భారతి ధర్మ తత్త్వం (01)
చం. బ్రతుకు ధరాతలమ్మగుట భారతి బంధనసత్య భాద్యతన్
మెతుకుకు ధర్మదారులగు మెప్పుకు మేలుకు విద్య లక్ష్యమున్
గతుకు మనస్సుకామ్యమున గమ్యము శాంతి య శాంతి ప్రశ్నగన్
చితపు లీలలే భవిత చేరువ కాలము తోడు నీడగన్
🔹
— జీవితం ఈ భూమిపై ఒక బాధ్యతగా, ధర్మసత్యముగా ఏర్పడిన భారతి (జ్ఞానశక్తి) యొక్క బంధముగా ఉంది.
అంటే జీవితం భౌతికం కాదు — అది జ్ఞానభారతిగా ఉన్న దైవబంధనం.
🔹
— మన మేలుకి (ఉన్నతికి) విద్యే మార్గం;
ధర్మదారులు (ధర్మమార్గాన నడిచే వారు) మాత్రమే మెతుకులైన (సూక్ష్మమైన) సత్యాన్ని గ్రహిస్తారు.
విద్య యొక్క లక్ష్యం ధర్మానుసరణం.
🔹
— మనసుకు అనేక ఆకాంక్షలున్నా,
అవి సాంతం అయ్యే గమ్యం శాంతి మాత్రమే.
శాంతి అంటే ప్రశ్నలకతీత స్థితి — చిత్త సమత్వం.
🔹
— చిత్తము చేసే లీలలే భవిష్యత్తుగా (భవితగా) రూపాంతరం చెందుతాయి;
కాలము వాటి నీడగా కదిలిపోతుంది.
అంటే భవితవ్యమూ మనసు లీలలే; కాలం కేవలం దానికి తోడుగా ఉంటుంది.
🌼
మాతృశ్రీ.. పద్యమాల (201)
మన్నన మాయలేబ్రతుకు మానస తీరున మోహకర్మగన్
పన్నుల సాధనమ్మగుట పాశము బంధము పాపమేలనున్
ఉన్నది లేనిదీ మనసు ఊయల యేలను కాల రీతిగన్
కన్నులు మూడు రామునకు కాంతలు నల్వురదెంచి చూడగన్
→ ఈ బ్రతుకంతా మాయమాత్రమే. మనసు తీరున జరిగే పనులన్నీ మోహకర్మలే.
→ సంపాదన (ధన సాధన) పన్నులా బరువుగా, అది పాశబంధమై, చివరికి పాపమేనని స్పష్టమవుతుంది.
→ ఉన్నది లేనట్లు, లేనిది ఉన్నట్లు మనసు ఊగిసలాడుతూనే ఉంటుంది. కాల గమనంలో ఇదే రీతి.
→ రామునకు మూడు కన్నులు (త్రినేత్రత్వం, శివస్వరూప ఏకత్వం).
→ ఆయన చతుర్దిక్కుల నుండీ వెలుగులు విరజిమ్ముతూ దర్శనమిచ్చాడు.
******
మాతృశ్రీ పద్యమాల (202)
ప్రశ్న లన్ని మహిమ ప్రాభవమే యగున్
విశ్వ మందు విలువ విద్దె యేది
జీవితమ్ము కాల జీవునీ నిజమేది
ఏమి చెప్పవచ్చు నీశ్వరాన
భావవ్యాఖ్య:
మనిషి అన్వేషించే ప్రతి ప్రశ్నలో, వెతికే ప్రతి సమాధానంలో దైవ మహిమ ప్రతిఫలిస్తుంది. విశ్వంలో అసలు విలువైనది జ్ఞానం, కానీ జీవిత సత్యం కాలంతో కలిసిపోయే మనిషి ధర్మాన్ని తెలిసికోవడమే. ఆ తత్త్వాన్ని పూర్తిగా వివరిచేది పరమేశ్వరుడు మాత్రమే.
*****
.మాతృశ్రీ పధ్య మాల 203)
శృంగమ్ముపై నేనాడనా నృత్యమ్ము నేనోమోహనా
బృంగా విదీ సేవాత్మగా సత్యమ్మునే నాదాహమున్
నంగమ్ము లాపుష్పమ్ములే యంగారమై రావేలకో
జంగమ్ము దేవాదివ్యమై సందర్భమై ప్రేమమ్ముగన్
విభజన –
→ శృంగారరసంపై నేను నాట్యం చేస్తూ, అది మోహముగానూ మారుతుంది.
→ విత్తల బృంగం (తేనెటీగలలాగా) సేవాత్మకంగా తిరుగుతూ, నాదమే సత్యమని అనుభవిస్తున్నాను.
→ పుష్పాల పరిమళంలా మాధుర్యమై, అది అగ్నిలా దహిస్తూ రాగముగా ఉదయమవుతుంది.
→ ఆ జంగమస్వరూపం దేవదివ్యమై, ప్రతి సందర్భంలో ప్రేమగా విరజిల్లుతుంది.
*****
(204)
సంగీతమే యీరాత్రిలో స్పందించఁగా సుశ్రావ్యమై
యంగాగమే సంసారమే యీజీవిగా సాంగత్య మై
భంగంకళా సమ్మోహమై బంధవ్యమై విశ్వాసమై
శృంగారమే రంగారఁగా శ్రీరాగమై రావేలకో
విభజన –
→ ఈ రాత్రి మృదువైన సంగీతంలా స్పందించి, మధురస్వరముగా వినిపిస్తోంది
→ ఆ సంగీతమే ఆగమముగా మారి, ఈ జీవితం తోడుగా సాగుతుంది.
→ అది విరహం కవిత్వమై, సమ్మోహమై, బంధుత్వమై, విశ్వాసమై మనసును కట్టిపడేస్తుంది.
→ శృంగారం రంగస్థలంలో నర్తిస్తూ, శ్రీరాగముగా ఉదయాన్నే వెలసుతుంది.
*****
మాతృశ్రీ. (205)
మందాకినీ తీరమ్ములో మాధుర్యమై రామేశ్వరం
నందాందమే మూలమ్ములో నాణ్యత్వమై నమ్మొదమున్
అందమ్ముగా బ్రహ్మమ్ముగా నానందమై రామేశ్వరం
గాంధమ్ముగా కాలమ్ముగా గమ్యమ్ముగన్ కావ్యార్ధమున్
విభజన –
→ గంగాతీరంలో మాధుర్యంగా వెలసిన రామేశ్వర రూపం.
→ ఆనందానందాల మూలంలో నాణ్యతగా నిలిచిన దైవ విశ్వాసము.
→ అందంగా, బ్రహ్మస్వరూపముగా, నిత్యానందంగా వెలసిన రామేశ్వరుడు.
→ పరిమళంలా వ్యాపించి, కాలస్వరూపమై, కవితా తత్త్వానికి గమ్యముగా నిలిచిన దైవత్వం.
****
మాతృశ్రీ (206)
సందీప్తమై పారెంగదా చల్లంగ నావెల్గేఱులే
విందారమే విన్యాసమే విశ్వాసమే కాంతుల్లుగన్
చిందంగ నాపీయూషమై చిద్రూపమై రావేలకో
బంధమ్ముగా ప్రేమమ్ముగన్ సమ్మోహమున్ సద్భావమున్
*****
ఎచ్చట నాయకన్ కళలు యే మనసౌగతి యేమి చెప్పగన్
ఎచ్చట పండితుల్ కళలు ఏమనగర్వము తోడుగాయగున్
ఎచ్చట అందలం కళలు యెల్లరు మెప్పును ఆశ పాశమున్
అచ్చట సర్వమున్ పనుల నాశనమేయగు విశ్వమాయగన్.. (207)
విభజన
→ నాయకులు ఎక్కడ తమ కలలతో మునిగితే, ఆ మనసు గమ్యం ఏమిటని ఎవరూ చెప్పలేరు.
→ పండితులు ఎక్కడ కలలతో గర్వపడితే, ఆ గర్వం వారికి తోడు అయి దారితప్పిస్తుంది.
→ అందరూ ఎక్కడ కలలతో మెప్పు కోరితే, అది ఆశల పాశమై వారిని కట్టి పడేస్తుంది.
→ చివరికి అదే చోట పనులన్నీ నాశనమై, విశ్వమాయలో కలిసిపోతాయి.
****
మాతృశ్రీ
కృతయుగమ్మున నిత్యమూవిధి కృత్యమౌను తపస్సుగన్
శృతులజ్ఞానము ఉత్తమోత్తమ త్రేతమాయ యుగమ్ముగన్
గతులు యజ్ఞము నిత్య సత్యము గమ్య మేద్వపరాయుగం
స్థితులు దానము శ్రేష్ఠ మేకలి శీ ఘ్రమేగతి జీవితం..(208)
భావార్థం
కృతయుగం – తపస్సే ధర్మముగా, నిత్యకృత్యముగా ఉండేది.
త్రేతాయుగం – శ్రుతిజ్ఞానం, వేదవిజ్ఞానం అత్యుత్తమముగా నిలిచింది.
ద్వాపరయుగం – యజ్ఞములే ప్రధానమై, నిత్యసత్యముగా పరిగణించబడ్డాయి.
కలియుగం – దానం శ్రేష్ఠమైన ధర్మముగా నిలిచి, జీవనాన్ని త్వరితగతిన ముందుకు నడిపే మార్గమైంది.
*****
మాతృశ్రీ..( 209)
ఏది యుల్కగ మూగ బోయిన యెల్ల వేళల మబ్బులా
ఏది పల్కగ చెప్పలేకయు యెవ్వరేమన గాలిలా
ఏది వాదన పట్టి పట్టక ఎల్లలేయగు నీరులా
ఏది మాయయు సత్య ధర్మము ఈశ్వరాత్వము యాకలే
→ ఏది ఎప్పుడూ మబ్బుల్లా ఆవరించి ఉన్నా, మూగబోయినట్లు మాట రానీయదు?
→ ఏది మాటలతో చెప్పలేనిది, కానీ అందరినీ తాకుతూ గాలిలా విస్తరిస్తుంది?
→ ఏది వాదనలతో పట్టుకోలేని, కానీ నిరంతరం ప్రవహించే నదిలా ఉంటుంది?
→ అదే మాయగానూ, సత్యధర్మగానూ, ఈశ్వరస్వరూపముగానూ వెలసేది.
*****
(210)
ముత్యముగా యశోద సుత ముంగిట హృద్యము సర్వమేయగున్ ।
నిత్యముగాను గొల్లవిధి నీడ గణేమణి పచ్చగన్ ॥
సత్యము కంస హింసగుట సాధన నీళము వజ్రయాయుధం ।
రుత్యము సంఖచక్రముల రుగ్మత మార్చుట బుద్ధి తత్త్వమున్ ॥
భావార్థం
యశోదాసుతుడు (కృష్ణుడు) ముత్యములా ప్రకాశిస్తూ, యావత్తు హృదయములందరినీ ఆకర్షించేవాడు, నిత్యం గొల్లల జీవన విధానంలో పచ్చని ఆభరణంలా, ఆనందనిధిలా వెలిగేవాడు. కంసుని హింసను నిర్మూలించేందుకు సత్యమనే వజ్రాయుధాన్ని తన సాధనముగా ధరించాడు. శంఖచక్రములతో దుర్మార్గాన్ని తొలగించి, ధర్మబుద్ధి తత్త్వాన్ని స్థాపించాడు.
******
మాతృశ్రీ..(211)
నిత్యమగు సాధనగు సుస్వరము సంతసము నీడగను తీరుగను మా
సత్యముయు శఖ్యతయు సద్భవము రుద్భవము సాహితిగ సానుభవమే
ముత్యముయు ముఖ్యముయు తత్త్భవము తన్మయము విశ్వమయమేపలుకు గా
పత్యమగు పాఠ్యమగు పాశమగు పాదమగు పాణమగు పావులుగనే
భావవ్యాఖ్య
→ జీవిత సాధనమే నిత్యమైంది. ఆ సాధనలో సుస్వరమై, సంతోషమై, నీడలాగా ఎప్పుడూ వెంటపడేది పరమానందం. → సత్యం, సఖ్యత (స్నేహబంధం), సద్భావం, సాహిత్యం ఇవన్నీ కలసి సానుభవానికి ఆధారం అవుతాయి. → ముత్యంలా విలువైనది తత్త్వభావం. అదే ముఖ్యమైనది. అదే తన్మయత్వంగా, విశ్వమంతటా విస్తరించి ఉన్న పరమార్థం. → అది (తత్త్వం) పత్యమూ (జీవనపతి), పాఠ్యమూ (అధ్యయనపాఠం), పాశమూ (బంధములు), పాదమూ (ఆధారం), పాణమూ (ఆత్మరక్షణ), పావులుగానే (ప్రాణాధారం) ఉంది.
*****
మాతృశ్రీ..(212)
ఆదిత్యాయన నిత్య పూజలగుటన్ ఆస్రిత్వ దేహమ్ముగన్
ఏదీనాదియుకాదు కాదుపలుకుల్ యీశా సు సంకల్పమున్
దేదీప్యమ్ము సహాయవిశ్వ మయమున్ దీక్షల్లె నిర్వాహమున్
ప్రాధాన్యమ్ముగనేజపమ్ము విధిగన్ ప్రావీణ్య మే జీవమున్
భావవ్యాఖ్య
→ భగవంతుని (ఆదిత్యుని/ఈశ్వరుని) నిత్యపూజలు చేయడం, మన దేహమనే ఆధారాన్ని నిజమైన ఆశ్రయం చేసుకోవడమే. → ఏదీ స్వయంగా ఆరంభం కాదని, ఏదీ అంతం కాదని చెప్పగలమా? అంతా ఈశ్వర సంకల్పమే. → ప్రకాశమానమై ఉన్న విశ్వమే ఆయన సహాయం; దీక్షలన్నీ నిర్వర్తింపబడేవి కూడా ఆయనద్వారానే. → జపమే ప్రాధాన్యం, విధిప్రకారం ఆచరించడం జీవనంలో నిజమైన ప్రావీణ్యం.
****
మాతృశ్రీ” పద్యం పద విభజన.. (213)
నుడి వినట్లు సహాయ బొట్లగు నూతనోట్లగు మూలమున్ ।
పడుట లేచుట జీవ సత్యము పాఠ్యమేయగు నిత్యమున్ ॥
తడిసి ఎండుట ఉత్తమాటలు తన్మయమ్మగు వేడుకన్ ।
ఒడిసి వాక్కుకు విశ్వ మాయలు నోట మాటలు కాలమున్ ॥
భావార్థం
మాతృవాక్కులు – సాయమిచ్చే బొట్లు వలె, కొత్త మాటలకు మూలమై నిలుస్తాయి. జీవిత సత్యం – పడిపోవడం, లేచిపోవడం – ఈ పాఠాన్ని నిత్యం బోధిస్తాయి. తడిసి ఎండినట్టుగా – కష్టసుఖాల తారతమ్యముల మధ్యన, ఆమె మాటలే మనసుకు వేడుకై నిలుస్తాయి. మాతృవాక్కు – విశ్వమాయలనే మించిపోయి, కాలమే చెప్పే సత్యవాక్కుగా నిలుస్తుంది.
*****
(214)
మాతృశ్రీ పద విభజన
కచ్చితమన్నదే జపము కాముక నెంచియు నోర్పు జూపగన్ ।
ఇచ్చల జీవితమ్మున సయింతికి తోడుగ నీ దయేయగున్ ॥
మచ్చిక తన్మయమ్మగు సమర్ధన తప్పదు సర్వవేళలో ।
మచ్చయు మంచిదేయగును మాన్యులకున్ యశమిచ్చు నెప్పుడున్ ॥
భావార్థం
జపమనే ధృఢత మనసులో ఉన్న కోరికలను క్రమబద్ధం చేస్తుంది, నిశ్చలతను ఇస్తుంది. జీవిత యాత్రలో ఏ దశలోనైనా నీ దయ (దైవానుగ్రహం) తోడుంటుంది. నిజాయితీగా నిలిచే సమర్ధన (సపోర్ట్, ధైర్యం) ఏ సందర్భంలోనూ తప్పదు. మంచి స్వభావమే చివరికి మాన్యులకీ, సమాజానికీ యశస్సు ఇస్తుంది.
*****
(215)
మారుతి మారు వేషసరి మానస నేస్తము రామలక్ష్మణున్
చేరువభక్తిభావ నిస చిత్తము తెల్పియు ప్రేమచూపగన్
భారము నెంచకేపలుకు భవ్యతగా పదనమ్మకమ్ముగన్
కారణమంత్రిగా హనుమ కా గమ రీతున మాటలేయగున్
హనుమంతుని విశ్వాసభక్తిని, రామలక్ష్మణుల పట్ల ఆయన అచంచల నిబద్ధతను, సేవా తత్త్వాన్ని చక్కగా ప్రతిబింబిస్తోంది.
భావం:
మారుతి అనగా హనుమంతుడు — ఆయన ఏ వేషం వేసుకున్నా (మారు వేషసరి), తన హృదయమంతా రామలక్ష్మణుల సేవలోనే కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది. ఆయన చిత్తం ఎల్లప్పుడూ భక్తి, నిస్సహాయ సమర్పణ, ప్రగాఢ ప్రేమతో నిండినదే. భవ్యం, నిజమైన నమ్మకం ఆయన మాటలలో, ఆచరణలో వెలుగుతుంది. కారణమంత్రిగా (అంటే కార్యసిద్ధికి మూలకారణంగా ఉండే శక్తిగా) హనుమంతుడు ఎల్లప్పుడూ మంత్రస్ఫూర్తి, ధర్మబలం, మాటల తేజస్సుతో నిలుస్తాడు.
******
పద విభజన(216)
కాయము కర్మకొద్దిగను కాలుని చెంతన చింతయేయగున్ ।
నేయము నమ్మకమ్మగు వినీలము పంచన విశ్వమాయగన్ ॥
శ్రేయము శీఘ్రమేయగును పుణ్యము కొద్దియు కాలనిర్ణయం ।
శ్రీయుత నీదుభక్తిగను శ్రీకరుణాదయ వేంకటేశ్వరా ॥
భావార్థం
శరీరము కర్మలకు బంధింపబడినప్పటికీ, ఆ కర్మలన్నీ కాలుని (వేంకటేశ్వరుని) చెంత ఉంచినపుడే సార్ధకం అవుతాయి. విశ్వమాయలో పంచబడినప్పటికీ, నమ్మకం (భక్తి నిశ్చలత) అనేది శాశ్వతమైనది. పుణ్యముని ఆధారముగా కాల నిర్ణయమయినా, భక్తి కలిగితే శ్రేయస్సు త్వరగా సిద్ధిస్తుంది. ఓ శ్రీకరుణామయ వేంకటేశ్వరా, నీ భక్తితోనే జీవన సార్థకత లభిస్తుంది.
******
(217)
ఉ::తీరగ తీర్చగా తపము తేరువ తీరున తీర్ధతాపమున్
చేరెద చిన్మయమ్ముగను చిత్త మనస్సు సయోధ్య తీరుగన్
మారెద తప్పు చేసినను మానస వృత్తిని గాను సేవలున్
కోరిక లేమి లేవు గతి లోపల నుండెద వేంకటేశ్వరా
పదార్థం: – సత్యమైన తపస్సు చేయగా, పవిత్రతతో నిండిన తీర్థస్నానములవంటి మనశ్శుద్ధి కలుగ, ఆ తపస్సు ద్వారా మనస్సు చిన్మయరూపమై, చిత్త-మనస్సులు సమన్వయముగా నడుస్తూ, ఏ తప్పు జరిగినా, భగవత్సేవ ద్వారానే మనసు దాని నుండి దూరమై పవిత్రమౌతుంది. కోరికలన్నీ తొలగిపోయినచో, అంతరంగములో సత్యమైన మార్గమే మిగులును. ఆ మార్గములోనే నిన్ను స్మరించుచు జీవించుదును వేంకటేశ్వరా!
*****
(218)
ఉ::పర్వత కన్యగా గిరిజ పాశపు చూపుల తీరుయేయగున్
సర్వము మన్మధన్ పలుకు సామ్యత కాంతుల ప్రేరణేయగున్
నిర్వత హృద్యమోహమగు యీశ్వర తత్త్వము ప్రేమ మాయగన్
సర్వము రాజమయ్యెటివిశాల వినమ్రత యింతి వైనమున్
భావార్థం ::గిరిజ (పార్వతి) – పర్వతకన్యగా ఆమె చూపులు పాశములా ఆకర్షించి, బంధించగలవు. మన్మధుడి పలుకులకే సమానమై, అపూర్వమైన కాంతి, సౌందర్యంతో ప్రేరణనిస్తుంది.ఈశ్వర తత్త్వమే అయినా, ఆమె ప్రేమమాయలో హృదయాన్ని మోహింపజేస్తుంది. అంతటి శక్తి, అందం ఉన్నప్పటికీ, వినమ్రత అనే విశాలరాజత్వంతో సమన్వయమై ఉంటుంది.
*****
219
ఈతడు దేవదేవుడగు యీ శ్వర శక్తిగ బుద్ధిలాత్మగన్
శ్రీ తజనాలిగాచు జయశ్రీ రమ పృద్విగ శ్రీనివాసుడున్
శ్వేత కళాంభుజాసమయ శ్రీస తి శ్రీమతి పద్మనాభుడున్
వ్రాతలు భక్తహృద్యమగు వాక్కుసమర్ధత వేంకటేశ్వరా
వరుస భావం :: సమస్త లోకాల పాలకుడు, పరమేశ్వరుడు. – శక్తి, బుద్ధి, ఆత్మముల ఆధారం అయ్యాడు. – శ్రీమహాలక్ష్మీతో కూడి, జయశ్రీతో సహితుడై, భూదేవితో కూటమై శ్రీనివాసుడై నిలిచాడు. – శ్వేతపద్మములవంటి దివ్యకళలతో, పద్మనాభునిగా, శ్రీదేవి సతిగా సదా విరాజిల్లుచున్నాడు. వ్రాతలు భక్తహృద్యమగు వాక్కుసమర్ధత వేంకటేశ్వరా – భక్తుల హృదయమున నివసించు వ్రతపాలకుడు, వాక్పాటవానికి మూలం వేంకటేశ్వరుడు.
****
220
సద్యశ సర్వశక్తిలగు సత్వర సత్యము స్నేహబంధమున్
విద్యవివేక సాహితిగ పెద్దలు సంస్క్రుతి యెల్లవేళలన్
సేద్యముఁ జన్మ సఖ్యతగ చేయ మనస్సగు నూతన మ్ముగన్
పద్యము గద్యమున్ గళము పాశ్యము భారతి వేంకటేశ్వరా
పదార్థం
→ సత్వర సత్యరూపమై, సర్వశక్తితో నిండిన వేంకటేశ్వరుడు స్నేహబంధంలా మనసుకు ఆనందాన్ని పంచుతాడు. → విద్య, వివేకం, సాహిత్యం, పెద్దల మార్గదర్శకత—all కలిపి సంస్కృతిని అన్ని కాలాలలో నిలబెడతాయి. → మనస్సు సఖ్యతతో, సద్విధంగా ప్రవర్తించినపుడు జన్మం కొత్త అర్థాన్ని సంతరించుకుంటుంది. → పద్యమూ గద్యమూ గానమూ వాద్యమూ అన్నీ చివరికి భారతి స్ఫూర్తితో వేంకటేశ్వరునికే సమర్పణం అవుతాయి.
*****
(221)
శాంతమే మానవత్వము సామ దాన
చిత్త మాయలే మనిషిగా చేరువగుట
దుష్ట దుర్గతి తొలగించు దూర్త మార్గ
పాపమే మేలు పుణ్యంబు వలదు,వలదు
పదార్థ వివరణ → శాంతి, సమభావం, దానం – ఇవే మానవత్వానికి పునాదులు. → మనిషి నిజమైన స్థితికి చేరవలసింది చిత్త మాయలను అధిగమించినప్పుడే. → దుష్టత, దుర్గతిని తొలగించేది ధర్మమార్గమే. పాపమే మేలు పుణ్యంబు వలదు, వలదు → పాపం ఎప్పటికీ మేలుకాదు. పుణ్యమే నిజమైన మేలు.
(222)
ఉ ::పిచ్చుక నెంచకూ గరుడ పీయుష మైనను కాలమాయలే
మచ్చుకు వెన్నయే సెగల మాయలు చేరియు కర్గగల్గగన్
విచ్చుట పువ్వు లక్షణ పరీ మళమేయగు కాంతి చీకటిన్
తుచ్చపు లోచనాలుగను తూనిగ తీరున శఖ్యతేయగున్
పదార్థ వివరణ → పిచ్చుక గరుడుని వలె అమృతాన్ని తాగగలదని అనుకుంటే అది కాలమాయే.(అర్ధం: చిన్న శక్తి కలిగినది, పెద్ద లక్ష్యాలకు తగని పనులు సాధించలేడు; అది మాయాభ్రాంతి మాత్రమే.) → మచ్చుకైనా వెన్నయందు మంటలు అంటుకోవు; మాయలు కూడా అలాగే చేరి మాయమవుతాయి. (అర్ధం: సత్యమునకు అబద్ధములు అంటవు; స్వచ్ఛత మాయలతో కలవదు.)→ వికసించే పువ్వు ప్రకాశం ఎల్లప్పుడూ మలినతను తొలగిస్తుంది; అలాగే కాంతి చీకటిని పారద్రోలుతుంది.(అర్ధం: జ్ఞానం, సౌందర్యం చీకటిని తొలగించే శక్తులుగా ఉంటాయి.) → తుచ్ఛమైన చూపులు, లోపభూయిష్టమైన దృష్టికోణాలు చివరికి శూన్యతలో కలిసిపోతాయి.(అర్ధం: అసత్య దృష్టి, తుచ్ఛ భావన శాశ్వతం కాదు; అది తీరిపోతుంది.)
223
ఉ.అక్రమ మార్గమందు ధనమార్జనసేయు కుబుద్ధి మాటలన్
విక్రమ శాంతనమ్మగుట విల్వల రీతిన చెప్పు గొప్పలున్
వక్రత మార్గచిత్తముల వారికి బుద్ధినొసంగి తీరుగన్
సక్రమ సత్కళాపథము చక్కగ జూపర!వేంకటేశ్వరా!
వరుస భావం → అన్యాయ మార్గాలలో ధనం కూడబెట్టే వారు కుజ్ఞానం, కుబుద్ధి మాటలనే మాట్లాడుతారు. → శాంతి, ధైర్యం లేని వారు విలువ లేని మాటలు గొప్పలుగా చెప్పుకుంటారు.
→ వక్రతతో నిండిన మనసు కలవారికి శుద్ధ జ్ఞానం దొరకదు. → ప్రభూ! నీ కరుణతో మమ్మల్ని సక్రమమైన సత్కళా మార్గమునకు చేర్చుము.
*****
224
శా::వ్యాయామం సుఖమౌ సువిద్య బలమున్ వాశ్చల్య లక్ష్యమ్ముగన్ ।
ధ్యేయమ్మున్ పరమమ్ము భాగ్యకరుణా దివ్యత్వ న్యాయమ్ముగన్ ॥
ప్రాయందేహమువిద్య విశ్వమగుటే ప్రాధాన్యతా శిక్షణన్ ।
న్యాయం సత్యమయం సహాయ గురువే నాణ్యత్వ యాద్యాపకన్ ॥
భావార్థం
వ్యాయామం శరీరానికి సుఖం ఇచ్చినట్లే, సువిద్య మనస్సుకు బలం ఇస్తుంది. విద్య యొక్క లక్ష్యం, ధ్యేయం పరమమైనది – అది భాగ్యకరుణ, దివ్యత్వం, న్యాయం. జీవనప్రయాణమంతా విద్యా విశ్వముగా మారుతుంది, అందుకే శిక్షణకు అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. ఈ శిక్షణలో న్యాయం, సత్యం, సహాయం అన్నీ సమన్వయంగా ఇచ్చేది గురువే; ఆయనే నిజమైన ఆద్యాపకుడు.
*****
మాతృశ్రీ..225
పతి సేవలు కామ్యముగా సతి నిప్పుల కుంపటీ సు సాధ్యమనమ్మున్ ।
గతి తీరిన పూజల నై రుతి పూజలు జేసె నౌర! రోమము నిగుడన్ ॥
భావార్థం::
సతీధర్మంలో భర్త సేవలను పరమమైన సత్యం, కామ్యముగా భావించే స్త్రీ తన జీవనాన్ని తపోమయంగా మార్చుకుంటుంది.ఆ పతిసేవనే ఒక యాగాగ్నిగా, నిప్పుల కుంపటిగా భావించి తనను అర్పించుకుంటుంది. తాను చేసే పూజలు అన్నీ చివరకు ఆ గృహధర్మమే అని భావిస్తుంది. అలాంటి స్త్రీ తన శరీరంలోని రోమకూపాలపైనే దాచుకున్న అగాధమైన భక్తిరహస్యం — అంతర్ముఖ పూజ.
******
మాతృశ్రీ..226
గురువుగ తత్వగమ్యమును గుర్తుగనేర్ప దళంచ నేస్తమున్ ।
తరువుల మాదిరే బ్రతుకు తాపము తీర్చనిబద్ధతా యగున్ ॥
పరువును జార్చనీయకయె పాఠ్యముబోధగనౌను గుర్వుగన్ ।
నిరతము సేవధర్మమగు నిత్యము సత్యము సంపదేయగున్ ॥
భావార్థం
మాతృశ్రీ గురువు వలె తత్వజ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది, జీవిత మార్గాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆమె తల్లితనమనే గొప్ప చెట్టు వలె, తన సంతాన జీవన తాపాలను నివారించేందుకు ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటుంది. తన పరువును (ఆత్మగౌరవాన్ని) కోల్పోకుండా, బోధన ద్వారా సత్యాన్ని బలపరుస్తుంది. ఆమె సేవధర్మమే ఆమె జీవితం; ఆ సేవే శాశ్వత సత్యసంపద.
******
227
పలుకు మాధుర్యము మనసు పాఠముగను
మోనము బ్రతుకు యాటకు మోక్షమగును
గజ్జల విలువ మృధుశబ్ద కాల మగును
కష్టమున హార మెరుపగు కావ్య మగును
పాదాల భావవివరణ
→ మధురమైన పలుకులు మనసుకు పాఠమై, జీవన మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇస్తాయి. → మౌనం జీవన నాటకానికి మోక్షరూపమై నిలుస్తుంది. → గజ్జెల మృదుత్వ శబ్దం కాల గమనానికే ఒక విలువై నిలుస్తుంది. → కష్టంలోనూ ఒక హారములా మెరిసే కావ్యం జీవనాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
*****
228
మ::మధుసాలాంతర మోహనమ్మగుటయున్ మధ్యంత రాలక్ష్యమున్
మృధువాక్కుల్ గతి మర్మమేయగుటయున్ మృత్యువు నీడేయగున్
మదిలో మాయలు నాన్రుతమ్ముగుటయున్ మార్గమ్ము నిక్కచ్చుగన్
మదిరాపానము వింతపోకడయగున్ మందస్మితామానమున్
→ మధుసాల (మద్యమందిరం)లో మోహనత్వం కనబడుతున్నట్లుంది, కానీ దాని మధ్యంతర లక్ష్యం వేరే అని సూచిస్తున్నారు. → మృదు వాక్కు మాధుర్యం మర్మమై ఉంటే, దాని వెనుక మృత్యువు నీడ దాగి ఉంటుందని హెచ్చరిస్తుంది. → మదిలో (అహంకారంలో) మాయలు, అసత్యాలు దాగి ఉంటాయి. నిజమైన మార్గం మాత్రం సూటిగా స్పష్టమై ఉంటుంది. → మద్యం పానం వింతపాటుగా నడిపిస్తే, తల్లి యొక్క మందహాసమే (మందస్మితం) మానవునికి నిజమైన ఆనందమని చెప్పబడుతోంది.
******
229.
మృదు మధుర మోము చూడగా ముంపు కదలె
నవనవ లాడుతూ కదలిక నాట్య మాడ
యోవ్వన సెగలు శుక్రము యోని కలుగ
మన్మధుడు కరిగే నిద్ర మాయ యేమొ
తల్లి ముఖం మృదువుగానూ, మధురంగానూ దర్శనమిచ్చినపుడు మనసు ముందుగా కదులుతుంది. → కొత్త కొత్త అలజడులతో మనసు ఒక నాట్యమాడే వేదికలా మారుతుంది.→ యౌవనంలో సహజముగా ఉద్భవించే శక్తి (శుక్రం, యోని) — ఇది సృష్టి మూలం, ప్రకృతిధర్మం. → ఈ సమస్తమూ మన్మథుడి మాయలోనూ, నిద్రలోనూ కరిగిపోతున్నట్లే అనిపిస్తుంది.
******
మాతృశ్రీ
"నేతగ నిత్య వాక్కుల సునిర్మల హాసిగ ధార్మి కమ్ము గా"
"గీతల భావమున్ వయసు రీతి సమమ్మగు కర్మ బంధమున్"
"మాతగ సంరక్షవిధి మానస నేత్రము చూప గల్గమా"
పూ, తనభక్తి భావమున బొమ్మల నిల్పెను రామచంద్రునిన్"
వివరణాత్మక భావం: → మాతృశ్రీ నిత్యం వాక్కులలో పవిత్రతను, హాస్యంలోనూ ధర్మబద్ధతను చూపుతుంది. → వయసు అనుగుణంగా గీతల భావాలు, కర్మబంధాలు సమంగా కలిసే విధంగా బోధిస్తుంది. → మాతగ మనసు నేత్రంతో సంరక్షణ విధిని, మార్గదర్శనాన్ని చూపిస్తుంది. → భక్తి భావముతో పిల్లల మనస్సులో పూల బొమ్మలవలె రామచంద్రుని నిలిపినది.
👉
మాతృశ్రీ
"తరుణ సుఖమగు దుఃఖము తప్పుకాదు
మరులు గొలువు ప్రేమ బ్రతుకు మాయ కాదు
కరుణ జూపి చరిత తెల్ప కాల మవదు
పురము చూపించి భాసిల్లె పుష్పగంధి"
వరుస భావం:: జీవితంలో తాత్కాలిక సుఖదుఃఖాలు తప్పవు. అవి సహజసిద్ధమై అనుభవించవలసినవే. 👉 భ్రమలు, మరుపులు కలిగించగలిగేవి మనసు, భావాలు. కానీ నిజమైన ప్రేమ మాత్రం మాయ కాదు, అది బ్రతుకుకు నిత్య సత్యం. 👉 కరుణ చూపి, సత్కార్యచరిత్ర రాసే జీవితం కాలానికి లోబడదు. కరుణ శాశ్వత విలువగానే నిలుస్తుంది. 👉 మాతృశ్రీ పుష్పగంధిలా భాసిల్లుతూ జీవనాన్ని సువాసన పరుస్తుంది. వెలుపల (పురము) చూపినంతే కాదు, అంతరంగంలోనూ ఆమె ప్రసన్నత వ్యాపిస్తుంది.
🌸
శా::సర్వార్ధం వరదా జపమ్ము వినయం సాధ్యమ్ము సామర్థ్యమున్
నిర్వాకం సహనమ్ము తీరు గమనం విశ్వాస లక్ష్యమ్ముగన్
పర్వార్ధం విధి నిర్ణయం కధగ విశ్వాసున్య కార్యార్థిగన్
సర్వాతీర్ధముగానుసేవ గలుగన్ సామర్థ్య సాక్షీసుధా👉
సమస్తార్థాలనూ (జీవన లక్ష్యాలను) సాధించేది వరదా జపం (దేవి స్మరణ). అది వినయాన్ని కలిగిస్తుంది. వినయం ద్వారానే సామర్థ్యం సిద్ధిస్తుంది. 👉 మౌనం (నిర్వాకం), సహనం, సద్గతి — ఇవన్నీ విశ్వాసం అనే లక్ష్యంతోనే ఏర్పడతాయి. 👉 పర్వార్ధం (ఉన్నత గమ్యం) విధి నిర్ణయమవుతుంది. విశ్వాసమున్నవాడు మాత్రమే తన కార్యాల ఫలితాన్ని పొందగలడు. 👉 అన్నీ తీర్థాలు కలిసినట్లుగా, సేవనే సర్వాతీర్ధం. దానిలో సామర్థ్యమూ, సాక్షాత్కారమూ సుధారూపముగా ప్రత్యక్షమవుతాయి.
🌹
మాతృశ్రీ
శా:: అజ్ఞాఙ్ఞాతశుభా శుభమ్ముభవతా వాహ్లాదమ్ము , స్వాధ్యాయ ధీ
యజ్ఞజ్ఞేయసమోన్నతాభవ పరాజ్ఞానమ్ము నాసాద్యమున్
జిఙ్ఞాస్య , మ్మ సమర్ధశక్తికిని విజ్ఞేయమ్ము , విశ్వాసమున్
విజ్ఞానమ్ముసమమ్ముగావిలువగన్ విద్యా లయమ్మున్ సుధీ
👉 అజ్ఞానం, అజ్ఞాత శుభ–అశుభాలు మనకు తాత్కాలిక హ్లాదాన్ని ఇస్తాయి. కానీ వాటిని జయించడానికి స్వాధ్యాయం (స్వయంగా చదువుకోవడం, శాస్త్ర పఠనం) అవసరం. 👉 యజ్ఞం, జ్ఞానం కలిపినపుడు మన జీవితం సమోన్నత స్థితికి ఎదుగుతుంది. అప్పుడు అజ్ఞానం పరాజయం చెంది, మనకు అసాధ్యమైనదనిపించే జ్ఞానమూ సులభంగా సాధ్యమవుతుంది. 👉 జిజ్ఞాస ఉన్నవాడు సమర్ధశక్తిని పొందుతాడు. విజ్ఞేయమైన సత్యం అతనికి స్పష్టమవుతుంది. విశ్వాసం అతనికి బలాన్నిస్తుంది. 👉 చివరికి విజ్ఞానం సమగ్రంగా రూపుదిద్దుకుంటుంది. అది జీవనానికి విలువనిస్తుంది. ఆ విద్యలయమే సుజ్ఞానులైన వారి స్థిరమైన ఆధారమవుతుంది.
*****
మాతృశ్రీ
తెనుగు లిపియమృతం విద్యగ
తెనుగు చిలుకు తేన పలుకులు పొలుపే విధిగన్
తెనుగున పద్యాల శృతులు
తెలుగున సంగీత కథలగు మనుపే భాషా
భావము:
– తెలుగు లిపి అమృతంలా మధురమైనది. అది విద్యకు ప్రాణం పోస్తుంది. – తెలుగు పదాలు తేనెలా చిలుక పలుకుల్లా మధురంగా వినిపిస్తాయి. – తెలుగు పద్యాలు శ్రుతులు, రాగాలు లాగా గాఢమైన ఆనందం కలిగిస్తాయి. – తెలుగు కథలు, గేయాలు కలిపి ఒక సజీవ సంగీతంలా అనిపిస్తాయి.
******
పలుకు మాధుర్యము మనసు పాఠముగను
మోనము బ్రతుకు యాటకు మోక్షమగును
గజ్జల విలువ మృధుశబ్ద కాల మగును
కష్టమున హార మెరుపగు కావ్య మగును
పాదాల భావవివరణ → మధురమైన పలుకులు మనసుకు పాఠమై, జీవన మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇస్తాయి. → మౌనం జీవన నాటకానికి మోక్షరూపమై నిలుస్తుంది . → గజ్జెల మృదుత్వ శబ్దం కాల గమనానికే ఒక విలువై నిలుస్తుంది. → కష్టంలోనూ ఒక హారములా మెరిసే కావ్యం జీవనాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
*****
మాతృశ్రీ
విలువ యెక్కడ సామ మోహము విద్దె లేయగు తీరునా
కలువ లాగున యందమర్పణ కాలతీరుణ తప్పదే
నిలువ నీడలు నేడు ఖర్చగు నమ్మ కమ్ముయు ప్రశ్న గా
తులువ నీతులు వాక్కులేయగు తూర్పుదిక్కుకు దండమే
పద్య విశ్లేషణ: — మోహానికి అసలైన విలువ ఏమిటి? దాని ఆధారాలు ఎక్కడ? అనేది ప్రశ్న. మోహమనే మాయాసామం చివరికి శూన్యమే అని సూచన.” — కలువ తనను తాను కాలానికి అప్పగించుకోవలసిందే. అలాగే జీవి కూడా కాలానికి శరణాగతి తప్పించుకోలేడు. జీవితపు నిలువ నీడలు (సంబంధాలు, సంపద, ఆధారాలు) క్షణక్షణం ఖర్చవుతూ ఉండగా, వాటిపై ఆధారపడగలమా అనే సందేహం ఉత్పన్నమవుతుంది. చివరగా దుర్మార్గుని నీతులు, వాక్కులు కూడా పరమ సత్యానికి (తూర్పు దిక్కున ఉదయించే జ్ఞాన సూర్యునికి) నమస్కరించక తప్పవు అని.
******
ఏ మనగ చెప్ప కలియుగ యే త్వ మవ్వ
మంచి చెడ్డల బ్రతుకున మాయ లవ్వ
గువ్వ పలుకుకు మెరుగుల గుర్తు లవ్వ
రామనామంబు జపియిప రంకు వచ్చు
ఉ ::భష్ట్రము కర్మ యుక్తమగు భాగ్యపరమ్మున విశ్వమందునన్
శష్ట్రము కాంతులే కిరణ శ్రేష్ఠము బోధలు తీరు యే యగున్
కష్ట్రము జ్ఞానమై నిలిచి కాలపరమ్మున జీవ యాత్రగన్
ఉష్ట్రమునెక్కివచ్చెను మహోధరుడౌ గణనాథుడొయ్యనన్
– లోకంలో శ్రమతో కూడిన కర్మలే భాగ్య ఫలితములను ఇస్తాయి. – శాస్త్రాల జ్ఞానం కాంతులా వెలిగుతూ, బోధలను శ్రేష్ఠ మార్గానికి నడిపించును. – కఠినతలు జ్ఞానంగా మారి, కాల ప్రవాహంలో జీవుని యాత్రను పూర్ణతకు చేర్చును. – గణనాథుడు మహోధరుడై, ఒంటె మీద ప్రస్థానమై ప్రాకాశమును అందించెను.
****
ఉ:: సిహ్మము మాధవుం డొకరే సీఘ్రము సేవల తత్త్వమేయగన్
బ్రహ్మ పదార్థముంగని విరాగులె ఇంద్రియలోలురైరహో
నిహ్మము పొందకాలమగు నిర్మయ వర్ణన కాల నిర్ణయం
దహ్మము సర్వ మాయలగు దమ్మము మారదు వేంకటేశ్వరా
బ్రహ్మ పదార్థమ → సింహస్వభావ ధైర్యముతో మాధవుని ఒక్కరినే ఆశ్రయించి సేవిస్తే త్వరగా తత్త్వసారం పొందగలుగుతారు. → బ్రహ్మపదార్థమును (పరమసత్యాన్ని) పొందేవారు విరక్తులు మాత్రమే. ఇంద్రియాసక్తులు దానిని అందుకోలేరు – అహో! → నిహ్మము (నిర్మమ స్థితి, మమకారరహితత్వం) పొందుటకు సరియైన సమయ నిర్ణయం అవసరం. → దమనము (దహ్మము) లేకుంటే మాయలు తొలగవు; అటువంటి స్థిరదమనమును ప్రసాదించు వేంకటేశ్వరా!
*****
మాతృశ్రీ.. 09-09-2025
“సూది కుట్ట ధార సూత్ర వలువ జీవ”
“గణము గుణము కళలు గళము బట్ట”
“సూది దార మవ్వ సూత్ర వెల్గుల నీడ”
“ఆట పట్టు యనక ఆశ గుట్టు”
వివరణాత్మక భావం:
→ సూది దార లాగ మనుష్యజీవితం కూడా అనుసంధానమై నడుస్తుంది. ఒక గుణం మరో గుణానికి కలుస్తూ వస్త్రంలా వలయమౌతుంది. → మనిషి జీవితం గుణగణములతో, కళలతో, మాటలతో నిండి బట్టలా అల్లబడింది. → సూది దారతో బట్ట తయారైనట్లే, సత్యం-ధర్మం అనే సూత్రాల వెలుగులో మనిషి జీవితం బలపడుతుంది. → ఆశల ఆటలో పట్టుబడితే గుట్టుకట్టినట్టు బంధమవుతుంది..
****
మాతృశ్రీ
బ్రతుకు కళలు గాను బంధబాద్యత గాను
హృదయ తాప తగ్గ హృద్య మవ్వ
వేశ్య వృత్తి నేర్పు విశ్వ సామ్యము గాంచి
వేద సార మెల్ల వేశ్య నేర్చె
పద్యార్థం –– జీవనంలో కళలు, విలువలు ఉన్నా, బంధాల బాధ్యతలతో కట్టుబడి ఉంటాం. – ఈ తాపం తగ్గించడానికి నిజమైన హృద్యమైన ఆదరణ కావాలి. – వేశ్య వృత్తి కూడా ప్రపంచ సమానత్వం లోకోణం నుండి ఒక పాఠమే. అది కూడా జీవన సత్యాలను నేర్పే ఒక వాస్తవం. – వేశ్య అనుభవాల ద్వారానే కొంతమంది వేదసార సత్యాలను గ్రహించారు అన్న దృక్పథం. జీవన మార్గాలన్నీ చివరకు ఆధ్యాత్మిక పాఠాలకే నడిపిస్తాయి.
👉
మాతృశ్రీ
గుణమేధ్యానము నిండు మోముయగుటన్ గుర్తౌను చిత్తమ్ముగన్
ప్రణమేన్యాయము నవ్య మార్గమగుటన్ ప్రాధాన్యతా భాగ్యమున్
క్షణమే జీవిత సౌఖ్య దుఃఖములుగన్ క్షామమ్ము ధర్మమ్ము గన్
తనకే తాను నమస్కరించుకొని మోదంబందు నత్యంతమున్
— మాతృశ్రీ స్వరూపం మన హృదయచిత్రంలో ప్రతిఫలించగా, గుణములతో నిండిన మేధాశక్తి ఆవిష్కృతమవుతుంది. — ఆమెను ప్రణమిల్లడం అనేది న్యాయం, అది ఒక కొత్త జీవన మార్గమని భావించడం వల్లే అదృష్టముగా నిలుస్తుంది. — క్షణంలోనే జీవితం సుఖదుఃఖములతో కలగలిపి పోతుంది. కానీ దానిలో నిజమైన ధర్మబోధన ఉంటుంది. — చివరగా, ఆత్మస్వరూపమైన మాతృశ్రీని మనలోనే దర్శించి, తానుతాను నమస్కరించడం ద్వారా పరమానందానికి చేరుకోవాలి.
👉
*****
మాతృశ్రీ
కాల త్రయ 'వర్తమానమున్ కామ్య తీరు
మేను లేకపోతే భూత, మిధ్య గాను
ఈ భవిష్యత్తులగు ఎలా ఇచ్ఛగుండ
పురుష త్రయము లో 'నేను'గా పుడమి నందు
వర్తమానం అనేది ప్రాధాన్యమైనది; అది లేకుంటే జీవన లక్ష్యం (కామ్య తీరు) కూడా ఉండదు. ప్రస్తుతాన్ని వదిలేస్తే గతం శూన్యమవుతుంది, అబద్ధం గానూ (మిధ్య) భావించబడుతుంది. ప్రస్తుతమే లేకుంటే భవిష్యత్తు ఉనికి ఎలా సాధ్యం అవుతుంది? ఈ మూడు కాలాల్లోనూ "నేను" అనే సత్తా (ఆత్మ/చైతన్యం)తోనే మనిషి పుడతాడు. "నేను" అనే తత్త్వమే అన్ని కాలాలకు ఆధారం.
👉
దాగుడు మూతలే బ్రతుకు దానము దీనము తప్పకే యగున్
వాగుడు లేక మౌనమున వంతుల సైగలు యేలనీడగన్
సాగుడు రబ్బరేబ్రతుకు సాకుల మధ్యన గుట్టు పట్టగన్
రోగముమేలొనర్చుగద,లోకులకీభువి నిశ్చయమ్ముగా!!
పద్య విశ్లేషణ → జీవితం ఒక ఆట, ఇందులో దానం–దీనం అన్నీ ఆటపాటలవంటివి.
బ్రతుకులో కష్టసుఖాలు తప్పకుండ రావలసిందే. → మాటలకంటే మౌనములోనే లోతైన సంకేతాలు దాగి ఉంటాయి. → జీవితాన్ని సాగించే గమనం రబ్బరు లాగానే లాగుతూ సాగిపోతుంది; మధ్యలో సాకులు, ఆటంకాలు. → రోగం, కష్టం, సమస్యలే మనుష్యులను మేల్కొలుపుతాయి. ఇది భూలోకపు నిశ్చితమని తాత్పర్యం.
******
మాతృశ్రీ.. 10/9
ఉ::గాజుల సవ్వడే మహిళ గమ్యము గౌరవ భావమే యగున్
మోజుల వల్లలాభమగు మోహము తీరున కాపురమ్ముగన్
భూజన భార్య భర్తలగు పూజల యోగము సౌఖ్య దుఃఖమున్
పూజలు సేయు వారలకు పుణ్యము రాదని యండ్రు పండితుల్
పద్యార్థం (భావవ్యాఖ్యానం): మహిళ తన గమ్యం, తన గౌరవం గాజుల శబ్దంతో (స్త్రీత్వ లక్షణాలతో) మాత్రమే కాదని సూచన. స్త్రీకి నిజమైన గమ్యం గౌరవ భావమే అని చెప్పబడింది. కేవలం మోజుల వల్ల వచ్చే లాభం (శరీర మోహం) తీరితే మాత్రమే కాపురం కాదని, అది తాత్కాలికమని చెబుతుంది. భార్యభర్తల అనుబంధం పరస్పర పూజలు, గౌరవం, సమన్వయంతోనే సుఖదుఃఖాలను మోయగలదు. భార్యభర్తలు పరస్పరం గౌరవం, పూజలు (ఆప్యాయత) చేయనివారికి పుణ్యం రాదని పండితులు అంటారు
****
కనులే గాంచక గమ్యమన్నదియు గానక గర్వము తోడునీడగన్
తణువే వ్యాధికి మూల మవ్వ గతి తాపము తన్మయ భావ మేళనున్
వినయం లేకయు విశ్వ మందు జప విద్దెల మాయలు తప్ప కుండగన్
తనకే తాను నమస్కరించుకొని మోదంబందు నత్యంతమున్
భావం: కనులతో గమ్యాన్ని పొందలేకపోయినా, గర్వంతో జీవించగలిగిన మనిషి నీడ వలె నశ్వరుడు. అంటే, చూపులు/అభిప్రాయాలు లక్ష్యాన్ని చేరకపోయినా, అహంకారమే తోడు ఉంటే జీవితం శూన్యమవుతుంది. శరీరమే అన్ని వ్యాధుల మూలం. దాని వల్ల తాపం (దుఃఖం) కలుగుతుంది. తన్మయ భావములో మునిగిపోవడం వల్ల మరింత కష్టం వస్తుంది. అంటే, దేహాసక్తి, ఇంద్రియాసక్తి మనకు వ్యాధి, బాధల కారణం. వినయం లేకుండా విశ్వమందు జపం చేసినా అది మాయ తప్ప మరొకటి కాదు.
*****
ఎవరికి యెవరు సొంతము యెoదు లేదు
తిన్న దరుగుటే తినటమే తెప్ప బతుకు
ధనము వచ్చి పోవు మగువ దయను జూపు
మనకు దాస్యము చాలదే మాటలేల
భావార్థం : – ఈ లోకంలో ఎవరూ ఎవరికీ శాశ్వత సొంతం కారు. సంబంధములు తాత్కాలికములు. – మనిషి బతుకంతా తినడమే, తిన్నది చివరకు క్షీణించి పోవడమే. భౌతిక జీవితం అంతా అలా తాత్కాలికమే – ధనం వచ్చిపోతుంది, నిలవదు. కానీ స్త్రీ (తల్లి/భార్య) చూపించే దయ, మమత మాత్రం నిలిచేది. – మనకు అవసరమైంది దాస్యభావము (శరణాగతి), మాటల వాగ్దానం కాదు.
*****
చం::సుడియును పడ్డజీవిగను సూన్యము గాంచగబుద్ధి మా ధ్యమున్
నడవగలేక రోజులవి నమ్మకమోసముచేయ సంఘమున్
కడవడు నీరు లేకగతి కాలపు ధర్మము కర్మ లేయగున్
నడవగ నవ్వు లేయగుట నాటకమైనదిజీవి జీవితం
🙏🏼
గద్యసారాంశం :: మనిషి జీవితం ఒక సుడిలో పడిన జీవి లాంటిది. బుద్ధి ఏ దిశలోనూ నిలకడగా ఉండలేక, శూన్యమై పోతుంది. సమాజం నమ్మకం ఇచ్చినట్లు నటించి, చివరికి మోసముతోనే నడిపిస్తుంది. కాలం ఒక పడవ లాంటిది. కానీ నీరు లేక కదలనట్లే, జీవి కూడా కర్మఫలాల వల్లే కదులుతాడు. అతని జీవనగమనం కాలధర్మం ఆధీనంగా ఉంటుంది. మనం నడుస్తున్నాం, నవ్వుతున్నాం, సంతోషంగా ఉన్నట్టు కనిపించినా – వాస్తవానికి అది ఒక నాటకం మాత్రమే. జీవి జీవితం లోపల శూన్యత, బయట నాటకరూపం.మాతృశ్రీ అనుగ్రహమే ఆ సుడి నుంచి బయటపడే శక్తి, మోసాలనుండి రక్షించే మార్గం, కాలకర్మ బంధాలనుండి విముక్తి.
🙏🏼
అమ్మా నీ పలుకె ప్రవాహముగనే యాకాంక్ష తీర్చేందుకున్
నమ్మా వాక్కులచక్కగాను గుణమున్ కాలమ్ము వాగ్దాటి గన్
మమ్మానందముకేమదీ మలుపుగామార్గమ్ము చూపావులే
కమ్మేమాయలు మార్చ శక్తి పలుకేకార్యర్థి నిర్వాహనే
.
భావార్థం :– అమ్మ వాక్కులు ప్రవాహంలా వచ్చి, భక్తుల ఆకాంక్షలను తీర్చును. – ఆమె మాటలు మధురంగా ఉండి, గుణములు, కాలమును కూడా అధిగమించే శక్తిని కలిగినవి. – భక్తులను ఆనందముతో, దుఃఖములను మలుపు తిప్పి సరియైన మార్గంలో నడిపించును . – తల్లి వాక్కులు మాయలను తొలగించి, శక్తిని ప్రసాదించి, కర్తవ్యాలను నిర్వర్తింపజేయును.
పాదాది న్యస్తాక్షరి.. ప యో రా శి
పలుకు ప్రభవము ప్రతిభకు పాఠ్యమగుట
యోగ్యత విలువ లక్ష్యము యోగ మగుట
రాశి విధి విధానము గాను రమ్య తగుట
శివ శివ యనగా శీఘ్రము చిత్త మాయ
వరుస భావం
పలుకుల ప్రభావం ప్రతిభను పెంచే ఉపదేశం వంటిది.
యోగ్యత విలువలు వ్యక్తి లక్ష్యాన్ని యోగమార్గంలా చేరువ చేస్తాయి.
జీవితంలోని రాశి–విధి–విధానాలు మనస్సుకు రమణీయమై అర్థమవుతాయి.
“శివ శివ” అని జపించిన వెంటనే చిత్తంలోని మాయ తొలగిపోతుంది.
****
పాదాది.. న్యస్తాక్షరి.... వ సు మ తి
వలపు విలువలు వనితల వరద తీరు
సులువు సుమలత కళలగు సూత్ర మేను
మలుపు కథలగు మమతల మనసు గాను
తిలకము మహిళా వెలుగగు తెరువు తీరు
వరుస భావం
– స్త్రీలు ధరిస్తున్న ప్రేమ, దయ, శాంతి వంటి విలువలు అమూల్యమైనవి; అవి వరదల వంటి కరుణతో నిండినవి.– స్త్రీ స్వభావంలోని మృదుత్వం, కోమలత్వం, సౌందర్యం జీవన సూత్రం లాంటిది.
– జీవనంలోని ఎన్నో మలుపుల్లోనూ స్త్రీ మనసు మమతతో నిలబెడుతుంది.
– ప్రపంచానికి వెలుగు చూపే తిలకంలా స్త్రీ ధర్మతీరు, దారి, మార్గం చూపుతుంది.
****
సమస్య: శూరుండీతని మేనిఁగట్టెదనువేజొప్పించి బ్రహ్మాస్త్రమున్ **
శా..
దూరంబున్ జయమవ్వ దర్పమగుటన్ దుష్టాంగ ఢీలాడగన్
చేరుంగన్ జయశ్రీచతుర్ముఖునిగన్ దీవెన్లు చేర్చింపగన్
వీరుండు న్ రణమార్గమందునగనే విశ్వాస నిత్యాంజనమ్
“శూరుండి తని మేనిఁ గట్టెదనువే జొప్పించి బ్రహ్మాస్త్రమున్”
🌩️ ఇంద్రజిత్ – హనుమంతుని యుద్ధం : సందర్భ భావం
లంకలోకి ప్రవేశించిన హనుమంతుడు అశోకవనాన్ని ధ్వంసం చేసి, రాక్షసులను సతమతం చేశాడు.
లంకసేన అంతా నిర్వీర్యమవుతుండగా, రావణుడు కోపాగ్నిచేత ఇంద్రజిత్తును (మేఘనాదుడు) పంపాడు.
ఇంద్రజిత్ చిన్నప్పటి నుంచి అసుర విద్యలలో, బ్రహ్మాస్త్ర ప్రయోగంలో
శూరుడు శుక్రాచార్యుడు, రావణుడు, దేవమునులు నేర్పిన శస్త్రజ్ఞానం
అందుకున్నవాడు.
ఇక్కడ “శూరుడు తని మేనకుమారునికి ధనుస్సుని గట్టించెను” అన్న భావం
రావణుడు / శుక్రాచార్యుడు ఇంద్రజిత్తునికి బలవిద్య నేర్పిన సందర్భం.
దూరం నుంచే పైశాచిక విద్యలతో దర్పించి
హనుమంతునిపై భయంకర అస్త్రవర్షం కురిపించాడు.
హనుమంతుడు శత్రుదర్పాన్ని ఢీకొంటాడు.
హనుమంతుడికి బ్రహ్మ దీవెన, రుద్రాంశ శక్తి, వాయువు అనుగ్రహం
— ఇవన్నీ శక్తి పెంచి అతడిని యుద్ధంలో అజేయుడిని చేశాయి.
హనుమంతుడు రణరంగంలో అడుగుపెట్టగానే
అతని ధైర్యం, విశ్వాసం, పరాక్రమం అంజనంలా మెరవడం.
అందుకే ఇంద్రజిత్ అస్త్రాలు విఫలమయ్యాయి.
చివరికి ఇంద్రజిత్ బ్రహ్మాస్త్రమే ప్రయోగించాడు.
హనుమంతుడు ఆ అస్త్రాన్ని గౌరవిస్తూ తనను తాను బంధింపనిచ్చి,
రావణుని సన్నిధికి వెళ్లి తన బలాన్ని దర్శింపజేశాడు.
✨
పంతం కాదది ధర్మ యుద్ధ మగుటన్ పాసంబు యద్దేమిలే
చింతల్ యున్నను విద్యలేసమయమున్ చిత్తమ్ము కర్తవ్యమున్
శాంతిన్ కోరగభక్తి భావమగుటన్సవ్యంబు యుద్ధమ్ముగన్
*“కుంతీపుత్ర వినాయకున్ గొలిచినన్ గోర్కెల్ ఫలించున్ గదా”*
— ఇది అహంకారపోరు కాదు; నిజమైన ధర్మయుద్ధం.
వంచనలేని, పాశములు లేని, న్యాయసంగ్రామం.
— సమస్యలు వచ్చినా, నేర్చుకున్న విద్య, ధర్మబోధే
మనసుకు చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.
— శాంతిని కోరే భక్తిభావమే నిజమైన యుద్ధానికి దారి;
అది శస్త్రసమరం కాదు—అంతరంగ శుద్ధి కోసం చేసే సత్యయుద్ధం.
— కుంతీపుత్ర అర్జునుడు గోకుల గోర్కెల్లా విశ్వాసంతో
వినాయకుణ్ని స్మరించినందునే విజయం సాధించాడు కదా!
సారము
ధర్మయుద్ధం అంటే బయటి పోరాటం కాదు;
మనస్సులో శాంతి, భక్తి, నిబద్ధతతో చేసే అంతర్గత యుద్ధం.
దైవస్మరణతో చేసిన యత్నమే చివరకు ఫలిస్తుంది.
******
శా..
విశ్వాసంబుగ జీవమవ్వ గమనం విద్యాబలంబున్ విధి ణ్
సుస్వాగత్యముగా విశాల విలువల్ సూత్రoబు నేస్తంబుగన్
విశ్వాసంబగు సాహితీ పఠనమున్ వెల్పల్లె ముఖ్యంబులా
భైశ్వర్యంబుల ధర్మనిర్మథన ధర్మాలంబన వ్యక్తంబుగన్
పద్యం భావం
మనిషి జీవగమనం విశ్వాసంతో, విద్యాబలంతో నిలబడాలి.
విశాల విలువలు, స్వాగతసహజత జీవితం యొక్క అసలు సూత్రమని చెప్పబడింది.
సాహిత్యం పఠనమూ, తెలిసికొనడం కూడా మనలో విశ్వాసాన్ని పెంచే ముఖ్య మార్గాలుగా చూపబడింది.
చివరగా, ఆర్థిక–ఆధ్యాత్మిక భైశ్వర్యం ధర్మాన్ని గ్రహಿಸಿದ್ದప్పుడే స్పష్టమవుతుందని భావం వ్యక్తమవుతుంది.
****
ఉ
