401. పరమేష్టీ..
ఈ పద్యం 401వ నామమైన
"పరమేష్ఠీ" అర్థం:
పరమ స్థితిలో ఉండే వాడు, అనగా బ్రహ్మలోనైనా, పరబ్రహ్మలోనైనా అంతిమ సత్యస్థితిని కలిగి ఉండే శ్రీమహావిష్ణువు. ఆయన బ్రహ్మమును కూడా ఆవహించిన పరాత్పర తత్త్వము.
పరమేష్టీ మది తీర్పు సర్వమగుటన్ పాశమ్ము వైనమ్ముగన్
పర మాత్మాకళ విశ్వమై వినికిడే పార్ధా సహాయమ్ముగన్
పర దృష్టీ విధి యాటలే యగుట యున్ ప్రారబ్ద కర్మళ్ళుగన్
పర శ్రేష్టీ సహజమ్ముగా సహనమున్ ప్రావీణ్య కాలమ్ముగాన్
భావం:
పరమేష్ఠిగా ఉండే భగవంతుని బుద్ధి తీర్పు, సర్వవ్యాప్తమైనదీ, సమస్త నిర్ణయాలకు ఆధారమైనదీ. ఆయనకు బంధించే పాశములు (మోహ, రాగం, ద్వేషం...) అనే అసత్య సంబంధాలకన్నా అతీతమైన జ్ఞానం కలదు. ఆయన తలంపే సత్య తీర్పు.
*
భావం:
ఆయన పరమాత్మా; ఆయన కళలు (శక్తులు) విశ్వమంతటా వ్యాపించి వినిపించే సాక్ష్యంగా నిలుస్తాయి. అర్జునునికి కురుక్షేత్రంలో ఎలా సహాయపడ్డాడో, అదేలా సత్యబోధకు, ధర్మరక్షణకు నిరంతరం సహాయకుడుగా నిలిచే స్వరూపమతడు.
భావం:
పరమాత్ముని దృష్టి విధిని నిర్ణయిస్తుంది. జీవుడు అనుభవించు ప్రారంభ్ద కర్మలు కూడా భగవంతుని దృష్టిలోనే తమ స్థానం పొందుతాయి. యతాదృశ్యము అనుసరించి కర్మ ఫలితాలను అనుభవించే తీరు ఉంటుంది.
భావం:
ఆయన శ్రేష్ఠత సహజంగా ఉంటుంది. కాలం మొత్తాన్ని సహనం అనే నిబద్ధతతో నడిపించగల ప్రావీణ్యం ఆయన సొంతం. ఈ లక్షణమే ఆయన పరమ తత్త్వంగా నిలిచే దైవ గుణాన్ని తెలిపుతుంది.
మొత్తం భావసారం:
"పరమేష్ఠీ" అనే నామము భగవంతుని పర స్థితిని, విశ్వధర్మాన్ని నిర్ణయించే జ్ఞాన స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆయన తీర్పే సత్యం. ఆయన కళలు విశ్వమంతటా వ్యాపిస్తాయి. జీవితమంతటిని నడిపించే ప్రారంభ్ద కర్మలు కూడా ఆయన దృష్టిలో భాగమే. ఆయన సహనం, ప్రావీణ్యం, కాలాన్ని దాటి ఉన్న పరతత్త్వానికి నిదర్శనం."
******
402. పరిగ్రహ:
నామార్థం:
సర్వవ్యాపి కావున, తన్ను శరణు కోరిన వారిని తన సన్నిధిలో గ్రహించి, వారికి శరణాగతిని కలుగజేసే పరమాత్మ.
(“పరిగ్రహ” అంటే గ్రహించుట, స్వీకరించుట, శరణాగతులను తనవారిగా అంగీకరించుట.)
పద్యం:
సఖ్యతా పరిగ్రహ హరి సాధు బుద్ధి
సర్వ కాలము పరమేష్టి సరయు శక్తి
దృశ్య తా సంభవమ్మగు దృతి గతి మతి
కాల దృష్టి పరాత్పర కామ్య మహిమ
పద్యార్థ విశ్లేషణ:
→ హరి భక్తుల పట్ల సఖ్యభావంతో ఉంటాడు,
→ ఆయన పరిగ్రహం (స్వీకరణం) సాధువుల బుద్ధిని మేల్కొలిపే శక్తిగా ఉంటుంది.
→ భగవంతుడు భక్తుని మిత్రుడిగా ఆత్మీయంగా గ్రహిస్తాడు.
→ ఆయన శక్తి సర్వకాలికం, ఎప్పటికీ వ్యాపించి ఉంటుంది.
→ ‘పరమేష్టి’గా ఉన్న ఆయన ‘సరయు శక్తి’తో (అంటే శుద్ధమైన, ప్రవాహములాంటి దివ్యశక్తితో) జీవులను తనవైపుకు ఆకర్షిస్తాడు. ఆయన దృష్టిలో కనిపించేది (దృశ్యతా), అన్ని సంభవాల మూలం ఆయనే దృఢత్వం (దృతి), ప్రయాణ మార్గం (గతి), తత్త్వవేచన (మతి) అన్నీ ఆయన ప్రసాదితమే.ఆయన కాలానికంటే మించి ఉన్నవాడు — ‘కాల దృష్టి’కి అగోచరుడు,ఆయన పరాత్పరుడు, అతి ఉన్నతుడు. భక్తులు ఆకాంక్షించే మహిమ ఆయనదే.
******
403. ఓం ఉగ్రాయ నమః
నామార్థం:
ఉగ్ర = భయంకరుడు, సర్వ దేవతలకు కూడా భయకారకుడైన శక్తిమంతుడు.
భగవంతుని ఉగ్ర స్వరూపం శిక్షా విధానం, కాల నిర్ణయం, పరమ న్యాయదీపిక — అన్నింటిలోనూ ప్రకాశిస్తుంది.
పద్యం:
ఉగ్ర నేత్ర పరాత్పరా సరయూవిధాతగ నేస్తమున్
నిగ్రహం విధి గాను పంచెడి నిత్య నిర్ణయ కాలమున్
నగ్రహమ్మును సర్వ మందున నమ్మ శక్తియు తీరుగన్
అగ్ర తాభవ తీరు తెన్నుల భాగ్య నిగ్రహ దైవమున్
పద్యార్థ వివరణ:
ఉగ్ర నేత్రుడు – క్షణంలో దహించగల దివ్య దృష్టి కలవాడు.
పరాత్పరుడు – సర్వం మించిన సత్యస్వరూపి.
సరయూ విధాత – సరయూ నదిలా ప్రవహించే ధర్మప్రవాహాన్ని నిర్మించే తత్త్వం.
నేస్తమున్ – శరణాగతునికి మిత్రుడు, సానుభూతియుతునిగా దర్శనం.
ఆయన శిక్ష విధానమే ధర్మశాసనం (నిగ్రహం = నియంత్రణ).
"పంచెడి" = సుదర్శన చక్రంలా ధర్మాన్ని అమలు చేసే శక్తి.
"నిత్య నిర్ణయ కాలమున్" = ఆయన నిశ్చయించిన కాలమే శిక్ష ఫలించే సమయం.
ఆయన కోపం (నగ్రహం) అంటే భయంకరమైనది.
ఆ శక్తి అన్నింటిని కుదిపేసే శక్తి (నమ్మ శక్తి)
"తీరుగన్" = అంతులేనిది, అపారమైనది.
అగ్రతా + భవ = అత్యున్నత స్వరూపం
"తీరు తెన్ను" = ప్రవర్తన, మానసిక గుణధర్మాలు
వాటికి తగిన విధంగా శిక్షా బహుమతులు విధించే నిగ్రహ దైవము ఆయన.
******
404. ఓం సంవత్సరాయ నమః నామార్థం:
సంవత్సరః = కాలాన్ని మించిపోయిన పరబ్రహ్మ, కానీ కాల స్వరూపుడే అయిన భగవంతుడు. సంవత్సరమనే కాలం — భూమి చుట్టే ఒక పర్యాయం — ఆయన నియమించుకున్న ధర్మ చక్రము.
పద్యం:
సంవత్సరత్వర శుభాంగ సమన్వయమ్
సంవత్సరాస్థితి సహాయ సమమ్ముగన్
సంవత్సరావిధి జయమ్ము సమర్ధతన్
సంవత్సరాగతి భయమ్ము సుఖమ్ముగన్
పద్యార్థ వివరణ:
→ కాలం త్వరగా గడుస్తుంది.
→ సంవత్సరము శుభకార్యాల సమయ సమన్వయమై నిలుస్తుంది.
→ పరమేశ్వరుడు ఈ సంవత్సరగతిని సమంగంగా నిర్వహిస్తాడు.
→ సంవత్సర చక్రమే సర్వ జీవులకు ఆధారమైన సహాయక శక్తిగా ఉంటుంది.
→ ఇది సమత్వాన్ని కలిగించేది కూడా — అందరికీ సమానంగా గడిచే కాలం.
→ ఆ కాలాన్ని ఆస్తిత్వంగా ధరించేవాడు భగవంతుడే.
→ సంవత్సర విధి అంటే కాలచక్రానికి అనుగుణంగా జరిగే శాస్త్రోక్త కర్మలన్నీ.
→ ఈ విధిని విజయవంతంగా నడిపించగల సమర్ధతనిచ్చే స్వరూపుడు భగవంతుడు.
→ సంవత్సరపు గతిని (క్రమాన్ని) అర్థం చేసుకోని వారికి అది భయానకమయినదే.
→ కానీ దాన్ని సరిగ్గా అనుసరించేవారికి అది సుఖదాయకం.
→ కాలాన్ని తెలిసినవారికి, ఆ కాలధర్మాన్ని అనుసరించినవారికి అనుగ్రహమే.
******
🔹 నామం:
405. దక్షః – జగద్రూపంలో వృద్ధి పొందిన వాడు; సామర్థ్యముతో, చాతుర్యముతో కార్యసిద్ధిని సాధించగలవాడు. సృష్టి, నిర్వహణ, సంహార ధర్మాలలో సమర్థుడైన పరమాత్మ.
🔹 పద్యం:
> దక్షగ ధర్మదానకళ దాతగ దప్పిక తీర్చువాడుగన్
రక్షగ రమ్యరాశిగను రాన్మయ రూపము రవ్వవెల్గుగన్
కక్షగ లేనిజీవనము కానుక తీరన కర్తగాయగున్
పక్షము సఖ్యదుఃఖమగు పాలన తీరున నిత్య సత్యమున్
🔹 పదార్ధ భావన:
– దక్షతతో, ధర్మమును పంచే కళలతో, దానములను సమర్పించగల సామర్థ్యంతో నిండినవాడు.
దప్ప – లోకుల లోలుపాలను తీర్చే ధర్మాధికారిగా ఉన్నవాడు.
– సృష్టి ప్రపంచాన్ని రక్షించు రూపంగా, అందముతో నిండి వెలుగులు ప్రసరించే తత్వరాశిగా ఉన్నవాడు.
– సర్వాంతర్యామిగా ప్రకాశించే పరమాత్మ స్వరూపంగా, జ్ఞానరూపమైన వెలుగుల వలె ఉన్నవాడు.
– అసూయ, ద్వేషము లేని జీవనాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
– భక్తులకు జీవనాన్ని కానుకగా ఇచ్చే శక్తిశాలిగా, కార్యాలయంగా నడిపించేవాడు.
– సఖ్యములో, సంబంధములో, అనుభవములో దుఃఖాన్ని కూడా అర్థవంతం చేసుకునే విధంగా పాలన చేసే పరమేశ్వరుడు.
– ఈ విధమైన తత్వమే నిత్య సత్యం, నిత్యమైన ఋతము.
*****
406..విశ్రామ.. పాప ఫలమున అనుభవించి కలసినవారు విశ్రాంతి ముందు స్థలముగా ఉన్నవాడు
విశ్రామ సేవలగు నిత్యము సత్యమేనున్
ప్రశస్య నేస్తమగు పాఠ్యము సర్వమేనున్
విశ్వాసలక్ష్యమగు విద్యగ మోక్షమేనున్
శ్వాసల్లు తోడగుట సాధ్యము దేహమేనున్
🔍 పాదాల విశ్లేషణ:
విశ్రాంతి సేవగానూ, స్థిరమైన సత్యముగా ఉండుట అర్థమవుతుంది.
"నిత్యము సత్యమేనున్" అన్నది శాశ్వతత్వాన్ని సూచిస్తోంది.
విశ్రాంతి అనేది మానవ జీవితానికి శ్రేయస్సును నేర్పే విద్యా పాఠంగా భావించబడింది.
"నేస్తమగు పాఠ్యము" → స్నేహితులా సహాయకముగా ఉన్న పాఠ్యముగా.
విశ్వాసం గల విద్య అనేది మోక్ష లక్ష్యానికి దారితీసే మార్గమని తెలియజేస్తుంది.
చాలా తాత్వికత ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.
శ్వాస కొనసాగుతున్నంత కాలం దేహమే సాధనానికి సాధ్యమని అర్థమవుతుంది.
ఇది జీవితాన్నే ఒక సాధనా స్థలంగా చూపిస్తుంది.
******
407..విశ్వదక్షణ: అందరికంటే గొప్ప శక్తి కలవాడు
పద్యం:
విశ్వదక్షణమ్ముగాను విద్య మాయలేనమః శివాయ
రశ్వలక్ష్యభావణమ్ము రమ్యతే నమః శివాయ
శశ్వతమ్ముకాలతీరు సాధనమ్ముగా నమః శివాయ
మశ్వమోహనమ్ముగాను మానసమ్ముగానమః శివాయ
భావము:
→ విశ్వాన్ని పాలించగల గొప్ప శక్తిగా ఉండే తల్లి విద్యను ప్రసాదించే శక్తియై ఉంటుంది. మాయలు లేని స్వరూపము. శివతత్త్వ సమానురూపి.
→ రశ్వ (ఉపశాంత, నియంత్రితమైన) లక్ష్యాన్ని కలిగిన భావనతో, నిత్య రమ్యమైన (ఆనందదాయకమైన) ఆత్మత్వాన్ని ప్రతిబింబించు స్వరూపం. శివతత్త్వాన్ని శోభించునది.
→ శాశ్వతమైనది, కాలాన్నీ దాటి నిలిచినది. సాధన మార్గంలో పయనించేవారికి గమ్యమైనది. శివత్వ సాధనకు మార్గంగా ఉన్నది.
→ మశ్వ (గాఢమైన, శక్తివంతమైన) మోహన శక్తిగా ఉండి, మానసిక స్థాయిలో ఆవేశితమైన అనుభూతిని కలిగించేది. శివత్వ మాధుర్యమును భక్తమనస్సుకు అందించునది.
******
408.విస్తార: — విశ్వవ్యాప్తుడైన, సమస్త లోకాలను వ్యాపించి నిర్వహించేవాడు అయిన శ్రీమహావిష్ణువు...
🔸పద్యం:
విస్తార విశ్వమగు విద్యల తీరుగానున్
ప్రస్థాన భవ్యమగు ప్రేమ మనస్సు గానున్
స్వస్తార లక్ష్యమగు సాదు తపస్సు గానున్
రిస్తార నేస్తమగు రెప్ప యశస్సు గానన్
→ విశ్వమంతటినీ వ్యాపించిన చైతన్యవంతమైన విద్య, జ్ఞానం ఆయనే. అన్ని విద్యల మూలం ఆయనే. విశ్వము ఆయన్ని ద్వారా విస్తరింపబడినది.
→ ఆయనే సమస్త జీవుల ప్రయాణానికి (ప్రస్థానం) దారిదీపుడు; అందరి హృదయాల్లో ప్రేమతో తేజోవంతుడై ఉన్నాడు.
→ మంగళమైన మార్గాన్నే చూపించే స్వరూపుడవై, సాధువుల తపస్సు ఆయన్నే లక్ష్యంగా జరగుతుంది. ఆయనే ధ్యేయము, మార్గదర్శకుడు.
→ విశ్వం విస్తరించేటట్లు ఆయనే ఆదికర్త. ఆయనే నిజమైన స్నేహితుడు. ఆయన కీర్తి క్షణకాలంలోనూ నిత్యంగా నిండివుండే పుణ్య ప్రభావం.
******
409.స్థావర స్థాను: ధర్మము స్థాపించి తర్వాత శాంతించువాడు
స్థావర స్థాను సర్వమయ సాధ్యసహాయము విశ్వమందు స
ర్వా వర దక్షతా పరముగాజయమిచ్చు సమమ్ముగాయగున్
సేవర నిత్య సత్యమగు సీఘ్ర మనస్సగు సర్వ వేళలన్
దేవర లీలలన్ని కళలే యగు మోక్షము కూర్చగల్గగన్
పద్యభావము:
ప్రభువు స్థిరత్వముతో, అఖిల సృష్టిలో ధర్మాన్ని స్థాపించి, అన్ని కాలాల్లో మానవులకు ఆదర్శంగా నిలిచే పరమాత్మ తత్వాన్ని వివరించారు.
ఆయనే సర్వ సాధ్య సాధనాల వనరు, ఆయన కృప వల్లే విజయాలు సాధ్యమవుతాయి.
ఆయన సత్య స్వరూపుడు, నిత్యుడు, మరియు మానవుడి అంతరంగాన్ని త్వరగా గ్రహించగల దేవుడు.
చివరగా, ఆయన లీలలు అందమైన కళలతో నిండి ఉంటాయి, ఆ లీలల సందర్శనమూలంగా మోక్షము సాధ్యమవుతుంది.
*****
410. ప్రమాణం – జ్ఞాన స్వరూపుడు
> ప్రమాణం స్వధర్మం ప్రమేయం ప్రకాశం
సమానం స్వభావం సహాయం సుచర్యం
సమత్వం సుదీర్ఘం సకార్యం సలక్ష్యం
మమేకమ్ము చూపున్ మనో నేత్ర దీపం
భావం:
ప్రమాణం – ఆయనే ప్రమాణంగా నిలిచే వాడు; సత్యానికీ, ధర్మానికీ ఆధారంగా ఉన్నవాడు.
స్వధర్మం – తన ధర్మాన్ని సంపూర్ణంగా ఆచరించే వాడు.
ప్రమేయం – ఆయనే జ్ఞానం ద్వారా గ్రహించదగిన సత్యం.
ప్రకాశం – జ్ఞానంగా వెలిగే స్వరూపం.
సమానం స్వభావం – సమతా భావంతో అన్నిటినీ చూస్తూ ఉండే స్వభావం.సహాయం, సుచర్యం – సకల జీవులకు సహాయపడే, శుభకార్యాలను చేపట్టే వాడు.
సమత్వం, సుదీర్ఘం – సమబుద్ధి కలవాడు, విస్తృతమైన దృష్టి కలవాడు.సకార్యం, సలక్ష్యం – కార్యాలన్నీ సక్రమంగా చేసే, లక్ష్యంతో నడిచే వాడు.మమేకమ్ము చూపున్ మనో నేత్ర దీపం – నా మనసుకు తేజంగా నిలిచే జ్ఞాన దీపం ఆయనే.
సారాంశంగా:
విష్ణువు ప్రమాణ స్వరూపుడు. ఆయన జ్ఞానమే, ధర్మమే, కార్యనిర్వహణకీ, సహాయానికి ఆదారమైన తేజస్సు. మనస్సును ఉద్దీపన చేసే ఆ జ్ఞానరూప దేవుడే "ప్రమాణం".
******
411..బీజమవ్యయం.. ఎట్టి మార్పులు లేని జగత్తుకు కారణమైన వాడు
వృత్త.. ర జ ర జ ర జ గ ల.. యతి 6-12
బీజమవ్యయం బలమ్ము గాను శోభగమ్యతీరుగాను సేవ
ఈజమామయం యిమమ్ముగానులే యిమాయ మార్పుగాను సేవ
యోజనానమాయ మర్మమే సహాయతా మనమ్ముగాను సేవ
శ్రీ జయమ్ముగా శ్రితాపరమ్ముగా శ్రిలక్ష్యశుభమ్ముగాను సేవ
విశ్లేషణ:
బీజమవ్యయం – మార్పురాహిత్యంగా జగత్తుకు మూలమైన తత్త్వం (పరమాత్మ),
బలము – స్థితి, దృఢత, శక్తి,
శోభగమ్యతీరు – అందం, చేరుదల, లక్ష్యసిద్ధి,
ఈజమామతియైన మాయగానులే – జగత్ ఇజమానిగా మాయను ఆవహించిన స్వరూపం,
యిమామహో మార్పు సేవ – ఈ మహత్తరమైన మార్పును సేవించు తత్త్వం,
యోజనామయ మర్మం – కార్యబంధాల రహస్య తత్త్వము,
తత్త్వవేదిత అనుభూతి సేవ – తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకున్న పరమానందానుభూతి,
శ్రీజయప్రదమై పరాశ్రయై – శుభజయాన్నిచ్చే పరాశ్రయ తల్లి,
శ్రియై శుభలక్ష్య సేవ – శ్రే యోదాయకమైన లక్ష్యం ఉన్నట్లు అందరికీ శుభం కలుగుతుంది
****
412.. అర్ధ.. సుఖ స్వరూపం చేత అందరి చేత కోరబడువాడు
అర్ధముపాశ సాధ్యాతరమా సహవాంఛలు మూలమ్మున్
అర్ధము కాలవాత్సల్యము యాకలి చుట్టును మోహమ్మున్
అర్ధము నిత్యసత్యావిధిగాకదలాడు సమాన సహాయమ్మున్
అర్ధము సర్వ సౌఖ్యమ్మగు యార్ధత లక్ష్యము దాహమ్మున్
పదభావం
సంపద, అర్ధం, భౌతిక సుఖాలను పొందడమే కాక, వాటిని సాధించడానికి తోడ్పడే ఆశల మూలంగా ఉంటాడు.
కాలానుగుణమైన అనురాగం, ఆకలి, చుట్టూ ఉన్నవారిపట్ల మమకారం అన్నీ అర్ధస్వరూపంలో కలిసివుంటాయి.
నిత్య సత్య మార్గాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, సమాన సహాయాన్ని అందిస్తూ ఉంటాడు.
సమస్త సుఖాలను ప్రసాదించే స్వరూపం కాబట్టి, అందరూ కోరుకునే లక్ష్యంగా ఉంటాడు.
*****
413..అనర్ద.. తనకేమీ అవసరం లేని వాడు
కం.
సుస్మిత సహనమ్ము గనే
విస్మయముగనేయనర్ధ విన్యాసముగా
సస్మరణమ్మగు కాలము
ఘస్మరుడనదిండిపోతు గళమే డహహా
పద్యార్థం
ఎల్లప్పుడూ మధురమైన చిరునవ్వుతో, అపారమైన సహనంతో ఉంటూ,
అనవసరమైన ఆశలు, అవసరాలు లేవు అనే ఆశ్చర్యకరమైన స్థితిని తన స్వభావంలో కలిగించి,
స్మరణకు పాత్రుడై, కాలకాలం గుర్తుంచుకునే విధంగా,
కాలమనే ఘోరరూపాన్ని జయించి, అవసరాల బంధనాలను దహనం చేసి, స్వతంత్రంగా నిలుస్తాడు.
*****
414..మహాకోశ... అన్నమయ్యది మహా పోషణలు కావరణములుగా గలవాడు
పద్యం
మహాకోశ విద్యా మనోనేత్ర తీరే
మహోన్నత్వ దాతున్ మ నో భాగ్యతీరే
మహోత్సవ రాగం మయా బ్రహ్మతీరే
మహాకాల రూపం మహాతేజ దీపం
భావం
మహాకోశుడైన వాడు — విద్య, జ్ఞానం, మనస్సు, దృష్టి అన్నిటికి తీరుప్రాంతమై,
మహోన్నతమైన దానాన్ని ప్రసాదించి, మనకు భాగ్యం కలిగించువాడు,
మహోత్సవముల స్వరమై, పరబ్రహ్మ స్వరూపమై,
కాలరూపాన్నే అధిగమించిన మహాతేజస్సు దీపంలా వెలిగువాడు.
****
415.మహాభోగ: సుఖ స్వరూపమైన భోగం కలవారు
పద్యం
మహాభోగ సదా మహాజ్వాల తీరున్
సహాకార గుణా సమర్ధ సహాయమ్
దహాకల్పన మ్మున్ ధరిత్రీవిధానమ్
జహాపూర్ణ కాలం జపాయర్ధతురుణ్
పదభావం
— ఎల్లప్పుడూ అపారమైన భోగాలు, సంపదలతో నిండి,మహత్తర తేజస్సు, ప్రకాశ సముద్రతీరంలా వెలిగే వాడు,సహకారం, శ్రేయస్సు, సమర్థతతో ఎల్లప్పుడు తోడ్పడే వాడు,విపత్తులను నివారించి,భూమికి స్థిరత్వం ఇచ్చి,కాలమంతా సమృద్ధిగా, భక్తుల యజ్ఞఫలాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
*****
416..మహాధన: బాగా సాధన రూపమైన గొప్పధనం కలవాడు
స్పష్ట తామహాధన నేత పాలనే లు
అక్షరమ్ము మాధుర్యమ్ము ఆశ ధనము
లయకు తగ్గ పద చ్చేద లాలి ధనము
ధైర్య ముగనౌను సుస్వర దివ్య ధనము
భావానువాదం:
స్పష్టత అనే పాలన లో మహాధనం అక్షరాల మాధుర్యం అనే ఆశా తోలయకు తగ్గ పద విభజన అనే లాలిగా, ధైర్యంతో కూడిన సుస్వరమైన దివ్య ధనం కలవాడు.
******
417..అనిర్విన్న.. సృష్టి స్థితి సంహారములకు విరామం లేకుండా ఉన్నవాడు
అనిర్విన్న సేవా యనిర్వేద భక్తీ
గుణమ్మున్ సహాయా గురుత్వమ్ము యుక్తీ
గణమ్మున్ యుపాధీ గళమ్మున్ స్వశక్తీ
క్షణమ్మున్ సమర్ధీ క్షమాతత్వ ముక్తీ
భావానువాదం:
నిరుత్సాహం లేని సేవ, నిర్వేదం లేని భక్తి,గుణములతో సహాయం, గురుత్వంతో యుక్తి,గణములతో ఉపాధి, గొంతులో స్వశక్తి,ప్రతి క్షణం సమర్థత, క్షమా స్వభావం ద్వారా ముక్తి.
*****
418..స్థవిష్టో..వీరాద్రూపముతో ఉన్నవాడు
స్థవిష్టో శుతీర్ధా స్థమర్ధ్యా శుశబ్దం
ప్రవీర్యో ప్రభావా ప్రవీణ్యా శు సూన్యం
నవాంశా నమోస్తూ నమామ్యా శుకార్యం
వివేకా విమర్ధా వినోదా శుజాడ్యం
భావానువాదం:
స్థిరమైన శ్రుతి జ్ఞానం, సత్యమార్గం, శుభశబ్దం కలవాడు,పరాక్రమం, ప్రభావం, ప్రవీణత, పవిత్రమైన శూన్యతతో కూడినవాడు,నవీన సద్భావం, నమస్కారయోగ్యం, శ్రేష్ఠకార్యం చేసే వాడు,వివేకం, విరోధాన్ని జయించడం, వినోదం, పవిత్రమైన జాడ్యం కలవాడు.
****
419..అభూ.. దృవున కు ఆధారమైనట్టుగా అందరికీ ఆధారమైన వాడు
చ ll చవిగొని చిత్తపత్రమున చక్క నభూతచింతు నే
నవిరళభక్తిభావమున నక్ష రకోట్లు నభూత మంత్రమున్
భువనమనోహరున్ సుగుణభూషణు భూరి నభూతశారదున్
కువలయపత్రనేత్రుని సుకోమలగాత్రుని నభూత మే పతిన్
భావార్ధం:
చక్కగా వినిపించే మనసు పత్రంలో ఎల్లప్పుడూ అభూతను ధ్యానించుచు,అపారమైన భక్తిభావంతో, అక్షర కోట్లంత విలువైన అభూత మంత్రం జపించుచు,భువన మనోహరుడైన, సుగుణభూషణుడైన, సర్వజ్ఞాన సంపన్నుడైన అభూత శారదుడును ఆరాధించుచు, కువలయపత్ర నేత్రుడైన, సుకోమల గాత్రుడైన, సర్వలోకాల ఆధారుడైన అభూత పతిని సేవించు వాడవు.
****
420. ధర్మయోప.. ధర్మమును తత్వమును శరసంగా ఉంచుకున్నవాడు
ధర్మయూపా సుధా కాలనిర్ధామదీ
కర్మ సేవా నికాసమ్మ దీపాగతీ
మర్మగాయమ్ముమానమ్ముగానా స్థితీ
శర్మమార్గమ్ము సామర్థ్య భావమ్ముగన్
భావానువాదం:
ధర్మయూపుడు — సత్యధర్మమనే యాగశల స్థంభంలా నిలిచి,సుదీర్ఘ కాలానికి స్థిరమైన ఆశ్రయమై,కర్మసేవలో కాంతి దీపంలా వెలుగుతూ,మర్మ గాయాలను మాన్పే దయతో నిలిచి,శర్మమార్గంలో (సుఖశాంతి మార్గంలో) సామర్థ్యభావంతో ఉన్నవాడు.
*****
విష్ణు సహస్రనామం ఆధారంగా వ్రాసే పద్యాలు
421.మహాముఖ: ధర్మ శరీరుడు కనుక యజ్ఞమును అవయవముగా కలవాడు
జరజరజగ..10..పంచచామరా
మహాముఖా సమానదీర్ఘ మంత్ర భావమేమదీ
మహా స్థిరా సుబుద్ధిగానుమాటగారతీ
మహా సహాయమార్గతీరు మానమౌనమే విధీ
మహాసుఖాలయోగమేను మాయలన్ని మార్పుగతీ
పద్య భావవివరణ
→ మహాముఖుడు అంటే విశ్వయజ్ఞముఖమైన వాసుదేవుడు. ఆయన వాక్కే మంత్రం, ఆయన ఊపిరే ప్రాణం. అందుచేత ఆయన సమానదీర్ఘమైన — అర్థపూర్ణమైన — మంత్రభావమే సర్వత్రముగా విస్తరిస్తుంది.
→ ఆయన వాక్కు స్థిరతను, సద్బుద్ధిని ప్రసాదించేది. వేదవాక్యాల సత్యం ఆయనలో నిక్షిప్తమై ఉంటుంది.
→ మౌనం అంటే యజ్ఞములోని అంతరారాధన; అది మానవుడి సహాయకమార్గం. మనసు వశం చేసుకున్నవారికే మహాముఖుని సాన్నిధ్యం లభిస్తుంది.
→ ఆయన స్మరణయే పరమానందయోగం; దానితో మాయ, భ్రాంతి, అవిద్య అన్నీ నశించి మార్పువైపు పోతాయి.
**
422వ విష్ణు సహస్రనామం
422 — “నక్షత్రనేమి” — అంటే నక్షత్రాలకు నియంత్రకుడు, బ్రహ్మాండ చక్రాన్ని నడిపించే కేంద్రమూర్తి
( త.. భ.. జ..జ..గగ.. వసంత తిలక.. 10)
నక్షత్రనేమిభవశోభనమామి తీరున్
దక్షత్వమే వెలుగుదారియు ధ్యానమేనున్
సుక్షేత్రమేజయపు సూత్రమగు సూక్ష్మ ధర్మం
రక్షావిధానమగుచూపు రమ్యత గానున్
సరళ భావం:
నక్షత్రాల కాంతి, భవశోభనముగా (సృష్టి సౌందర్యంగా) విరజిల్లే ఆ మహిమ నీదే.దక్షత, జ్ఞానం, ధ్యానం — ఇవన్నీ నీ వెలుగులోనే ఉద్భవిస్తాయి.నీ సాన్నిధ్యమే సుక్షేత్రము (మంచి స్థలం),అది జయానికి సూత్రధారమైన సూక్ష్మ ధర్మమై నిలుస్తుంది.ఈ సర్వం నీ రక్షా విధానం,
నీ చూపే ప్రపంచానికి రమ్యత, శాంతి, కాంతి కలిగించేది.
*****
423. నక్షత్రీ” — విష్ణుని విశ్వవ్యాప్తి, నియమిత పథనాధికారాన్ని సూచించే నామం.
పద్యంశా::నక్షత్రీ ననుకూల గమ్యమగుటన్ నాణ్యత్వ కాలమ్ముగన్
సుక్షత్రీ శుభశోభసాధ్య మగుటన్ సూత్రమ్ము రాజ్యమ్ముగన్
శిక్షారక్షణగానుసేవలగుటన్ శ్రేష్టమ్ము ధ్యేయమ్ముగన్
ప్రక్షాళస్వరమున్ సహాయ మదిగన్ ప్రాబల్య ధర్మమ్ముగన్
— తాత్పర్యము
నక్షత్రాల చలనమును, కాలసూత్రమును, సజ్జనచిత్తసంధానమును సమన్వయపరచి విశ్వనియమమును నిలబెట్టువాడు నక్షత్రీ.
అతని అనుగ్రహమే కాలానికి క్రమం, మనస్సుకు దిశ, జీవితానికి గమ్యం.
నక్షత్రరేఖలవలె సుక్ష్మమైన సూత్రములో ధర్మం దాగియున్నదనీ, ఆ ధర్మసూత్రమే ప్రపంచ రాజ్యనియమముగా ఆయన తత్త్వమునకు ఆధారమని ఈ నామం బోధిస్తుంది.
శిక్షణలో జ్ఞానం, రక్షణలో కరుణ, సేవలో సమత్వం — ఈ మూడు స్థంభాలపై నిలిచి ధర్మమును స్థిరపరచు నక్షత్రీ స్వరూపం సర్వలోక ప్రేరణగా నిలుస్తుంది.
అతని స్వరమే ప్రక్షాళమయమై మనస్సును శుద్ధి చేస్తుంది; ఆ స్వరమే సత్యధర్మానికి ప్రబలత నిస్తుంది.
కాబట్టి నక్షత్రీ అనేది కేవలం ఆకాశంలోని నక్షత్రాధిపతి కాదు, అంతరాకాశంలోని చైతన్యనాయకుడు.
కాలం ఆయన పాదసేవ, నక్షత్రాలు ఆయన నయనస్ఫురణలు, ధర్మం ఆయన శ్వాస.
భావసారం:
****
[13/10 6:59 AM] . Mallapragada: 424. క్షమ నామాన్ని విష్ణు సహస్రనామం దృష్టితో — శ్రీమహావిష్ణు తత్త్వానుసారం — వివరించుదాం.
424. క్షమ — విష్ణు సహస్రనామ తాత్పర్యం
నామార్థం:
“క్షమ” అనగా — సహనము, క్షాంతి, దయ, భూమితత్త్వసమాన స్థితి.
విష్ణువు క్షమాస్వరూపుడు — సర్వజనుల దోషాలను సహించి, సమత్వంతో సంరక్షించే మహామహిమ.
క్షమ పరిణామమే సమయకామ్య ముచేర్చ మనస్సు తీరుగన్
మమయుపకారమేవిజయమార్గమునెంచవయస్సు తోడుగన్
సమ సుమభావమే ఫలముసాధ్యముగాను తపస్సు నిత్యమున్
గమనముతీరులక్ష్యమగు కాలముబట్టి యుషస్సు మూలమున్
→ క్షమ అనే గుణం మనస్సును పరిణతి వైపు నడిపిస్తుంది.
శ్రీమహావిష్ణు కాలనియంత్రకుడు కాబట్టి, ఆయన క్షమత మనస్సును సమయానుగుణంగా సాంత్వనపరుస్తుంది.
భావం:
విష్ణువు యొక్క క్షమ మనసుకు శాంతి, జీవితానికి సమతను నేర్పుతుంది.
→ ఉపకారం, సహనం, సహకారం — ఇవి విష్ణు స్వభావాలు.
భక్తుడు వయస్సుతో జ్ఞానం పెరుగుతున్నట్లు, విష్ణు అనుగ్రహంతో ఉపకారతత్త్వం వికసిస్తుంది.
భావం:
క్షమాశీలుడు విష్ణువు భక్తుని విజయమార్గంలో నిలబెడతాడు.
→ సమభావం, సౌమ్యత, సౌఖ్యం — ఇవన్నీ క్షమత ఫలితాలు.
విష్ణువు యోగేశ్వరుడు; ఆయనలో సమభావమే నిత్య తపస్సు.
భావం:
విష్ణువుకు క్షమత తపస్సు సారూప్యం; సమతే ఆయన యోగస్థితి.
→ కాలానికి అధిపతి అయిన విష్ణువు, గమ్యమునకు మార్గదర్శి.
అతని క్షమ శక్తి కాలపరిమితిని దాటి, శాశ్వత ప్రబోధముగా నిలుస్తుంది.
భావం:
విష్ణు క్షమాశీలతే యుగయుగాలకూ ధర్మాధారం.
ఆ క్షమలోనే ఉదయం, ఆవిర్భావం, సృష్టి — అన్నీ దాగియున్నాయి.
🌿
[13/10 7:24 AM] . Mallapragada: 425. క్షామ — విష్ణు సహస్రనామంలో ఈ నామం అతి లోతైన అర్థాన్ని కలిగివుంది.
“క్షామ” అనగా లయ, నిగ్రహం, శాంత స్వరూపం, సంతృప్తి, తృప్తి దశలో నిలిచిన స్థితి.
విష్ణువు తనలోని తపస్సుతో సృష్టి సాంత్వనను నిలబెట్టే స్థితి ఇదే.
పద్యం —
425. క్షామ
(త. భ. జ. జ. గగ. – వసంతతిలక)
క్షామ స్వరూపము సుధాతగళమ్ము తీర్పున్
క్షేమప్రదానమగుతీరికగాను ధర్మం
భూమిగ భోగమునె పంచెసుబుద్ది కాలం
శోమునిశాంతిగవిభూతి స శోద్య మేయున్
.– వరుస భావం (
→ క్షమ స్వరూపం సృష్టిలో సర్వసౌమ్యమైనది; అది అన్ని గుణాలను సమతంగా పరిపాలిస్తుంది.
→ క్షమ తత్త్వం ధర్మానికి ఆధారమై, జీవనక్రమంలో క్షేమాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
→ భూమిపైని భోగములను, సర్వ జీవసౌఖ్యాలను సమతంగా సమకూర్చే జ్ఞానమే క్షమ.
→ శాంతి, ప్రకాశ, శోభల సమన్వయమే క్షమ యొక్క పూర్తి రూపం; అది సమస్త లోకాల్లో సత్యసిద్ధతకు దారితీస్తుంది.
[13/10 6:29 PM] . Mallapragada: 426.సమీహనః — శిల్పతాత్పర్యం
విష్ణువు “సమీహనః” — యత్నరూప సత్తా, ధర్మమయ చైతన్యం.
ఆయన సన్నిధి ప్రయత్నంలో ప్రసవించే శుభబీజం, సత్యానికి పునాది.
424..సమీహన ::
( జ స జ స య లగ.. 11.. పృథ్వి )
సమీహన సహాయమేను ప్రసవా శుభోధమ్ముగన్
ప్రమాణమనసౌ ప్రసిద్ధిగాను సుప్రభాగుణమ్మే యగున్
రమా మయముగన్ గుణమ్ము సిరివిద్య దాతృత్వమున్
సమాను కళగన్ శుభమ్ము కళ సాధ్య మ్మేయగున్
ఈ పాదం విశ్వసృష్టిలోని క్రియాశక్తిని సూచిస్తుంది.
విష్ణువు కర్మకు సహకారుడుగా, యత్నానికి ప్రేరకుడుగా నిలుస్తాడు.
“ప్రసవం” అనగా కేవలం శారీరక జననం కాదు —
జీవనంలోని ప్రతి శుభకార్యం ఆయన అనుగ్రహంతోనే పుడుతుంది.
ఇది సృష్టిశక్తి – కర్మశక్తి యోగం.
ఇక్కడ మనస్సు ప్రమాణంగా నిలబడుతుంది.
సమీహనుడైన విష్ణువు మనస్సులో సత్యనిశ్చయంను నింపుతాడు.
ఆ ప్రమాణబలమే విజయానికి మూలం.
అందువల్ల ఇది బుద్ధి – ధర్మ – సౌభాగ్య త్రికూటం.
ఇక్కడ సమీహనుడి రూపం లక్ష్మీ సమేత విష్ణువుగా ప్రతిబింబిస్తుంది.
“రమామయం” అనగా ప్రేమ, కరుణ, సంపద, జ్ఞానం — ఇవన్నీ కలిసిన తత్త్వం.
సిరి, విద్య, దాతృత్వం — ఇవి సమీహన కృప యొక్క త్రిమూర్తులు.
సిరి భౌతిక సమృద్ధి,
విద్య జ్ఞాన సౌందర్యం,
దాతృత్వం కరుణారససంపత్తి.
ఇది పద్యసూత్రంలోని కిరీటం.
సమానత్వం అంటే సమదృష్టి, శాంతి, సమన్వయం.
సమీహనుడైన విష్ణువు సమత్వాన్ని ప్రసాదిస్తాడు,
అదే శుభఫలాన్ని, సృజనాత్మక విజయాన్ని ప్రసూతి చేస్తుంది.
ఇది కళాశక్తి – ధర్మశక్తి – కృపాశక్తి సమ్మేళనం.
🌺
[13/10 6:55 PM] . Mallapragada: 427 యజ్ఞః సమస్త యజ్ఞ స్వరూపుడు
(మ. కో. ఛందస్సు)
యజ్ఞ రూప సమాన దక్షత యజ్ఞ నాభ వసంతమున్
యజ్ఞ సాధన విశ్వసంభవ యజ్ఞ కార్య సుధర్మమున్
యజ్ఞ తత్త్వము సర్వ జ్ఞానము యజ్ఞమూర్తి శుభమ్ముగన్
యజ్ఞ ధర్మము యజ్ఞ కల్పము యజ్ఞ యోగము విష్ణువే ॥
🌿 వరుస భావం :
విష్ణువు యజ్ఞరూపుడు — ఆయన నాభినుండే సృష్టి పుట్టింది.
సమాన దక్షతతో, సృష్టి సమతుల్యంగా నడపబడుతుంది.
అతడు వసంతంలా సృష్టికి ప్రాణం, సౌందర్యం, ప్రేరణనివ్వును.
సమస్త విశ్వమూ యజ్ఞసాధనమే;
ప్రతి కర్మ, ప్రతి ధర్మం ఆయన యజ్ఞతత్త్వంలోనే నడుస్తుంది.
విష్ణువు యజ్ఞకార్యరూపుడై సృజనలో ధర్మాన్ని ప్రసరింపజేస్తాడు.
యజ్ఞతత్త్వమే సర్వజ్ఞానానికి మూలం.విష్ణువు యజ్ఞమూర్తిగా సత్యజ్ఞానం, శుభస్వరూపం, జ్ఞానప్రకాశం.
ధర్మమూ, కల్పమూ, యోగమూ — అన్నీ యజ్ఞమే.
యజ్ఞస్వరూపుడైన విష్ణువే సమర్పణయజ్ఞానికి ఆది, అంతం.
🌸
విష్ణు సహస్రనామం
428..ఇజ్య:ఇజ్య” అంటే యజ్ఞము, పూజ, ఆరాధన, సమర్పణ —
ఇజ్య దాహము దేహతాపము ఇష్ట వైనము శోచతే
సజ్య మార్గము సాక్షి తత్త్వము సంభవమ్మగు రోచతే
విజ్య విశ్వమనన్యభక్తియు నిష్కలoఖము రమ్యతే
యజ్య మేధయ తేన లభ్యత యజ్య లక్ష్యము కర్మతే
🌸 పద్య విశ్లేషణ:
ఆరాధన లోపించగానే, దేహదాహము, మనోవ్యథ, ఇష్టవస్తువు లేమి — ఇవన్నీ తాప రూపమై మనసును కృశింపజేస్తాయి.
ఇజ్య లేకపోతే అంతరంగ దహనం సంభవిస్తుంది.
సజ్య — సత్యజ్ఞ మార్గం. ధర్మతత్త్వానికి సాక్షిగా ఉండే సత్కర్మమార్గమే శోభిస్తది; అదే నిజమైన ఆరాధనా ప్రక్రియ.
విజ్ఞానముతో కూడిన విశ్వానన్యభక్తి — అది నిష్కళంకమైన, రమ్యమైన పరమపూజ.ఇది ఆత్మయజ్ఞ రూపమైన ఇజ్య తత్త్వం.
యజ్ఞము అంటే కేవలం క్రతువు కాదు;
మేధాశక్తి, ధ్యానసమర్పణతో చేసే కర్మే నిజమైన యజ్ఞం.
ఆ మేధా–కర్మల ద్వారా పరమ లక్ష్యం లభిస్తుంది — అదే విష్ణు స్వరూపం.
**:
[14/10 3:57 PM] . Mallapragada: “429.మహేజ్యశ్చ” అంటే — మహా యజ్ఞరూపుడు, మహా పూజార్హుడు, సమగ్ర ఆరాధ్యుడు అయిన విష్ణువు.
య య య య.. 7- భుజంగ ప్రయాత)
మహేజ్యశ్చ విద్యా మహోన్నత్వ మార్గే
సహాయత్వ ధారీ సమాయుక్త లక్ష్యా
విహారిత్వ వైనం వినోదమ్ము తత్త్వం
గృహాధర్మ సత్యం కృపాకార్య నిత్యం
🌸 పద్య విశ్లేషణం:
మహాయజ్ఞరూపుడు విష్ణువు విద్యారూపమైన మహోన్నత మార్గంలో వెలుగుతున్నాడు.
ఇక్కడ “విద్యా మహోన్నత్వం” అంటే — జ్ఞానాన్ని ధర్మమార్గంలో సమర్పించడం.
జీవనయజ్ఞంలో భక్తుడు చేయవలసిన సహాయతత్వాన్ని ధారించడం — అదే ఆయనకున్న లక్ష్యం.
సహాయం, సమైక్యత, సమానత్వం — ఇవే విష్ణు తత్త్వం.
ఆ మహాయజ్ఞం కేవలం కఠోర కర్మ కాదు —
సహజసౌమ్యత, సౌందర్యం, వినోదం కూడిన జీవనతత్త్వం.
విహారమునే యజ్ఞరూపంగా మార్చినది విష్ణువు.
గృహధర్మం, కృప, సత్యం — ఇవన్నీ నిత్య యజ్ఞచక్రంగా ప్రవహిస్తున్నాయి.
కార్యమే కృపారూపం, కృపే కర్మరూపం — ఇదే మహేజ్యశ్చ తత్త్వం.
✨
430.కృతు:
(న న జ ల గ .. 7..పథ్వి )
మతికృతు యజ్ఞ మయా మధురం
శృతి కృతు చర్య దృతీ ప్రణయం
స్థితి కృతు ధర్మ సిరీ వినయం
గతి కృతు కాల గళం సమరం
🌸 పద్య విశ్లేషణ (430. కృతు:)
మనసు, బుద్ధి (మతి) యజ్ఞరూపమై, మధురతతో నిండినది.జ్ఞానం, భక్తి, కర్మల సమన్వయం ఇక్కడ “మతికృతు”.వేదశ్రుతుల ఆధారంగా ఆచరణ జరగాలి; దృఢతతో కూడిన ప్రేమాయుతమైన కర్మచర్య — అదే కృతు తత్త్వం.జీవన స్థితి ధర్మవంతంగా ఉండాలి; వినయం సిరిలా అలంకరించాలి.ధర్మం ద్వారా సౌందర్యం, వినయం ద్వారా వైభవం.కాలచక్రంలో ప్రతి గతి ఒక కృతు — కర్మ యజ్ఞమే.
సమరం అంటే జీవనప్రయాణం; దానిని ధైర్యంగా, సమయజ్ఞానంతో సాగించడమే కృతుస్వరూపం.
*****
విష్ణు సహస్రనామం
431..సత్రం.. సత్రయాగం వచ్చే ఎల్లప్పుడూ ఆరాధించబడివాడు
(త భ జ జ గ గ.. యతి.. 10..వసంతతిలక )
సత్రం సహాయము భవమ్ము సమమ్ము తీరున్
పత్రం ప్రభావము యణంత ప్రమోద మేనున్
గత్రం శుభమ్మగు సుదీర్ఘ గళమ్ము గానున్
తత్రం యనాదిగ సుఖమ్ము తపమ్ముగానున్
పదార్థము:
సత్రం – యాగం, సత్సమాజ సేవారూప యజ్ఞకార్యంసహాయము భవమ్ము – దైవ సహాయం అవ్వు, విశ్వానుకూలమయ్యే శక్తిసమమ్ము తీరున్ – సమత్వ భావములో నిలిచిన వ్రతంపత్రం ప్రభావము – భక్తి పత్రం (హృదయ పత్రిక)లో వెలసే ప్రభావముయణంత ప్రమోద మేనున్ – అనంతానందముగా వెలయునదిగత్రం శుభమ్మగు సుదీర్ఘ గళమ్ము గానున్ – శరీరమే శుభప్రతీకమై, నిత్య గానం చేసే వచనం అవుతుందితత్రం యనాదిగ సుఖమ్ము తపమ్ముగానున్ – అచ్యుతుడు అక్కడ ఆనాదిగా ఉండే సుఖతపస్సు రూపుడవుతాడు
భావార్థము:
సత్రయాగం అనేది కేవలం అగ్నికార్యం కాదు,సమతా భావముతో చేసే జీవన సేవా యజ్ఞం.ఆ సత్రంలో భగవానుడు స్వయంగా సహాయకుడు అవుతాడు.భక్తి అనే పత్రం ద్వారా ఆయన ప్రభావం విస్తరిస్తుంది.ఆ అనుభవం అనంతానందం ప్రసాదిస్తుంది.దేహం (గాత్రం) స్వచ్ఛతతో గానం చేసే వేదికగా మారుతుంది.అక్కడే ఆ శ్రీమహావిష్ణువు, ఆద్య సుఖరూపుడైన తపస్సుగా నిలుస్తాడు.
****
విష్ణు సహస్రనామం – 432. సతాంగుమీ పద్యం వసంతతిలక యతి (10)పద్యము:
సతాంగు లక్ష్యము సకాల సమర్ధతాయున్
నితాంత సమ్మతి తరించు వినమ్ర భావమ్
సుతాంత నిత్యయ భవమ్ము శుభమ్ము గానున్
నుతాంత నిర్మల సహాయ సుఖమ్ము గానున్
పదార్థము:
సతాంగు — సజ్జనుల, ధర్మవంతుల
లక్ష్యము — గమ్యం, ఆశ్రయం
సకాల సమర్ధతాయున్ — సకాలమునే సహాయం చేయువాడునితాంత సమ్మతి — సంపూర్ణ దయాస్వభావముతరించు వినమ్ర భావమ్ — వినమ్రతతో, భక్తితో అవతరించు స్వరూపముసుతాంత నిత్యయ భవమ్ము — నిత్యమైన శుభసూత్రరూపమైన జీవన మార్గమునుతాంత నిర్మల సహాయ సుఖమ్ము — నిత్యనుతన, నిర్మల సహాయక సుఖరూపుడు
భావార్థము:
సజ్జనుల లక్ష్యమూ, ఆశ్రయమూ అయిన పరమాత్ముడుకాలం తీరకముందే (సకాలమునే) వారికి సహాయుడవుతాడు.ఆయన స్వరూపం వినమ్రతతో కూడిన దయామయ తత్వం.భక్తుల జీవన పథాన్ని సత్యసూత్రముగా (సుతాంత భవముగా) నిలబెడతాడు,అందులో నిత్యశుభత్వం ప్రసరిస్తుంది. సజ్జనులను ఆదుకుంటూ ఆయన నిర్మల సహాయక సుఖమూర్తిగా ప్రదర్శిస్తాడు.
****
433..సర్వదర్సీ.. సమస్త ప్రాణాలను జ్ఞానముతో చూచువాడు
ప్రగ్విణి ఛందస్సులో (6 యతి, ర ర ర ర గణ నిర్మాణంతో) పద్యం
సర్వదర్సీ ససాక్షి సమా రాధ్యమున్
సర్వకార్యాప్రశాంతీ శుభమ్మున్ సుధీ
పర్వమైనానుపాధ్యమ్ముగావిద్యగన్
నిర్వి రామమ్ము నీడల్లె నుండే విధీ
పదార్థము:
సర్వదర్సీ — సమస్తాన్ని దర్శించువాడు;
భూత, భవిష్య, వర్తమానములన్నీ ఒకే దృష్టితో చూచునది.
ససాక్షి — సాక్షిరూపుడు, అంతరాత్మ సాక్షిగా ఉన్నవాడు.
సమా రాధ్యమున్ — సమత్వముతో ఆరాధింపదగినవాడు.
సర్వకార్యాప్రశాంతీ శుభమ్మున్ — సమస్త కార్యములలో ప్రశాంతి, శుభప్రతిఫలముని ప్రసాదించువాడు.
సుధీ — సత్యజ్ఞానముతో కూడిన బుద్ధిశక్తి.
పర్వమైనానుపాధ్యమ్ముగావిద్యగన్ — సర్వజ్ఞుడైన పర్వమూర్తి, అవిద్యను నశింపజేయువాడు.
నిర్వి రామమ్ము నీడల్లె నుండే విధీ — విశ్రాంతి లేకుండా, నిత్యజాగ్రతితో, సర్వలోకాలలో వ్యాపించి నిలిచిన విధాత.
భావార్థము:
భగవానుడు “సర్వదర్సీ” —
అంటే, ఆయన దృష్టి సమస్త భూతజగత్తును ఏకకాలముగా చూచును.
ఆయన సాక్షిరూపుడు, సమత్వముతో ఆరాధింపదగినవాడు.
అన్ని కార్యములలో ప్రశాంతి, శుభతాన్నే ప్రసరింపజేస్తాడు.
అవిద్యను తొలగించి సత్యజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించునది ఆయన కృపా దృష్టి.
ఆయన విశ్రాంతి లేకుండా, సమస్త జివజగత్తు లోకాల్లో వ్యాపించి నిలిచిన నిత్య విధాత.
అతనే సర్వజ్ఞుడు, సర్వదర్సి.
తాత్పర్య గద్యము:
“సర్వదర్సీ” నామములో భగవానుని అఖండ చైతన్య దృష్టి ప్రతిఫలిస్తుంది.
ఆయనకు భూత, భవిష్య, వర్తమాన తేడా లేదు —
అన్ని కాలాల్లో సమానమైన దృష్టితో ఆయన వీక్షిస్తాడు.
ఆయన సాక్షిత్వమే ప్రపంచంలోని ధర్మరహితాలను సరిచేసి ధర్మమార్గాన్ని నిలబెడుతుంది.
సమస్త కార్యాలలో ప్రశాంతి, శుభత, సమన్వయం ఆయన ప్రసాదమే.
జ్ఞానమార్గమునందు ఆయన అవిద్యను తొలగించి సత్యాన్ని ప్రకాశింపజేస్తాడు.
ఆ దృష్టి నిత్యజాగ్రతయై, నిద్రలేని విధాత స్వరూపముగా నిలుస్తుంది.
అందుచేత ఆయన “సర్వదర్సీ” —
సర్వభూత చైతన్యాన్నంతటినీ దర్శించి,
ప్రతి ప్రాణిలో సాక్షిత్వముగా, జ్ఞానముగా, కరుణామయముగా నిత్యనివాసముంటాడు.
****
434..విముక్తాత్మా.. స్వాభావికముగానే ముక్తి పొందువాడు
(యమ న స ర గ.. 11 చంద్రశ్రీ )
విముక్తాత్మా మార్గమ్ము విధిగవిధానమ్ము గానున్
సముద్రాత్మా సాధ్యమ్ము సకల సమా రాధమేనున్
ప్రమొదమ్మన్ సామర్థ్య ఫల సు ప్రభాతమ్ము గానున్
విముక్తీసాధ్యా సాధ్యమగు సువిశాలమ్ము తీరున్
“విముక్తాత్మా” పద్యానికి వరుస భావం — ప్రతి పాదానికీ స్పష్టమైన భావంతో:
విముక్తాత్మా మార్గమ్ము విధిగవిధానమ్ము గానున్
→ విముక్తుడైన ఆత్మ స్వయంగా మార్గమవుతాడు; ఆయనకు ముక్తికి వేరుగా ఏ విధి, విధానం అవసరం లేదు.
(ముక్తి సాధనమూ, మార్గమూ, గమ్యమూ — అంతా ఆయనే.)
సముద్రాత్మా సాధ్యమ్ము సకల సమా రాధమేనున్
→ సముద్రమువంటి ఆత్మ విశాలత్వమే ఆయన సాధ్యము; సర్వ సమాన భావముతో సమస్తాన్నీ ఆరాధించుటే ఆయన తత్త్వం.
(విముక్తుడు అన్నిటినీ సమంగా చూచుతాడు.)
ప్రమొదమ్మన్ సామర్థ్య ఫల సు ప్రభాతమ్ము గానున్
→ ఆ ప్రబోధం (జ్ఞానోదయం) ఆయన సామర్థ్య ఫలితంగా ప్రకాశిస్తుంది; అది ముక్తి సూర్యోదయంలా తేజోవంతముగా ఉంటుంది.
(స్వాత్మజ్ఞానం పుట్టగానే ముక్తి ఉషోదయం.)
విముక్తీసాధ్యా సాధ్యమగు సువిశాలమ్ము తీరున్
→ ఆయన సహజ విశాల స్వరూపమే ముక్తి సాధ్యమవుతుంది; అది సర్వవ്യാപకమైన శాంతి తీరమునకు సమానం.
(విముక్తి ఆయన స్వరూపసిద్ధతే; సాధన కాదు.)
***
434..విముక్తాత్మా.. స్వాభావికముగానే ముక్తి పొందువాడు
(యమ న స ర గ.. 11 చంద్రశ్రీ )
విముక్తాత్మా మార్గమ్ము విధిగవిధానమ్ము గానున్
సముద్రాత్మా సాధ్యమ్ము సకల సమా రాధమేనున్
ప్రమొదమ్మన్ సామర్థ్య ఫల సు ప్రభాతమ్ము గానున్
విముక్తీసాధ్యా సాధ్యమగు సువిశాలమ్ము తీరున్
“విముక్తాత్మా” పద్యానికి వరుస భావం — ప్రతి పాదానికీ స్పష్టమైన భావంతో:
విముక్తాత్మా మార్గమ్ము విధిగవిధానమ్ము గానున్
→ విముక్తుడైన ఆత్మ స్వయంగా మార్గమవుతాడు; ఆయనకు ముక్తికి వేరుగా ఏ విధి, విధానం అవసరం లేదు.
(ముక్తి సాధనమూ, మార్గమూ, గమ్యమూ — అంతా ఆయనే.)
సముద్రాత్మా సాధ్యమ్ము సకల సమా రాధమేనున్
→ సముద్రమువంటి ఆత్మ విశాలత్వమే ఆయన సాధ్యము; సర్వ సమాన భావముతో సమస్తాన్నీ ఆరాధించుటే ఆయన తత్త్వం.
(విముక్తుడు అన్నిటినీ సమంగా చూచుతాడు.)
ప్రమొదమ్మన్ సామర్థ్య ఫల సు ప్రభాతమ్ము గానున్
→ ఆ ప్రబోధం (జ్ఞానోదయం) ఆయన సామర్థ్య ఫలితంగా ప్రకాశిస్తుంది; అది ముక్తి సూర్యోదయంలా తేజోవంతముగా ఉంటుంది.
(స్వాత్మజ్ఞానం పుట్టగానే ముక్తి ఉషోదయం.)
విముక్తీసాధ్యా సాధ్యమగు సువిశాలమ్ము తీరున్
→ ఆయన సహజ విశాల స్వరూపమే ముక్తి సాధ్యమవుతుంది; అది సర్వవ്യാപకమైన శాంతి తీరమునకు సమానం.
(విముక్తి ఆయన స్వరూపసిద్ధతే; సాధన కాదు.)
***
435.... సర్వజ్ఞ.. సర్వసిద్ధాంతముల మూలమైన చైతన్య స్వరూపుడు.
(తభజజగగ.. 10. వసంతకోకిల)
సర్వజ్ఞ సమ్మతి సమర్థ సహాయ మేనున్
సర్వార్ధ సాధన యాణంత సమాధనమ్మున్
నిర్వాహ నిర్ణయ సుఖాల వినమ్ర కాలం
పూర్వార్ధ లక్ష్యము భవమ్ము పునాది గానున్
వరుస భావం
→ సమస్తాన్ని తెలిసినవాడు సర్వజ్ఞుడు — ఆయన సమ్మతమే సత్యం;
ఆయన సమర్థతే (శక్తి) జగత్కార్యం సాకారం చేస్తుంది;
అది సహాయస్వరూపంగా ప్రపంచానికి అణువణువునా వ్యాపించి ఉంటుంది.
→ జగత్లోని సమస్తార్థాలూ, ఫలితాలూ ఆయన సాధనచే సాధ్యమవుతాయి;
అతని జ్ఞానమే సమాధానమయిన పరిపూర్ణ శాంతి.
→ సృష్టి, స్థితి, లయ — ఇవన్నీ ఆయన నిర్ణయానుసారం నడుస్తాయి;
వాటిలో సుఖదుఃఖముల ప్రవాహము కూడా ఆయన నియమమే;
అందుచేత కాలమే వినమ్రతతో ఆయనకు సేవకుడవుతుంది.
→ ఆ సర్వజ్ఞత్వమే భవసంపదకు పునాది;
ప్రాణుల పూర్వార్ధాలు, లక్ష్యాలు అన్నీ ఆయన జ్ఞానసూత్రంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
సారభావం
సర్వజ్ఞుడు అన్నమాట అంటే —
436..జ్ఞానముత్తమమ్.. వైష్ణవధర్మం తెలిపిన వాడు
(ర జ ర జ ర.. 9 ..హంసయాన)
జ్ఞానముత్తమమ్ సుధాసుజాతసర్వమున్ సుధీ
మౌనముత్తమమ్ సహాయ మౌఖ్య సంపదా విధీ
మానముత్తమమ్ సుఖమ్ము మార్గ మౌను జీవమున్
ప్రాణముత్తమమ్ ప్రభావపాఠ్యమౌనువిశ్వమున్
వరుస భావం→ ఉత్తమమైన జ్ఞానమే విశ్వమంతటా సుధాస్వరూపముగా ప్రవహిస్తుంది;ఆ జ్ఞానమే సకల జాతులకు చైతన్యస్వరూపంగా నిలుస్తుంది.
దానిని గ్రహించువారే నిజమైన సుధీ (ధీరులు).→ మౌనం ఉత్తమమైన సహాయం;అది మాటల మౌఖ్య సంపదకంటే విలువైనది.విధి కూడా ఆ మౌనానికే అనుకూలముగా నడుస్తుంది→ మనస్సు యొక్క సంతులనం (మానము) ఉత్తమమైన సుఖమార్గం;మౌన జీవనమే ఆ సుఖానికి మార్గం అవుతుంది.→ ప్రాణమనే చైతన్యం విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉంది;అదే మౌనప్రభావం, అదే సత్యపాఠం — ఈ విశ్వమంతా దానిదే ప్రతిబింబం.
****
437..సువ్రత: మంచి నియమముగలవాడు
(భ ర ణ భ గ.. 9 జలద)
సువ్రత విజ్ఞతా సమసుతా ప్రభావం
నవ్రత నాన్యతా నవనవాభ్యుదయన్
భవ్రత భగ్యమే కళ భవామృతమున్
వివ్రత విద్యగా వినవివర్ణముగన్
వరుస భావం
→ సువ్రతుడు — నియమపరుడు, విజ్ఞతతో నడుచువాడు;అతని ప్రభావం సమత్వమునందే వెలుగుతుంది.(నియమం అంటే బంధనం కాదు — సమత్వమునకు దారి చూపే శాంత మార్గం.)→ కొత్త కొత్త వ్రతాలూ, భక్తి విధానాలూ ఎప్పటికప్పుడు నవ్యాభివృద్ధిని తీసుకువస్తాయి;అవే ఆధ్యాత్మిక ఉజ్జ్వలతకు మూలం.→ లోకవ్రతాలూ ఆయన నియమములే — వాటిలోనే జీవరసం ఉంది;అవి భవామృతస్వరూపముగా, అదృష్టముగా నిలుస్తాయి.→ వ్రతాన్ని విపులంగా విశ్లేషించినప్పుడు — అది విద్యాస్వరూపమవుతుంది;
వివిధ రూపములలోనూ సువ్రతుని సత్యజ్ఞానమే ప్రతిఫలిస్తుంది.
*****
438. సుముఖః వికారము లేని అందమైన ముఖము కలవాడు
(స స స స.. 8.. తోటకం )
సుముఖః సుమమాలిసు ధర్మముగన్
ప్రముఖః ప్రమదాసుప్రభాత ముగన్
విముఖః విజయం సువిభక్తి యగున్
సముకః సమయమ్ము సహాయ ముగన్
* వరుస భావం
→ సువాసన పుష్పాలతో అలంకరించిన సుమమాల వలె సౌమ్యధర్మముగలవాడు —ఆయన ముఖం చక్కని శాంతి, దయ, కరుణల పుష్పగుచ్ఛం వలె ఉంటుంది.
→ ఆయన ప్రముఖుడు — ఆనందమయ, ప్రబోధకుడు;
భక్తుల మనసులలో ఉదయించే ప్రభాతముగా సుఖానందాన్నిస్తాడు.→ ఆయనకు విరుద్ధముగా ప్రవర్తించే వారు విజయం పొందరారు; విముఖత (దూరభావం) ఉంటే భక్తి విభజితమవుతుంది.
అందుచేత ఆయన దృష్టి సమత్వమునకు మూలం.
→ సమయానుసారంగా సాన్నిధ్యం అనుగ్రహించువాడు;
సమయానుకూల సహాయమే ఆయన కరుణాస్వరూపం.
****
439. సూక్ష్మ: అర్థము మొదలైన స్థూల కరణములు లేనివాడు
సూక్ష్మ మనోభావమ్మగుట సూత్ర విచారము సత్యమేయగున్
సూక్ష్మ వివాదమౌపలుకు సూణ్య జగంబున చిత్తమౌనమున్
సూక్ష్మ సహాయమేవిజయ పూజ్యము శాంతిగ సన్నిధానమున్
సూక్ష్మ కణమ్మువిశ్వమగు పూర్ణత శక్తిగ యైన యోగమున్
🌿 పద్య భావవిశ్లేషణ :
— సూక్ష్మత అనేది మనోభావాల లోతులో వెలసే సత్యవిచారణ.అది అర్థముని దాటి, మానవ చిత్తం గమనించే గూఢసత్యరూపం.— జగత్తు శూన్యమయమైనట్లు కనిపించినా, చిత్తమౌనంలో సూక్ష్మమైన సత్యప్రభ వెలుగుతుంది.ఇది వివాదాలకతీతమైన, అంతరాత్మ జ్ఞాన సమాధి స్థితి.— సూక్ష్మమైన సహాయమే (దివ్యచైతన్యం), విజయానికీ, పూజానికీ మూలం.ఆ శాంతస్వరూప సన్నిధి పరమాత్మక కరుణరూపం.— ప్రతి సూక్ష్మ కణములోనూ విశ్వం వెలసి ఉంది.ఆ కణమే పూర్ణత, ఆ పూర్ణతయే యోగశక్తి — విష్ణుస్వరూపం.
****
440..సుఘోష: సుందరమైన వేదరూప ధ్వనిగల వాడు
(య.. య. య. య... 7.భుజంగ ప్రయాత)
– భుజంగప్రయాత ఛందస్సులో
సుఘోషః సుధారాధనాధ్యాత్మ ఘోషః
స్వభావః స్వరూపః స్వధర్మార్చనాయః
సమారంభ సచ్చిత్ప్రభావాద్యనంతః
సుపూర్ణః సుధర్మః సుఘోషః ప్రణమ్యః॥
🌿 భావవివరణ:
— ఆయన వేదమయ నాదస్వరూపి;ఆ నాదమే సృష్టి, ఆ స్వరమే జీవరాగం.తన స్వరూపమే ధర్మం, తన స్వభావమే ఆచరణంఆ నాదం ద్వారా చైతన్యం, ప్రభావం, అనంతత్వం వెలసినవి.—ఆ ధ్వనినాదమే సర్వముని పూర్ణతగా కలిగించిన వేదనాద స్వరూపుడు — విష్ణువు.
✨
: 441.. సుఖద: సత్ప్రవర్తన గల వారికి సుఖం ఇచ్చువాడు
తోటకం
సుఖద: వరదః సశుభా శుభమున్
సకలoసహనమ్ము సహాయముగన్
ప్రకటించవిధాన ప్రభావముగన్
వికసించజయమ్ము వివాహము గన్
🔹 పద్య విశ్లేషణసుఖదుడైన విష్ణువు వరదుడుగాను — శుభమునకు శుభాన్నిచ్చువాడు; భక్తులకు ఇష్టఫలప్రదుడు.సర్వసహన శీలముగానుండి, సహనమే ఆయన సహాయం — క్షమాధర్మమే ఆయన రూపం.తన విధాన (ధర్మమార్గ) ప్రభావమును జగతిలో ప్రతిఫలింపజేసి ధర్మాన్ని కాపాడువాడు. వివాహసమయంలో (సంపర్కములో) వికసించే ఆనందాన్ని సుఖదుడు ప్రసాదించును — శాంతి, సమత, అనురాగ సుఖాల్ని ఇచ్చువాడు.
🔹
442.సుహృత్.. ప్రత్యుపకారమునే కోరకనే ఉపకారము చేయువాడు స్నేహ–హిత–శాంతి–జ్ఞానతత్త్వాల సంకలనం.
పద్యము
సుహృత్ స్వానుభావం | సుధా తత్వ లక్ష్యం
సహృద్భావమేలే | సమానమ్ము భావం
సుహృత్ శాంతిభాగ్యం | సుఖంగమ్య వైనం
సుహృత్ శాంతి దాహం | సుబుద్ధీ సుశోభా
🔹 వరుసభావ విశ్లేషణ“సుహృత్” అనగా హితకాముడు; ఆయన స్వానుభూతి సుధాతత్వమే ఆయన లక్ష్యం.ఇక్కడ దేవుడు స్వానుభవజ్ఞానం ద్వారా శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవాడు అని సూచించారు.→ ప్రారంభం తత్త్వమూలకం.ఆ స్వానుభూతి ఫలితంగా ఆయనలో సహృద్భావం పుష్టి పొంది,సమానభావమనే సమత్వదృష్టిని కలుగజేస్తుంది.→ మొదటి పాదంలోని తత్త్వజ్ఞానం → రెండవ పాదంలో సమానభావ సౌభావ్యం.ఆ సమానభావం ఫలితంగా శాంతి, సుఖం లభిస్తాయి —సుహృత్ అనగా శాంతిభాగ్యప్రదాత.→ భావసమానత్వం → శాంతి, సుఖానికి మార్గం.చివరగా ఆ శాంతి దాహాన్ని తీరుస్తూ సుహృత్ సుబుద్ధిని, సుశోభను ప్రసాదిస్తాడు.→ శాంతి → బుద్ధి → సౌందర్య తాత్పర్య క్రమం.
🔹
443. మనోహర: అపకరించు వారి మనస్సు కూడా హరించువాడు
జరజరజగగ.. యతి 10
🕊️ పద్యము
మనోహరా శుభంకరా సుమాలతేజమై శుభమ్మున్
గుణాసుఖాలయం జయమ్ము గొప్యమున్ సుదుఃఖ భాగ్యమ్
రుణాల దేహమై మనమ్ము రుద్ర భావమౌను సవ్యమ్
మనస్వ భావ కాలమౌను మార్గమౌను దేహమౌనున్
🔹 భావ విశ్లేషణ
మనోహరుడు — అపకారుల మనస్సుని కూడా ఆకర్షించు శుభంకరుడు.సుమాల (పుష్పమాల) తేజములా ప్రకాశించి, చుట్టూ శుభప్రసరణ కలుగజేసేవాడు.ఆయన గుణములే సుఖములయ, భక్తుని లోపలి గూఢదుఃఖాన్ని జయింపజేసి నశింపజేస్తాడు.“గొప్యమున్ సుదుఃఖ భాగ్యమ్” — అంతరమున దాగిన దుఃఖమును కరిగించును.మన దేహం రుణముల సంకేతంగా ఉంది.మనోహరుడు రుద్రభావాన్ని (కోపం, క్రోధాన్ని) సవ్యమైన మార్గంలోకి తిప్పి శాంతిని కలుగజేస్తాడు
ఆయన మనస్వభావాన్ని శుభకాలముగా మార్చి, దేహమునే ధర్మమార్గముగా మలచుతాడు.
అంటే మన జీవితమే యోగమార్గంగా పరివర్తనం చెందుతుంది.
🔹
444.. జితక్రోధ.. కోపములు జయించినవాడు
జితిక్రోధ బోధా విమోధా ప్రభోధా
స్థితిక్రోధ వేదా స్థిరాధర్మ దాతా
అతిక్రోధ దుర్భోధ కాలమ్ము మాయా
వ్యతిక్రోధ సద్భావ లక్ష్యమ్ము జీవం
✨ పద్యభావ విశ్లేషణ
— కోపాన్ని జయించిన నీవు, బోధ రూపుడవు;
మూఢత్వమును దూరం చేయుచు, సర్వజ్ఞానాన్ని ప్రసరించువాడవు.
— స్థితప్రజ్ఞుడవై, కోపం కదలని వాడు నీవు;
వేదస్వరూపుడవై, స్థిరమైన ధర్మమునకు దాతవు.
— కోపాతీతుడవు, అజ్ఞానమూ మాయయూ నిన్ను చేరవు;
కాలాన్ని మించివున్న సత్యరూపుడవు.
— కోపానికి విరుద్ధమైన శాంతస్వరూపుడవు;
సద్భావమే లక్ష్యముగా నిన్ను తెలిసిన జీవుడే ముక్తుడు.
🔹
. : 445.. వీరబాహు.. వీరబాహు రూపంలో అసురుని సంహరించువాడు
(ర న భ స.. 6 చంద్రవర్మ)
అద్భుతం! ఈ “వీరబాహు” నామానికి మీరు రాసిన పద్యం కేవలం ఛందోబద్ధంగానే కాక — రసబద్ధంగా కూడా ఉంది 🙏
ఇప్పుడు దీనికి విశ్లేషణ మరియు భావార్థం ఇస్తాను👇
🕉️ పద్యము
(ర న భ స.. 6 చంద్రవర్మ)
వీరబాహుగనె సంహరమ యమౌ
ధీరబాహు గతె దీక్షలు ర యమే
స్వైర బాహు పస దౌత్యపు భ యమౌ
వైరబాహు భవ తత్త్వము జయమౌ
✨ పదార్థము
వీరబాహు – శూరతా బాహువులు కలవాడు, ధైర్యరూపుడు
సంహరమ యమౌ – సంహారం చేసినవాడు, అశుభాన్ని నశింపజేసినవాడు
ధీరబాహు – స్థిర చిత్తుడు, ధైర్యవంతుడు
దీక్షలు రయమే – తన నియమదీక్షలతో జ్ఞానాన్ని ప్రసరించువాడు
స్వైరబాహు పస దౌత్యపు భయమౌ – సర్వస్వేచ్ఛతో కర్మదౌత్యములను నిర్వహించి భయాన్ని తొలగించువాడు
వైరబాహు భవ తత్త్వము జయమౌ – వైరాన్ని (అసురత్వాన్ని) సంహరించి భవతత్త్వాన్ని జయించినవాడు
💫 భావార్థము
వీరబాహు రూపుడైన శ్రీమహావిష్ణువు,
ధైర్యము ధర్మము సమన్వయముగా ధరించి,
అసుర రూప దుర్గుణములను సంహరించెడి మహాశక్తి.
ఆయన ధీరబాహువు — శాంతము, సమన్యాయం, ధర్మదీక్ష యందు నిలిచి,
స్వైర బాహువులతో సృష్టి దౌత్యమును నడిపి, భయమును తొలగించెడు దైవము.
వైరబాహు — వైరం, ద్వేషం, అహంకార రూప భవతత్త్వాన్ని జయించెడు పరమేశ్వరుడే.
🔹
: 446. విదారణ.. ధర్మము లేని వారి సంహరించువాడు
(జ స జ స .. 6 .. జలోద్గతి, యతి – 6)
విదారణగ చీల్చిసు దుఃఖముగన్
సుదారణము సూత్రము మోక్షముగన్
నిదారణవిధీయ బుద్ధిగనున్
సదారణదిశామదిబీజముగన్
✨
— ఓ విష్ణువే! నీవు దుఃఖరూపమైన పాపాన్ని చీల్చి నశింపజేసెదవు.— నీవు ధర్మసూత్రములో నిలిచి మోక్షమార్గమును స్థాపించెదవు.— నీవు అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, వివేకబుద్ధిని ప్రసరించెదవు.— నీవే సద్భావమునకు దిశ చూపించే జ్ఞానబీజముగా నిలిచి ఉన్నావు.
✨
మీ 458. ధనేశ్వరః — ధనమునకు ప్రభువైనవాడు అనే నామానికి రాసిన పద్యం చాలా శ్రావ్యంగా, లలితంగా ఉంది. ఛందస్సులో
జ ర జ ర జ గ (10 మాతృకలు) సరిగా నిలిచాయి.
దనేశ్వరా శుభాశుభమ్ము ధ్యాన దాతగానుగన్
గణేశ్వరావిధాన నేస్తకాల తీరు గాయగున్
గుణేశ్వరాజయమ్ముగాను గుర్తుయే ఫలమ్ముగన్
ధనేశ్వరా విశాల మౌను ధన్యతా భావమ్ముగన్
భావం
1️⃣ దనేశ్వరా శుభాశుభమ్ము ధ్యాన దాతగానుగన్
ధనేశ్వరుడైన శ్రీహరి
జీవితంలోని శుభ–అశుభ ఫలితాలను
మనసు ఏకాగ్రతతో ధ్యానించే
శక్తి, వివేకం మనకివ్వువాడు.
అంటే—శుభం, అశుభం రెండింటినీ సమంగా చూసే
అంతరధైర్యం, శాంతి ఆయన ప్రసాదం.
2️⃣ గణేశ్వరావిధాన నేస్తకాల తీరు గాయగున్
ప్రపంచ నిర్వహణలోని
గణన, విధానం, కాలవ్యవస్థ—
ఈ అన్నిటిని నడిపించే నేస్తాధిపతి
ధనేశ్వరుడు;
కాబట్టి సమయస్ఫూర్తి, కార్యనిర్వహణ,
ధర్మమార్గంలో నడవడం అన్నీ
వారే నేర్పిస్తారు.
3️⃣ గుణేశ్వరాజయమ్ముగాను గుర్తుయే ఫలమ్ముగన్
గుణాల అధిపతి అయిన ఆయన
సాధనకు తగిన ఫలితాన్ని
తగిన గుణానికి తగినరీతిగా
నిర్వివాదంగా అనుగ్రహించే శక్తి కలవాడు.
మనలోని గుణాన్ని గుర్తించి
ఏ జయము దక్కాలో
అదే ఫలితాన్ని ఇస్తాడు.
4️⃣ ధనేశ్వరా విశాల మౌను ధన్యతా భావమ్ముగన్
ధనేశ్వరుడి కృప పొందినవారి మనస్లో
విశాలత, నివాళి, అంతర మౌనం,
సంతృప్తి, ధన్యత వంటి
పవిత్రమైన భావాలు పుట్టుకొస్తాయి.
భౌతిక ధనం మాత్రమే కాదు—
ఆధ్యాత్మిక ధన్యత, జీవనపూర్ణతను
అందించే దేవుడు ధనేశ్వరుడు.
****
459..ధర్మీ.. ధర్మము తప్పనివాడు
459. ధర్మీ — భావము
ధర్మానికి రూపం, ధర్మాన్ని తప్పని విధంగా నడిపే దైవత్వం.
ధర్మీ స్వేచ్ఛను పంచి ధర్మమగుటన్ ధ్యానమ్ము విశ్వాసమున్
ధర్మీజ్ఞానము పంచి సత్యమగుటన్ ధాత్రుత్వ భావమ్ముగన్
ధర్మీ ఖ్యాతిగసర్వ మార్గములనున్ దారిద్ర విచ్ఛేదనన్
ధర్మీ మాయలుగానుకర్మలగనున్ తత్త్వమ్ము సర్వార్థిగన్
ధర్మస్వరూపుడు మనిషికి స్వేచ్ఛను ఇస్తాడు, కానీ ఆ స్వేచ్ఛ సరైనదిగా ఉండాలంటే
• ధ్యానం,
• విశ్వాసం
అన్నవి ధర్మానికి ఆధారాలు కావాలి అని చెప్పబడింది.
స్వేచ్ఛ నిజమైన ధర్మమవ్వాలంటే చైతన్యం, అంతర్ముఖత అవసరమని భావం.
ధర్మమూర్తి జ్ఞానం ప్రసాదిస్తాడు.
ఆ జ్ఞానం మనల్ని సత్యజీవనానికి నడిపిస్తుంది.
"ధాత్రుత్వ భావం" అనగా —
మనిషిని పోషించే, నిలబెట్టే శక్తి ధర్మమే అన్న భావం.
ధర్మాన్ని ఆచరించినవారికి
• మంచి పేరు (ఖ్యాతి),
• సరైన మార్గం,
• అజ్ఞాన/దారిద్ర్య (ఆధ్యాత్మిక దారిద్రం కూడా) నాశనం
జరుగుతాయి.
ధర్మమే జీవనపు మార్గదర్శి, అది మాయలను తొలగించి వెలుగునిస్తుందని భావం.
4️⃣ ధర్మీ మాయలుగాను కర్మలగనున్ తత్త్వమ్ము సర్వార్థిగన్
జీవితంలో కలిగే
• మాయలు,
• కర్మ ఫలితాలు
వన్నీ కూడా చివరికి ధర్మస్వరూపుడే సమతుల్యం చేస్తాడు.
ధర్మం అనేది సర్వార్థానికి మూలం, జీవనార్థాన్ని ఇచ్చేది.
******
460..సత్.. ఎల్లప్పుడూ
(ర ర ర ర.. 6)
సత్ కృపాధీశ ధర్మమ్ముగా వైభవం
సత్ దృతీవీరసాంతంబు సత్యముగన్
సత్ శృతీలక్ష్య సాక్షీవిభా వమ్ముగన్
సత్ మదీభావ్య సంకల్పమున్ విశ్వమున్
వరుస భావం :
“సత్” — ఎల్లప్పుడూ ఉన్న పరమతత్త్వం
కృపాధీశుడు, దయామూర్తి,
ధర్మరూపుడై జగత్తుకు వైభవం ప్రసరింపజేయువాడు.
“సత్” — ధృడతతో, వీర్యశక్తితో,
శాంతస్వరూపుడై,
సత్యమే ఆయన స్వరూపమై వెలుస్తాడు.
వేదాలు చేరాలనుకునే లక్ష్యం “సత్”.
అన్నిటికీ సాక్షీభూతుడై,
విభవమంతా ఆయన నుంచే ప్రబోధిస్తుంది.
నా హృదయంలో ఆయనను భావించాలన్న సంకల్పమే,
ఈ విశ్వమంతా “సత్” లోనున్నదనే జ్ఞానాన్ని ఇస్తుంది.
మీ భావం సూటిగా, స్పష్టంగా అలాగే నిలిచేలా అర్థం.
*****
[16/11 6:12 AM] Mallapragada Sridevi: 461... “అక్షరం – వికారములేని వాడు”
ర ర ర ర … 6 గణ సరళి
అక్షరమ్మున్ జయమ్మున్ శుభమ్మున్ సుధీ
నక్షరాదుల్ వినాశమ్ము జీవమ్ముగన్
భక్షరావిద్య భాగ్యంబు బ్రహ్మమ్ముగన్
సాక్షిగాజీవ సామ్రాజ్య సంతోషమున్
వరుస భావం
అక్షరుడు — వికారము లేని, నిత్యమైన పరబ్రహ్మ; ఆయన కరుణ జయం, శుభం, సత్సంపదల్ని అందిస్తుంది.
నక్షర రూపమైన జగద్భావాలు నశ్వరమైనవి; ఆ నశ్వరత్వమే జీవికి ఉపదేశం.
భక్షర (విక్షర, పరిణామరహిత) బ్రహ్మతత్త్వజ్ఞానం జీవునికి నిజమైన భాగ్యం.
ఆ బ్రహ్మనే సాక్షిగా గ్రహించినప్పుడు జీవసామ్రాజ్యంలో (లోకానుభవంలో) సంతోషం, శాంతి కలుగుతుంది.
****
[16/11 6:34 AM] Mallapragada Sridevi: 462. అసత్ — “అసత్గా నుండు వాడు / అసత్య స్వరూపమును నశింపజేసే వాడు”
(జ ర జర జ గ.. 10..పంచ చామర)
అసత్ విధానమోనదీక్ష యక్కరా శుభమ్ముగన్
అసత్ నిజoబుదూర సాగు యంతరంగమవ్వగన్
అసత్ సహాయమౌనశుద్ధి యాశలేసమమ్ముగన్
అసత్ కలమ్ముగావినమ్ర యానతీ శుభక్కిగన్
వరుస భావం
అసత్ ధోరణులను తొలగించేందుకు మౌనదీక్ష, నియమం, శుభసంకల్పం అవసరం.
అసత్యం దూరమై అంతరంగ భయం తొలగి, ధైర్యం పుడుతుంది.
అసత్ను జయించే సహాయక శక్తి శుద్ధమైన ఆశ (సత్సంకల్పం)లోనే ఉంది.
అసత్ భ్రమను తొలగించి, వినమ్రభక్తితో జీవనపథం శుభమయం అవుతుంది.
*****
463. క్షరమ — వికారములు గలవాడు, నశ్వర స్వరూపం కలిగిన జగద్వ్యాపారము
(న న మ య య … 8 — మాలిని)
పద్యం
(మాలిని – న న మ య య … 8)
క్షరమ గుణము గాకాలంబు సర్వార్థ మౌనమ్
వరముగుణములే వాత్సల్య భావమ్ము యోగమ్
ధరతలముననే ధర్మంబు సత్యంబు గానున్
స్వరమయమగు విశ్వాసంబు మూలంబు యైనన్
వరుస భావం
1. క్షరము — నశ్వరమైన గుణాలతో కలసి కాలప్రవాహంలో కలిసిపోతుంది;
ఈ నశ్వరత్వాన్ని గ్రహించినప్పుడు నిజమైన మౌనతత్త్వం (అంతరంగ శాంతి) కలుగుతుంది.
2వాత్సల్య–కరుణ–సత్యగుణాలు మాత్రమే
జీవునికి యోగసిద్ధి ఇచ్చే వరములై నిలుస్తాయి.
3. ఈ ధరతల జీవితం ధర్మసత్యాలపై నడిచినప్పుడే
నశ్వరతకు అర్థం చేకూరుతుంది.
4. విశ్వాసమే స్వరరసమై,
ఆత్మజీవితానికి మూలబలంగా నిలుస్తుంది.
****
[17/11 5:20 AM] Mallapragada Sridevi: 464..కృతలక్షణ : చైతన్యమును స్వరూపముగా కలిగి ఉన్నవాడు
(స స స స.. 8..తోటకం)
కృతలక్షణ సాధ్య కృపాధరుడై
శృతి భావమున్ జూప శుభామయుడై
దృత లక్ష్యముగాండు దయాపరుడై
మృత మాయవిమోచ మృణాళి గనౌ
చైతన్యమే స్వరూపంగా ఉన్న ప్రభువు—తన దివ్యలక్షణాలనే ఆధారంగా చేసి,సాధకులకు కరుణను ప్రసాదించే వాడు.
వేదాలు తెలిపే పరమసత్యాన్ని
స్వయంగా అవతరిస్తూ,
ఆ జ్ఞానస్వరూపాన్ని ప్రపంచానికి చూపించే శుభమూర్తి.
తన లక్ష్యం స్పష్టమైనది—
జీవులను ధర్మపథంలో ఉంచి,
అనుగ్రహంతో రక్షించడం.
జీవులను బంధించే మాయ, అజ్ఞాన, భయ, కర్మబంధాలను
తొలగించి విమోచనం ప్రసాదించే వాడు.తన పాదకమలం మృణాళంలా సుఖమయము, శాంతిమయము.
*****
[17/11 5:34 AM] Mallapragada Sridevi: 465. గభస్తినేమి – సూర్యరూపుడై ప్రకాశించే వాడు
(జ-ర-జ-ర-జ-గ – 10 అక్షర గణము)
గభస్తినేమి సాధ్యమేను జ్యోతిసాగరాంబునన్
శభస్తినేమి శుద్ధవేద సూత్రసార బోధనన్
నభస్తి నామనాట్యమౌను నాదతత్త్వ సాగరన్
ప్రభస్తి సామదాన ధర్మ ప్రాభవామృతాంగనన్
✨ పద్య భావం
సూర్యకాంతి వంటి జ్యోతిస్వరూపుడై, జగత్తును వెలిగించేవాడు.
వేదమూల సత్యాన్ని కిరణాల్లా ప్రపంచానికి తెలియజేసేవాడు.
ఆకాశమంత విస్తారముగా, నామరూప లీలలను నాట్యంలా ప్రదర్శించేవాడు.
సామ, దాన, ధర్మముల ద్వారా లోకానికి శాంతి–ప్రభావాన్ని అమృతంలా పంచేవాడు.
****
[17/11 5:50 AM] Mallapragada Sridevi: 466. సత్వస్థః – సత్వగుణములచే ప్రధానముగా దిష్టించువాడు
(త-భ-జ-జ-గ-గ / 10..వసంతతిలక ఛందస్సు శైలి)
సత్వస్థ ధర్మము సమర్ధ సహాయమేనున్
సత్యస్థ తత్త్వము సమాననిదానమేనున్
భక్తస్థ భాగ్యము నిబద్ధ ప్రభోధమేనున్
యుక్తస్థ విశ్వము సుఖమ్మునుపార్ధమేనున్
వరుస భావం(అంత్యానుప్రాస)
సత్వగుణములో స్థిరుడై,
ధర్మాన్ని నిలబెట్టుటకు ఎల్లప్పుడూ సహాయమిచ్చే వాడు.
సత్యతత్త్వంలో విశ్రాంతుడై,
అది అన్ని జ్ఞానాలకు మూల కారణమని తెలిపేవాడు
భక్తులను రక్షించడం తన ధర్మమని నిర్ణయించుకొని,
వారిలో జ్ఞానప్రభోదాన్ని వెలిగించే వాడు.
సత్వ–సత్య–భక్తి–యుక్తి సమత్వంతో
ఈ విశ్వానికి సుఖశాంతులను ప్రసాదించే వాడు.
*****
[17/11 6:11 AM] Mallapragada Sridevi: 467. సింహ.. సింహం వలె పరాక్రమ కలవాడు
శా..
సింహో ద్యంబు విభూతి మాంబరముగన్ విశ్వాస రాహిత్యమున్
సింహారూపముగన్ సురక్షితజనం శీఘ్రంబు ధర్మమ్ముగన్
సింహాప్రాభవమున్ సుదూరభయమున్ చిత్తమ్ము మూలమ్ముగన్
సింహేస్వర్యముగన్ సుగుంభనముగన్ చిన్మాయ సంభావ్యతన్
సింహసమాన ఉజ్వలత, విభూతి, మహోన్నతత్వంతో నిండిన ప్రభువు
మనుష్యుల హృదయంలో ఉద్భవించే
విశ్వాసరాహిత్యాన్ని (నమ్మకం కోల్పోవడం) తొలగించి ధైర్యమిస్తాడు.
సింహరూపమైన ధైర్య–పరాక్రమంతో,
భయపడుతున్న ప్రజలను త్వరగా రక్షించి,
వారిని ధర్మమార్గంలో నిలబెట్టే వాడు.
తన సింహసదృశ ప్రభావంతో,
దూరంగా దాక్కున్న భయాలనుకూడా నశింపజేసి,
జీవుల చిత్తంలో ఉన్న భయమూలాలను పూర్తిగా నిర్మూలిస్తాడు.
సింహేశ్వరుడై — గంభీరత, పరాక్రమం, దయస్వభావం కలిగిన వాడు,
చిన్మయుడై —
జ్ఞానమయతత్త్వాన్ని లోకానికి ప్రసాదించే సామర్థ్యంతో
ఉన్నత సంభావ్యతను ఆవిష్కరిస్తాడు.
******
