజప హోమ మార్గము నిత్యశిద్ది విలాసమున్
నామ తత్త్వము యెల్ల వేళలనమ్మి బోధన మాంకగన్
ప్రేమ పంతము లేని వైనము ప్రీతి నిచ్చుట నిత్యమున్

నామతత్త్వాన్ని అన్ని వేళలా విశ్వసించేవారికి బోధనీయం
ప్రేమ లేకుండా చేసే మార్గాలు ఉపయోగపడవు
ప్రీతి, ప్రేమతో చేసే ఉపాసన నిత్యసిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది
 – సామగానం యోగస్వరూపం – సాధనకు తృప్తి, శాంతినీమమైజప హోమ మార్గము – శాస్త్రోక్త నియమ, జప, హోమ సాధనలు– ఇవన్నీ నిత్యసిద్ధిగా పరిపూర్ణం చేస్తాయి – నామస్మరణ సర్వకాలికం – బోధకత్వం, పాపనాశనం – ప్రేమ లేని ఉపాసన నిష్ఫలం– ప్రేమతో చేసినది ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది
🔸
: 559.నిర్వాణం :: పాపము తొలగిన వారికి ప్రగతి కారణమైన వాడు నిర్మలత, నిశ్చలత, దేహ-మనసులైన ద్వంద్వాల నుండి విముక్తి.
✨
నిర్వాణం సుమ భావమే కదలగన్ నిర్వాహ పాపమ్ముగన్
సర్వాణం సమయోగ్యతా భవమున్ సందర్భ ప్రేమాంగమన్
మర్వాణం మమ తన్మయావిధిగనున్ మార్గoబు దేహాంగమన్
నిర్వాణ సహనాభవత్ కళలుగన్ నిర్వాహ వేదాంగమన్

నిర్వాణ భావం — 
 — పాపరహితులలో సద్భావం, సద్గుణాన్ని లేవదీసే శక్తి. — భక్తుని అంతర్భావాన్ని గ్రహించి దయతో నడిపే దైవత్వం — మనస్సు పూర్తిగా దైవస్వరూపంలో లీనమయ్యే స్థితి. — ఆ దీవ్య స్థితి జీవిత సాధనకు మార్గదర్శకమైన వేదబోధ.
🔸
[ 560. భేషజం.. సంసార వ్యాధికి పరమావసరమైన వాడు 

భేషజం విద్యబేధా యుపాసన్యగన్ 
శ్వాస సంభావ్యతా భావ్యమేయోగమున్ 
ధ్యాస సర్వంయధాతత్వ మాయాబలం 
ప్రాస విజ్ఞాన పాఠ్యoబు గాగుణంబున్ 

భేషజం — జీవనసంసార వ్యాధులకు పరమౌషధం.
— ఉపాసన, జ్ఞానం, వినయం—
 — శ్వాస వంటి అనివార్యమైన అవసరంగా భేషజ రూప దేవుడు. — మనసు తత్త్వానికి చేరే ధ్యాసే ఔషధం.— మాయ అనే వ్యాధిని నయం చేసే శక్తి.
 — జ్ఞానమే నిజమైన చికిత్స, దైవమే దానికి గురువు.
****
 561..బిషక్.. సంసారంలో రోగమునకు చికిత్స చేయువాడు 
(భ జ స న గ గ.. 8.. వనమయూరి)
నిత్యము బిషక్ సహజమై శరణమేనున్ 
సత్యము బిషక్ విలువయే సమయమేనున్ 
ముత్యము బిషక్ గమనమేపలుకుగానున్ 
పత్యము భిషక్ మలుపుయే జపముగానున్ 
 బిషక్ — వరుస భావం
ఎల్లప్పుడూ సంసార రోగాలకు సహజసిద్ధ వైద్యుడై,
ఆయన శరణమే నిజమైన ఆశ్రయం.
ఆ పరమసత్యమే అసలు ఔషధం —అదే సమయానుకూలంగా మన కష్టాలను తగ్గిస్తుంది.
ఆయన ఉపదేశం ముత్యంలాంటి శుభజ్ఞానం —
అది మనకు సుస్పష్టమైన మార్గం చెబుతుంది.
ఆయన చెప్పిన పథ్యమే (పాడు–మలుపు)
మన జపము—మన జీవనసంస్కరణ—మన రక్షణ.
****
[: 562. సన్యాసకృత్... విష యములపై వైరాగ్యం కలిగించువాడు 

(త భ జ జ గ గ.. 10..వసంత తిలక)
 సన్యాసకృత్ విధి విధాన సమర్ధ తేనున్ 
విన్యాసకృత్ మది సహాయ వినోదమేనున్ 
గుణ్యానుకృత్ గతి సువిద్య శుభోధయేనున్ 
జన్యూ పరా నిజ సుఖమ్ము జపమ్ము గానున్ 

 సన్యాసకృత్ — వరుస భావం
సన్యాస భావాన్ని కలిగించి,
కర్తవ్య విధానాలను సరిగా నడిపించగల శక్తిని ఇచ్చువాడు.
మనస్సుకి నిలకడనూ, శాంతినీ, సుశీల వినోదాన్నీ ప్రసాదించే
అంతరసౌందర్యకర్త.
శుభగుణాలను అనుసరించే ప్రవాహాన్ని సృష్టించి,
సత్‌విద్య యొక్క శుభోదయాన్ని కలిగించువాడు.
జపమనే మార్గం ద్వారా
పరమాత్మసంబంధం–నిజసుఖాన్ని ప్రసాదించే పరాత్పరుడు.
****
: 563..శమ.. కోపాదులను అనుచుటకు తగిన ఉపాయం చూపువాడు 

శమ విలువ తగు విధము విశదపు భవము 
 సమయము అణుకువ జయము సరళ తపము
మమత యనుభవము భయము మనుగడయగు
సమత సహనము సరియగు సకల జపము
→ శాంతి (శమ) యొక్క అసలు విలువను సమగ్రంగా తెలుసుకొని జీవించడం. శాంతి మనిషి లోపలి ప్రకాశం, శుభ భావన
→ సరైన సమయాన్ని గుర్తించి అణుకువతో వ్యవహరించటం జీవజయంలో చాలా గొప్ప తపస్సు. సులభత, సరళత ఇవే నిజమైన యోగాలు
→ అవసరానికి మించి మమకారం పెరిగితే భయాలు మనుగడలోకి వస్తాయి. మమత–భయం పరస్పర సంబంధం; మమత తగ్గితే భయం తొలగుతుంది.
→ సమత్వం (ఏ పరిస్థితినైనా సమంగా చూడటం), సహనం — ఈ రెండూ కలిసినప్పుడే “సకల తపస్సు” సంపూర్ణమవుతుంది. ఇవే కోపాన్ని జయించేందుకు ప్రధాన ఉపాయాలు.
***
 864..శాంత.. కొంచెం అయినా అహంకారం లేని శాంతుడు 

శాంత సంచిత రంజన సద్గురు కళ 
 కాలననుభవము పరముగా గతౌను 
 పుడమి తల్లి జగన్నాధ పూజ్య పలుకు 
యే ప్రభల తీరుగానుప్రమాణ మేను 

శాంత స్వభావంతో కూడిన సద్గురు కృప —
జీవితానుభవాలను మధురంగా రంజింపజేసే కళ.
కాల ప్రవాహంలో అనుభవం సమృద్ధిగా పెరిగి
పరమనుభవంగా మారిపోవును.
పుడమితల్లి — జగన్నాధుడి మహిమను చెప్పే
పూజ్యమైన ఆధార శక్తి.
ఈ జగత్తు నడిచే ప్రామాణిక తీరు —
అది శాంతస్వరూపుడైన పరమాత్మ వల్లే.
****--
 565 :నిష్టా :: ప్రళయమన సమస్త భూతములకు నిలయమైన వాడు 

 నిష్టా నిష్టకళాశుభమ్ము మదిగన్ నీడల్లె నిశ్చేష్టిగన్
నిష్టాయోగ్యతగా బలమ్ము గతిగా నిర్వాహ ధ్యేయంబుగన్ 
నిష్టామార్గముశాంతిధామముగనే శీ ఘ్రoబు యారోగ్యమున్
నిష్టా విద్యవిధానజీవముగనే నిర్వీర్య రోగంబులున్
పద్యం — భావసారాంశం
నిష్టా — ప్రళయకాలంలో సమస్తభూతాలకు నిలయమైన పరమాత్మ.
ఆయన నిష్కంపమైన నిష్ట, స్థిరత్వం, శాంతి స్వరూపము.
ఆ విశ్వనిలయుడి నిష్క్రియ—అంటే అచంచలత్వం—నీడలా వ్యాప్తమై సర్వాన్ని కాపాడుతుంది.
నిష్ట (దృఢ సంకల్పం)→ యోగ్యతను (అర్హత),→ బలాన్ని (శక్తి),→ గమనాన్ని (జీవితదిశ) ఇస్తుంది. జీవికి తన జీవన నిర్వాహ ధ్యేయం — ఏం కోసం జీవిస్తున్నాడో —
దానికి నిష్టా శక్తి ఆదారం.
= శాంతి మందిరం.
అది→ మనసుకు,→ శరీరానికిత్వరగా ఆరోగ్యాన్ని అందిస్తుంది.
అంటేమనశ్శాంతి – నిష్టతోనే.

నిష్ట (స్థిర సాధన)→ విద్యను,
→ విధానాన్ని (శ్రద్ధతో చేసే ఆచరణ),→ జీవనాన్ని
సరికొత్త దిశలో నడిపిస్తుంది.
దాంతోరోగాల బలం తగ్గిపోతుంది,
మానసిక–శారీరక దౌర్బల్యాలు చెరిగిపోతాయి.అంటే
నిష్ట = స్థిర జీవన విధానం → రోగనిరోధకం.
🌸
[02/12, 05:30] Sridevi Mallapragada: 566...పరాయణమ్ ::సమాధి స్థితి చేరినవారికి పర భక్తి 

పరాయణమ్ విధి సమాధి పరంబు గానున్ 
సరాగమo గతి వినమ్ర సహాయమేనున్ 
విరోధు లే సమముగాను వినోద విద్యల్ 
పరాగసంపద సుకామ్య ఫలంబు గానున్ 

566… పరాయణమ్ :: సమాధి స్థితి చేరినవారికి పర భక్తి
– పరాయణం (పర భక్తి) అనేది సమాధి స్థితికి దారితీసే పరమమైన మార్గం.
– అది జీవుని పరబ్రహ్మ తత్వానికి తీసుకెళ్ళే విధి.
– దీనిని పొందడానికి రాగభావరహితమైన (అభిలాషలేని) వినమ్ర మనస్తత్వం సహాయకారి.
– భక్తి పట్ల సరసత, వినయం జీవుని గమ్యానికి తీసుకెళ్తాయి.
– భక్తిని సంపాదించినవారు వారికి విరోధులు అయిన వారినీ సమభావంతో చూస్తారు.
– లోకంలో జరిగే సుఖ–దుఃఖాలను వినోదంలా చూసే స్థితి వారికి వస్తుంది.
– ఈ పర భక్తిని ఆచరించినవారికి పరమానందరూపమైన సంపద లభిస్తుంది.
– ఆ భక్తి ఫలంగా నిజమైన శాంతి, సుఖం, ఆత్మానందం లభిస్తాయి.
******
[02/12, 05:37] Sridevi Mallapragada: 567.శుభాంగ: తన యందు భక్తి నిలుపుటకు అష్టాంగములు ఇచ్చువాడు 

శుభాంగ  విపర్యా సుగమ్యా సుధర్మా 
ప్రభాంగ ప్రణమ్యా ప్రయోగం ప్రదీప్తీ 
స్వభాంగ స్వకార్యా స్వరాజ్యా స్వకామ్యా 
ద్విభంగా ద్విరక్తా ద్విలక్ష్యా ద్వి గమ్యా 

567. శుభాంగ — తనయందు భక్తి నిలుపుటకు అష్టాంగములు ఇచ్చువాడు
– శుభాంగుడు (శుభాత్మ స్వరూపుడైన దేవుడు)
– విపర్యయాన్ని (అజ్ఞానాన్ని) తొలగించి సత్యాన్ని గ్రహింపజేస్తాడు.
– భక్తి మార్గం సులభంగా (సుగమ్యంగా) చేయును.
– సన్మార్గ ధర్మాన్ని బోధించి జీవుని నడిపించును.
– ప్రభావం (దైవతేజం) నిండినవాడు.
– ప్రణామానికి పాత్రుడు; భక్తుడి నమస్కారాన్ని గ్రహించువాడు.
– భక్తి ప్రయోగాలను (సాధనలను) అంగీకరించి
– ఆత్మజ్యోతి ప్రదీప్తం చేయును.
– తన స్వరూపం స్వచ్ఛమైన, పవిత్రమైనది.
– తన కార్యం భక్తి స్థాపన, రక్షణ.
– స్వరాజ్యాన్ని (ఆత్మస్వరూపానంద రాజ్యాన్ని) భక్తికి అందించును.
– భక్తుని సత్సంకల్పాలు (స్వకామ్యాలు) నెరవేర్చును.
– ద్విభంగ: రెండు విధాలుగా జ్ఞాన–భక్తి మార్గాలలో ప్రత్యక్షమవుతాడు.
– ద్విరక్త: భక్తునికి రెండు విధాల ప్రేమను — రక్షణ & కరుణ — ప్రసాదిస్తాడు.
– ద్విలక్ష్య: భక్తుడు చేరవలసిన లక్ష్యాన్ని రెండుభాగాలుగా — ఆత్మజ్ఞానం & జీవనధర్మం — చూపిస్తాడు.
– ద్విగమ్య: భక్తుడు ఈ రెండుభావాల ద్వారా ఆయనను చేరగలడు.
*****
[02/12, 05:47] Sridevi Mallapragada: 568..శాంతిద:  తన సాయి ద్యమునే శాంతి మెచ్చువాడు 

శాంతిద కాలనిర్ణయ విశాల సుకామ్య మనోమయమ్ముగన్ 
బ్రాంతి సుదేహదాహమును భాదల బంధము మార్పు నేర్పుగన్ 
క్రాంతి సమానవిద్యల వికాస సమర్ధత ప్రాభవమ్ముగన్ 
కాంతల తృప్తిగాకదల కార్యము చేసెడి సంభవంబుగన్ 

568. శాంతిద: తన సాయిద్యమునే శాంతి మెచ్చువాడు
– శాంతిని ప్రసాదించే వాడు.
– కాల నిర్ణయాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని; అన్నీ సముచిత సమయాన జరుగుతాయని భక్తికి బోధిస్తాడు.
– విశాలమైన, శుభమైన సంకల్పాలను భక్తి మనస్సులో నింపుతాడు.
– భక్తుని మనసు మనోమయంగా — శాంతిమయం, విస్తారమయంగా మారుతుంది.
– అజ్ఞాన బ్రాంతిని తొలగించు వాడు.
– దేహదాహం (శరీరబంధ బాధలు) నుండి విముక్తిని ఇస్తాడు.
– జీవబంధాలన్నింటినీ మార్చి, వాటి స్వభావాన్ని అర్థమయ్యేలా నేర్పుతాడు.
– దుఃఖాన్ని అధిగమించే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– పోరాటాలు, సంక్షోభాలు వచ్చినా సమానచిత్తంతో నిలిచే విద్యను ఇస్తాడు.
– ఆత్మవికాసానికి కావలసిన శక్తి, సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– భక్తునిలో ధైర్యం, ప్రాభవం, స్థిరతను పెంచుతాడు.
– భక్తుని ముఖంలో కాంతి పుట్టేలా, హృదయానికి తృప్తి కలిగేలా తన కృపచర్య చేస్తాడు.
– ఆయన చేసే కార్యం శాంతి, సమత, తృప్తి కలిగించడమే.
– ఇలాంటి దైవ సంభవం (ప్రత్యక్ష సహాయం) భక్తికే లభిస్తుంది.
*****
[02/12, 05:57] Sridevi Mallapragada: 569..సృష్టా :+ సమస్త భూతములను సృష్టించువాడు 
స్రష్టా సంభవ లీలకార్యమగుటన్ శ్రావ్యంబు లోకంబుగన్ 
ఇష్టారాజ్యముగానుసంతసము
గన్ యీప్సిత్వ లక్ష్యంబుగన్
స్పష్టానేస్తముజీవకారణముగన్ పాఠ్యమ్ము ప్రాబళ్యమున్ 
దృష్టీసర్వము కామ్యభావముగనున్ దృత్వార్ధ ధర్మంబుగన్ 

569. సృష్టా :: సమస్త భూతములను సృష్టించువాడు
– స్రష్టా అనగ దేవుడు సృష్టి–స్థితి–లయములు లీలగా ప్రవర్తింపజేసే వాడు.
– ఈ విశ్వసృష్టి ఆయనకు ఒక శ్రావ్యమైన, అందమైన దివ్యకార్యం.
– సృష్టించిన లోకం ఆయన లీలావిభూతిగా వెలుగుతుంది.
– భక్తుడు కోరుకున్న మానసరాజ్యాన్ని (ఆధ్యాత్మిక సంతోషాన్ని) అనుభవించునట్లు అనుగ్రహిస్తాడు.
– యేచ్చిన (యీప్సిత) లక్ష్యాన్ని పొందడానికి సరైన దారిని చూపే వాడు.
– తన కృప ద్వారా హృదయంలో సంతోషం (సంతసం) పూర్ణమవుతుంది.
– జీవసృష్టికి ప్రధానకారణం ఆయనే.
– జీవులు తమ జీవితార్థం స్పష్టంగా గ్రహించునట్లు జ్ఞానాన్ని (పాఠ్యాన్ని) బలంగా ప్రసాదిస్తాడు.
– ఏష్టమైన కార్యాలు చేయడానికి దృఢసంకల్పాన్ని (ప్రాబళ్యాన్ని) ఇస్తాడు.
– ఈ జగత్తులో ఎక్కడ చూసినా ఆయన సృష్టిశక్తి యొక్క కామ్యభావం (సౌందర్యం, ఉద్దేశం) కనబడుతుంది.
– తన దృష్టిలో ఉన్న దృత్వార్థ ధర్మం — నిత్యసత్యం, సమత, నీతి — అన్ని భూతాలకు వర్తిస్తాయి.
– ధర్మం యీ సృష్టి యొక్క నిబద్ధత.
****
[02/12, 06:07] Sridevi Mallapragada: 570..కుమద: భూమియందు ఆనందించువాడు 

కుమద సుమాసుధామయము పూజ్యత భావము శాంతి ధామమున్ 
మమత సుఖంబు ధారిగను మానస తృప్తియు పంచ నేస్తమున్ 
ప్రముఖ మనోసహాయమగు ప్రాభవ లక్ష్యము తోడు నీడగన్ 
సమత సరాగ బంధమున సాను భవంబగు నిత్య సత్యమున్ 

570. కుమద : భూమియందు ఆనందించువాడు
– కుమదుడు భూమిపై ఆనందాన్ని విరజిమ్మే దైవస్వరూపుడు.
– సుమాల వంటి సుస్వభావం, సుధామృతమయమైన కృప ఆయనదే.
– భక్తుని పూజ్యభావాన్ని స్వీకరించి శాంతిస్వరూపమై నిలుస్తాడు.
– ఆయన సన్నిధి శాంతికి నిలయమై ఉంటుంది.
– భక్తుని మమతను (ప్రీతిని) స్వీకరించి నిజమైన సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– మనస్సుకు లోతైన తృప్తి, పూర్ణత ప్రసాదించు నేస్తుడు.
– అతని కృపతో హృదయం స్వచ్ఛతను పొందుతుంది.
– భక్తుని జీవిత ప్రయాణంలో ప్రధానమైన మనోసహాయుడై ఉంటాడు.
– లక్ష్యం వైపు నడిపే ప్రాభవం, శక్తి, ధైర్యం ఇస్తాడు.
– జీవుని తోడుగా నీడవలె అండగా నిలుస్తాడు.
– సమతను, రాగరహితత్వాన్ని బోధించే సానుభూతి రూపుడు.
– భక్తుని బంధాలను శుద్ధం చేసి నిత్యసత్య అనుభవానికి చేర్చుతాడు.
– ఆయనతో కూడిన అనుభవమే శాశ్వతమైన సత్యం.
*****
[02/12, 17:19] Mallapragada Ramakrishna: 571..కువలేశయః అంటే
ఇష్టప్రకారం వరములు ప్రసాదించే వాడు, కోరుకున్నట్లు అనుగ్రహం అందించువాడు.

కువలేశయసర్వశుభంబుగనున్ 
నవవిద్యలతీరునయానభయమ్ 
వివరంబునగానువిశాలగతిన్ 
భవభావముగానుబలంబుగనున్ 
భావం:
కువలేశయుడు సమస్త శుభాలను అనుగ్రహిస్తాడు.
నూతన విద్యలు–జ్ఞానములు పొందడానికి భయరహిత స్థితి ప్రసాదిస్తాడు.
విశాలమైన, స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.
భవబంధాల నుండి బయటపడేందుకు బలాన్ని, ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని ఇస్తాడు.
****
[02/12, 17:28] Mallapragada Ramakrishna: 572..గోహిత అంటే
ప్రకృతిలో, జీవుల్లో, సమస్త ప్రాణుల్లో రక్షణ–వ్యవస్థాపన చేసే వాడు.
ప్రకృతి–ప్రాణుల హితం ఎల్లప్పుడూ దృష్టిలో ఉంచుకొనే పరమాత్మ.

గోహిత ప్రాణరక్షగను గొప్యత లక్ష్యము జూపు వాడుగన్
దాహపు సేవలబ్దిగ సువాక్కులు తీరుగ యె ల్లవేళలన్ 
దేహపు గాలిసoపదగ దివ్య సహాయము వైనమేయగున్ 
స్నేహపు లక్ష్యసాధన సుశీఘ్రమయంబుగనౌను నిత్యమున్ 
 భావం:
గోహితుడు ప్రాణులను రక్షిస్తూ, గోప్యత–సంక్షేమం లక్ష్యంగా పనిచేసే వాడు.
దాహాన్ని తీర్చే నీరు, సేవలు, మంచివాక్యాలు — ఇవన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.
దేహానికి అవసరమైన గాలి, జీవనాధారాలు — అన్నీ దివ్య సహాయం వలే అందుతాయి.
ఆయన ప్రేమ, స్నేహభావమే లక్ష్యాలను త్వరగా సాధింపజేసే శక్తి.
*****
[02/12, 17:38] Mallapragada Ramakrishna: 573..గోప్తా అంటే
కర్మఫల సంసారచక్రాన్ని రక్షించి, ధర్మం అనుసరించేవారిని కాపాడే పరమాత్మ.
సృష్టి–స్థితి–లయ చక్రాన్ని గోప్యంగా నడిపించే శక్తి.

గోప్తా ధర్మమునెంచు విద్యలుగనే గోప్యమ్ము సర్వమ్ముగన్ 
సూప్తామర్మముగానుకర్మ
లుగనునేపూజ్యమ్ము సర్వార్ధమున్ 
గుప్తాసాధ్యపరంబుగానుజగతీ సూత్రంబు సత్యంబుగన్ 
లుప్తామార్పుగనౌనుసేవలు
గనేసూక్ష్మంబు యోగ్యంబుగన్ 
భావం:
గోప్తా ధర్మాన్ని నిలబెట్టే విద్యలను గోప్యంగా కాపాడి, సమస్తాన్ని రక్షిస్తాడు.
నిద్రలోనైనా, అంతర్మర్మంలోనైనా మన కర్మలకు అనుగుణంగా ఫలాలు ప్రసాదిస్తాడు.
జగత్తు నడుస్తున్న సూత్రాలు—సత్యాలు—ఆయన గుప్త పరమాధారంగా నిలుస్తాయి.
సేవలు, పుణ్యాలు, సుకృతాలు ఎంత సూక్ష్మమైనా ఆయన గుర్తించి అనుగ్రహిస్తాడు
*****
[02/12, 17:49] Mallapragada Ramakrishna: 574..వృషభాక్షః అనే నామం సాధారణంగా
ధర్మరూపుడైన వృషభాన్ని (ధర్మాన్ని) ఆహారంలా స్వీకరించు వాడు,
అంటే ధర్మమే తాను నిలబడే శక్తి, తాను పోషించుకునే మూలం అనే అర్థంలో ఉంటుంది.::

వృషభాక్ష సహాయవరాలభవా 
కృషి దీక్ష తరాళ కధా శుభమే 
ఋషితత్వ భవమ్ము ఋణంబుగనే
సహితాబ్దిపరాబ్దిసదా శుభమే

 భావం
వృషభాక్షుడు సహాయం, వరాలు, సుభిక్షం అందించేవాడు.
కృషి, దీక్ష, పట్టుదలతో చేసే కార్యాలు శుభ ఫలాలను ఇస్తాయనేది ఆయన ప్రసాదం.
ఋషితత్వం, ఋణబంధం
ప్రకారంగా రక్షించు వాడు
యుగాలు, సంవత్సరాలు గడిచినా ఆయన అనుగ్రహం ఎల్లప్పుడూ శుభకరమే

****
 575.. వృషప్రియః — ధర్మరూపమైన వృషాన్ని సంతోషపరచువాడు, ధర్మప్రవర్తన–నివర్తన స్వరూపాలను ఆనందించువాడు” అనే అర్థం 

చెం
వృష ప్రియ దాహదేహమున వృత్తిగ నిత్యముధర్మమార్బమున్ 
కృషి ప్రియ సర్వ సంతసము తృప్తిని పంచెడిలీల నేర్పుగన్ 
తుష ప్రియ తన్మయమ్మగుట పూజ్యమునెంచ శుభమ్ము మాయగన్ 
విషయమె శాంతి యోగ్యతగ విద్యలు కూర్చ సకాల ధర్మమున్ 

ధర్మరూపమైన వృషాన్ని ప్రీతి చేసే వాడు,
దేహ దాహమును (క్లేశాలను) తొలగించే విధంగా
నిత్యం ధర్మాచరణలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
కృషిని (పని, ప్రయత్నం, కర్తవ్యపాలన) ప్రేమించే వాడు,
ప్రాణులకు సంతోషం, తృప్తిని పంచే
లీలలను (ధర్మకార్యాలను) నేర్పుతాడు.
తుష్టిని (సంతృప్తి, తృప్తి యోగం) ఇష్టపడినవాడు,
దానిలో తన్మయుడై,
పూజ్యరూపమై,
జీవులకు శుభఫలితాలను అనుగ్రహిస్తాడు.
అంతిమంగా, ఆయన వర్తమానమైన సత్యం—
శాంతిని ప్రసాదించే యోగ్యత,
ధార్మిక విద్యలను ఏర్పరచి,
సర్వకాలిక ధర్మాన్ని స్థిరపరచుతాడు.
సార భావం (ఒకే వాక్యంగా)
ధర్మాన్ని ప్రవర్తింపజేసే, నిలిపే రెండు రూపాల్నీ ప్రేమించే వాడు;
ధర్మం ద్వారా దేహక్లేశాలను తొలగించి, కృషి ద్వారా సంతోషం పంచి,
తుష్టి ద్వారా శుభాలను ప్రసాదించి,
శాంతి, విద్య, సకలధర్మాలను స్థిరపరచే మహాతత్త్వస్వరూపుడు.
****
: 576. అనివర్తీ.. ధర్మ ప్రియుడు కాన ధర్మం నుండి తప్పనివాడు 

అనివర్తీసహనమ్ముసంభవమగుటన్ ఆశ్చర్య దేహంబుగన్ 
గుణవర్తీ సహ వాంఛతీర్చెడిమదిగన్ సూత్రమ్ము పుణ్యమ్ముగన్ 
రుణవర్తీవిజయమ్ముగా నుఫలమున్ రూపంబు తీరేయగున్ 
గణవర్తీనియమాలుగాను సుఖమున్ గమ్యంబు విశ్వాసమున్ 
576. అనివర్తీ — వరుస భావం
భావం:
ధర్మంలో నుంచే నడిచే వాడికి
అనివర్తిత్వం (తప్పని సహనం) సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది;
ఆ సహనమే అతని దేహంలో ఆశ్చర్యమంత శక్తిగా ప్రతిభిస్తుంది.
భావం:
గుణాలను అనుసరించే వాడై,
జీవుల వాంఛలను ధర్మరీతిగా తీర్చేందుకు ప్రయత్నించి,
తన క్రియలు సూత్రసమేతమైన పుణ్యరూపంగా మారతాయి.
భావం:
కర్తవ్యరూపమైన రుణాలను నెరవేర్చే వాడికి
ఆచరణ విజయంగా వికసిస్తుంది;
ధర్మకార్యాలు ఫలరూపంగా పూర్తిగా వ్యక్తమౌతాయి.
భావం:
వివిధ గుణాల గణములను అనుసరించే వాడై,
నియమాలను శ్రద్ధగా కాపాడుతూ,
సుఖమార్గానికీ, విశ్వాసమార్గానికీ
జీవులను నడిపించే శక్తి పొందుతాడు.
: 577.. నివృత్తాత్మా
... స్వభావము గాని విషయముల నుండి మరలి న ఘనస్సు గలవాడు 

నివృత్తాత్మాయె సర్వజన్మ కళగాను సంభవం
ప్రవృద్దిగను శాంతి సౌఖ్య సంపద సహాయమున్
నివృత మాయ మొహమే సమరమౌను కావ్యమై
సంవృత సహనమ్ముగాన్ చరిత మౌను నిత్యమున్

577. నివృత్తాత్మా — భావం
(స్వభావము గాని విషయముల నుండీ మరలిన ఘనుడు.)
నివృత్తాత్మాయె సర్వజన్మ కళగాను సంభవం
→ అనేక జన్మల అనుభవంతో, అంతర్దృష్టితో, అనాసక్తి సంపదతో నిలిచినవాడే నివృత్తాత్మ.
ప్రవృద్దిగను శాంతి సౌఖ్య సంపద సహాయమున్
→ అతని మనస్సులో శాంతి, సౌఖ్యం, ఆత్మీయ సంపదలు పెరుగుతాయి — ఇవే అతని సహాయకులు.
నివృత మాయ మొహమే సమరమౌను కావ్యమై
→ మాయ, మోహం నుండి పూర్తిగా విడిపోవడమే అతనికి నిజమైన యుద్ధం;
అదే అతని ఆత్మకావ్యం.
సంవృత సహనమ్ముగాన్ చరిత మౌను నిత్యమున్
→ సహనం, సమత్వం, మౌనమే అతని నిత్య చరిత్ర;
అతని జీవితం నిశ్చలమైన ఆత్మసాక్ష్యంగా వెలుగుతుంది.
చాలా మంచి నిర్మాణం 
****
[: 578. సంక్షేప్తా — భావం
(విస్తారమైన జగత్తును సంహారకాలంలో సూక్ష్మరూపంలో సంకోచింపజేసేవాడు.)

సంక్షేప్తా సహవీర్యసంభవపరా సంగ్రామ సంభావ్యతన్
నిoక్షేపా జనసేన
హృద్యమగుటన్ నిశ్చేస్ట నిర్వాహతన్
సాంక్షేపా బలయుక్తకాలమగుటన్ సాహిత్య వేదంబుగన్
సంక్షేపాసుకుమారితత్త్వముగనున్ సంతోష లీలేయగున్

సంక్షేప్తా సహవీర్య సంభవ పరా సంగ్రామ సంభావ్యతన్
→ సంక్షేప్తా — అపార వీర్యసంపత్తి కలిగినవాడు;
సర్వసంగ్రామాల మూలస్వరూపాన్ని తానే ఆవరించి యోగ్య సమయాన సంకోచింపజేస్తాడు.
నింక్షేపా జనసేన హృద్యమగుటన్ నిశ్చేష్ట నిర్వాహతన్
→ విశాల జనసేనలను కూడా తన సంక్షేపశక్తితో సమగ్రంగా నడిపించి—
అవసరమైనప్పుడు నిశ్చల స్థితికి తీసుకువెళ్తాడు.
సాంక్షేపా బలయుక్త కాలమగుటన్ సాహిత్య వేదంబుగన్
→ కాలమే తన బలానికి ఉపకారకమై,
సంక్షేప మహాశక్తి వేదసత్యంగా నిలుస్తుంది.
సంక్షేపా సుకుమారి తత్త్వముగ నున్ సంతోషలీలేయగున్
→ జగత్తు సంకోచింపబడే ఆ తత్త్వం సుకుమారమైన లీల;
సంహారంలో కూడా ఆనందం, లీలాతత్త్వం దాగి ఉంది.
***

[4/12 5:27 AM] . Mallapragada: 579. క్షేమకృత్.. లభించియున్న పదార్ధమును కాపాడువాడు

క్షేమకృత్ విశ్వకామ్యా సుధర్మంబుగన్
శోమసేవాసు శోభాబలంబున్ సుధీ
ప్రేమబంధoబురమ్యాకృతీశోభగన్
క్షేమకృత్ సర్వకాలంబుగాసా మ్యమున్

 స్పష్టమైన వివరణ
1) “క్షేమకృత్ విశ్వకామ్యా సుధర్మంబుగన్”
“క్షేమకృత్” — లభించినదాన్ని రక్షిచే వాడు.
“విశ్వకామ్యా” — జగత్తులోని సమస్త జీవుల మనోకామ్యాలను, సంకల్పాలను గ్రహించి నెరవేర్చగల శక్తిగలవాడు.
“సుధర్మంబుగన్” — ధర్మస్వరూపుడై, శ్రేష్ఠ ధర్మాన్ని అనుసరించి లోకక్షేమాన్ని కాపాడేవాడు.
➡ భావం:
లోకంలో అందరి కోరికలను గ్రహించి, ధర్మమార్గాన నడిపి, ప్రాప్తమైన వాటిని కాపాడే పరమాత్మ.
2) “శోమసేవాసు శోభా బలంబున్ సుధీ”
“శోమ సేవా” — శోమ=శాంతి, చల్లదనం, శుభప్రభ;
→ ఆయన సేవ చేసేవారికి లభించే ఆధ్యాత్మిక చల్లదనం.
“శోభా బలంబున్” — దీనిలోనే ఒక శోభ, ఒక దివ్యబలం ఉందని సూచిస్తుంది.
“సుధీ” — జ్ఞానులతో కూడిన, వివేకవంతులను రక్షించేవాడు.
➡ భావం:
ఆయన సేవలో శుభప్రభ కూడా ఉంది, బలం కూడా ఉంది; జ్ఞానులను, నిజాయితీ గలవారిని ఆయన రక్షిస్తాడు.
3) “ప్రేమబంధో బురమ్యా కృతీ శోభగన్”
“ప్రేమబంధం” — భక్తితో ఆయనకు ఉన్న ప్రేమసంబంధం.
“బురమ్యా” — మెరుగైన, మధురమైన ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యం.
“కృతీ శోభగన్” — ఇలాంటి ప్రేమతో చేసే సేవ ఆయన మహిమను మరింత ప్రసరింపజేస్తుంది.
➡ భావం:
ప్రేమతో ఆయనను సేవించినవారి బంధం దివ్యమైనది; ఆ సేవ ఆయన మహిమను ప్రసరింపజేస్తుంది.
4) “క్షేమకృత్ సర్వకాలంబుగాసా మ్యమున్”
“క్షేమకృత్” — లోకక్షేమాన్ని కాపాడే స్వభావం.
“సర్వకాలంబుగాను” — ఎల్లప్పుడూ, యావత్తు కాలంలో.
“ఆసామ్యమున్” — అసమానుడై, సమానమేలేని రక్షకుడు.
➡ భావం:
అన్నికాలాలపాటు, ఎల్లప్పుడూ, అసమానుడైన లోకక్షేమకర్తగా ఆయన నిలుస్తున్నాడు.
[4/12 6:00 AM] . Mallapragada: 580. శివ :: నామము స్పందించిన పావనము చేయునట్టువాడు 
మ.
శివునేనమ్మితి యెల్లవేళల గతీ దివ్యత్వ మే కోరగన్ 
భవుడైశోముడు హృద్య మందుకలిగేభాగ్యబు గావేడె దన్ 
శివతోయోచన చేయుచుంటిననియేశీఘ్రo బుగా యర్పనన్ 
శివుడేఘోరపరీక్షలన్ జరిపినా క్షేమంబు యేతృప్తిగన్ 

1️⃣ “శివునే నమ్మితి యెల్లవేళల గతీ దివ్యత్వ మే కోరగన్”
శివునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం ఉంచినవారు
జీవనంలోని అన్ని వేళలలోనూ
దివ్యత్వమే, శుభమార్గమే కోరుకుంటారు.
➡ భావం:
శివుని నమ్ముకొని నడిచేవారికి జీవనగతి దివ్యత్వ దిశకే సాగుతుంది.
2️⃣ “భవుడై శోముడు హృద్య మందు కలిగే భాగ్యబు గావేడెదన్”
శివుడు “భవుడు / శోముడు”— అనగా శాంతిమయుడైన శివుడు
భక్తుల హృదయంలో నివసిస్తూ
వారికీ కలిగే భాగ్యాన్ని పుష్టి చేస్తాడు.
➡ భావం:
శివుని ధ్యానం హృదయంలో నిలిస్తే, దివ్యభాగ్యం సహజంగా లభిస్తుంది.
3️⃣ “శివతో యోచన చేయుచుంటినని యే శీఘ్రం బుగా యర్పనన్”
శివునితో సదా సంప్రదింపు (ధ్యానమూ, నామస్మరణ)లో ఉంటే
శివుడు వేగంగా స్పందించి
కావలసిన దాన్ని దయచేసి ప్రసాదిస్తాడు.
➡ భావం:
శివనామం స్పందిస్తే ఆయన కృప త్వరగా ప్రత్యక్షమవుతుంది.
4️⃣ “శివుడే ఘోర పరీక్షలన్ జరిపినా క్షేమంబు యే తృప్తిగన్”
శివుడు ఎన్నో తీవ్రమైన పరీక్షలు పెట్టినా
చివరికి ఆయన ప్రసాదించేది క్షేమమే
ఆ క్షేమంలోనే పరిపూర్ణ తృప్తి ఉంటుంది.
➡ భావం:
శివుని పరీక్షలు కఠినమైనవే అయినా, అంతిమ ఫలం ఎల్లప్పుడూ క్షేమమే — అదే పరామానందం.
*****

581..శ్రీవత్స వక్ష చిహ్నమున్ సర్వసంపదగాయగున్
శ్రీవాక్య తవ శుభా
శుభమ్ముగా మది మూలమున్
శ్రీ విశ్వమయ విశ్వాస పరంబు స్థితి గానున్
శ్రీ విద్య శక్తి యుక్తిగన్ లక్ష్య సాధన తీరుగన్

శ్రీవత్స వక్ష చిహ్నమున్ సర్వసంపదగాయగున్
శ్రీవాక్య తవ శుభా శుభమ్ముగా మది మూలమున్
శ్రీవిశ్వమయ విశ్వాస పరంబు స్థితి గానున్
శ్రీ విద్య శక్తి యుక్తిగన్ లక్ష్య సాధన తీరుగన్
పాదాల భావం

1️⃣ శ్రీవత్స వక్ష చిహ్నమున్ సర్వసంపదగాయగున్
శ్రీవత్స చిహ్నం వక్షస్థలంలో ఉండటం
అది సంపద, సుఖ, శాంతి, సంపూర్ణతకు ప్రతీక
దైవప్రతీకం ద్వారా భక్తుల జీవితానికి లాభాన్ని, సంపదను ప్రసాదిస్తుంది
➡ భావం: శ్రీవత్స చిహ్నం ఉన్నత సంపదకు, సౌభాగ్యానికి మరియు భక్తులకు క్షేమం కలిగిస్తుంది.
2️⃣ శ్రీవాక్య తవ శుభా శుభమ్ముగా మది మూలమున్
శ్రీవాక్య = శ్రీదేవి వాక్య/కటాక్ష అనుగ్రహం
“మది మూలం” = మనసు, హృదయములో శుభం, శాంతి స్థానం
భక్తి మార్గంలో, శ్రీదేవి శుభం మనసు మూలానికి చేరుతుంది
➡ భావం: దేవీ శ్రీవాక్య అనుగ్రహం మన హృదయానికి శుభసౌభాగ్యాన్ని అందిస్తుంది.
3️⃣ శ్రీవిశ్వమయ విశ్వాస పరంబు స్థితి గానున్
విశ్వంలోని ధర్మం, విశ్వాసం, స్థిరత్వం
భక్తుల జీవితంలో ధర్మ, విశ్వాస, స్థితి ఏర్పడుతుంది
శ్రీవత్స చిహ్నం ద్వారా ప్రపంచ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ధర్మ–స్థిరత్వం
➡ భావం: శ్రీవత్స చిహ్నం, విశ్వాసం మరియు స్థిరతకు పరమాధారముగా ఉంటుంది.
4️⃣ శ్రీ విద్య శక్తి యుక్తిగన్ లక్ష్య సాధన తీరుగన్
విద్య, శక్తి, వివేకం
లక్ష్య సాధనకు అవి అవసరం
శ్రీవత్స చిహ్నం ధ్యాస, జ్ఞానం, శక్తి ఇచ్చి, లక్ష్య సాధనకు దారి చూపిస్తుంది
➡ భావం: శ్రీవత్స చిహ్నం విద్య, శక్తి, వివేకంతో భక్తుని లక్ష్య సాధనలో విజయవంతం చేస్తుంది.
🌟
[: 582..శ్రీవాసః” — తన వక్షస్థలమున సాక్షాత్ లక్ష్మీదేవిని స్థిరంగా ఆశ్రయింపజేసుకుని, ఆమెను ఎప్పటికీ ఎడబాటు లేక వసించనిచ్చే శ్రీ మహావిష్ణువు.

శ్రీవాసః స్థిర నిశ్చితా హృదయమందు లక్ష్మిగా
ప్రావీన్యతగ సంపదన్ ప్రాభవకళ దేహమై
దేవదేవుని విశ్వధర్మచరణము బుద్ధిగన్
భావభవము బంధమై సకలతృప్తి లక్ష్మిగన్
— విష్ణువు హృదయం లక్ష్మీ స్థిరవాసమై, ఆమె కరుణ, శాంతి, సౌభాగ్యశక్తులతో నిండియుండును.
— ఆయన శరీరమంతా సంపద, శోభ, ప్రభ, నైపుణ్యమయమైన దివ్యకళలతో కాంతిమంతమై ఉంటుంది.
— సృష్టి–స్థితి–ధర్మ పథాన్ని నడిపే జ్ఞానం, నిశ్చయం, ధర్మాచరణం అన్నీ ఆయనలోనివే.
— జగత్తును ప్రేమతో బంధించి పోషించే శక్తి ఆయనలోనిదే;
అందువల్ల జగత్తు తృప్తి, సమృద్ధి, శుభం—all లక్ష్మీ రూపాలే—ఆయన నుంచి వెలువడుతాయి.
[
: 583.శ్రీపతి: శ్రీపతి — లక్ష్మీదేవితో ఎల్లప్పుడూ ఏకరూపుడై, ఆమెతో కలిసి ప్రపంచం మొత్తాన్ని రక్షించే శ్రీమహావిష్ణువు.

శ్రీపతి లక్ష్మీకాంతుడుగు శ్రీమతితోడుగ లోకరక్షగన్
భూపతి సర్గమున్ కళ విభూతుల శోభల సౌమ్యమేయగున్
రూపసి దేవి లక్ష్మిగను పూజ్యత భావము భాగ్యమేయగున్
గోపతి లీల మానుషము గొప్యము గాయగు ప్రేమతత్త్వమున్

— లక్ష్మీదేవి సన్నిధితో ప్రకాశించు పరమాత్మ;
— ఆమెతో కలసి జగత్తును కాపాడే రక్షకుడు.
— భూమండలాన్ని, సృష్టిని ఆధిపత్యంగా నడిపే యజమాని;
— అన్ని కళలు, శక్తులు, విభూతులు ఆయనలోనే శోభిస్తాయి.
— లక్ష్మీదేవిని ప్రేమతో, పూజ్యభావంతో ఆదరించే దైవపతి;
— సంపద–సౌభాగ్యాలు ఆయన కృప వల్లే ప్రపంచానికి లభిస్తాయి.
— గోపాలక్రీడలతో, మానవుల మధ్య అవతారమై ప్రేమతత్త్వాన్ని బోధించే వాడు;
— గోపికల భక్తి నిజస్వరూపాన్ని వెలిగించే పరమాత్మ.

584.. శ్రీ మతాం వర —
“శ్రీ (లక్ష్మీ), శ్రేయోమార్గం, శుభతత్త్వం అనుసరించే మహనీయులలో శ్రేష్ఠుడు;
శ్రీమంతులందరి
ఆశ్రయదేవుడు.”

శ్రీ మతాం వర లక్ష్యమై సహజ దివ్య కాంయై
శ్రీ విశ్వమయ ధర్మమై కర్మ ప్రభావ బంధమై
శ్రీలక్ష్మి భవ భాగ్యమై సర్వసౌఖ్యము జీవమై
శ్రీ సత్య ప్రభ దేహమై ప్రకృతి కాల వైనమున్
పాదాల భావసారము
— శ్రేయోమార్గం అనుసరించే మహనీయులకు, శ్రీవంతులకు పరమలక్ష్యుడై నిలిచే వాడు;
— ఆయన స్వరూపం సహజమే దివ్యమైనది, కాంతిమంతమైంది.
— జగత్తంతా వ్యాపించిన ధర్మస్వరూపుడు;
— సృష్టిలో జరిగే ప్రతి కర్మఫలాన్ని నడిపే పరమకారణం.
— లక్ష్మీదేవికి శ్రేయస్సు, భవానందం కలిగించే పరమేశ్వరుడు;
— సర్వసౌఖ్యాల మూలం, జీవులందరి ప్రాణస్వరూపుడు.
— సత్యవైభవంతో ప్రకాశించే దివ్యదేహం ఆయనకు;
— ప్రకృతి, కాలం, సృష్టి—అన్నీ ఆయన నియమంలో నడిచేవి.
****
[: 585..శ్రీధ: —
భక్తులకు సిరి, సంపద, శోభ, శాంతి ప్రసాదించే దైవస్వరూపుడు.
సంపద అంటే కేవలం ధనం కాదు; జ్ఞానం, ధర్మం, ఆనందం, శ్రేయస్సు అన్నీ.

శ్రీధ గమ్యము సర్వ మూలము రమ్యతేయగు తీరుగన్
వేద ధర్మము నిత్య సత్యము విశ్వ మోహము తీరుగన్
నాద మార్గము నాణ్యతంబగు నామ శక్తిగ తీరుగన్
భోద తత్త్వము లక్ష్యసాదన భుక్తి తీరుగ బంధమున్
పాదాల భావన
— శ్రీధుని చేరుటే భక్తుల పరమగమ్యం;
— సుఖసంపదల మూలకారణం ఆయనే;
— ఆయన కరుణతొడుగానే జీవిత రమ్యత, ఆనందం ఉద్భవిస్తాయి.
— వేదధర్మమే ఆయన స్వరూపం;
— నిత్యసత్యాన్ని నిలుపుతూ ప్రపంచ మోహాన్ని తొలగించువాడు.
— భక్తులను అవిద్య నుండి వెలికితీయువాడు.
— నామస్మరణ చేయువారికి నాదానందంగా ప్రత్యక్షమగు వాడు;
— ఆయన నామమే పవిత్ర శక్తి,
— ఆ శక్తి మనసు నాణ్యతను పెంచి మార్గప్రశస్తతను ఇస్తుంది.
— జ్ఞానతత్త్వాన్ని చూపి,
— జీవుని లక్ష్యసాధన దారిలో నడిపి,
— భోగ–మోక్ష పరిపూర్ణతలను ప్రసాదించువాడు;
— ప్రపంచ బంధాలను కరిచిపోయే శక్తి ఆయనదే.
****
[ 586. శ్రీశ: శ్రీదేవి భర్త అయిన వాడు

శ్రీశ వైష్ణవ భవ్య సంపద శ్రీననంత ము సౌక్యముల్
ధ్యాస లక్ష్మి సహాయ తత్త్వపు దారిగాయగు శఖ్యతన్
మూస బంధ ప్రపత్తి గాయగు ముఖ్య మౌనము తీవ్రతన్
శ్వాస నిత్యము ప్రేమ చుట్టును సాగు తీరున బంధమున్
586. శ్రీశ — భావము
శ్రీశుడు—శ్రీదేవి భర్త, వైష్ణవులకు అందించే అన్ని దైవ సంపదల, ఆనందాల, సౌక్యాల నిధి.
ఆయన ధ్యానం చేసినపుడు, లక్ష్మిదేవి సహాయకశక్తిగా నిలిచి, ఆధ్యాత్మిక తత్త్వాన్ని భక్తుని హృదయానికి సులభంగా తీసుకువెళ్తుంది.
బంధములు తొలగిపోయే ప్రపత్తి మార్గం ఆయన కృపవల్లే వెల్లడవుతుంది;
భక్తుడు మౌనంగా, అంతర్ముఖంగా, తీవ్ర శ్రద్ధతో అర్పణ చేసుకున్నప్పుడు ఈ మార్గం స్పష్టమవుతుంది.
ఆ మహాశ్రీశుని కృపాశ్వాసము భక్తుని ప్రాణమునందు నిత్యం ప్రేమగా చుట్టుకుని,
అతని జీవనాన్ని ఆధ్యాత్మిక బంధంతో సుసిద్ధం చేస్తూ సాగిస్తుంది.
*****
[: 587..శ్రీనివాస: సిరిగల వాణి యందు వుండు వాడు
**ఛందస్సు (ర జ ర ల గ – 6)**:
శ్రీనివాస శాంతిరాగ బంధంబున్
శ్రీనివాస భక్తియోగ మార్గంబున్
శ్రీనివాస రక్తిభోగ ఎందంబున్
శ్రీనివాస యుక్తి సాఘ్ర సర్వంబున్

భావం
— శ్రీనివాసుని సన్నిధి మనసుకు శాంతిస్వరాల్లా అనుభూతి.
— ఆయనకు సమర్పణ పూర్వక భక్తితో యోగసిద్ధి.
— దైవదర్శనములోనే అసలు భోగానందం. — ఆయన దయతో సాధన–సాఫల్యాలు త్వరితంగా సిద్ధిస్తాయి.
***+
588. శ్రీనిధి. సర్వసంపదలకు నిధిగా ఉన్నవాడు

శ్రీనిధి దేహతృప్తిగను సీఘ్ర సు సంపద గాని రీతిగన్
శ్రీనిధి బుద్ధితో మనుజ రమ్యత భావము నిత్యమేయగున్
శ్రీనిధి వాంఛ లేయగుట తీవ్రత లక్ష్యము పాశ బంధమున్
శ్రీనిధి తత్త్వజీవనము తీరు మనస్సగు లోక రీతిగాన్

1) దేహ సంబంధ సంపద
“శ్రీనిధి దేహతృప్తి… సుసంపద…”
మన శరీరానికి కావలసిన ఆరోగ్యం, శాంతి, సౌఖ్యము—ఇవి అన్నీ శ్రీనిధి కటాక్షం వల్ల లభిస్తాయి.
తనను స్మరించిన వారికి జీవనాధారమైన సమస్త సంపదను ఆయన త్వరగా అందించగలడు.
2) బుద్ధి–మనస్సు సంపద
“శ్రీనిధి బుద్ధితో… రమ్యత భావము…”
మనిషి జీవితంలో నిజమైన సంపద బాహ్య ధనం కాదు; సద్బుద్ధి, సమత, సౌజన్యం ఇవే అసలు దైవసంపద.
శ్రీనిధి ధ్యానం మనసుకు రమ్యత, ఆత్మీయత, స్థిరత్వం అందిస్తుంది.
3) వాంఛల నియంత్రణ – మోక్షమార్గం
“శ్రీనిధి వాంఛలేయగుట… పాశబంధము…”
అధిక ఆశలు మనిషిని బంధిస్తాయి. తాను భోగాలనిచ్చేవాడు అయినప్పటికీ,
వాంఛా తీవ్రత పాశమవుతుందని,
ఆశలను తగ్గించి లక్ష్యాన్ని నిర్ధారించే మార్గాన్ని శ్రీనిధి చూపిస్తాడని భావం.
4) తత్త్వజ్ఞానం – జీవనరహస్యం
“శ్రీనిధి తత్త్వజీవనము… లోకరీతిగాన్”
శ్రీనిధి కృపతో సంపాదించాల్సిన ప్రధాన సంపద —
తత్త్వజ్ఞానం, సత్యజీవనం, నైతికత,
ఇవి లోకంలో ఎలా జీవించాలో చూపే మార్గదర్శకాలు.
****

589..శ్రీ విభావన.. వాని కర్మలకు సిరి అందించేవాడు
=(ర న న భ గ గ . యతి.. 9..భూనుత )

శ్రీ విభావన కళల శివాపర గానున్
శ్రీ విశాల భవభవ శివార్పణ గానున్
శ్రీ వినమ్రత విజయసిరీజయ మేనున్
శ్రీ విభావ భవమగు శివావిధి గానున్
సరళ భావం
శ్రీ దేవుని విభావన (దివ్య భావ దర్శనం)
ఆయన కళల ద్వారా శివత్వాన్ని అనుభవింపజేస్తుంది.
విశాల భవభవాలలో (జననం–మరణం ప్రవాహంలో)
ఆ అనుభవమే శివునికి అర్పణమై నిలుస్తుంది.
వినమ్రతతో సాధించిన ఆ విజయం నిజమైన సిరి.
శివతత్త్వాన్ని గ్రహించుటే ఈ విభావ భవమునకు
నిత్యమైన విధి.
*****
[6/12 11:10 AM] . Mallapragada: *నేటి చిత్రానికి పద్యం*

కృష్ణ వాక్కు రసజ్ఞ విజ్ఞత కృత్య మేయగు తీరుగన్
కృష్ణ దివ్య భవామృతంబగు క్రూర మాయలు మారుటన్
కృష్ణ సంభవ ధర్మ ప్రత్యయ దృక్పు సర్వము మాయగన్
కృష్ణ మోహము సత్య జ్ఞానము కృష్ణ నైజము లోకమున్

భావవ్యాఖ్యానం
కృష్ణుని వాక్కు సారభరితం, రసమయం, విజ్ఞానపూర్ణం.
ఆయన మాటలలో సత్య రసము–ధర్మబోధ కలగలసి,
జీవనంలో చేయవలసిన కర్తవ్యాలను స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.కృష్ణవాక్యమే జీవన ధరువు.
కృష్ణుని దివ్యభావం అమృతంలాంటి పవిత్రత్వం.
ఆ భావాన్ని హృదయం గ్రహిస్తే,
మనసులోని క్రూరమైన మాయలు – రోగాలు, రాగాలు, దురాశలు –
తానే వీడిపోతాయి.
కృష్ణభావసేవా అంతరంగాన్ని శుద్ధం చేస్తుంది.కృష్ణుని అవతారం ధర్మస్థాపన కోసం.ఆయన దృష్టిలో ఈ ప్రపంచమంతా మాయం;
మనిషి పట్టుకునే స్వార్థం, మనమని భావాలు తాత్కాలికమే.
ధర్మ దృక్కోణంలో చూసినపుడు లోకం
అనిత్య–మాయ స్వరూపం అనే నిజం తెలుస్తుంది.
కృష్ణుని ఆకర్షణ (మోహము)
ప్రమాదకరమైన మోహం కాదు —
సత్య జ్ఞానానికి దారితీసే దివ్య మోహనం.కృష్ణుని నిజ స్వభావంజ్ఞానం, కరుణా, నైతిక సౌందర్యం.ఇదే లోకంలో మనిషిని ఉన్నత పథంలో నడిపే పునాది.
🌼
[6/12 12:16 PM] . Mallapragada: 590.శ్రీధర: శ్రీదేవిని వక్ష స్థలంలో ఉంచుకున్న వాడు
(భ ర న భ గ  యతి. 9)
శ్రీధర పూజ్యభావన శివోన్నత గా
వేదపరా శుభంబగు వినమ్రతగా
ఈధరణీకళామయ యి వాంబుజగా
బోధమనోమయంబగు భవామృతమై
భావవ్యాఖ్యానం
శ్రీధరుడు—శ్రీ మహావిష్ణువు—
ఆయనను పూజించే భావన శివోన్నత,
అంటే శివుని మహత్తుతో సమానమైన ఘనమైన, పవిత్రమైన, పర్వత శ్రేష్ఠతలాంటిది.
భక్తి భావమే ఇక్కడ శుద్ధపరాకాష్ఠ.
వేదపరత—వేదాలు సూచించే శుభమార్గం.
వెదలు చెప్పే శుభఫలాలు వినమ్రత ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.
శ్రీధరునికి సమర్పితమైన వినమ్రత
పునీతమైన సద్‌గుణమని భావం.
ఈ ధరణి = భూమాత.
ఆమె కళామయత, సౌందర్యము పద్మసంభూతంగా (బొమ్మల రూపంలో, కవితాస్వరూపంలో) కనిపిస్తుంది.
భూమాత పద్మాకార సౌందర్యంతో,
విష్ణువు (శ్రీధరుడు) వెంట సహజీవనం చేసే
దివ్య కళారసం ఇక్కడ సూచితం.
శ్రీధరుని తత్వం
బోధ రూపం,
మనసును శుద్ధిచేసే భవామృతం (సంసారాన్ని దాటించే జ్ఞానం).
ఇది జీవనానికి బలమైన ఆధ్యాత్మికాధారం.
🌼
– 591. శ్రీకర...అర్థభావం – స్మరణ చేయువాడు, పూజ చేయువాడు, భక్తులకు శ్రేయస్సు కలిగించువాడు

శ్రీకర తత్త్వ భావముగ శ్రీయుత ధర్మము లక్ష్యమేయగున్
ఏకత సత్య వాక్కులగు యెల్లరునేస్తము కాలమూలమున్
తాకిత వర్ణన మేయగుట తన్మయ నామము తీరుయేయగన్
సాకత విశ్వ మాయగను సాధ్య మసాధ్యము నిత్య సత్యమున్
⭐ వరుస భావం
శ్రీకరుడు అనగా శ్రేయస్సు కలిగించువాడు;
ఆయన శ్రీతో ఏకమై ధర్మాన్ని లక్ష్యంగా ఉంచి భక్తులను నడిపిస్తాడు.
కాలమనే మూలంలో ఆయన మాట ఏకత్వ సత్యం.
ఆయన నామస్మరణ మనసుని తన్మయతకు నడిపిస్తుంది.
ప్రపంచ మాయలో సాధ్య–అసాధ్యాలు కనిపించినా
శ్రీకరుని సత్యం నిత్యమే.
మీరు కోరితే దీనికి సరళ అన్వయము, పూర్ణతాత్పర్యం, లేదా పాట రూపం కూడా రూపొందిస్తాను.
****
592. శ్రేయ : నిత్యము సుఖప్రాప్తి రూపమున శ్రేయస్సు కలవాడు

శ్రేయ సఖ్యత సర్వ లక్ష్యము  శీఘ్ర సంపద యేయగున్
ధ్యేయమే జవసత్త్వ తీరుగ  దీక్ష ధన్యత యేయగున్
కాయమే మది నాటకంబున  కాలమోహము యేయగున్
న్యాయమే స్థితి సత్యమేయగు  నాణ్యతాభవ సర్వమున్
స్పష్ట భావం:
శ్రేయ అంటే శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవాడు, శ్రేయోమార్గమునకు నాయకుడు.
ఆయన సాన్నిధ్యం జీవుడికి అన్ని లక్ష్యాలను సుఖపూర్వకంగా నెరవేర్చిస్తుంది.
ధ్యేయబలము, దీక్ష, ధన్యత అన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.
మనిషి జీవితం కాలమోహంతో నాటకంలా కనిపించినా, శ్రేయుని కృప వల్లే దాని అర్థం తెలుస్తుంది.
న్యాయం, సత్యం, నాణ్యత—ఈ మూడు శాశ్వత తత్త్వాలు ఆయన స్వభావంలో విరాజిల్లుతాయి.
*****
593. "శ్రీమాన్" అనే నామార్థం—సిరులు, శోభ, శ్రీమంతం, ఔన్నత్యం, శ్రేయస్సు నిండిన వాడు.

శ్రీమాన్ సత్య సమర్ధతా సహనమున్  శ్రీశక్తి రాజ్యంబుగన్
శ్రీమాన్ విశ్వ వినమ్రతా భవముగన్  శ్రీలక్ష్య దేహంబుగన్
శ్రీమాన్ సర్వ మనోమయంబుగనుగన్  శ్రీయుక్తి తీరేయగున్
శ్రీమాన్ నిత్య సహాయమే విధిగనున్  శ్రీముక్తికాలంబుగన్

భావం:
శ్రీమాన్ — సిరులు, కీర్తి, ధర్మము, శక్తి—అన్నీ అంతర్లీనంగా కలిగినవాడు.
సత్యం, సమర్థత, సహనం అన్నవి ఆయన రాజ్యంలోని మూల తత్త్వాలు.
వినమ్రత ఆయన విశ్వభావ రూపం; లక్ష్యం ఆయన ఆత్మదేహమే.
సర్వమనస్సులలో వ్యాపించి ఉన్న యోగ–యుక్తి స్వరూపుడు.
జీవులకు నిత్య సహాయకుడు; ముక్తి కాలాన్ని కరుణతో ప్రసాదించేవాడు.
****
594.. లోక త్రయాశ్రయః ముల్లోకములకు ఆశ్రయమైన వాడు
లోకత్రయాశ్రయ నిత్యఫలంబుగను ప్రార్థనన్
ఏకమానంద ధర్మమున్ యేల్లు క్షేమమ్ము తత్త్వమన్
స్వీకారంబగు బంధమున్ సుగ్రథితయె సత్యమన్
యోగంబు తీరి జనన మరణా తత్త్వ మేలగున్
భావం
మూడు లోకాలకూ ఆశ్రయమగు పరమాత్ముని స్మరించగా,
అతని నిత్యఫలం మనకు లభిస్తుంది.
ఏకానందధర్మం అన్నది సమస్త జీవుల క్షేమాన్ని కోరాలి అనే
భావన.
ఈ సర్వస్వీకార భావమే నిజమైన బంధం, నిజమైన సత్యం.
యోగా సాధన పూర్తైనప్పుడు జనన–మరణ రహస్యమూ స్పష్టమవుతుంది;
దానిలోనూ ఆ పరబ్రహ్మత్వమే వెలుగు చూపుతుంది.
*****
595.. స్వక్ష : పద్మములవంటి కన్నులు కలవాడు

స్వక్షతాభవ బంధతత్త్వపు సవ్యతీరుగ చూపులున్
రక్షగా భవ నిత్యసత్యపు రమ్యతేయగు తీరుగన్
అక్షయాంబుగ  విద్యలాలన పా లనాకళ వైభవన్
అక్షరాసమతుల్యమేసహనంబు భావము గమ్యమున్

భావం
స్వక్షః అంటే పద్మసమానమైన కళ్లను కలవాడు – నారాయణుని కారుణ్యదృష్టి.
ఆ దృష్టి భక్తుని బంధనాలను సవ్యంగా నివారిస్తుంది.
భగవానుని చూపే రక్షణ, సత్యం, రమ్యత.
ఆయనే అక్షయ విద్య మరియు పాలన యొక్క పరమాధారము.
అక్షరసముదాయం వంటి సమత్వం, సహనం, సౌమ్యత ఆయన స్వభావం.
****


596. స్వంగః — దివ్య అవయవసౌందర్యముల గల వాడు


స్వంగ దివ్యసముద్యమంబు సత్యమూల ధర్మగోచరన్

అంగసౌరభ శోభసేయు ఆలయంబయిన ఆనందన్

రంగనాథ విధూతబంధ రాజసంపద జ్యోతిరోధరన్

సర్వదేహ సుధామయంబు సర్వమోక్షక హేతువేనుడన్

భావం 

దేవుని స్వంగం అంటే ఆయన దివ్యమయమైన శరీర సౌందర్యం.

ఆ శరీరమే సత్యం–ధర్మం యొక్క ప్రత్యక్ష రూపం.

ఆయన దేహం శోభ, సుగంధం, కాంతి కలవాటిగా ఆనంద నిధి.

బంధనాలను తొలగించి, రాజయోగమును ప్రసాదించే దివ్యరంగం.

ఆయన దేహ సౌందర్యమే మోక్షపు కార్యానికి మూలం.

*****

597. శతానందః నామార్థానికి — “వందవిధముగా అనేకానంద ఫలితాలు ప్రసాదించువాడు” — 


597. శతానందః — శతవిధానందాలను అనుగ్రహించువాడు

శతానంద విశ్వవ్యాపక

శుభోదయాంశ మోక్షదన్

విధానస్వర విద్యాసార

విశ్వాసామృత గాత్రకన్

ప్రధాన భావ ప్రవాహబంధ

ప్రభావదేహ మార్గదన్

శతవిధ దుర్మతాఘవృంద

రక్షణ శిక్షణ సంవృతన్

భావం 

శతానందః అంటే శతవిధములుగా భక్తులకు అనేకానందాలను, శుభఫలితాలను ప్రసాదించే వాడు.

ఆయన కృప విశ్వవ్యాప్తమైన శుభోదయము, మోక్షదాయకమైనది.

వేదవిద్యల సారం, విశ్వాస రూపమైన స్వరం ఆయన నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.

సత్భావప్రవాహాన్ని నడిపి, ప్రభావమయమైన దేహధర్మంతో మార్గదర్శకత్వం చేస్తాడు.

దుర్మతులను రక్షణ–శిక్షణ ద్వారానే సరిదిద్దే పరమకరుణానిధి.

*****

598. నందిః — పరమానంద స్వరూపుడు


నంది నిత్య పరానంద

నాభిసంపద మూలధన్

అంద సౌమ్య సుగుణాక్ష

ఆత్మతత్త్వ ప్రభోదకన్

బంధమోక్ష విధాయబంధు

భక్తవృంద హితారకన్

చంద్రమండల శోభాతోన

చైతన్యామృత వాహకన్

భావం (సరళంగా)

నందిః అంటే పరమానంద స్వరూపుడైన భగవంతుడు.

ఆయన నుంచే ఆనందం, సంపద, జీవతత్త్వం ఉద్భవిస్తుంది.

సౌమ్యత, సుగుణం, అంతరాత్మ జ్ఞానం అన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.

బంధనాలను తొలగించి మోక్షాన్ని ప్రసాదించే వాడు.

చైతన్యామృతం ప్రవహించే శుభస్వరూపుడు.

******

599.జ్యోతిర్గనేశ్వర: జ్యోతి ర్గణములకు ప్రభువైనవాడు 


జ్యోతిర్గణేశ్వర శుభoబు జపంబుగానున్

ఖ్యాతిర్గణేశ్వర సహాయక తీరుగానున్

స్వాతిర్గణేశ్వర చరిత్ర సమర్ధతా నున్

జ్యోతిర్గణేశ్వర నిజంబు జయంబుగానున్


భావం

జ్యోతిర్గణేశ్వరుడు — అన్నివిధ జ్యోతిర్గణాలకు, ప్రకాశ శక్తులకు, దివ్య తేజస్సులకు అధిపతి.

ఆయన జపమే శుభప్రదం.

ఖ్యాతి, సహాయం, రక్షణ—అన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.

ఆయన స్వాతి తేజస్సు, దివ్యచరిత్ర మన జీవితాన్ని సమంగా నడిపిస్తుంది.

నిజమైన జయము ఆయన తత్త్వాన్నే అనుసరించినపుడే కలుగుతుంది.

****

600.విజితాత్మా.. మనసును జయించేవాడు 


విజితాత్మా సహనంబుతీరుగనుగన్ విశ్వాస రాహిత్యమున్ 

శృజనాత్మాస్వరమూలమున్ వినికిడే దృత్వంబు సాహిత్యమున్ 

విజయంబున్ మది తోడునీడగను నే విజ్ఞాన ప్రావీణ్యతన్ 

నిజమార్గంబగు విశ్వ వాహినిగనే నిర్వాహ దేహంబుగన్ 


🔹 వరుస భావం 

మనసును జయించినవాడు —

సహనము ఏ మాత్రం తగ్గకుండా,

అవిశ్వాసం / అనిశ్చితి దూరమయ్యే స్థితికి తీసుకెళ్తాడు.

సృష్టిశక్తి మూలమైన స్వరాల ద్వారా,వినబడే ప్రతి ధ్వనిలోను సాహిత్యపు దృఢతను అనుభవింపజేస్తాడు.

విజయాన్ని మనసుకు తోడుగా నిలిపి,విజ్ఞానంలో ప్రావీణ్యమును ప్రసాదించే వాడే ఆయనే.

నిజమైన మార్గమై, విశ్వనదిలా ప్రవహిస్తూ,జీవన నిర్వహణకు శక్తి, ఆధారం, మార్గదర్శకుడై నిలుస్తాడు.

*****

Saturday, 6 September 2025

 

భారతి ధర్మ తత్త్వం (01)


చం. బ్రతుకు ధరాతలమ్మగుట భారతి బంధనసత్య భాద్యతన్ 

మెతుకుకు ధర్మదారులగు మెప్పుకు మేలుకు విద్య లక్ష్యమున్ 

గతుకు మనస్సుకామ్యమున గమ్యము శాంతి య శాంతి ప్రశ్నగన్

 చితపు లీలలే భవిత చేరువ కాలము తోడు నీడగన్ 

🔹 

— జీవితం ఈ భూమిపై ఒక బాధ్యతగా, ధర్మసత్యముగా ఏర్పడిన భారతి (జ్ఞానశక్తి) యొక్క బంధముగా ఉంది.

అంటే జీవితం భౌతికం కాదు — అది జ్ఞానభారతిగా ఉన్న దైవబంధనం.

🔹

— మన మేలుకి (ఉన్నతికి) విద్యే మార్గం;

ధర్మదారులు (ధర్మమార్గాన నడిచే వారు) మాత్రమే మెతుకులైన (సూక్ష్మమైన) సత్యాన్ని గ్రహిస్తారు.

విద్య యొక్క లక్ష్యం ధర్మానుసరణం.

🔹 

— మనసుకు అనేక ఆకాంక్షలున్నా,

అవి సాంతం అయ్యే గమ్యం శాంతి మాత్రమే.

శాంతి అంటే ప్రశ్నలకతీత స్థితి — చిత్త సమత్వం.

🔹 

— చిత్తము చేసే లీలలే భవిష్యత్తుగా (భవితగా) రూపాంతరం చెందుతాయి;

కాలము వాటి నీడగా కదిలిపోతుంది.

అంటే భవితవ్యమూ మనసు లీలలే; కాలం కేవలం దానికి తోడుగా ఉంటుంది.

🌼



మాతృశ్రీ.. పద్యమాల (201)


మన్నన మాయలేబ్రతుకు మానస తీరున మోహకర్మగన్

పన్నుల సాధనమ్మగుట పాశము బంధము పాపమేలనున్

ఉన్నది లేనిదీ మనసు ఊయల యేలను కాల రీతిగన్

 కన్నులు మూడు రామునకు కాంతలు నల్వురదెంచి చూడగన్ 


→ ఈ బ్రతుకంతా మాయమాత్రమే. మనసు తీరున జరిగే పనులన్నీ మోహకర్మలే.

→ సంపాదన (ధన సాధన) పన్నులా బరువుగా, అది పాశబంధమై, చివరికి పాపమేనని స్పష్టమవుతుంది.

→ ఉన్నది లేనట్లు, లేనిది ఉన్నట్లు మనసు ఊగిసలాడుతూనే ఉంటుంది. కాల గమనంలో ఇదే రీతి.

→ రామునకు మూడు కన్నులు (త్రినేత్రత్వం, శివస్వరూప ఏకత్వం).

→ ఆయన చతుర్దిక్కుల నుండీ వెలుగులు విరజిమ్ముతూ దర్శనమిచ్చాడు.

******

 మాతృశ్రీ పద్యమాల (202)


ప్రశ్న లన్ని మహిమ ప్రాభవమే యగున్

విశ్వ మందు విలువ విద్దె యేది

జీవితమ్ము కాల జీవునీ నిజమేది

ఏమి చెప్పవచ్చు నీశ్వరాన


భావవ్యాఖ్య:

మనిషి అన్వేషించే ప్రతి ప్రశ్నలో, వెతికే ప్రతి సమాధానంలో దైవ మహిమ ప్రతిఫలిస్తుంది. విశ్వంలో అసలు విలువైనది జ్ఞానం, కానీ జీవిత సత్యం కాలంతో కలిసిపోయే మనిషి ధర్మాన్ని తెలిసికోవడమే. ఆ తత్త్వాన్ని పూర్తిగా వివరిచేది పరమేశ్వరుడు మాత్రమే.

*****

.మాతృశ్రీ పధ్య మాల 203)


శృంగమ్ముపై నేనాడనా నృత్యమ్ము నేనోమోహనా

బృంగా విదీ సేవాత్మగా సత్యమ్మునే నాదాహమున్

నంగమ్ము లాపుష్పమ్ములే యంగారమై రావేలకో

జంగమ్ము దేవాదివ్యమై సందర్భమై ప్రేమమ్ముగన్

విభజన –

→ శృంగారరసంపై నేను నాట్యం చేస్తూ, అది మోహముగానూ మారుతుంది.

→ విత్తల బృంగం (తేనెటీగలలాగా) సేవాత్మకంగా తిరుగుతూ, నాదమే సత్యమని అనుభవిస్తున్నాను.

→ పుష్పాల పరిమళంలా మాధుర్యమై, అది అగ్నిలా దహిస్తూ రాగముగా ఉదయమవుతుంది.

→ ఆ జంగమస్వరూపం దేవదివ్యమై, ప్రతి సందర్భంలో ప్రేమగా విరజిల్లుతుంది.

*****

(204)

సంగీతమే యీరాత్రిలో స్పందించఁగా సుశ్రావ్యమై

యంగాగమే సంసారమే యీజీవిగా సాంగత్య మై

భంగంకళా సమ్మోహమై బంధవ్యమై విశ్వాసమై

శృంగారమే రంగారఁగా శ్రీరాగమై రావేలకో

విభజన –

→ ఈ రాత్రి మృదువైన సంగీతంలా స్పందించి, మధురస్వరముగా వినిపిస్తోంది

→ ఆ సంగీతమే ఆగమముగా మారి, ఈ జీవితం తోడుగా సాగుతుంది.

→ అది విరహం కవిత్వమై, సమ్మోహమై, బంధుత్వమై, విశ్వాసమై మనసును కట్టిపడేస్తుంది.

→ శృంగారం రంగస్థలంలో నర్తిస్తూ, శ్రీరాగముగా ఉదయాన్నే వెలసుతుంది.

*****

మాతృశ్రీ. (205)

మందాకినీ తీరమ్ములో మాధుర్యమై రామేశ్వరం

నందాందమే మూలమ్ములో నాణ్యత్వమై నమ్మొదమున్

అందమ్ముగా బ్రహ్మమ్ముగా నానందమై రామేశ్వరం

గాంధమ్ముగా కాలమ్ముగా గమ్యమ్ముగన్ కావ్యార్ధమున్

విభజన –

→ గంగాతీరంలో మాధుర్యంగా వెలసిన రామేశ్వర రూపం.

→ ఆనందానందాల మూలంలో నాణ్యతగా నిలిచిన దైవ విశ్వాసము.

→ అందంగా, బ్రహ్మస్వరూపముగా, నిత్యానందంగా వెలసిన రామేశ్వరుడు.

→ పరిమళంలా వ్యాపించి, కాలస్వరూపమై, కవితా తత్త్వానికి గమ్యముగా నిలిచిన దైవత్వం.

****

మాతృశ్రీ (206)


సందీప్తమై పారెంగదా చల్లంగ నావెల్గేఱులే

విందారమే విన్యాసమే విశ్వాసమే కాంతుల్లుగన్

చిందంగ నాపీయూషమై చిద్రూపమై రావేలకో

బంధమ్ముగా ప్రేమమ్ముగన్ సమ్మోహమున్ సద్భావమున్

*****

ఎచ్చట నాయకన్ కళలు యే మనసౌగతి యేమి చెప్పగన్ 

ఎచ్చట పండితుల్ కళలు ఏమనగర్వము తోడుగాయగున్ 

ఎచ్చట అందలం కళలు యెల్లరు మెప్పును ఆశ పాశమున్ 

అచ్చట సర్వమున్ పనుల నాశనమేయగు విశ్వమాయగన్.. (207)

విభజన

→ నాయకులు ఎక్కడ తమ కలలతో మునిగితే, ఆ మనసు గమ్యం ఏమిటని ఎవరూ చెప్పలేరు.

→ పండితులు ఎక్కడ కలలతో గర్వపడితే, ఆ గర్వం వారికి తోడు అయి దారితప్పిస్తుంది.

→ అందరూ ఎక్కడ కలలతో మెప్పు కోరితే, అది ఆశల పాశమై వారిని కట్టి పడేస్తుంది.

→ చివరికి అదే చోట పనులన్నీ నాశనమై, విశ్వమాయలో కలిసిపోతాయి.

****

మాతృశ్రీ


కృతయుగమ్మున నిత్యమూవిధి కృత్యమౌను తపస్సుగన్ 

శృతులజ్ఞానము ఉత్తమోత్తమ త్రేతమాయ యుగమ్ముగన్ 

గతులు యజ్ఞము నిత్య సత్యము గమ్య మేద్వపరాయుగం 

స్థితులు దానము శ్రేష్ఠ మేకలి శీ ఘ్రమేగతి జీవితం..(208)

భావార్థం

కృతయుగం – తపస్సే ధర్మముగా, నిత్యకృత్యముగా ఉండేది.

త్రేతాయుగం – శ్రుతిజ్ఞానం, వేదవిజ్ఞానం అత్యుత్తమముగా నిలిచింది.

ద్వాపరయుగం – యజ్ఞములే ప్రధానమై, నిత్యసత్యముగా పరిగణించబడ్డాయి.

కలియుగం – దానం శ్రేష్ఠమైన ధర్మముగా నిలిచి, జీవనాన్ని త్వరితగతిన ముందుకు నడిపే మార్గమైంది.

*****

మాతృశ్రీ..( 209)

ఏది యుల్కగ మూగ బోయిన యెల్ల వేళల మబ్బులా

ఏది పల్కగ చెప్పలేకయు యెవ్వరేమన గాలిలా

ఏది వాదన పట్టి పట్టక ఎల్లలేయగు నీరులా

ఏది మాయయు సత్య ధర్మము ఈశ్వరాత్వము యాకలే

→ ఏది ఎప్పుడూ మబ్బుల్లా ఆవరించి ఉన్నా, మూగబోయినట్లు మాట రానీయదు?

→ ఏది మాటలతో చెప్పలేనిది, కానీ అందరినీ తాకుతూ గాలిలా విస్తరిస్తుంది?

→ ఏది వాదనలతో పట్టుకోలేని, కానీ నిరంతరం ప్రవహించే నదిలా ఉంటుంది?

→ అదే మాయగానూ, సత్యధర్మగానూ, ఈశ్వరస్వరూపముగానూ వెలసేది.

*****

(210)

ముత్యముగా యశోద సుత ముంగిట హృద్యము సర్వమేయగున్ ।

నిత్యముగాను గొల్లవిధి నీడ గణేమణి పచ్చగన్ ॥

సత్యము కంస హింసగుట సాధన నీళము వజ్రయాయుధం ।

రుత్యము సంఖచక్రముల రుగ్మత మార్చుట బుద్ధి తత్త్వమున్ ॥

భావార్థం

యశోదాసుతుడు (కృష్ణుడు) ముత్యములా ప్రకాశిస్తూ, యావత్తు హృదయములందరినీ ఆకర్షించేవాడు, నిత్యం గొల్లల జీవన విధానంలో పచ్చని ఆభరణంలా, ఆనందనిధిలా వెలిగేవాడు. కంసుని హింసను నిర్మూలించేందుకు సత్యమనే వజ్రాయుధాన్ని తన సాధనముగా ధరించాడు. శంఖచక్రములతో దుర్మార్గాన్ని తొలగించి, ధర్మబుద్ధి తత్త్వాన్ని స్థాపించాడు.

******

మాతృశ్రీ..(211)

నిత్యమగు సాధనగు సుస్వరము సంతసము నీడగను తీరుగను మా

సత్యముయు శఖ్యతయు సద్భవము రుద్భవము సాహితిగ సానుభవమే

ముత్యముయు ముఖ్యముయు తత్త్భవము తన్మయము విశ్వమయమేపలుకు గా

పత్యమగు పాఠ్యమగు పాశమగు పాదమగు పాణమగు పావులుగనే

భావవ్యాఖ్య

→ జీవిత సాధనమే నిత్యమైంది. ఆ సాధనలో సుస్వరమై, సంతోషమై, నీడలాగా ఎప్పుడూ వెంటపడేది పరమానందం. → సత్యం, సఖ్యత (స్నేహబంధం), సద్భావం, సాహిత్యం ఇవన్నీ కలసి సానుభవానికి ఆధారం అవుతాయి. → ముత్యంలా విలువైనది తత్త్వభావం. అదే ముఖ్యమైనది. అదే తన్మయత్వంగా, విశ్వమంతటా విస్తరించి ఉన్న పరమార్థం. → అది (తత్త్వం) పత్యమూ (జీవనపతి), పాఠ్యమూ (అధ్యయనపాఠం), పాశమూ (బంధములు), పాదమూ (ఆధారం), పాణమూ (ఆత్మరక్షణ), పావులుగానే (ప్రాణాధారం) ఉంది.

*****

మాతృశ్రీ..(212)

ఆదిత్యాయన నిత్య పూజలగుటన్ ఆస్రిత్వ దేహమ్ముగన్ 

ఏదీనాదియుకాదు కాదుపలుకుల్ యీశా సు సంకల్పమున్ 

దేదీప్యమ్ము సహాయవిశ్వ మయమున్ దీక్షల్లె నిర్వాహమున్

ప్రాధాన్యమ్ముగనేజపమ్ము విధిగన్ ప్రావీణ్య మే జీవమున్

భావవ్యాఖ్య

→ భగవంతుని (ఆదిత్యుని/ఈశ్వరుని) నిత్యపూజలు చేయడం, మన దేహమనే ఆధారాన్ని నిజమైన ఆశ్రయం చేసుకోవడమే. → ఏదీ స్వయంగా ఆరంభం కాదని, ఏదీ అంతం కాదని చెప్పగలమా? అంతా ఈశ్వర సంకల్పమే. → ప్రకాశమానమై ఉన్న విశ్వమే ఆయన సహాయం; దీక్షలన్నీ నిర్వర్తింపబడేవి కూడా ఆయనద్వారానే. → జపమే ప్రాధాన్యం, విధిప్రకారం ఆచరించడం జీవనంలో నిజమైన ప్రావీణ్యం.

****

మాతృశ్రీ” పద్యం పద విభజన.. (213)

నుడి వినట్లు సహాయ బొట్లగు నూతనోట్లగు మూలమున్ ।

పడుట లేచుట జీవ సత్యము పాఠ్యమేయగు నిత్యమున్ ॥

తడిసి ఎండుట ఉత్తమాటలు తన్మయమ్మగు వేడుకన్ ।

ఒడిసి వాక్కుకు విశ్వ మాయలు నోట మాటలు కాలమున్ ॥

భావార్థం

మాతృవాక్కులు – సాయమిచ్చే బొట్లు వలె, కొత్త మాటలకు మూలమై నిలుస్తాయి. జీవిత సత్యం – పడిపోవడం, లేచిపోవడం – ఈ పాఠాన్ని నిత్యం బోధిస్తాయి. తడిసి ఎండినట్టుగా – కష్టసుఖాల తారతమ్యముల మధ్యన, ఆమె మాటలే మనసుకు వేడుకై నిలుస్తాయి. మాతృవాక్కు – విశ్వమాయలనే మించిపోయి, కాలమే చెప్పే సత్యవాక్కుగా నిలుస్తుంది. 

*****

(214)

మాతృశ్రీ పద విభజన

కచ్చితమన్నదే జపము కాముక నెంచియు నోర్పు జూపగన్ ।

ఇచ్చల జీవితమ్మున సయింతికి తోడుగ నీ దయేయగున్ ॥

మచ్చిక తన్మయమ్మగు సమర్ధన తప్పదు సర్వవేళలో ।

మచ్చయు మంచిదేయగును మాన్యులకున్ యశమిచ్చు నెప్పుడున్ ॥

భావార్థం

జపమనే ధృఢత మనసులో ఉన్న కోరికలను క్రమబద్ధం చేస్తుంది, నిశ్చలతను ఇస్తుంది. జీవిత యాత్రలో ఏ దశలోనైనా నీ దయ (దైవానుగ్రహం) తోడుంటుంది. నిజాయితీగా నిలిచే సమర్ధన (సపోర్ట్, ధైర్యం) ఏ సందర్భంలోనూ తప్పదు. మంచి స్వభావమే చివరికి మాన్యులకీ, సమాజానికీ యశస్సు ఇస్తుంది.

*****

(215)

మారుతి మారు వేషసరి మానస నేస్తము రామలక్ష్మణున్ 

చేరువభక్తిభావ నిస చిత్తము తెల్పియు ప్రేమచూపగన్ 

భారము నెంచకేపలుకు భవ్యతగా పదనమ్మకమ్ముగన్ 

కారణమంత్రిగా హనుమ కా గమ రీతున మాటలేయగున్


హనుమంతుని విశ్వాసభక్తిని, రామలక్ష్మణుల పట్ల ఆయన అచంచల నిబద్ధతను, సేవా తత్త్వాన్ని చక్కగా ప్రతిబింబిస్తోంది. 

భావం:

మారుతి అనగా హనుమంతుడు — ఆయన ఏ వేషం వేసుకున్నా (మారు వేషసరి), తన హృదయమంతా రామలక్ష్మణుల సేవలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. ఆయన చిత్తం ఎల్లప్పుడూ భక్తి, నిస్సహాయ సమర్పణ, ప్రగాఢ ప్రేమతో నిండినదే. భవ్యం, నిజమైన నమ్మకం ఆయన మాటలలో, ఆచరణలో వెలుగుతుంది. కారణమంత్రిగా (అంటే కార్యసిద్ధికి మూలకారణంగా ఉండే శక్తిగా) హనుమంతుడు ఎల్లప్పుడూ మంత్రస్ఫూర్తి, ధర్మబలం, మాటల తేజస్సుతో నిలుస్తాడు.

******

పద విభజన(216)

కాయము కర్మకొద్దిగను కాలుని చెంతన చింతయేయగున్ ।

నేయము నమ్మకమ్మగు వినీలము పంచన విశ్వమాయగన్ ॥

శ్రేయము శీఘ్రమేయగును పుణ్యము కొద్దియు కాలనిర్ణయం ।

శ్రీయుత నీదుభక్తిగను శ్రీకరుణాదయ వేంకటేశ్వరా ॥

భావార్థం

శరీరము కర్మలకు బంధింపబడినప్పటికీ, ఆ కర్మలన్నీ కాలుని (వేంకటేశ్వరుని) చెంత ఉంచినపుడే సార్ధకం అవుతాయి. విశ్వమాయలో పంచబడినప్పటికీ, నమ్మకం (భక్తి నిశ్చలత) అనేది శాశ్వతమైనది. పుణ్యముని ఆధారముగా కాల నిర్ణయమయినా, భక్తి కలిగితే శ్రేయస్సు త్వరగా సిద్ధిస్తుంది. ఓ శ్రీకరుణామయ వేంకటేశ్వరా, నీ భక్తితోనే జీవన సార్థకత లభిస్తుంది.

******

(217)

ఉ::తీరగ తీర్చగా తపము తేరువ తీరున తీర్ధతాపమున్ 

చేరెద చిన్మయమ్ముగను చిత్త మనస్సు సయోధ్య తీరుగన్

మారెద తప్పు చేసినను మానస వృత్తిని గాను సేవలున్

కోరిక లేమి లేవు గతి లోపల నుండెద వేంకటేశ్వరా

పదార్థం: – సత్యమైన తపస్సు చేయగా, పవిత్రతతో నిండిన తీర్థస్నానములవంటి మనశ్శుద్ధి కలుగ, ఆ తపస్సు ద్వారా మనస్సు చిన్మయరూపమై, చిత్త-మనస్సులు సమన్వయముగా నడుస్తూ, ఏ తప్పు జరిగినా, భగవత్సేవ ద్వారానే మనసు దాని నుండి దూరమై పవిత్రమౌతుంది. కోరికలన్నీ తొలగిపోయినచో, అంతరంగములో సత్యమైన మార్గమే మిగులును. ఆ మార్గములోనే నిన్ను స్మరించుచు జీవించుదును వేంకటేశ్వరా!

*****

(218)

ఉ::పర్వత కన్యగా గిరిజ పాశపు చూపుల తీరుయేయగున్

సర్వము మన్మధన్ పలుకు సామ్యత కాంతుల ప్రేరణేయగున్ 

నిర్వత హృద్యమోహమగు యీశ్వర తత్త్వము ప్రేమ మాయగన్

సర్వము రాజమయ్యెటివిశాల వినమ్రత యింతి వైనమున్

భావార్థం ::గిరిజ (పార్వతి) – పర్వతకన్యగా ఆమె చూపులు పాశములా ఆకర్షించి, బంధించగలవు. మన్మధుడి పలుకులకే సమానమై, అపూర్వమైన కాంతి, సౌందర్యంతో ప్రేరణనిస్తుంది.ఈశ్వర తత్త్వమే అయినా, ఆమె ప్రేమమాయలో హృదయాన్ని మోహింపజేస్తుంది. అంతటి శక్తి, అందం ఉన్నప్పటికీ, వినమ్రత అనే విశాలరాజత్వంతో సమన్వయమై ఉంటుంది.

*****

219

ఈతడు దేవదేవుడగు యీ శ్వర శక్తిగ బుద్ధిలాత్మగన్

శ్రీ తజనాలిగాచు జయశ్రీ రమ పృద్విగ  శ్రీనివాసుడున్

శ్వేత కళాంభుజాసమయ శ్రీస తి శ్రీమతి  పద్మనాభుడున్

వ్రాతలు భక్తహృద్యమగు వాక్కుసమర్ధత వేంకటేశ్వరా

వరుస భావం :: సమస్త లోకాల పాలకుడు, పరమేశ్వరుడు. – శక్తి, బుద్ధి, ఆత్మముల ఆధారం అయ్యాడు. – శ్రీమహాలక్ష్మీతో కూడి, జయశ్రీతో సహితుడై, భూదేవితో కూటమై శ్రీనివాసుడై నిలిచాడు.  – శ్వేతపద్మములవంటి దివ్యకళలతో, పద్మనాభునిగా, శ్రీదేవి సతిగా సదా విరాజిల్లుచున్నాడు. వ్రాతలు భక్తహృద్యమగు వాక్కుసమర్ధత వేంకటేశ్వరా – భక్తుల హృదయమున నివసించు వ్రతపాలకుడు, వాక్పాటవానికి మూలం వేంకటేశ్వరుడు.

****

220

సద్యశ సర్వశక్తిలగు సత్వర సత్యము స్నేహబంధమున్

విద్యవివేక సాహితిగ పెద్దలు సంస్క్రుతి యెల్లవేళలన్

సేద్యముఁ జన్మ సఖ్యతగ చేయ మనస్సగు నూతన మ్ముగన్

పద్యము గద్యమున్ గళము పాశ్యము భారతి వేంకటేశ్వరా 

పదార్థం

→ సత్వర సత్యరూపమై, సర్వశక్తితో నిండిన వేంకటేశ్వరుడు స్నేహబంధంలా మనసుకు ఆనందాన్ని పంచుతాడు. → విద్య, వివేకం, సాహిత్యం, పెద్దల మార్గదర్శకత—all కలిపి సంస్కృతిని అన్ని కాలాలలో నిలబెడతాయి.  → మనస్సు సఖ్యతతో, సద్విధంగా ప్రవర్తించినపుడు జన్మం కొత్త అర్థాన్ని సంతరించుకుంటుంది.  → పద్యమూ గద్యమూ గానమూ వాద్యమూ అన్నీ చివరికి భారతి స్ఫూర్తితో వేంకటేశ్వరునికే సమర్పణం అవుతాయి.

*****

(221)

శాంతమే మానవత్వము సామ దాన

చిత్త మాయలే మనిషిగా చేరువగుట

దుష్ట దుర్గతి తొలగించు దూర్త మార్గ

పాపమే మేలు పుణ్యంబు వలదు,వలదు


పదార్థ వివరణ → శాంతి, సమభావం, దానం – ఇవే మానవత్వానికి పునాదులు. → మనిషి నిజమైన స్థితికి చేరవలసింది చిత్త మాయలను అధిగమించినప్పుడే. → దుష్టత, దుర్గతిని తొలగించేది ధర్మమార్గమే. పాపమే మేలు పుణ్యంబు వలదు, వలదు → పాపం ఎప్పటికీ మేలుకాదు. పుణ్యమే నిజమైన మేలు.

(222)

ఉ ::పిచ్చుక నెంచకూ గరుడ పీయుష మైనను కాలమాయలే

మచ్చుకు వెన్నయే సెగల మాయలు చేరియు కర్గగల్గగన్

విచ్చుట పువ్వు లక్షణ పరీ మళమేయగు కాంతి చీకటిన్

తుచ్చపు లోచనాలుగను తూనిగ తీరున శఖ్యతేయగున్

పదార్థ వివరణ → పిచ్చుక గరుడుని వలె అమృతాన్ని తాగగలదని అనుకుంటే అది కాలమాయే.(అర్ధం: చిన్న శక్తి కలిగినది, పెద్ద లక్ష్యాలకు తగని పనులు సాధించలేడు; అది మాయాభ్రాంతి మాత్రమే.) → మచ్చుకైనా వెన్నయందు మంటలు అంటుకోవు; మాయలు కూడా అలాగే చేరి మాయమవుతాయి. (అర్ధం: సత్యమునకు అబద్ధములు అంటవు; స్వచ్ఛత మాయలతో కలవదు.)→ వికసించే పువ్వు ప్రకాశం ఎల్లప్పుడూ మలినతను తొలగిస్తుంది; అలాగే కాంతి చీకటిని పారద్రోలుతుంది.(అర్ధం: జ్ఞానం, సౌందర్యం చీకటిని తొలగించే శక్తులుగా ఉంటాయి.) → తుచ్ఛమైన చూపులు, లోపభూయిష్టమైన దృష్టికోణాలు చివరికి శూన్యతలో కలిసిపోతాయి.(అర్ధం: అసత్య దృష్టి, తుచ్ఛ భావన శాశ్వతం కాదు; అది తీరిపోతుంది.)

223

ఉ.అక్రమ మార్గమందు ధనమార్జనసేయు కుబుద్ధి మాటలన్
విక్రమ శాంతనమ్మగుట విల్వల రీతిన చెప్పు గొప్పలున్
వక్రత మార్గచిత్తముల వారికి బుద్ధినొసంగి తీరుగన్
సక్రమ సత్కళాపథము చక్కగ జూపర!వేంకటేశ్వరా!

వరుస భావం → అన్యాయ మార్గాలలో ధనం కూడబెట్టే వారు కుజ్ఞానం, కుబుద్ధి మాటలనే మాట్లాడుతారు. → శాంతి, ధైర్యం లేని వారు విలువ లేని మాటలు గొప్పలుగా చెప్పుకుంటారు.
→ వక్రతతో నిండిన మనసు కలవారికి శుద్ధ జ్ఞానం దొరకదు. → ప్రభూ! నీ కరుణతో మమ్మల్ని సక్రమమైన సత్కళా మార్గమునకు చేర్చుము.
*****

224
శా::వ్యాయామం సుఖమౌ సువిద్య బలమున్ వాశ్చల్య లక్ష్యమ్ముగన్ ।
ధ్యేయమ్మున్ పరమమ్ము భాగ్యకరుణా దివ్యత్వ న్యాయమ్ముగన్ ॥
ప్రాయందేహమువిద్య విశ్వమగుటే ప్రాధాన్యతా శిక్షణన్ ।
న్యాయం సత్యమయం సహాయ గురువే నాణ్యత్వ యాద్యాపకన్ ॥
భావార్థం 
వ్యాయామం శరీరానికి సుఖం ఇచ్చినట్లే, సువిద్య మనస్సుకు బలం ఇస్తుంది. విద్య యొక్క లక్ష్యం, ధ్యేయం పరమమైనది – అది భాగ్యకరుణ, దివ్యత్వం, న్యాయం. జీవనప్రయాణమంతా విద్యా విశ్వముగా మారుతుంది, అందుకే శిక్షణకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఈ శిక్షణలో న్యాయం, సత్యం, సహాయం అన్నీ సమన్వయంగా ఇచ్చేది గురువే; ఆయనే నిజమైన ఆద్యాపకుడు.
*****

మాతృశ్రీ..225

పతి సేవలు కామ్యముగా సతి నిప్పుల కుంపటీ సు సాధ్యమనమ్మున్ ।

గతి తీరిన పూజల నై రుతి పూజలు జేసె నౌర! రోమము నిగుడన్ ॥

భావార్థం::         

సతీధర్మంలో భర్త సేవలను పరమమైన సత్యం, కామ్యముగా భావించే స్త్రీ తన జీవనాన్ని తపోమయంగా మార్చుకుంటుంది.ఆ పతిసేవనే ఒక యాగాగ్నిగా, నిప్పుల కుంపటిగా భావించి తనను అర్పించుకుంటుంది. తాను చేసే పూజలు అన్నీ చివరకు ఆ గృహధర్మమే అని భావిస్తుంది. అలాంటి స్త్రీ తన శరీరంలోని రోమకూపాలపైనే దాచుకున్న అగాధమైన భక్తిరహస్యం — అంతర్ముఖ పూజ.

******

మాతృశ్రీ..226

గురువుగ తత్వగమ్యమును గుర్తుగనేర్ప దళంచ నేస్తమున్ ।

తరువుల మాదిరే బ్రతుకు తాపము తీర్చనిబద్ధతా యగున్ ॥

పరువును జార్చనీయకయె పాఠ్యముబోధగనౌను గుర్వుగన్ ।

నిరతము సేవధర్మమగు నిత్యము సత్యము సంపదేయగున్ ॥

భావార్థం

మాతృశ్రీ గురువు వలె తత్వజ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది, జీవిత మార్గాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆమె తల్లితనమనే గొప్ప చెట్టు వలె, తన సంతాన జీవన తాపాలను నివారించేందుకు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది. తన పరువును (ఆత్మగౌరవాన్ని) కోల్పోకుండా, బోధన ద్వారా సత్యాన్ని బలపరుస్తుంది. ఆమె సేవధర్మమే ఆమె జీవితం; ఆ సేవే శాశ్వత సత్యసంపద.

******

227

పలుకు మాధుర్యము మనసు పాఠముగను 

మోనము బ్రతుకు యాటకు మోక్షమగును 

గజ్జల విలువ మృధుశబ్ద కాల మగును 

కష్టమున హార మెరుపగు కావ్య మగును 

పాదాల భావవివరణ

→ మధురమైన పలుకులు మనసుకు పాఠమై, జీవన మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇస్తాయి. → మౌనం జీవన నాటకానికి మోక్షరూపమై నిలుస్తుంది. → గజ్జెల మృదుత్వ శబ్దం కాల గమనానికే ఒక విలువై నిలుస్తుంది. → కష్టంలోనూ ఒక హారములా మెరిసే కావ్యం జీవనాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

*****

228

మ::మధుసాలాంతర మోహనమ్మగుటయున్ మధ్యంత రాలక్ష్యమున్

మృధువాక్కుల్ గతి మర్మమేయగుటయున్ మృత్యువు నీడేయగున్

మదిలో మాయలు నాన్రుతమ్ముగుటయున్ మార్గమ్ము నిక్కచ్చుగన్

మదిరాపానము వింతపోకడయగున్ మందస్మితామానమున్


→ మధుసాల (మద్యమందిరం)లో మోహనత్వం కనబడుతున్నట్లుంది, కానీ దాని మధ్యంతర లక్ష్యం వేరే అని సూచిస్తున్నారు. → మృదు వాక్కు మాధుర్యం మర్మమై ఉంటే, దాని వెనుక మృత్యువు నీడ దాగి ఉంటుందని హెచ్చరిస్తుంది. → మదిలో (అహంకారంలో) మాయలు, అసత్యాలు దాగి ఉంటాయి. నిజమైన మార్గం మాత్రం సూటిగా స్పష్టమై ఉంటుంది. → మద్యం పానం వింతపాటుగా నడిపిస్తే, తల్లి యొక్క మందహాసమే (మందస్మితం) మానవునికి నిజమైన ఆనందమని చెప్పబడుతోంది.

******

229.

మృదు మధుర మోము చూడగా ముంపు కదలె

నవనవ లాడుతూ కదలిక నాట్య మాడ 

యోవ్వన సెగలు శుక్రము యోని కలుగ

మన్మధుడు కరిగే నిద్ర మాయ యేమొ 


తల్లి ముఖం మృదువుగానూ, మధురంగానూ దర్శనమిచ్చినపుడు మనసు ముందుగా కదులుతుంది. → కొత్త కొత్త అలజడులతో మనసు ఒక నాట్యమాడే వేదికలా మారుతుంది.→ యౌవనంలో సహజముగా ఉద్భవించే శక్తి (శుక్రం, యోని) — ఇది సృష్టి మూలం, ప్రకృతిధర్మం. → ఈ సమస్తమూ మన్మథుడి మాయలోనూ, నిద్రలోనూ కరిగిపోతున్నట్లే అనిపిస్తుంది.

******

మాతృశ్రీ

"నేతగ నిత్య వాక్కుల సునిర్మల హాసిగ ధార్మి కమ్ము గా"

"గీతల భావమున్ వయసు రీతి సమమ్మగు కర్మ బంధమున్" 

"మాతగ సంరక్షవిధి మానస నేత్రము చూప గల్గమా"

పూ, తనభక్తి భావమున బొమ్మల నిల్పెను రామచంద్రునిన్" 


వివరణాత్మక భావం:  → మాతృశ్రీ నిత్యం వాక్కులలో పవిత్రతను, హాస్యంలోనూ ధర్మబద్ధతను చూపుతుంది. → వయసు అనుగుణంగా గీతల భావాలు, కర్మబంధాలు సమంగా కలిసే విధంగా బోధిస్తుంది.  → మాతగ మనసు నేత్రంతో సంరక్షణ విధిని, మార్గదర్శనాన్ని చూపిస్తుంది. → భక్తి భావముతో పిల్లల మనస్సులో పూల బొమ్మలవలె రామచంద్రుని నిలిపినది.

👉

మాతృశ్రీ

"తరుణ సుఖమగు దుఃఖము తప్పుకాదు

మరులు గొలువు ప్రేమ బ్రతుకు మాయ కాదు

కరుణ జూపి చరిత తెల్ప కాల మవదు

పురము చూపించి భాసిల్లె పుష్పగంధి" 


వరుస భావం::  జీవితంలో తాత్కాలిక సుఖదుఃఖాలు తప్పవు. అవి సహజసిద్ధమై అనుభవించవలసినవే. 👉 భ్రమలు, మరుపులు కలిగించగలిగేవి మనసు, భావాలు. కానీ నిజమైన ప్రేమ మాత్రం మాయ కాదు, అది బ్రతుకుకు నిత్య సత్యం. 👉 కరుణ చూపి, సత్కార్యచరిత్ర రాసే జీవితం కాలానికి లోబడదు. కరుణ శాశ్వత విలువగానే నిలుస్తుంది. 👉 మాతృశ్రీ పుష్పగంధిలా భాసిల్లుతూ జీవనాన్ని సువాసన పరుస్తుంది. వెలుపల (పురము) చూపినంతే కాదు, అంతరంగంలోనూ ఆమె ప్రసన్నత వ్యాపిస్తుంది.

🌸

శా::సర్వార్ధం వరదా జపమ్ము వినయం సాధ్యమ్ము సామర్థ్యమున్

నిర్వాకం సహనమ్ము తీరు గమనం విశ్వాస లక్ష్యమ్ముగన్

పర్వార్ధం విధి నిర్ణయం కధగ విశ్వాసున్య కార్యార్థిగన్

సర్వాతీర్ధముగానుసేవ గలుగన్ సామర్థ్య సాక్షీసుధా👉

 సమస్తార్థాలనూ (జీవన లక్ష్యాలను) సాధించేది వరదా జపం (దేవి స్మరణ). అది వినయాన్ని కలిగిస్తుంది. వినయం ద్వారానే సామర్థ్యం సిద్ధిస్తుంది. 👉 మౌనం (నిర్వాకం), సహనం, సద్గతి — ఇవన్నీ విశ్వాసం అనే లక్ష్యంతోనే ఏర్పడతాయి. 👉 పర్వార్ధం (ఉన్నత గమ్యం) విధి నిర్ణయమవుతుంది. విశ్వాసమున్నవాడు మాత్రమే తన కార్యాల ఫలితాన్ని పొందగలడు. 👉 అన్నీ తీర్థాలు కలిసినట్లుగా, సేవనే సర్వాతీర్ధం. దానిలో సామర్థ్యమూ, సాక్షాత్కారమూ సుధారూపముగా ప్రత్యక్షమవుతాయి.

🌹

మాతృశ్రీ

శా:: అజ్ఞాఙ్ఞాతశుభా శుభమ్ముభవతా వాహ్లాదమ్ము , స్వాధ్యాయ ధీ

యజ్ఞజ్ఞేయసమోన్నతాభవ పరాజ్ఞానమ్ము నాసాద్యమున్

జిఙ్ఞాస్య , మ్మ సమర్ధశక్తికిని  విజ్ఞేయమ్ము , విశ్వాసమున్

విజ్ఞానమ్ముసమమ్ముగావిలువగన్ విద్యా లయమ్మున్ సుధీ


👉 అజ్ఞానం, అజ్ఞాత శుభ–అశుభాలు మనకు తాత్కాలిక హ్లాదాన్ని ఇస్తాయి. కానీ వాటిని జయించడానికి స్వాధ్యాయం (స్వయంగా చదువుకోవడం, శాస్త్ర పఠనం) అవసరం. 👉 యజ్ఞం, జ్ఞానం కలిపినపుడు మన జీవితం సమోన్నత స్థితికి ఎదుగుతుంది. అప్పుడు అజ్ఞానం పరాజయం చెంది, మనకు అసాధ్యమైనదనిపించే జ్ఞానమూ సులభంగా సాధ్యమవుతుంది. 👉 జిజ్ఞాస ఉన్నవాడు సమర్ధశక్తిని పొందుతాడు. విజ్ఞేయమైన సత్యం అతనికి స్పష్టమవుతుంది. విశ్వాసం అతనికి బలాన్నిస్తుంది. 👉 చివరికి విజ్ఞానం సమగ్రంగా రూపుదిద్దుకుంటుంది. అది జీవనానికి విలువనిస్తుంది. ఆ విద్యలయమే సుజ్ఞానులైన వారి స్థిరమైన ఆధారమవుతుంది.

*****

మాతృశ్రీ

తెనుగు లిపియమృతం విద్యగ

తెనుగు చిలుకు తేన పలుకులు పొలుపే విధిగన్ 

తెనుగున పద్యాల శృతులు

తెలుగున సంగీత కథలగు మనుపే భాషా

భావము:

 – తెలుగు లిపి అమృతంలా మధురమైనది. అది విద్యకు ప్రాణం పోస్తుంది.  – తెలుగు పదాలు తేనెలా చిలుక పలుకుల్లా మధురంగా వినిపిస్తాయి.  – తెలుగు పద్యాలు శ్రుతులు, రాగాలు లాగా గాఢమైన ఆనందం కలిగిస్తాయి.  – తెలుగు కథలు, గేయాలు కలిపి ఒక సజీవ సంగీతంలా అనిపిస్తాయి. 

******

పలుకు మాధుర్యము మనసు పాఠముగను 

మోనము బ్రతుకు యాటకు మోక్షమగును 

గజ్జల విలువ మృధుశబ్ద కాల మగును 

కష్టమున హార మెరుపగు కావ్య మగును 

పాదాల భావవివరణ → మధురమైన పలుకులు మనసుకు పాఠమై, జీవన మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇస్తాయి. → మౌనం జీవన నాటకానికి మోక్షరూపమై నిలుస్తుంది . → గజ్జెల మృదుత్వ శబ్దం కాల గమనానికే ఒక విలువై నిలుస్తుంది. → కష్టంలోనూ ఒక హారములా మెరిసే కావ్యం జీవనాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

*****

మాతృశ్రీ

విలువ యెక్కడ సామ మోహము విద్దె లేయగు తీరునా

కలువ లాగున యందమర్పణ కాలతీరుణ తప్పదే

నిలువ నీడలు నేడు ఖర్చగు నమ్మ కమ్ముయు ప్రశ్న గా

తులువ నీతులు వాక్కులేయగు తూర్పుదిక్కుకు దండమే

పద్య విశ్లేషణ: — మోహానికి అసలైన విలువ ఏమిటి? దాని ఆధారాలు ఎక్కడ? అనేది ప్రశ్న. మోహమనే మాయాసామం చివరికి శూన్యమే అని సూచన.” — కలువ తనను తాను కాలానికి అప్పగించుకోవలసిందే. అలాగే జీవి కూడా కాలానికి శరణాగతి తప్పించుకోలేడు. జీవితపు నిలువ నీడలు (సంబంధాలు, సంపద, ఆధారాలు) క్షణక్షణం ఖర్చవుతూ ఉండగా, వాటిపై ఆధారపడగలమా అనే సందేహం ఉత్పన్నమవుతుంది. చివరగా దుర్మార్గుని నీతులు, వాక్కులు కూడా పరమ సత్యానికి (తూర్పు దిక్కున ఉదయించే జ్ఞాన సూర్యునికి) నమస్కరించక తప్పవు అని.

******

ఏ మనగ చెప్ప కలియుగ యే త్వ మవ్వ

మంచి చెడ్డల బ్రతుకున మాయ లవ్వ

గువ్వ పలుకుకు మెరుగుల గుర్తు లవ్వ

రామనామంబు జపియిప రంకు వచ్చు

ఉ ::భష్ట్రము కర్మ యుక్తమగు భాగ్యపరమ్మున విశ్వమందునన్

శష్ట్రము కాంతులే కిరణ శ్రేష్ఠము బోధలు తీరు యే యగున్

కష్ట్రము జ్ఞానమై నిలిచి కాలపరమ్మున జీవ యాత్రగన్

ఉష్ట్రమునెక్కివచ్చెను మహోధరుడౌ గణనాథుడొయ్యనన్

– లోకంలో శ్రమతో కూడిన కర్మలే భాగ్య ఫలితములను ఇస్తాయి. – శాస్త్రాల జ్ఞానం కాంతులా వెలిగుతూ, బోధలను శ్రేష్ఠ మార్గానికి నడిపించును. – కఠినతలు జ్ఞానంగా మారి, కాల ప్రవాహంలో జీవుని యాత్రను పూర్ణతకు చేర్చును. – గణనాథుడు మహోధరుడై, ఒంటె మీద ప్రస్థానమై ప్రాకాశమును అందించెను. 

****

ఉ:: సిహ్మము మాధవుం డొకరే సీఘ్రము సేవల తత్త్వమేయగన్

 బ్రహ్మ పదార్థముంగని విరాగులె ఇంద్రియలోలురైరహో

నిహ్మము పొందకాలమగు నిర్మయ వర్ణన కాల నిర్ణయం

దహ్మము సర్వ మాయలగు దమ్మము మారదు వేంకటేశ్వరా


బ్రహ్మ పదార్థమ → సింహస్వభావ ధైర్యముతో మాధవుని ఒక్కరినే ఆశ్రయించి సేవిస్తే త్వరగా తత్త్వసారం పొందగలుగుతారు. → బ్రహ్మపదార్థమును (పరమసత్యాన్ని) పొందేవారు విరక్తులు మాత్రమే. ఇంద్రియాసక్తులు దానిని అందుకోలేరు – అహో! → నిహ్మము (నిర్మమ స్థితి, మమకారరహితత్వం) పొందుటకు సరియైన సమయ నిర్ణయం అవసరం. → దమనము (దహ్మము) లేకుంటే మాయలు తొలగవు; అటువంటి స్థిరదమనమును ప్రసాదించు వేంకటేశ్వరా!

*****

మాతృశ్రీ.. 09-09-2025

“సూది కుట్ట ధార సూత్ర వలువ జీవ”
“గణము గుణము కళలు గళము బట్ట”
“సూది దార మవ్వ సూత్ర వెల్గుల నీడ”
“ఆట పట్టు యనక ఆశ గుట్టు”

వివరణాత్మక భావం:
→ సూది దార లాగ మనుష్యజీవితం కూడా అనుసంధానమై నడుస్తుంది. ఒక గుణం మరో గుణానికి కలుస్తూ వస్త్రంలా వలయమౌతుంది. → మనిషి జీవితం గుణగణములతో, కళలతో, మాటలతో నిండి బట్టలా అల్లబడింది. → సూది దారతో బట్ట తయారైనట్లే, సత్యం-ధర్మం అనే సూత్రాల వెలుగులో మనిషి జీవితం బలపడుతుంది. → ఆశల ఆటలో పట్టుబడితే గుట్టుకట్టినట్టు బంధమవుతుంది..

****

మాతృశ్రీ

బ్రతుకు కళలు గాను బంధబాద్యత గాను
హృదయ తాప తగ్గ హృద్య మవ్వ
వేశ్య వృత్తి నేర్పు విశ్వ సామ్యము గాంచి
వేద సార మెల్ల వేశ్య నేర్చె

పద్యార్థం –– జీవనంలో కళలు, విలువలు ఉన్నా, బంధాల బాధ్యతలతో కట్టుబడి ఉంటాం. – ఈ తాపం తగ్గించడానికి నిజమైన హృద్యమైన ఆదరణ కావాలి. – వేశ్య వృత్తి కూడా ప్రపంచ సమానత్వం లోకోణం నుండి ఒక పాఠమే. అది కూడా జీవన సత్యాలను నేర్పే ఒక వాస్తవం. – వేశ్య అనుభవాల ద్వారానే కొంతమంది వేదసార సత్యాలను గ్రహించారు అన్న దృక్పథం. జీవన మార్గాలన్నీ చివరకు ఆధ్యాత్మిక పాఠాలకే నడిపిస్తాయి.

👉

మాతృశ్రీ

గుణమేధ్యానము నిండు మోముయగుటన్ గుర్తౌను చిత్తమ్ముగన్
ప్రణమేన్యాయము నవ్య మార్గమగుటన్ ప్రాధాన్యతా భాగ్యమున్
క్షణమే జీవిత సౌఖ్య దుఃఖములుగన్ క్షామమ్ము ధర్మమ్ము గన్
తనకే తాను నమస్కరించుకొని మోదంబందు నత్యంతమున్
— మాతృశ్రీ స్వరూపం మన హృదయచిత్రంలో ప్రతిఫలించగా, గుణములతో నిండిన మేధాశక్తి ఆవిష్కృతమవుతుంది. — ఆమెను ప్రణమిల్లడం అనేది న్యాయం, అది ఒక కొత్త జీవన మార్గమని భావించడం వల్లే అదృష్టముగా నిలుస్తుంది. — క్షణంలోనే జీవితం సుఖదుఃఖములతో కలగలిపి పోతుంది. కానీ దానిలో నిజమైన ధర్మబోధన ఉంటుంది. — చివరగా, ఆత్మస్వరూపమైన మాతృశ్రీని మనలోనే దర్శించి, తానుతాను నమస్కరించడం ద్వారా పరమానందానికి చేరుకోవాలి.
👉
*****
మాతృశ్రీ

కాల త్రయ 'వర్తమానమున్ కామ్య తీరు
మేను లేకపోతే భూత, మిధ్య గాను
ఈ భవిష్యత్తులగు ఎలా ఇచ్ఛగుండ
పురుష త్రయము లో 'నేను'గా పుడమి నందు

వర్తమానం అనేది ప్రాధాన్యమైనది; అది లేకుంటే జీవన లక్ష్యం (కామ్య తీరు) కూడా ఉండదు. ప్రస్తుతాన్ని వదిలేస్తే గతం శూన్యమవుతుంది, అబద్ధం గానూ (మిధ్య) భావించబడుతుంది. ప్రస్తుతమే లేకుంటే భవిష్యత్తు ఉనికి ఎలా సాధ్యం అవుతుంది? ఈ మూడు కాలాల్లోనూ "నేను" అనే సత్తా (ఆత్మ/చైతన్యం)తోనే మనిషి పుడతాడు. "నేను" అనే తత్త్వమే అన్ని కాలాలకు ఆధారం.

👉
దాగుడు మూతలే బ్రతుకు దానము దీనము తప్పకే యగున్
వాగుడు లేక మౌనమున వంతుల సైగలు యేలనీడగన్
సాగుడు రబ్బరేబ్రతుకు సాకుల మధ్యన గుట్టు పట్టగన్
రోగముమేలొనర్చుగద,లోకులకీభువి నిశ్చయమ్ముగా!!

పద్య విశ్లేషణ → జీవితం ఒక ఆట, ఇందులో దానం–దీనం అన్నీ ఆటపాటలవంటివి.
 బ్రతుకులో కష్టసుఖాలు తప్పకుండ రావలసిందే. → మాటలకంటే మౌనములోనే లోతైన సంకేతాలు దాగి ఉంటాయి. → జీవితాన్ని సాగించే గమనం రబ్బరు లాగానే లాగుతూ సాగిపోతుంది; మధ్యలో సాకులు, ఆటంకాలు. → రోగం, కష్టం, సమస్యలే మనుష్యులను మేల్కొలుపుతాయి. ఇది భూలోకపు నిశ్చితమని తాత్పర్యం.
******

మాతృశ్రీ.. 10/9


ఉ::గాజుల సవ్వడే మహిళ గమ్యము గౌరవ భావమే యగున్

మోజుల వల్లలాభమగు మోహము తీరున కాపురమ్ముగన్

భూజన భార్య భర్తలగు పూజల యోగము సౌఖ్య దుఃఖమున్

పూజలు సేయు వారలకు పుణ్యము రాదని యండ్రు పండితుల్

పద్యార్థం (భావవ్యాఖ్యానం): మహిళ తన గమ్యం, తన గౌరవం గాజుల శబ్దంతో (స్త్రీత్వ లక్షణాలతో) మాత్రమే కాదని సూచన. స్త్రీకి నిజమైన గమ్యం గౌరవ భావమే అని చెప్పబడింది. కేవలం మోజుల వల్ల వచ్చే లాభం (శరీర మోహం) తీరితే మాత్రమే కాపురం కాదని, అది తాత్కాలికమని చెబుతుంది. భార్యభర్తల అనుబంధం పరస్పర పూజలు, గౌరవం, సమన్వయంతోనే సుఖదుఃఖాలను మోయగలదు. భార్యభర్తలు పరస్పరం గౌరవం, పూజలు (ఆప్యాయత) చేయనివారికి పుణ్యం రాదని పండితులు అంటారు

****


కనులే గాంచక గమ్యమన్నదియు గానక గర్వము తోడునీడగన్

తణువే వ్యాధికి మూల మవ్వ గతి తాపము తన్మయ భావ మేళనున్

వినయం లేకయు విశ్వ మందు జప విద్దెల మాయలు తప్ప కుండగన్

తనకే తాను నమస్కరించుకొని మోదంబందు నత్యంతమున్


భావం: కనులతో గమ్యాన్ని పొందలేకపోయినా, గర్వంతో జీవించగలిగిన మనిషి నీడ వలె నశ్వరుడు. అంటే, చూపులు/అభిప్రాయాలు లక్ష్యాన్ని చేరకపోయినా, అహంకారమే తోడు ఉంటే జీవితం శూన్యమవుతుంది. శరీరమే అన్ని వ్యాధుల మూలం. దాని వల్ల తాపం (దుఃఖం) కలుగుతుంది. తన్మయ భావములో మునిగిపోవడం వల్ల మరింత కష్టం వస్తుంది. అంటే, దేహాసక్తి, ఇంద్రియాసక్తి మనకు వ్యాధి, బాధల కారణం. వినయం లేకుండా విశ్వమందు జపం చేసినా అది మాయ తప్ప మరొకటి కాదు.

*****


ఎవరికి యెవరు సొంతము యెoదు లేదు

తిన్న దరుగుటే తినటమే తెప్ప బతుకు

ధనము వచ్చి పోవు మగువ దయను జూపు

మనకు  దాస్యము చాలదే మాటలేల


భావార్థం : – ఈ లోకంలో ఎవరూ ఎవరికీ శాశ్వత సొంతం కారు. సంబంధములు తాత్కాలికములు. – మనిషి బతుకంతా తినడమే, తిన్నది చివరకు క్షీణించి పోవడమే. భౌతిక జీవితం అంతా అలా తాత్కాలికమే – ధనం వచ్చిపోతుంది, నిలవదు. కానీ స్త్రీ (తల్లి/భార్య) చూపించే దయ, మమత మాత్రం నిలిచేది. – మనకు అవసరమైంది దాస్యభావము (శరణాగతి), మాటల వాగ్దానం కాదు.

*****

చం::సుడియును పడ్డజీవిగను సూన్యము గాంచగబుద్ధి మా ధ్యమున్ 

 నడవగలేక రోజులవి నమ్మకమోసముచేయ సంఘమున్ 

కడవడు నీరు లేకగతి కాలపు ధర్మము కర్మ లేయగున్ 

నడవగ నవ్వు లేయగుట నాటకమైనదిజీవి జీవితం 

🙏🏼 

 గద్యసారాంశం :: మనిషి జీవితం ఒక సుడిలో పడిన జీవి లాంటిది. బుద్ధి ఏ దిశలోనూ నిలకడగా ఉండలేక, శూన్యమై పోతుంది. సమాజం నమ్మకం ఇచ్చినట్లు నటించి, చివరికి మోసముతోనే నడిపిస్తుంది. కాలం ఒక పడవ లాంటిది. కానీ నీరు లేక కదలనట్లే, జీవి కూడా కర్మఫలాల వల్లే కదులుతాడు. అతని జీవనగమనం కాలధర్మం ఆధీనంగా ఉంటుంది. మనం నడుస్తున్నాం, నవ్వుతున్నాం, సంతోషంగా ఉన్నట్టు కనిపించినా – వాస్తవానికి అది ఒక నాటకం మాత్రమే. జీవి జీవితం లోపల శూన్యత, బయట నాటకరూపం.మాతృశ్రీ అనుగ్రహమే ఆ సుడి నుంచి బయటపడే శక్తి, మోసాలనుండి రక్షించే మార్గం, కాలకర్మ బంధాలనుండి విముక్తి.

🙏🏼

అమ్మా నీ పలుకె ప్రవాహముగనే యాకాంక్ష తీర్చేందుకున్ 

నమ్మా వాక్కులచక్కగాను గుణమున్ కాలమ్ము వాగ్దాటి గన్ 

మమ్మానందముకేమదీ మలుపుగామార్గమ్ము చూపావులే

కమ్మేమాయలు మార్చ శక్తి పలుకేకార్యర్థి నిర్వాహనే

.

భావార్థం :– అమ్మ వాక్కులు ప్రవాహంలా వచ్చి, భక్తుల ఆకాంక్షలను తీర్చును. – ఆమె మాటలు మధురంగా ఉండి, గుణములు, కాలమును కూడా అధిగమించే శక్తిని కలిగినవి. – భక్తులను ఆనందముతో, దుఃఖములను మలుపు తిప్పి సరియైన మార్గంలో నడిపించును . – తల్లి వాక్కులు మాయలను తొలగించి, శక్తిని ప్రసాదించి, కర్తవ్యాలను నిర్వర్తింపజేయును.

*****

పాదాది న్యస్తాక్షరి.. ప యో  రా శి
పలుకు ప్రభవము ప్రతిభకు పాఠ్యమగుట
యోగ్యత విలువ లక్ష్యము యోగ మగుట
రాశి విధి విధానము గాను రమ్య తగుట
శివ శివ యనగా శీఘ్రము చిత్త మాయ
వరుస భావం
పలుకుల ప్రభావం ప్రతిభను పెంచే ఉపదేశం వంటిది.
యోగ్యత విలువలు వ్యక్తి లక్ష్యాన్ని యోగమార్గంలా చేరువ చేస్తాయి.
జీవితంలోని రాశి–విధి–విధానాలు మనస్సుకు రమణీయమై అర్థమవుతాయి.
“శివ శివ” అని జపించిన వెంటనే చిత్తంలోని మాయ తొలగిపోతుంది.
****
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.... వ  సు మ తి

వలపు విలువలు వనితల వరద తీరు
సులువు సుమలత కళలగు సూత్ర మేను
మలుపు కథలగు మమతల మనసు గాను
తిలకము మహిళా వెలుగగు తెరువు తీరు
వరుస భావం
– స్త్రీలు ధరిస్తున్న ప్రేమ, దయ, శాంతి వంటి విలువలు అమూల్యమైనవి; అవి వరదల వంటి కరుణతో నిండినవి.– స్త్రీ స్వభావంలోని మృదుత్వం, కోమలత్వం, సౌందర్యం జీవన సూత్రం లాంటిది.
– జీవనంలోని ఎన్నో మలుపుల్లోనూ స్త్రీ మనసు మమతతో నిలబెడుతుంది.
– ప్రపంచానికి వెలుగు చూపే తిలకంలా స్త్రీ ధర్మతీరు, దారి, మార్గం చూపుతుంది.
****
సమస్య: శూరుండీతని మేనిఁగట్టెదనువేజొప్పించి బ్రహ్మాస్త్రమున్ **

శా..
దూరంబున్ జయమవ్వ దర్పమగుటన్  దుష్టాంగ ఢీలాడగన్
చేరుంగన్ జయశ్రీచతుర్ముఖునిగన్ దీవెన్లు చేర్చింపగన్
వీరుండు న్  రణమార్గమందునగనే విశ్వాస నిత్యాంజనమ్
“శూరుండి తని మేనిఁ గట్టెదనువే జొప్పించి బ్రహ్మాస్త్రమున్”

🌩️ ఇంద్రజిత్ – హనుమంతుని యుద్ధం : సందర్భ భావం
లంకలోకి ప్రవేశించిన హనుమంతుడు అశోకవనాన్ని ధ్వంసం చేసి, రాక్షసులను సతమతం చేశాడు.
లంకసేన అంతా నిర్వీర్యమవుతుండగా, రావణుడు కోపాగ్నిచేత ఇంద్రజిత్తును (మేఘనాదుడు) పంపాడు.

ఇంద్రజిత్ చిన్నప్పటి నుంచి అసుర విద్యలలో, బ్రహ్మాస్త్ర ప్రయోగంలో
శూరుడు శుక్రాచార్యుడు, రావణుడు, దేవమునులు నేర్పిన శస్త్రజ్ఞానం
అందుకున్నవాడు.
ఇక్కడ “శూరుడు తని మేనకుమారునికి ధనుస్సుని గట్టించెను” అన్న భావం
రావణుడు / శుక్రాచార్యుడు ఇంద్రజిత్తునికి బలవిద్య నేర్పిన సందర్భం.
దూరం నుంచే పైశాచిక విద్యలతో దర్పించి
హనుమంతునిపై భయంకర అస్త్రవర్షం కురిపించాడు.
హనుమంతుడు శత్రుదర్పాన్ని ఢీకొంటాడు.
హనుమంతుడికి బ్రహ్మ దీవెన, రుద్రాంశ శక్తి, వాయువు అనుగ్రహం
— ఇవన్నీ శక్తి పెంచి అతడిని యుద్ధంలో అజేయుడిని చేశాయి.
హనుమంతుడు రణరంగంలో అడుగుపెట్టగానే
అతని ధైర్యం, విశ్వాసం, పరాక్రమం అంజనంలా మెరవడం.
అందుకే ఇంద్రజిత్ అస్త్రాలు విఫలమయ్యాయి.
చివరికి ఇంద్రజిత్ బ్రహ్మాస్త్రమే ప్రయోగించాడు.
హనుమంతుడు ఆ అస్త్రాన్ని గౌరవిస్తూ తనను తాను బంధింపనిచ్చి,
రావణుని సన్నిధికి వెళ్లి తన బలాన్ని దర్శింపజేశాడు.
✨
పంతం కాదది ధర్మ యుద్ధ మగుటన్ పాసంబు యద్దేమిలే
చింతల్ యున్నను విద్యలేసమయమున్ చిత్తమ్ము కర్తవ్యమున్
శాంతిన్ కోరగభక్తి భావమగుటన్సవ్యంబు యుద్ధమ్ముగన్
*“కుంతీపుత్ర వినాయకున్ గొలిచినన్ గోర్కెల్  ఫలించున్ గదా”*

— ఇది అహంకారపోరు కాదు; నిజమైన ధర్మయుద్ధం.
వంచనలేని, పాశములు లేని, న్యాయసంగ్రామం.
— సమస్యలు వచ్చినా, నేర్చుకున్న విద్య, ధర్మబోధే
మనసుకు చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.
— శాంతిని కోరే భక్తిభావమే నిజమైన యుద్ధానికి దారి;
అది శస్త్రసమరం కాదు—అంతరంగ శుద్ధి కోసం చేసే సత్యయుద్ధం.
— కుంతీపుత్ర అర్జునుడు గోకుల గోర్కెల్లా విశ్వాసంతో
వినాయకుణ్ని స్మరించినందునే విజయం సాధించాడు కదా!
సారము
ధర్మయుద్ధం అంటే బయటి పోరాటం కాదు;
మనస్సులో శాంతి, భక్తి, నిబద్ధతతో చేసే అంతర్గత యుద్ధం.
దైవస్మరణతో చేసిన యత్నమే చివరకు ఫలిస్తుంది.
******
శా..
విశ్వాసంబుగ జీవమవ్వ గమనం విద్యాబలంబున్ విధి ణ్
సుస్వాగత్యముగా విశాల విలువల్ సూత్రoబు నేస్తంబుగన్
విశ్వాసంబగు సాహితీ పఠనమున్ వెల్పల్లె ముఖ్యంబులా
భైశ్వర్యంబుల ధర్మనిర్మథన ధర్మాలంబన వ్యక్తంబుగన్

పద్యం భావం
మనిషి జీవగమనం విశ్వాసంతో, విద్యాబలంతో నిలబడాలి.
విశాల విలువలు, స్వాగతసహజత జీవితం యొక్క అసలు సూత్రమని చెప్పబడింది.
సాహిత్యం పఠనమూ, తెలిసికొనడం కూడా మనలో విశ్వాసాన్ని పెంచే ముఖ్య మార్గాలుగా చూపబడింది.
చివరగా, ఆర్థిక–ఆధ్యాత్మిక భైశ్వర్యం ధర్మాన్ని గ్రహಿಸಿದ್ದప్పుడే స్పష్టమవుతుందని భావం వ్యక్తమవుతుంది.
****
ఉ