🔹 901. వ్యాధిశ

“వ్యాధిశ” అంటే —👉 వ్యాధుల అధిపతి (వ్యాధులపై అధికారం కలవాడు)👉 రోగాలను నియంత్రించేవాడు / నివారించేవాడు👉 శరీర, మనో, కర్మజ వ్యాధులను సమతుల్యం చేసేవాడు

వ్యాధిశ జీవనంబుకళ వ్యాపిక దుఃఖము సంత తంబుగన్

సాధన శుద్ధచిత్తకళ శాంతిగ మార్గము చూపులేయగున్

ఆధి నివారణంబగుట ఆత్మల జ్ఞానము ముఖ్యమేయగున్

వ్యాధికి శాంతి సౌఖ్యమును వాంఛల తోదయ నిత్య సత్యమున్

🔹 సరళ భావం:జీవితంలో వ్యాధులు (బాధలు) ఎప్పటికప్పుడు కలుగుతూ మనకు దుఃఖాన్ని ఇస్తాయి.కానీ శుద్ధమైన మనస్సుతో సాధన చేస్తే శాంతి దారి కనిపిస్తుంది.మనసులో ఉన్న ఆందోళనలు (ఆధి) తొలగాలంటే ఆత్మజ్ఞానం చాలా ముఖ్యము.అప్పుడు వ్యాధులు తగ్గి, శాంతి–సౌఖ్యం కలిగి, మన మంచి కోరికలు నెరవేరుతాయి. 🙏

*****

902.దిశ 

దిశ వసుధదిక్కగు జ్ఞాన జీవనంబు

సదిశ విలువ సరయుకాల సత్య వాక్కు

అదిశ గాను విచలితగా ఆత్మ సాగు

నిదిశ స్థిరశాంతి దుఃఖము నిశ్చ లంబు

🔹 సరళ భావం:జ్ఞానం మన జీవనానికి దిక్కుగా (మార్గదర్శిగా) ఉంటుంది.సరైన సమయంలో చెప్పే సత్యవాక్కు జీవితం విలువను పెంచుతుంది.దిశ తప్పితే మనసు చంచలంగా మారి జీవితం అస్థిరంగా సాగుతుంది.సరైన దిశలో నడిస్తే మనసుకు స్థిరత్వం, శాంతి వచ్చి దుఃఖం తొలగుతుంది. 🙏

*****

903..అనాది.. సమస్తమునకు కారణమైనవాడు 

అనాది కర్మ సిద్ధిగాను ఆశ్రితామనస్సుగన్ 

క్షణాల విద్య లన్ని జూడ కాలదాహమేయగున్ 

రుణాల మోహదాహమౌను రుద్రతాండవంబుగన్ 

గుణాలు మారుచుండ తీరు గుప్త వాక్కు మాయగన్ 

🔹 సరళ భావం:ఆదిలేని పరమతత్త్వం వల్లే కర్మలు జరుగుతాయి, మనస్సు కూడా దాని ఆధీనంలో ఉంటుంది.కాలం వేగంగా గడుస్తూ మన జీవితం నశ్వరమని తెలియజేస్తుంది.మోహం, రుణబంధాలు మనలను బాధల్లోకి నెడతాయి — అది రుద్రతాండవంలా కఠినంగా ఉంటుంది.గుణాలు మారుతూ ఉంటాయి; జీవితం లోని మాటలు, సంఘటనలు ఒక గూఢమైన మాయలాగా అనిపిస్తాయి. 🙏

🔹...

904. భూర్భువ — భావం

భూ (భూర్ః)భౌతిక లోకం – భూమి, స్థూల జగత్తు, మనం అనుభవించే ప్రాప్త ప్రపంచం.

భువః

ప్రాణమయ, మధ్య లోకం – జీవశక్తి, మనస్సు, ప్రాణచలనం ఉన్న స్థితి.

(సంపూర్ణ రూపంలో) స్వః

దివ్య లోకం – జ్ఞానం, ఆత్మతత్త్వం, దైవ చైతన్యం.

తాత్విక వివరణ

“భూర్భువ” అనే భావం సృష్టి మూడు స్థాయిలను సూచిస్తుంది:

స్థూలం – భౌతిక ప్రపంచం

సూక్ష్మం – ప్రాణం, మనస్సు

కారణం – దైవ చైతన్యం

ఈ మూడు స్థాయిలలో కూడా పరమాత్మ వ్యాపించి ఉన్నాడనే భావాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. అందుకే గాయత్రి మంత్రంలో మొదట “భూర్భువః స్వః” అని పలుకుతారు.

పద్యం 

భూర్భువ లోకకాలమగు భూత నినాదము సర్వ మంగళమ్

భూర్భువ భావగర్భమున భుక్తి సయుక్తియు శక్తి తత్త్వమున్

భూర్భువ జీవజాలము సజ్యోతుల కాంతిగ రూప భాస్వరం

భూర్భువ దివ్యమై పలుకు భూతల తృప్తియు దేవ దేవగన్

భావ వివరణ

భూ–భువ లోకాల కాలచక్రంలో వినిపించే ప్రాథమిక నాదం (సృష్టి ధ్వని) సర్వ మంగళకరమైనది.

భూ–భువ స్థితుల గర్భంలో భోగం (భుక్తి), శక్తి, తత్త్వజ్ఞానం అన్నీ కలసి ఉన్నాయి.

ఈ భూ–భువ లోకాలలోని సమస్త జీవజాలం దివ్య జ్యోతి కాంతితో ప్రకాశించే రూపమే.

ఈ భూర్భువ తత్త్వాన్ని గ్రహించి పలికితే భూమిపై తృప్తి లభించి, అది దేవదేవుని మహిమగా అనుభూతమవుతుంది.

భూ–భువ లోకాలలో వ్యాపించిన దివ్య నాదం, శక్తి, జ్యోతి—all ఇవే సృష్టి మూలాలు. వాటిని గ్రహించిన జీవి భూమిపై తృప్తి పొందుతూ దైవత్వాన్ని అనుభవిస్తాడు.

****

905. లక్ష్మీ ::

శ్రీ లక్ష్మీ సహభాగ్యసంపదలుగన్ శ్రీ కాంతి దివ్యంబుగన్

శ్రీ లక్ష్మీ చలనంబులేనివిధిగాన్ శ్రీ చిత్త శ్రీ ధన్యతన్

శ్రీ లక్ష్మీ విలువల్ సుశాంతి గనుగన్ శ్రీ తత్వ సౌభాగ్యతన్

శ్రీ లక్ష్మీస్మరణంబునిత్యమగుటన్ శ్రీ చక్ర మోక్షత్వమున్

🌸 పద్య భావ వివరణ..లక్ష్మీ అనేది కేవలం ధనం కాదు —సహభాగ్యంగా (పంచుకునే సంపదగా)👉 దివ్య కాంతిగా వెలిగే శుభశక్తి.🔹 లక్ష్మీ స్థిరంగా ఉండేది ఎక్కడంటే —చంచలత లేని మనస్సులో (నిశ్చల చిత్తంలో)👉 అక్కడే నిజమైన “శ్రీ ధన్యం” (అంతరంగ సంపద) ఉంటుంది.🔹 లక్ష్మీ యొక్క అసలైన విలువ:సుశాంతి (లోతైన ప్రశాంతత) అదే నిజమైన సౌభాగ్యం (తాత్త్విక సంపద).🔹 లక్ష్మీ స్మరణ నిరంతరం ఉంటే అది శ్రీచక్ర తత్త్వానుభూతికి దారి తీస్తుంది చివరికి మోక్షస్వరూపాన్ని అందిస్తుంది.

******

906.సువీర..ధైర్యం సౌర్యం ధర్మ బలముకలవాడు 

సువీర ధర్మతత్త్వమాయ సూత్రదారి సౌర్యతన్ 

ప్రవీన మార్గ హృద్యలక్ష్య ప్రాభవంబు ధీరతన్ 

నవీన విద్యలన్నితీర్పు నమ్మ కంబుసఖ్యతన్ 

వివేక వర్ధనంబుగాను విశ్వమందు సేవగన్ 

🌺 పద్య భావ వివరణ..👉 సువీరుడు అనగా ధర్మతత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుని👉 దానిని ఆచరణలో నడిపించే సూత్రధారి.👉 అతని శౌర్యం కేవలం శక్తి కాదు — ధర్మాధిష్ఠితమైనది.🔹 అనుభవంతో కూడిన మార్గం ఎంచుకొని👉 హృదయానికి హితమైన లక్ష్యాన్ని సాధించడంలో👉 అతని ధైర్యం (ధీరత్వం) ప్రతిఫలిస్తుంది.🔹 కొత్త జ్ఞానాలను అంగీకరించి, అవగాహనతో తీర్పు చెప్పగలడు👉 నమ్మకంతో, స్నేహంతో సమాజంతో మమేకమవుతాడు.🔹 తన వివేకాన్ని పెంపొందించుకుంటూ..ప్రపంచానికి సేవ చేయడం అతని ప్రధాన ధ్యేయం.

******

907 రుచిరాంగద.. మంగళకరమైన బాహుపురులు కలవాడు 

రుచిరాంగద బాసుర శోభనగన్

అచలం సుచిరం సహ సాధనగన్

స్వచ ధర్మపరాత్పర ఆత్మ బలమ్

వచనం భవరమ్య వరాల గనున్

🌺 పద్య భావ వివరణ..🔹 రుచిరమైన ఆంగదాలు (బాహుపురాలు) ధరించినవాడు👉 ప్రకాశమానమైన శోభతో వెలుగుతాడు➡️ ఇది బాహ్య సౌందర్యం + అంతరంగ కాంతి సూచన.🔹  అతని స్వభావం అచలమైనది (స్థిరత్వం)👉 సుదీర్ఘ సాధనతో కూడినది➡️ దీక్ష, నిశ్చలత, సాధనశక్తి.🔹  స్వచ్ఛమైన ధర్మంలో పరమమైన స్థితి👉 అంతరంగ ఆత్మబలం కలిగినవాడు➡️ శుద్ధ ధర్మం + ఆత్మవిశ్వాసం.*అతని మాటలు మధురంగా, శుభప్రదంగా ఉంటాయి👉 అవి వరాల్లా అనుభూతి కలిగిస్తాయి

*****

908..జనన.. ప్రాణులను ఉత్పత్తి చేయువాడు 

జనన తత్వ విభాసుగన్ జయ జాడ్యవిద్యలమాయగన్

ప్రణవ సృష్టిగ చక్రమున్ సుమ పాశ మార్గశుభంబుగన్

మనన జీవన నాన్యతన్ కళ మాన శోభలతీరుగన్

గుణము గమ్యము ధర్మమై విధి గుప్త విద్య లతీరుగన్

🌺 పద్య భావ వివరణ🔹 జనన తత్త్వం ప్రకాశమానమైనది👉 అది అజ్ఞానం (జాడ్యం) మరియు మాయలను జయించగల శక్తి➡️ సృష్టి తత్త్వం = జ్ఞానోదయం.🔹 ఓం” (ప్రణవం) ద్వారా సృష్టి చక్రం ఆవిర్భవిస్తుంది👉 అది పాశబంధాలను కూడా శుభమార్గంగా మార్చుతుంది➡️ ప్రణవం = సృష్టి మూలం + బంధమును మోక్ష మార్గంగా మార్చేది.🔹  మననం (ధ్యానం) ద్వారా జీవితం ఏకత్వాన్ని గ్రహిస్తుంది👉 అప్పుడు కళాత్మకమైన శోభ, సమతా భావం ఉద్భవిస్తాయి➡️ ధ్యానం → ఏకత్వ అనుభూతి → జీవన సౌందర్యం.🔹  గుణాలు, గమ్యం అన్నీ ధర్మమే అవుతాయి👉 విధి (దైవ సంకల్పం) ఒక గూఢ విద్యగా అవగతమవుతుంది➡️ ధర్మమే జీవన మార్గం, దైవ చిత్తమే అంతరంగ రహస్యం.

*****

909..జనజన్మాది... జన్మకు మూలకరణమైనవాడు 

🌼 పద్యం

జనజన్మాదిపరాత్పరాకరుణ గన్ సామాన్య తత్త్వంబుగన్

మనమున్ మాయల బంధమార్గములుగాన్ మాధుర్య తానిత్యమున్

ధనమున్ ధర్మము దాటి తత్త్వమగుటన్ ధ్యానమ్ము గా జేరగన్

గుణ చిత్తమ్మగు నిశ్చలత్వమగుటన్ సూన్యంబు వైనంబుగన్

🔹 పాదార్థ విశ్లేషణ...1️⃣సర్వ జన్మలకు మూలమైన, పరమాతీతమైన, కరుణామయమైన బ్రహ్మతత్త్వం అన్ని జీవుల్లో సమానంగా వ్యాపించి ఉందిమనసు మాయాబంధాలలో తిరుగుతున్నప్పటికీ, లోపల ఆ పరమతత్త్వ మాధుర్యం ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది.ధనం, ధర్మం వంటి పరిమితులను దాటి, ధ్యానం ద్వారా పరమతత్త్వాన్ని అనుభవించాలి. మనసు గుణములతో శుద్ధమై నిశ్చలమైతే, అది శూన్యత్వం (అహంకార రహిత బ్రహ్మస్థితి)లో లీనమవుతుంది.

*****

910. భీమ

భీమ భీకర దుష్టశిక్షణ భేదకంబగు తేజమున్

సామ సద్గుణ ప్రేరనంబగు సత్య మార్గము ధాత్రిగన్

కామ క్రోధము మోహతత్త్వము కర్మబంధము చీల్చగన్

శ్వామధర్మము రూప బ్రహ్మము శాంతి చిత్తము మందుగన్

దైవం భయంకర స్వరూపంగా కనిపించినా, అది మనలోని దుష్ట గుణాలను తొలగించేందుకు ఉన్న శుద్ధి శక్తి.భీమ స్వరూపం కేవలం భయం కాదు — అది శాంతిని, సద్గుణాలను పెంపొందించి సత్య మార్గంలో నడిపిస్తుంది.ఈ దైవశక్తి మనలోని ఆరాటాలు, కోపం, మోహం వంటి బంధాలను ఛేదించి విముక్తి దారి చూపుతుంది.స్వరూప ధర్మం / ఆత్మస్వభావంబ్రహ్మము → పరమసత్యంశాంతి చిత్తము → నిశ్చలమైన మనస్సు

*******

911 భీమ పరాక్రమ..

భీమ పరాక్రమంబగుట భీకర యుద్ధ  వినాశకున్ విదే 

ధామమునందు ధైర్యముగ ధర్మసు రక్షణ దీక్షగన్ సుధీ

కామమనస్సు క్రోధముగను కల్మష బుద్దిగ యేల జీవనమ్

ప్రేమయనేదిలేసమగు ప్రీతియు మాత్రము నిత్య కాంక్షగన్

🔹 సరళ భావం:👉 భీమ పరాక్రముడు అంటే భయంకరమైన శక్తితో దుష్టులను సంహరించేవాడు.👉 ఆయన ధైర్యంగా ధర్మాన్ని కాపాడే సంకల్పంతో ఉన్న జ్ఞాని.👉 మనిషి కామం, క్రోధం వల్ల కలుషితమైన బుద్ధితో జీవిస్తుంటాడు.👉 కానీ ప్రేమ, ప్రీతి మాత్రమే శాశ్వతంగా కోరదగినవిగా ఉంటాయి.

✨

912.ఆధార నిలయ.

ఆరోగ్యంబాధార నిలయ సహనంబేనున్ 

సారూప్యంమూలంబు మలుపు వ్యసనంబేనున్ 

ధారుడ్యంబున్ జీవ గమన కధనం గానున్ 

ప్రేరత్వంప్రాబల్య భవము తపమున్ నిత్యమ్ 

🔹 సరళ భావం:👉 ఆరోగ్యం జీవనానికి ప్రధాన ఆధారం; దానిని నిలబెట్టేది సహనం.👉 మన స్వభావానికి మూలం మన అలవాట్లు (వ్యసనాలు); అవే జీవిత దిశను మలుస్తాయి.👉 ధైర్యం (ధారుడ్యం) ఉంటేనే జీవితం సరిగా సాగుతుంది.👉 ప్రేరణ, ఆత్మబలం, తపస్సు — ఇవే జీవనాన్ని ఉన్నతంగా నడిపే శక్తులు.

*****

913..దాత..

దాత ధర్మము జీవమార్గము ధ్యాన తత్త్వము నిత్యమున్ 

ఖ్యాతి కాంక్షలు లేని జీవన కర్మ వైనము సత్యమున్ 

నీతి సర్వమనస్సుగా గతి నీడ తీరున సేవగన్ 

రాత బట్టియు కాల నిర్ణయ రమ్యతా భవ నేస్తమున్ 

🔹 సరళ భావం:👉 దానం చేయడం ధర్మమార్గం; అది ధ్యాన తత్త్వంతో నిత్యంగా అనుసరించాలి.👉 పేరు, ఖ్యాతి ఆశించకుండా చేసే సేవే నిజమైన కర్మ.👉 నీతి మనసులో నిండితే, సేవ జీవన మార్గంగా మారుతుంది.👉 కాలం నిర్ణయించిన విధిని సంతోషంగా స్వీకరించడం జీవన సౌందర్యం.

****

914. పుష్ప హాస..

పుష్పహాస సమర్ధ యుక్త సపూజ్య తాభవ కల్పనా 

పుష్ప మాల శుభంబు తీరుగ సూత్ర సఖ్యత నిల్పునే 

పుష్ప వాసన మోహ తన్మయ మూల మావ్వగ మార్పుగన్ 

పుష్ప హృద్యము తాక మర్మము పూజ్య భావము తృప్తిగన్ 

🔹 సరళ భావం:👉 పువ్వు వికసించడం (పుష్పహాసం) అనేది ఒక పవిత్రమైన, ఆరాధనీయమైన దైవ కల్పన.👉 పూలమాలగా గుచ్చితే పువ్వులు కలిసినట్లే, జీవితం కూడా సంబంధాలతో అందంగా మారుతుంది.👉 పుష్ప పరిమళం మనసును ఆకర్షించినట్లే, మంచితనం మనిషిని మారుస్తుంది.👉 పువ్వు హృదయాన్ని తాకినప్పుడు కలిగే ఆనందం, పూజ్యమైన భావంతో తృప్తిని ఇస్తుంది.

*****

915.ప్రజాగర: నిత్య జ్ఞాన స్వరూపుడే చక్కగా మేల్కొని ఉండు వాడు 

స జ స స స లగ.. 8

గుణము ప్రజాగరశుభోదయ ధర్మముగానులే

రణమే ఫలంబుకొరకకై జరిగే మరణంబులే

మనమే సమమ్ము సమయోగ్యత భావముగానులే

గణమే వికాస యుగ ధర్మముగాప్రభవంబులే

🔹 సరళ భావం:👉 జాగరూకత (ప్రజాగర) మంచి గుణంగా, శుభమైన జీవన ధర్మంగా ఉంటుంది.👉 లోకంలో పోరాటాలు ఫలితాల కోసం జరుగుతాయి; అవి మరణాలకు దారి తీస్తాయి.👉 మనుషులందరూ సమానమే; సమత్వ భావమే నిజమైన యోగ్యత.👉 సమూహ శక్తి (గణం) ద్వారానే అభివృద్ధి, యుగధర్మం సాధ్యమవుతుంది.

*****

916. ఊర్ద్వగ.. అందరికన్నా పైన ఉన్నవాడు.

ఊర్ద్వగ జన్మ సార్ధక సముఖ్యత లక్ష్యపు ధారిగాయగున్

ప్రార్ద్వగ సర్వమంగళనుపాయ సమర్ధత ధర్మ యుక్తిగన్

మార్ద్వగ దుష్టశిక్షణ సుమార్గమునిత్యము సత్య విద్యగన్

సార్ద్వగ విశ్వకామ్యమగు సాక్షి మనోభవ కాల నిర్ణయమ్

🔹 సరళ భావం👉 ఉన్నత లక్ష్యాన్ని ఆశ్రయించినవాడి జన్మ సార్థకమవుతుంది.👉 అతను సమస్త మంగళానికి కారణమై, ధర్మంతో సమర్థంగా నడుచుకుంటాడు.👉 దుష్టులను శిక్షించి, సత్యమార్గంలో నడిపించే జ్ఞానం కలవాడు.👉 సమస్త లోకానికి ఇష్టమైన సాక్షిగా, కాలం–మనస్సు నిర్ణయాలను నియంత్రించేవాడు.

******

917. సత్పదాచార :

సత్పదాచారసాధ్యా పదా సత్యమున్ 

సత్పదాచారసామీప్య సామాన్యమున్ 

సత్పదాచార సారూప్య సత్భావమున్ 

సత్పదాచార సంఘంబు ప్రేమంబుగన్ 

🌿 సరళ భావం..👉 మంచి మార్గంలో (సత్పదాచారం) నడిచేవారుసత్యాన్ని చేరుకుంటారు.👉 ఆ మంచి మార్గానికి దగ్గరగా ఉండటంప్రతి మనిషికీ సాధ్యమే.👉 ఆ మార్గాన్ని అనుసరించేవారిలోమంచి భావాలు సహజంగా వస్తాయి.👉 అలాంటి మంచి మనుషులు కలిసే చోటప్రేమే ప్రధానంగా ఉంటుంది.

*****

: 918. ప్రాణద: మృతులను కూడా బ్రతికించువాడు 

ప్రాణద మృత్యునేస్తమగు పాశము మాయల మార్చ యుక్తిగన్ 

జ్ఞానద ధర్మతత్త్వమును జాగృతి తీరుగ సేవభావమున్ 

మానస ఘోర తాపములు మార్చ ఉషస్సుగ కాల తీరుగన్ 

ప్రాణద యజ్ఞయాగములు పాలన తీరుగ విశ్వ మందునన్ 

🌿 సరళ భావం 

👉 ప్రాణదుడు (దైవం) మృత్యువు వేసే పాశాన్ని కూడాతన మాయతో మార్చి రక్షించగలడు.

👉 అతడు జ్ఞానం ఇచ్చి, ధర్మ మార్గం చూపించి,

మనలో జాగృతి (తెలివి, అవగాహన) కలిగిస్తాడు.

అది సేవాభావంగా మారుతుంది.

👉 మనసులో ఉన్న బాధలు, కష్టాలు అన్నీ

ఉషస్సు (ఉదయం వెలుగు) వచ్చినట్లు తొలగిపోతాయి.

👉 ప్రాణదుడు యజ్ఞాలు, యాగాలు, ధర్మకార్యాల ద్వారాఈ ప్రపంచాన్ని నియంత్రిస్తూ, కాపాడుతూ ఉంటాడు.

*****

 919.ప్రణవ ::ఓంఓం” =సృష్టికి మూలంమనసుకు శాంతిబంధ విమోచనంమౌనానుభవ తత్త్వంసత్యానికి మార్గదర్శి

ప్రణవ నాదము సర్వముందున రమ్యతా భవ సాక్షిగన్

ప్రణవ జ్ఞానము చిత్తశాంతిగ పాశ బంధ మహత్త్యమున్

ప్రణవ తత్త్వము పూర్ణరూపము పాఠ్య మౌను సమర్ధతన్

ప్రణవ బ్రహ్మము సత్యసాధన రక్షసారము మూలమున్

👉 

“ఓం” నాదమే ఈ జగత్తుకు ముందున్నది.అది సర్వసృష్టికి ఆనంద స్వరూప సాక్షి.👉 ప్రణవ జ్ఞానం మనసుకు శాంతిని ఇస్తుంది.జీవితంలోని బంధనాలను (పాశాలను) విడదీయగల శక్తి.👉 ప్రణవ తత్త్వం పరిపూర్ణమైనది.దాన్ని మాటలతో పూర్తిగా చెప్పలేము —మౌనం ద్వారానే గ్రహించగలిగేది.👉 ప్రణవమే బ్రహ్మ స్వరూపం.అది సత్యాన్ని సాధించేందుకు రక్షకమైన మూలతత్త్వం.

*****

 920. పణ: వ్యవహారము సలుపు వాడు 

🌿 920. పణ: (పద్యం)

పణవిధానము లోకసత్యము పాలనత్వము సూత్రమున్

పణ పరస్పర బంధ ధర్మము పాఠ్య మేయగు విశ్వమున్ 

పణ వివేకము న్యాయ మార్గ ము పావనoబగు దర్శకున్

పణవ జీవన నిర్వమూలము కాల నిర్ణయ మార్గమున్

👉 ఈ లోకంలో జరిగే అన్ని వ్యవహారాలేప్రపంచం నడిచే మూల సూత్రం.👉 మనుషుల మధ్య సంబంధాలు అన్నీఈ వ్యవహార ధర్మంపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి.ఇది ప్రపంచానికి ఒక పాఠంలాంటిది.👉 సరైన వ్యవహారం అంటే వివేకంతో, న్యాయంతో ఉండాలి.అది మనకు సరైన మార్గాన్ని చూపిస్తుంది.👉 వ్యవహారమే జీవితాన్ని నడిపించే మూలం.సమయానికి తగినట్లు నిర్ణయాలు తీసుకోవడం కూడాఈ వ్యవహార జ్ఞానంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.

*****

921.ప్రమాణమ్.. రహస్యమైనది విశ్వాసము కలిగించు

పద్యము:
ప్రమాణమ్ స్వానుభవకాల ప్రయాణ మేనున్
సమానమ్ హృద్యకళ గాను ప్రధాన మేనున్
తమాయా మర్మము కలౌను తమంత మేనున్
జమాన తత్త్వము యిదేను జయంబు గానున్
భావ వివరణ
మనిషి జీవితంలో నిజమైన ప్రమాణం (సత్యానికి కొలమానం) బయటివారి మాటలు కాదు; తన స్వానుభవం మరియు కాలప్రయాణం. కాలం గడుస్తూ అనుభవాలు మనకు నిజాన్ని నేర్పుతాయి. మనసుకు హృదయానికి హత్తుకునే కళ, సాహిత్యం, సద్భావం—ఇవి సమానత్వాన్ని కలిగిస్తాయి. అవే మనిషి జీవనంలో ప్రధానమైన విలువల
మాయ, అహంకారం, స్వార్థం—ఇవి మనిషి లోపలే దాగి ఉంటాయి. వాటి మర్మం తెలిసినవాడు తనను తాను అర్థం చేసుకుంటాడు.కాలానికి అనుగుణంగా జీవన తత్వాన్ని గ్రహించినవాడే నిజమైన విజయాన్ని పొందుతాడు. ఇదే యుగధర్మం.
-*****
922..ప్రాణ నిలయ

యాగము యోగ్య ప్రాణ నిలయా మది సర్వము నిత్య సత్యమున్
రాగము తత్వ ప్రాణమయ రమ్యత కూర్ఛ వినమ్రతాయగున్
భాగము విశ్వమాయలుగ బాధ్యత బంధము మోహ తాపమున్
ఈ గణ విద్య ప్రాణ గతి యీశ్వర కల్పన కాల నిర్ణయమ్
మన జీవితం ఒక యాగంలా భావించాలి. మన ప్రాణమే యాగస్థానం, మనస్సు దానికి కేంద్రం. ఈ జీవన యాగంలో నిత్యసత్యాన్ని గ్రహించడమే ముఖ్య లక్ష్యం అని భావం.
జీవితంలో ఉన్న రాగాలు (ఆసక్తులు, అనుభూతులు) తత్వజ్ఞానంతో సమన్వయమైతే జీవితం అందంగా మారుతుంది. ఆ అందం చివరికి **వినమ్రత (నమ్రత)**గా వ్యక్తమవుతుంది.
ఈ ప్రపంచంలో మనకు లభించే పాత్రలు అన్నీ మాయల భాగాలే. బాధ్యతలు, బంధాలు, మోహాలు ఇవన్నీ జీవన తాపాన్ని కలిగించే అంశాలు అని సూచన.
ఈ సమస్త వ్యవస్థ—జీవ గతి, జ్ఞానం, అనుభవం—అన్నీ ఈశ్వర సంకల్పంతో కాల నిర్ణయం ప్రకారం నడుస్తాయి అనే తాత్విక భావం.
*******
923..ప్రాణభృత్.. ప్రాణాన్ని బ్రతికించటానికి అన్నం పెట్టేవాడు

ప్రాణభృత్ హృద్యమై పాలనా యన్నమై
మానభృత్ విద్యయై మార్గ సాధ్యావిధీ
గాన భృత్ తెల్గుగా గమ్యమై జీవమున్
మౌనభృత్ వేదమై మోక్షమే ప్రశ్నగన్
విశ్లేషణ👉 ప్రాణాన్ని నిలబెట్టేది అన్నం — అది హృద్యంగా జీవనానికి ఆధారంమానభృత్ విద్యయై మార్గ సాధ్యావిధీ
👉 మనిషిని నిలబెట్టేది విద్య — అది జీవన మార్గాన్ని చూపుతుంది👉 గానం (సాహిత్యం/భాష) జీవనానికి గమ్యం — “తెలుగు”ని జీవంతో సమానంగా చూపారు
👉 మౌనం వేదంలా మారి, చివరికి మోక్షమే జీవన ప్రశ్నగా నిలుస్తుంది
*****
924. ప్రాణజీవన: జీవులకు జీవన హేతువుగా ప్రణాధులకు రక్షణ కల్పించువాడు

ప్రాణజీవన సర్వ మూలము ప్రాభ వoబగు కర్మగన్
జ్ఞాన విస్తరి మోక్షమైనను జ్ఞప్తి ఎవ్వరి కోరికన్
మౌన దీప్తిగ కాల కర్తగ ము ఖ్య జీవన సేవగన్
ప్రాణ త్యాగము భాష వెల్గుకు పావనoబగు ధర్మమున్
🔹 సరళ భావం👉 జీవనానికి మూలం కర్మ. మన జీవితం మన కర్మలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.👉 జ్ఞానం విస్తరించి మోక్షం దాకా తీసుకెళ్లినా, అది ప్రతి ఒక్కరి కోరిక మీదే ఆధారపడుతుంది.👉 మౌనం ఒక దీపంలా కాలాన్ని నడిపిస్తుంది; అది జీవనానికి ముఖ్యమైన సేవ.👉 భాష కోసం ప్రాణత్యాగం చేయడం — అది పవిత్రమైన ధర్మం.
******
925.తత్వంబీ.. పారామార్థిక సత్యమైన బ్రహ్మము యొక్క వాచకమును నియమించు వాడు
తత్త్వంబీ సమయోగ్యతా భవముగన్ తన్మాయ ఛేదత్వమున్
తత్త్వంబీ సుఖయోగ మార్గమగుటన్ దాహం విధానంబుగన్
తత్త్వంబీ సకలంబు ప్రేమగమకo త్యాగంబు తీరేయగున్
తత్త్వంబీ పరమాత్మ లీలలగుటన్ ధ్యానంబు ధర్మంబుగన్
🔹 సరళ భావం👉 తత్త్వం అంటే సమతా భావం; అది మాయను ఛేదించే శక్తి.👉 తత్త్వం సుఖానికి, యోగానికి మార్గం; అది ఆత్మ దాహాన్ని తీర్చే విధానం.👉 తత్త్వం ప్రేమతో నిండి ఉంటుంది; త్యాగం ద్వారా అది సంపూర్ణమవుతుంది.👉 తత్త్వం పరమాత్మ లీలగా వ్యక్తమవుతుంది; ధ్యానం దాని సాధన.
***+*
926. తత్వ విత్.. తన తప్పు తానే ఎరిగినవారు

తత్వవిత్..సంభవం తక్షణం యోగమున్
సత్వ విత్..విశ్వమున్ సఖ్యతా భవ్యమున్
నత్వ విత్..బంధనం నమ్మకం జీవనం
హత్వ విత్ మూర్ఖతంఆత్మవేదాంతమున్
🔹 సరళ భావం👉 తన తత్వాన్ని (తప్పు–సత్యాన్ని) గ్రహించిన వెంటనే, ఆత్మతో యోగం (అంతరశాంతి) కలుగుతుంది.👉 సత్వగుణాన్ని తెలిసినవాడు ప్రపంచంతో సఖ్యతగా, శుభంగా జీవిస్తాడు.👉 వినయాన్ని తెలిసినవాడు బంధాలను (సంబంధాలను) నమ్మకంతో నిలబెడతాడు — అదే జీవన సారం.👉 మూర్ఖత్వాన్ని (అజ్ఞానాన్ని) నాశనం చేసినవాడే ఆత్మవేదాంతాన్ని గ్రహిస్తాడు.
*******

927.ఏకాత్మా.. చేతన చేతనము గన్నింటికీ తానొక్కడే శశిగానందువాడు
ఏకాత్మా సమగoధమై పరిమళం యేమాయ యేమోహమున్
ఏకాత్మా లత లాసువాసన మయం యేమార్పు యే తీర్పుగన్
ఏకాత్మా కళ రూప నేస్తముగనున్ యేస్వార్ధ నిశ్వాసగన్
ఏకాత్మాహృదయంబుధర్మము గనున్ యేలక్ష్య సాధ్యంబుగన్
🌿 సరళ భావం
అన్ని జీవులు, చలనశీలమైనవి అయినా, వాటి లోపల ఒకే ఆత్మ ఉంది. ఆ ఆత్మే ప్రతి జీవిలో ఉన్న నిజమైన సత్యం. ఈ ప్రపంచంలోని సుగంధాలు, రూపాలు, ప్రకృతి సౌందర్యం అన్నీ మారిపోతున్నవే — అవి మాయతో కూడినవి.
మనసు వాటిని నిజమని భావించి మోహపడుతుంది. కానీ ఆత్మ దృష్టితో చూస్తే అవన్నీ ఒకే తత్వంలో కలిసిపోయినవి.
స్వార్థం, మోహం తొలగితే మనలోని హృదయం ధర్మమార్గంగా మారుతుంది. చివరికి మన జీవన లక్ష్యం ఆత్మసాక్షాత్కారమే అని ఈ పద్యం చెబుతుంది.
👉 “అన్ని ఒకే ఆత్మ; మోహం తొలగితే ధర్మం, ధర్మం ద్వారా లక్ష్యం.”
*****
928. జగన్మా మృత్యు జరాధిగః :: పుట్టుకలేని, గిట్టుట లేని షడ్వికారములకు అతీతమైన వాడు

అనుష్టన్
జగన్మా మృత్యు జరాధిగః సంయుక్త సిఖీభవ
జగన్నాటక విస్తరి జగన్మోహని తత్త్వమే
యుగ యోగ్యతాభవ్యతా యాక్షర సత్యమేయగున్
కాలనిర్ణయ ప్రకృతి ప్రా భవంబు నోర్పు తీర్పున్
అనుష్టుప్ శైలిలో విస్తరించారు.
🌿 సరళ భావం
ఈ జగత్తుకు పుట్టుక లేదు, మరణం లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు.
అంటే షడ్వికారాలకు (జననం, వృద్ధి, మార్పు, క్షీణత, మరణం మొదలైన మార్పులకు) అతీతమైన ఒక పరమ తత్వం ఉంది.
ఈ లోకమంతా ఒక నాటకంలా సాగుతోంది — అందులో జగత్తు ఒక రంగస్థలం, జీవులు పాత్రధారులు. ఆ నాటకాన్ని నడిపేది మోహాన్ని కలిగించే జగత్తు తత్త్వమే అయినా, దాని వెనుక ఉన్నది శాశ్వత సత్యం.
కాలం, ప్రకృతి, సంఘటనలు అన్నీ ఆ పరమసత్యం నియంత్రణలోనే జరుగుతాయి. మనం చూస్తున్న మార్పులన్నీ ఆ శాశ్వత తత్త్వానికి చెందిన బయటి రూపాలు మాత్రమే.
👉 “ఈ జగత్తు మార్పులకు లోనైనా, దాని వెనుక ఉన్న పరమ తత్వం శాశ్వతం, నిరంతరం, అతీతం.”
*****
929. భూర్భు వస్సుస్తరు : సువర్ణ లోకములో పారిజాత వృక్షము వలే ఆశ్రయించిన వారికి ఆశ్రయించువాడు

అనుష్టన్
భూర్భు వస్సుస్తరు స్థిర: సఖ్యతత్వ సుఖంబగు నిర్మర్యాదస్తుపురుషః
పాపాచారసమన్వితః|
మానం న లభతే సత్సు
భిన్నచారిత్రదర్శనః॥
సర్వలక్ష్య సత్యధర్మ విశ్వవ్యాప్తి విశ్వాసమున్
ఈ పరమాత్మ లేదా పరమ తత్వం సువర్ణ లోకంలోని పారిజాత వృక్షంలా ఉంటుంది.
పారిజాత వృక్షం ఎలా తనను ఆశ్రయించిన వారికి కోరిన ఫలాలను ఇస్తుందో, అలాగే ఈ దైవతత్వం తనను ఆశ్రయించిన వారికి ఆశ్రయం, శాంతి, సుఖం ఇస్తుంది.
అయితే, మనసు శుద్ధి లేకుండా, తప్పు మార్గంలో నడిచే వారికి ఆ సత్సంగ సుఖం లభించదు.
సత్పురుషుల సమక్షంలో అహంకారం నిలవదు.
వారి మధ్య నిజమైన ధర్మం, సత్యం మాత్రమే వెలుగులో ఉంటుంది.
ఈ తత్వం అన్ని లక్ష్యాలను, ధర్మాన్ని, విశ్వాసాన్ని సమన్వయం చేసే విశ్వవ్యాప్త శక్తిగా ఉంటుంది.
👉 “సత్యధర్మమయమైన పరమాత్మను ఆశ్రయించినవారికే శాంతి, సుఖం, ఆశ్రయం లభిస్తుంది.”
*****
తార: సంసార సంద్రము నుండి రక్షించు వాడు

930..తార: సంసార సంద్రము నుండి రక్షించు వాడు

తార యుత్తర చేర విత్తుర ధార దత్తుర తత్పరా
ప్రేర ణేత్తర మార మెత్తుర ధీర ధైర్యము తత్పరా
చేర నేస్తర వార వీర శుచిత్ర మో హర తత్పరా
సైర సేవర సర్వ మాయర కైర కావర నేర్పు రా

ధారా దత్తముగా విత్తనం నాటినమాదిరిగా ఆ పరంధాముని ఉత్తరం. ధైర్యము పెంచి ప్రేరణ కల్పించి భయపడని విధంగా సహాయం.* చెలిమి కలిపి శివుని సహాయముతో చక్కటి ఆకర్షణతో నుంచువాడు*స్వవే గొప్పగా, మయాలనుండి తనవంతు సహాయము చేయువాడు.
*****
931. సవితా.. సమస్తము  తానే సృజంచువాడు
సవితా వినయంబు సమాన కళల్
భవితా శుభదంబు భవాత్మ గనున్
నవతా సహనంబు నరాల గతిన్
జవసత్వ విధాన జయంబు గనున్
🌸 సరళ భావం
సవితా (సూర్యుడు)
వినయముతో సమానత్వాన్ని ప్రసరింపజేస్తాడు
భవిష్యత్తుకు శుభఫలితాలను అందించే జీవాత్మగా నిలుస్తాడు
నూతనత, సహనం మనుషుల గమనంలో ప్రేరేపిస్తాడు
శక్తి, సత్వగుణాలతో విజయ మార్గాన్ని చూపిస్తాడు
******
932. ప్రపితామహా.. బ్రహ్మకు కూడా తండ్రి యైనవాడు
ప్రపితామహ

*ప్రపితామహా సమస్త జీవసత్య లోకరక్షా*
*ఓం తత్సదితి నిర్దేశో బ్రహ్మణస్త్రివిధః స్మృతః*
*బ్రాహ్మణాస్తేన వేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ విహితాః పురా*
*కాలప్రకృతిదేహ దాహసృష్టికర్త లోకంబున్*

🌸 పద్య భావం (సరళ వివరణ)
ప్రపితామహుడు
సమస్త జీవసత్యానికి మూలమైనవాడు
లోకాల రక్షణకర్త
“ఓం తత్ సత్” అనే పరమసత్య స్వరూపుడు
వేదాలు, యజ్ఞాలు, బ్రాహ్మణ సంప్రదాయం అన్నీ ఆయన నుండే ఉద్భవించాయి
కాలం, ప్రకృతి, దేహం, సృష్టి అన్నీ ఆయన నియంత్రణలో నడుస్తాయి
****
933..యజ్ఞ: తానే యజ్ఞమై యుండువాడు

యజ్ఞమే తనువై సహాయ సయోధ్యతా భవ దీప్తిగన్
ఆజ్ఞ మూలముగా దహించు యగ్నిగ ఆది మూర్తిగ జ్ఞానిగన్
విజ్ఞతా విజయంబు నిచ్చె సువిద్య సాక్షిగ నిత్యమున్
ప్రజ్ఞతా హృదయంబు సజ్జన పాఠ్య సత్యము తత్త్వమున్
సరళ భావం
యజ్ఞమే తనువుగా ధరించిన పరమాత్మ
సహాయం, సయోధ్య, శాంతి ద్వారా లోకంలో వెలుగుతాడు
ఆజ్ఞ రూపంగా అజ్ఞానాన్ని దహించే అగ్ని స్వరూపుడు
విజ్ఞత, విద్య ద్వారా విజయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు
సజ్జనుల హృదయంలో ప్రజ్ఞగా నిలిచి సత్యతత్త్వాన్ని బోధిస్తాడు
******
934. యజ్ఞపతి.. యజ్ఞమునకు ఫలము నిచ్చువాడు

యజ్ఞపతి సయోధ్యత్వమ్
విజ్ఞత విశ్వంబుగాను విద్యల తీరున్
ఆజ్ఞగ సహనంబు విధీ
ప్రజ్ఞాప్రభవము సమర్థ ప్రావీణ్యతగన్
🌿 సరళ భావం
యజ్ఞపతి సయోధ్య (సమన్వయం) స్వరూపుడు
విజ్ఞానం, విద్యల ద్వారా విశ్వాన్ని నడిపించే శక్తి
ఆజ్ఞ, సహనం ద్వారా విధిని నియంత్రించువాడు
ప్రజ్ఞతో సమర్థత, ప్రావీణ్యం ప్రసాదించువాడు
*******

436..యజ్ఞాoగ.. యజ్ఞములే అవయవములు కలవాడు 

యజ్ఞాoగ స్వర మాధురీ భవముగన్ యానంద విశ్వాస మున్ 

యజ్ఞాoగత్వ పరాత్పరా సహనమున్ యాకాంక్ష విజ్ఞత్వమున్ 

యజ్ఞాoగక్షమవిద్యలేశుభముగన్ ఆశ్చర్య లక్ష్యంబుగన్ 

యజ్ఞాoగభ్రమలజ్వలాసమయమున్ కాలంబు సత్యంబుగన్

🔹 భావం..యజ్ఞంలో ఉన్న ప్రతి భాగం (యజ్ఞాంగం) మధురమైన స్వరంలా ఆనందాన్ని, విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తుంది.యజ్ఞ భావం మనిషిలో సహనం, ఉన్నతమైన ఆలోచన (పరాత్పర తత్త్వం),మంచి లక్ష్యాలపై ఆకాంక్షను, జ్ఞానాన్ని పెంపొందిస్తుంది.యజ్ఞంతో సంబంధమున్న విద్యలు, గుణాలు మనకు శుభాన్ని అందించి,జీవిత లక్ష్యాన్ని ఆశ్చర్యకరంగా, గొప్పగా మార్చుతాయి.జీవితంలో ఉన్న భ్రమలు, అజ్ఞానం కాలంతో కలిసి క్రమంగా తొలగిపోతూ,చివరికి సత్యమే నిలిచిపోతుంది.

******

437

యజ్ఞాంగ సువిధా సహాయ భవమున్ ఆ కాంక్ష ఆత్మీయతా
యజ్ఞాసంభవతా భవామృత సుధా యానంద తత్వార్థమున్ ।
ప్రజ్ఞా ప్రాభవమున్ జయాపరముగన్ ప్రావీణ్య ప్రాధాన్యతన్
సుజ్ఞానంబగు విద్యగా సహ విధీ సూత్రంబు సంతృప్తిగన్ ॥
🌼 పద్య భావం (సరళంగా):
“యజ్ఞాంగుడు” అనగా యజ్ఞంలా సమగ్రతతో, ప్రతి అంగమూ శ్రేయోమార్గానికి ఉపకరించే స్వరూపం.
జీవితం ఒక యజ్ఞంలా ఉండాలి — అందులో సహకారం, ఆత్మీయత, కాంక్షల శుద్ధి అవసరం.
అప్పుడు జీవితం భవామృత సుధగా మారి, ఆనంద తత్త్వాన్ని అందిస్తుంది.
ఆ స్థితిలో ప్రజ్ఞ (జ్ఞానం) వికసించి, విజయానికి మార్గం చూపుతుంది.
చివరకు అది సుజ్ఞానం, విద్య, విధి సూత్రాలు అన్నీ కలిసిన సంపూర్ణతగా, సంతృప్తిని అందిస్తుంది.
*****
438..యజ్ఞభృత్.. యజ్ఞమును భరించు వాడు

యజ్ఞభృత్ జీవనo యానతీ వీక్షణమ్
యజ్ఞరూప స్థితీ యుక్తి భావామృతమ్ ।
యజ్ఞ ప్రావీణ్యతా యుక్త ధర్మార్థమున్
యజ్ఞ విశ్వార్థమున్ యుక్తి యోగామృతమ్ ॥
🌼 సరళ భావం:
“యజ్ఞభృత్” అనగా — జీవనాన్ని యజ్ఞంగా భరించి నడిపించేవాడు.
జీవితం ఒక యాత్రగా, యజ్ఞమయ దృష్టితో చూడాలి.
ఆ స్థితిలో మన జీవనం **యుక్తి (సరైన మార్గం)**తో నిండిన భావామృతంగా మారుతుంది.
యజ్ఞస్వరూపమైన కర్మలో నైపుణ్యం పెరిగితే, అది ధర్మార్థ సాధనకు దారి తీస్తుంది.
చివరకు అది సమస్త జగత్తు హితం కోసం, యోగామృతమైన జీవన మార్గంగా పరిణమిస్తుంది.
****
439.

ద్యజ్ఞకృత్.. సృష్టి ఆరంభమునుండి అంతమువరకు యజ్ఞము జేయువాడు

ద్యజ్ఞకృత్ ద్వందమై ధన్యతా భాగ్యమై
ద్యజ్ఞకృత్ విశ్వమై ధర్మమై సఖ్యతా ।
ద్యజ్ఞకృత్ విజ్ఞబోధత్వమున్ విద్యగన్
ద్యజ్ఞకృత్ స్నేహసంధాయిణీ మిత్రగన్ ॥
🌼 సరళ భావం:
“ద్యజ్ఞకృత్” అనగా — సృష్టి ఆరంభం నుండి అంతం వరకు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేవాడు.
జగత్తులో కనిపించే ద్వంద్వాలు (సుఖ–దుఃఖాలు) కూడా ఆయన యజ్ఞంలో భాగమే; అవి చివరికి ధన్యత, భాగ్యం వైపు నడిపిస్తాయి.
ఆయన స్వరూపమే విశ్వం, అదే ధర్మం, అదే జీవుల మధ్య సఖ్యత.
ఆయన ద్వారా విజ్ఞానం, జ్ఞానబోధ ఉద్భవించి, విద్యగా వికసిస్తుంది.
చివరికి ఆయన స్నేహాన్ని కలిపే శక్తి, సమస్తులను మిత్రభావంతో ఏకం చేసే తత్త్వం.
*****

440

యజ్ణీ.. యజ్ఞముల శేషి యైనవాడు
యజ్ఞీ జీవన యజ్ఞమున్ సమరమున్ యుక్తంబు శక్తిత్వమున్
యజ్ఞీ కర్మఫలాధిపున్ ఫలముగన్ యన్మాయ ధర్మార్థమున్ ।
యజ్ఞీ సర్వ సమర్పణామయముగన్ స్వీకార సంభావ్యతన్
యజ్ఞీ యజ్ఞమయ స్వరూప యుగమున్ యాకాంక్ష లోకంబుగన్ ॥
🌼 సరళ భావం:
“యజ్ఞీ” అనగా యజ్ఞముల స్వామి, యజ్ఞఫల భోక్త.
జీవితం ఒక యజ్ఞమూ, ఒక సమరమూ; అందులో సరైన శక్తి, యుక్తి అవసరం.
మన కర్మల ఫలానికి అధిపతి ఆయన; ధర్మార్థమయ జీవనమే నిజమైన ఫలం.
సమస్త సమర్పణలను స్వీకరించే పరమాత్మస్వరూపుడు.
యుగయుగాలపాటు యజ్ఞమయ స్వరూపంగా నిలిచి, లోకానికి ఆశయంగా, లక్ష్యంగా వెలుగుతాడు.
🌺

 941..యజ్ఞసాధన.. యజ్ఞమును సంప్రాప్తి సాధనము గలవాడు 

🌿 పద్యం:

యజ్ఞసాధనౌనునిత్యమై యనంత యోగ్యతన్

ప్రజ్ఞ పాఠ్యమౌను నిత్యమై ప్రభావ భాగ్యమున్

విజ్ఞతాభవంబు తీరుగన్ వినమ్ర తాభవమ్

యజ్ఞసాధ్యమేను విద్యగన్ రకంబు కాదుగన్

🌸 సరళ భావం:

→ యజ్ఞసాధన (సత్కర్మ/సమర్పణ భావం) నిత్యంగా ఉంటే అపారమైన యోగ్యత కలుగుతుంది.

→ అది ప్రజ్ఞగా (జ్ఞానంగా) మారి, జీవితం ప్రభావవంతంగా, భాగ్యవంతంగా మారుతుంది.

→ నిజమైన విజ్ఞానం చివరికి వినయాన్ని కలిగిస్తుంది

→ అసలు విద్య అనేది యజ్ఞసాధన ద్వారానే సిద్ధిస్తుంది; అది వేరే రకంగా కాదు.

****

 942.యజ్ఞాంత కృత్.. యజ్ఞము ద్వారా తన తత్త్వమును తెలుపు వాడు 

🌿 పద్యం:

యజ్ఞాంత కృత్ మనసు భావ యనంత మేనున్

సుజ్ఞాణ కృత్ వినయ మోక్షజ శాంతి భావమ్

విజ్ఞాన కృత్ గణము తీరు వినమ్రతాభవమేనున్

యజ్ఞాంత కృత్ సహజ లక్ష్య సహాయ మేనున్

🌸 సరళ భావం:

→ యజ్ఞస్వరూపుడు మనసులో అనంతమైన భావాన్ని వెలిగిస్తాడు.

→ శ్రేష్ఠ జ్ఞానం వినయాన్ని కలిగించి, మోక్షస్వరూపమైన శాంతిని అందిస్తుంది.

→ విజ్ఞానం పెరిగేకొద్దీ వినమ్రతే నిజమైన లక్షణంగా మారుతుంది.

→ యజ్ఞస్వరూపుడు మన సహజ లక్ష్యాన్ని చేరేందుకు సహాయపడే దైవతత్వం.

: 943. యజ్ఞగుహ్యం.. యజ్ఞ రహస్వాలు నెరింగింప చేయు వాడు 

🌿 పద్యం 

యజ్ఞగుహ్య తత్త్వమున్ సహా యథార్థ బోధకున్

యజ్ఞసుజ్ఞ దీపమున్ సుధా యశస్సు చిత్తమున్

యజ్ఞవిజ్ఞ మార్గమున్ సుధీ యనంత కాంతిగాన్

యజ్ఞగుహ్యుడౌను యోగ్యతా సకాల దాయకున్

🌸 సరళ భావం:

→ యజ్ఞ రహస్య తత్త్వాన్ని యథార్థంగా బోధించే వాడు.

→ శ్రేష్ఠ జ్ఞానదీపంతో మనస్సులో అమృతమయమైన యశస్సును వెలిగిస్తాడు.

→ విజ్ఞాన మార్గంలో నడిపి అనంతమైన జ్ఞాన కాంతిని ప్రసాదిస్తాడు.

→ యజ్ఞగుహ్యుడు సమయోచితంగా యోగ్యతను ప్రసాదించే దైవతత్వం.

*****

[: 944.. అన్నం.. అన్నము వలె అనుభవించువాడు 

🌿 పద్యం

అన్నం సాధ్యత లక్ష్య సాధనలుగన్ మానంద మూర్తిత్వమున్

అన్నం విద్యలగన్ పరంకృతిగనున్ మాకాంక్ష చిత్తంబుగన్

అన్నంబున్ పరిపూర్ణతాభవముగన్ ఆశ్చర్య చైతన్యమున్

అన్నం ఆత్మసహాయమున్ సకలమున్ సామర్థ్యమన్నంబుగన్

🌸 సరళ భావం:

→ అన్నం (ఆహారం/ఆధారం) మన లక్ష్యసాధనకు బలం ఇచ్చి, ఆనందస్వరూపాన్ని కలిగిస్తుంది.

→ అన్నమే విద్యకు మూలం; అది మన ఆశయాలను నిలబెట్టే చిత్తస్థితి.

→ అన్నం ద్వారా జీవితం పరిపూర్ణతను, చైతన్యాన్ని అనుభవిస్తుంది.

→ అన్నమే ఆత్మకు సహాయకారి; అన్ని సామర్థ్యాలకూ మూలాధారం.

****

[ 945. అన్నాద.. తనను అనుభవించినవానికి అనుభోగ్యముగా అనుభవించువాడు 

🌿 పద్యం 

సకలమన్నాద కళలుగా సాధుబుద్ధి

ప్రకటిత భవభావముగన్ ప్రతిభ ప్రగతి

అకులిత అణుకువ శుభము ఆత్మగళము

వికసిత విపులంగానులే విద్యలయలు

🌸 సరళ భావం:

→ అన్నాద స్వరూపం అన్ని కళలలోనూ, సద్బుద్ధిగా వ్యక్తమవుతుంది.

→ జీవన భావాలను వ్యక్తం చేస్తూ ప్రతిభను అభివృద్ధి చేస్తుంది.

→ ఆ దైవానుభవం మనలో అణుకువను, శుభతను, ఆత్మస్వరాన్ని కలిగిస్తుంది.

→ అది విస్తరించి జ్ఞానంగా, విద్యగా వికసిస్తుంది.

****

946. ఏవచః” నామార్థానికి (పరమ వాక్య స్వరూపుడు / వాక్యములలో వ్యక్తమయ్యే తత్త్వం

ఏవవాచః స్వరూపోఽసౌ సత్యవాక్యప్రకాశకః।

దేవవాక్యప్రబోధశ్చ దివ్యజ్ఞానప్రదాయకః॥

భావవాక్యార్థబోధశ్చ భవ్య తత్త్వప్రకాశకః।

ఏవవాచః స దేవోఽయం మోక్షమార్గప్రదాయకః॥

తెలుగు భావం:ఏవచః” అంటే వాక్యరూపంలో వ్యక్తమయ్యే పరమతత్త్వంసత్యవాక్యాలను ప్రకాశింపజేసేవాడుదైవ వాక్యాల ద్వారా జ్ఞానాన్ని బోధించేవాడుచివరకు మోక్షమార్గాన్ని చూపించే వాడు

******

947. ఆత్మయోని.. పాలలో చెక్కెరలా తన్ను ఆరాధించే వారిని తనలో కలుపు కుంటాడు.

ఆత్మయోనిసన్నిధానమున్ అనంత యోగ్యతన్
ఆత్మయోనిలీనమౌకళా సహాయ మార్గమున్
ఆత్మయోనినిత్య సత్యమౌ ధరాత లంబునన్
ఆత్మయోనిసఖ్యతాభవా సమర్ధతాయగున్
సరళ భావం:
ఆత్మయోని (పరమాత్మ) సన్నిధిలో ఉన్నవారికి అపారమైన యోగ్యత కలుగుతుంది.
ఆయనలో లీనమవడం ద్వారా జీవితం సరైన మార్గంలో సాగుతుంది.
ఆత్మయోని నిత్యసత్యంగా ఈ భూమిలోనే అనుభవించగల తత్త్వం.
ఆయనతో సఖ్యత (ఏకత్వ భావం) కలిగితే జీవితం సంపూర్ణంగా, సమర్థంగా మారుతుంది.
*†****
448.స్వయంజాత: తనసంకల్పము చేతనే అవతరించువాడు

స్వయంజాత దీక్షా స్వధర్మార్ధ దక్షా
ప్రియంజాత లక్ష్యా రమాదీప్త  తేజా
వ్యయంజాత యుక్తా వ్యధాధర్మ ముక్తా
స్వయంజాత రక్షా స్వకర్మ జాత భుక్తా

సరళ భావం:
తన సంకల్పంతో స్వయంగా అవతరించే వాడు — ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు సిద్ధంగా ఉంటాడు.
తన లక్ష్యం స్పష్టంగా ఉండి, లక్ష్మీ కాంతితో ప్రకాశించే తేజస్సుతో వెలుగుతాడు.
యోగంతో యుక్తుడై, బాధలు మరియు అధర్మం నుండి విముక్తిని కలిగిస్తాడు.
తానే రక్షకుడై, ప్రతి ఒక్కరి కర్మఫలాన్ని అనుభవింపజేస్తాడు.
*****
449.వైఖాన.. భక్తుల యొక్క సంసార దుఃఖమును చీల్చి తొలగించువారు

వైఖాన మార్గసుభధంబు వరాల జల్లుల్
వైఖాన భక్త ప్రభవంబు శరణ్యమేనున్
వైఖాన లక్ష్యము వినమ్ర జయంబుగానున్
వైఖాన చిత్త సతతంబు వనస్పతేనున్
సరళ భావం:
వైఖాన మార్గం శుభప్రదమై, వరాల వర్షంలా కృపను ప్రసాదిస్తుంది.
వైఖాన భక్తి గొప్పది; అది శరణాగతికి ఆశ్రయంగా ఉంటుంది.
వైఖాన మార్గాన్ని లక్ష్యంగా తీసుకుంటే, వినయం ద్వారా విజయాన్ని పొందుతారు.
వైఖాన చిత్తం ఎల్లప్పుడూ ప్రకృతి (వనస్పతి)తో ఏకత్వంగా, స్థిరంగా ఉంటుంది.
*†***
950..సామగాయన.. మధువుని అశ్వాధించి సామగానము చేయువాడు

సామ గాయన సఖ్యతాభవ సంభవార్దిగ నిత్యమున్
ప్రేమ తత్త్వము విశ్వ మాయల రమ్యతేయగు సత్యమున్
క్షేమలక్ష్యము శాంతి దూతగ కీలకంయగు ధర్మమున్
సామదానము కర్మయోగము సంతసంబగు జీవనమ్
🌿 భావం:
సామగానము చేసే వాడు (సామగాయనుడు) సఖ్యత, శాంతి, ప్రేమలను ప్రసరింపజేసే వ్యక్తి. అతని గానం మధువులా మాధుర్యమును అందిస్తూ జీవనానికి ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
ప్రేమతత్త్వమే విశ్వంలో ఉన్న మాయలన్నిటికీ అసలు సత్యం; అదే జీవన సౌందర్యానికి మూలం. శాంతిని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న జీవితం ధర్మమనే కీలకతత్వంతో నడుస్తుంది.
“సామ, దానం” వంటి సత్సిద్ధాంతాలు, కర్మయోగం—ఇవి అన్నీ కలసి జీవనాన్ని సంతోషమయం చేస్తాయి.
*****
951.దేవకీ నందన.. మహావైభవము గలవాడు

దేవకీ గర్భసంభవ దివ్య తేజ
నందగోకుల నందనో నవరసమయ
లీలల లలిత కౌస్తుభ నిగ్రహంబు
దేవకీనందనందన దివ్య దీప
🌿 భావం:
దేవకీ గర్భంలో అవతరించిన శ్రీకృష్ణుడు దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశించినవాడు. నందగోకులంలో పెరిగి, అందరికీ ఆనందాన్ని పంచిన నవరసమయ స్వరూపుడు.
ఆయన లీలలు లలితమైనవి, మాధుర్యభరితమైనవి. కౌస్తుభమణి వంటి దివ్య ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, లోకాల్ని ఆకర్షించే మహిమగలవాడు.
అటువంటి దేవకీనందనుడు లోకానికి ఒక దివ్య దీపంలా—జ్ఞానం, ఆనందం, ధర్మం ప్రసరింపజేసే పరమాత్మ.
****
952. స్ప్రష్టా :: సమస్త లోకములను సృజించు వాడు

స్ప్రష్టాకావ్యమనేది జీవనముగన్ సద్భావ విశ్వాసమున్
పుష్టీకామ్యముగాను సంపదగనున్ పూజ్యంబు ధర్మార్ధిగన్
స్ప్రష్టాసక్యత గాను గమ్యమగుటన్ రమ్యత్వ మూలమ్ముగన్
స్ప్రష్టాసర్వముగానుశాంతి జయమున్ సామర్ధ్య సంతోషమున్
భావ వివరణ:
“స్ప్రష్టా” — సృష్టికర్త. సమస్త లోకాలను సృజించే పరమాత్మ.
జీవితం ఒక కావ్యంలాంటిది; ఆ సృష్టికర్త అనుగ్రహంతో అది సద్భావం, విశ్వాసం మీద నడుస్తుంది. ఆ విశ్వాసమే జీవనాన్ని పుష్టిపరచి, సంపదను, ధర్మాన్ని పూజ్యంగా నిలబెడుతుంది.
సృష్టికర్తతో సఖ్యత (ఆత్మసంబంధం) కలిగితేనే జీవన గమ్యం స్పష్టమవుతుంది. అదే జీవన రమ్యతకు మూలకారణం.
చివరగా, సృష్టికర్త సర్వాంతర్యామిగా ఉండి, శాంతి, జయం, సామర్థ్యం, సంతోషం—all ఇవన్నీ ఆయన అనుగ్రహంగా మన జీవితంలో ప్రసరింపజేస్తాడు.
******
953. క్షితీశ.. భూమికి ప్రభువైనవాడు

క్షితీశ సంభవంబుగాను కీలకంబుగానగున్
నితాంత సేవభావమేను నీడతత్బవంబుగన్
స్వతంత్ర సఖ్యతాక్షమార్థి సాహసంబుతీరుగన్
క్షితీశలక్ష్యమేజగంబు క్షేమతన్మయంబుగన్
భావ వివరణ:
“క్షితీశ” — భూమికి ప్రభువు, రాజు. ఆయన ఉనికి సమాజ నిర్మాణానికి కీలకమైనది. రాజు కేవలం అధికారముగలవాడు కాదు; ఆయన సేవాభావంతో ప్రజలకు నీడలాంటివాడు.
నిజమైన క్షితీశుడు స్వతంత్రతతో పాటు సఖ్యతను కాపాడుతూ, క్షమా గుణంతో, ధైర్యసాహసాలతో పాలన సాగించాలి.
అలాంటి రాజుని లక్ష్యం మొత్తం జగత్తు క్షేమమే. ప్రజల సంక్షేమం, శాంతి, సమత—ఇవే అతని ధ్యేయాలు.
*****
954..పాపనాశన.. పాపమును నాశనము చేయువాడు

తనమున పాపనాశన నితాంత గుణంబు తపంబు మూలమున్
మనమున పాపనాశన సమాంతరభాగ్యతభావమేయగన్
క్షణమున పాపనాశన సకామ్య విధాన శుభంబుగాయగన్
గుణమున పాపనాశనసూత్ర పధంబు సకాల ధర్మమున్
భావ వివరణ:
మనిషి తన స్వభావాన్ని (తనము) శుద్ధి చేసుకుంటూ, తపస్సు ద్వారా ఉన్నత గుణాలను పెంపొందిస్తే—అదే పాపనాశనానికి మూలం అవుతుంది.
మనసులో పాపనాశనం అంటే, శుభభావాలు, సద్గుణాలు పెంపొందడం. అలా అంతరంగంలో మార్పు వస్తేనే నిజమైన భాగ్యం లభిస్తుంది.
క్షణక్షణమూ శుభకార్యాల ద్వారా, నియమబద్ధమైన జీవన విధానంతో పాపాలు క్రమంగా తొలగిపోతాయి.
చివరగా, సద్గుణాల ఆధారంగా నడిచే ధర్మమార్గమే పాపనాశనానికి సరైన సూత్రం. అది సమయానుకూలంగా మన జీవితాన్ని శుభమయం చేస్తుంది.
******
955.శంకభృత్.. పంచాభూతములకు ఆది యైన అహంకారాత్మాకముగ పాంచజణ్యమను శంఖము ధరించినవాడు

శంకభృత్ సుధామృతంబుగన్ సమర్ధ తాభవమ్
శంకభృత్ సహామదంబుగన్ శాంతి సౌఖ్యతేయగున్
శంకభృత్ సువిద్య నేస్తమున్ సాదుతత్వమేనగన్
శంకభృత్ ప్రధాన భవ్యతా క్షమoబు కర్తగన్
గురుభ్యో నమః 🙏
భావ వివరణ:
“శంకభృత్” — పాంచజన్య శంఖాన్ని ధరించిన పరమాత్మ. ఆ శంఖనాదం సుధామృతంలా జీవనానికి శక్తి, సామర్థ్యాన్ని ఇస్తుంది.
ఆ శంఖధ్వని అహంకారాన్ని తగ్గించి, శాంతి, సౌఖ్యాలను ప్రసాదిస్తుంది. అంతరంగంలో మదాన్ని శమింపజేసి, సమతను కలిగిస్తుంది.
సువిద్య, సత్సంగం, సద్గుణాల పట్ల ప్రేమను పెంచి, సాదుతత్వాన్ని మనసులో స్థిరపరుస్తుంది.
చివరగా, శంకభృత్ స్వరూపం భవ్యత్వం, క్షమాగుణం, ఉన్నత జీవన విధానానికి ప్రేరణగా నిలుస్తుంది.
******

 

 

*****

803..గుణభృత్.. సంకల్ప మాత్రమే చేత సమస్తమును ధరించగల ఈ సత్యముగలవాడు 

గుణభృత్ సమరంబు గుణాన్వితగన్ 

ఋణభృత్ సహ మార్గరసామదిగన్

తృణభృత్ విధివాక్య దృఢా మలుపుల్ 

క్షణభృత్ నిజగమ్య కళామయమున్ 

గుణభృత్ – సరళ భావం:సర్వ గుణాలను ధరించి, సంకల్పమాత్రంతో జగత్తును నిలుపుకొనువాడు గుణభృత్. జీవన సంగ్రామంలో సద్గుణాల ద్వారానే రక్షణ కలుగుతుంది. మనుష్యుడు తన కర్తవ్యాలను నెరవేర్చుకుంటూ ధర్మమార్గంలో నడవాలి. చిన్నదైనా, పెద్దదైనా సమంగా చూసే సమత్వ భావం అవసరం. ప్రతి క్షణాన్ని సార్థకంగా మార్చుకుంటూ, నిజమైన గమ్యాన్ని చేరే జీవనమే శ్రేయస్సుకు దారి తీస్తుంది.

ఇది సంక్షిప్తంగా, స్పష్టంగా ముద్రణకు అనుకూలంగా ఉంటుంది 🙏🌹

******

 804. నిర్గుణ.. గుణములేనివాడు 

నిర్గుణ సత్యవాక్కుల వినీలము నందున సర్వ వ్యాప్తిగన్ 

నిర్గుణ దీక్ష దక్షతగ నిర్మల హృద్య పరం పరాత్మగన్ 

నిర్గుణ వాయుయంబరము నీరుగ యగ్నిగ పృద్వి నందునన్ 

నిర్గుణ శక్తియుక్తిగను నీడల తీరున తృప్తినందునన్ 

“నిర్గుణ” భావాన్ని సమగ్రంగా ఆవిష్కరించారు.

సరళ భావం :గుణాలకు అతీతుడై, సర్వవ్యాపిగా ఉన్న పరమాత్మనే నిర్గుణుడు. నిర్మలమైన తత్త్వస్వరూపంగా, హృదయంలో అనుభవించదగిన పరబ్రహ్మ. వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, భూమి వంటి సమస్త భూతాలలో ఆయన విస్తరించి ఉన్నాడు. గుణరహితుడైనప్పటికీ, సమస్త శక్తుల మూలంగా ఉండి, జీవులకు అంతరాంతర సంతృప్తిని ప్రసాదిస్తాడు.

*****

 805.మహాన్.. ఉత్కృష్టుడు.. అనుసిద్ధిగలవాడు 

మహాన్ ముభావము సమర్ధ మహత్త్యమేనున్ 

మహాన్ విధానము గుణంబు మనంతమీనున్ 

మహాన్ నిదానము ప్రకార మనస్సు గానున్ 

మహాన్ విచిత్రము సుచిత్త మయంబుగానున్ 

సరళ భావం..అత్యున్నత స్వరూపుడై, సమస్తానికి ఆధారమైనవాడే మహాన్. ఆయన భావం మహత్తరమైనది, కార్యవిధానం అనంత గుణములతో నిండి ఉంటుంది. సృష్టి, స్థితి మొదలైన ప్రక్రియలకు మూలకారణుడై, మనస్సుకు ఆత్మస్వరూపంగా అనుభవింపబడతాడు. విచిత్రమైన జగత్తులో సుచిత్తులకు తన మహిమను తెలియజేసే పరమాత్మయే మహాన్.

*****

 806.అదృతః.. ఎవరి చేత కట్టుబడని వాడు

అదృత సఖ్యతా భవభావ ఆత్మ తత్వ 

సదృత సహనంబు సద్భావ సంఘ శక్తి 

విదృత వివరంబు విశ్వాస విస్మయంబు 

అదృత ఆత్మీయతల మధ్య ఆత్మ ప్రభవ 

సరళ భావం.. ఎవరి ఆధీనంలోనూ లేకుండా, స్వతంత్ర స్వరూపుడై ఉన్నవాడే అదృతః. సఖ్యత, భవభావాలన్నిటికి అతీతుడై, ఆత్మతత్త్వంగా వెలసి ఉంటాడు. సత్సంగంలో సహనం, సద్భావం ద్వారా ఆయన శక్తి అనుభవించబడుతుంది. విశ్వాసంతో పరిశీలించినవారికి ఆయన వైశాల్యం ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది. అన్ని ఆత్మీయ సంబంధాలకు అతీతంగా, స్వయంగా ప్రకాశించే ఆత్మస్వరూపుడే అదృతః.

****

 807..స్వదృత.:: స్వాభావిక ఐశ్వర్యము గలవాడు 

స్వదృత చక్రధారి సమయపాలకగతి 

భదృత క్రతువు లెల్ల భాగ్య మయము 

న్యదృత ధాత వ్రాత న్యాయ కర్మ కళలు 

ప్రదృత జగతి నందు ప్రభల విద్య 

సరళ భావం.. స్వభావసిద్ధమైన ఐశ్వర్యంతో, సమస్తాన్ని నియంత్రిస్తూ కాలాన్ని సమన్వయపరచువాడే స్వదృతుడు. యజ్ఞాలు, కర్తవ్యాలు అన్నీ ఆయన కృపతో భాగ్యమయంగా ఫలిస్తాయి. సృష్టి నియమాలను స్థాపించి, న్యాయబద్ధమైన కర్మలను నిర్వహించేవాడు ఆయనే. జగత్తంతటా వ్యాపించి, జ్ఞానం, విద్యలను వెలిగించేవాడు స్వదృతుడు.

******

 808..స్వాస్య: ఎల్లప్పుడూ ఆవిర్భావములో ఐశ్వర్యము కల్పించువాడు 

పద్యం: స్వాస్యసఖ్యత సృష్టి లక్ష్యము సర్వసంపద మూలమున్

స్వాస్య కల్పనమేత సౌఖ్యము సాధ్యమవ్వ పరంబుగన్

స్వాస్య శోభిత లోక శ్రేయత శ్వాస మార్గత సంభవమ్

స్వాస్య నిత్య ప్రబోధ సత్స్వము సాక్షిగా విధి రూపమున్

సరళ భావం (ముద్రణకు):సృష్టి లక్ష్యం, సర్వసంపదల మూలం స్వాస్యుడే. ఆయన సంకల్పంతోనే సౌఖ్యాలు కలుగుతాయి. జగత్తు శోభతో, శ్రేయస్సుతో నడవడానికి ఆయన శక్తి కారణం. జీవశ్వాసలోనూ ఆయన ఉనికి ఉంది. నిత్యం జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ, సత్యస్వరూపంగా సాక్షిగా నిలిచే పరమాత్మయే స్వాస్యుడు.

*****

 809.ప్రాగ్వoశ: నిత్య సూరు లకు కూడా ఉత్పత్తి చేయువాడు 

పద్యం: ప్రాగ్వంశ విశ్వస విశాల ప్రభావ గమ్యమ్

ప్రాగ్వంశ విస్మయ శుభంబు ప్రధాన కాలమ్

ప్రాగ్వంశ చిన్మయ సుఖాల ప్రవీణ మార్గమ్

ప్రాగ్వంశ సఖ్యత నిదాన ప్రణీత భావమ్

సరళ భావం.. నిత్యసూరులకుకూడా మూలకారణుడై, విశ్వానికి ఆది స్వరూపుడే ప్రాగ్వంశుడు. ఆయన ప్రభావం విశాలమై, కాలానికి కూడా ఆధారంగా నిలుస్తుంది. చైతన్యమయమైన ఆనందానికి దారి చూపే మార్గాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. సఖ్యత, సమన్వయం, శాంతి వంటి గుణాలకు మూలకారణుడై, సృష్టికి ప్రణేతగా ఉన్నవాడే ప్రాగ్వంశుడు.

******

: 810.. వంశవర్ధనః అంటే —

మంచివారి వంశాన్ని, సత్సంప్రదాయాలను, ధర్మాన్ని పెంచి కాపాడేవాడు.

నిత్యము వంశవర్ధనగ నీడల తీరుగ విశ్వ మాయగన్ 

సత్యపు వాక్కు హృద్యపర సఖ్యత ధర్మము కర్మ మూర్తిగన్

ముత్యము మాదిరేబ్రతుకు ముఖ్య ముభావము నమ్మకాలమున్ 

వ్యత్యము లేనిజీవన సవారి గనౌను సవిద్య తీరుగన్ 

 సరళంగా:దేవుడు సత్యం, ధర్మం ఉన్నవారిని కాపాడి వారి వంశాన్ని అభివృద్ధి చేస్తాడు.మంచి మాటలు, స్నేహం, నమ్మకం — ఇవే జీవనానికి బలం.జీవితం విలువైనది; దాన్ని సద్గుణాలతో నడిపితే సాఫీగా సాగుతుంది.🌹 ఒక వాక్యంలో:ధర్మంగా జీవించినవారి వంశాన్ని దేవుడు నిలబెడతాడు.

******

: 811. భారభృత్ అంటే —

లోకమంతటి భారాన్ని మోయువాడు, భక్తుల కష్టాలను భరించువాడు.

భారమనస్సుమోసెభూతభవబంధ విపాకములన్ సమర్ధతన్

ధీరతతోడు ధర్మమగు దేహపు దాటి దయారసాస్వమున్

సారమునెంతనన్ననుసుభాగ్య శుభోదయ సర్వ కాలమున్

శ్రీరమ వల్లభామదియు శ్రీకర వాంఛలు తీర్చగల్గగన్

సరళ భావము:భగవంతుడు భూతభవిష్యత్ కర్మల వల్ల కలిగే భారాన్ని భరిస్తాడు.ధర్మంతో, దయతో మన కష్టాలను తగ్గిస్తాడు.ఎప్పుడైనా ఆయన కృప ఉంటే శుభం కలుగుతుంది.ఆయనను ఆశ్రయించినవారి కోరికలను తీర్చుతాడు.మన జీవితభారాన్ని తాను మోసి, శుభమార్గం చూపువాడే “భారభృత్”.

******

 812.కథిత.. సర్వం సిద్ధ పరమాత్మ 

కథిత సర్వమనోభవామృత కామ్యలక్ష్య శుభంబుగన్

వ్రథిత సార్ధక వ్యర్థమైనను వాక్కులౌను సహాయమున్

శృథిత దేహము దాహ తృప్తియు దృష్టి బిగింపుగన్

మథన రూప సుదీర్ఘ శాంత సమాన్యతా స్వమృతంబుగన్

సరళ భావము:చెప్పబడిన జ్ఞానం మనసుకు అమృతంలా, శుభ గమ్యాన్ని చూపుతుంది.మాటలు కొన్నిసార్లు వ్యర్థంగా కనిపించినా, అవి ఉపయోగపడవచ్చు.దేహం సడలినా, తృప్తి–నిగ్రహంతో దృష్టిని నిలబెట్టాలి.జీవితం ఒక మథనం; ఆ మథనంతో శాంతి, సమత్వం అనే అమృతం లభిస్తుంది

****

813. యోగి” అనగామనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకునిఆత్మతో ఐక్యమై ఉన్నవాడు.విష్ణు నామార్థంలో:సర్వాన్ని తనలో ఏకీకరించి,యోగమార్గాన్ని తెలిసినవాడు, యోగులకు ఆధారమైనవాడు — అదే యోగీ.సరళంగా:తనలో తానే స్థిరంగా ఉండి,లోకాన్ని సమంగా చూడగలవాడే “యోగి”.

యోగీ శుమార్గ ప్రభవంబు యెకత్వమేనున్

యోగార్ధ యోగ్యత సమర్ధ యుగంబుగానున్

యోగాత్మ జీవుల సహాయ యశస్సు గానున్

యోగంబువిద్యల సమత్వ యనంతమేనున్

భావం.. యోగి అనగా శుభమార్గానికి మూలమైనవాడు; ఏకత్వ భావాన్ని బోధించేవాడు.యోగానికి సంబంధించిన అర్థం, అర్హత, సమర్థత—all కలిసిన సమగ్ర స్వరూపమే యోగి.ఆయన యోగాత్మగా సమస్త జీవులకు సహాయకుడై, కీర్తిని ప్రసాదించేవాడు. యోగం అనేది సమత్వాన్ని బోధించే అనంతమైన విద్య — దానికే యోగి ప్రతిరూపం.

******

814..యోగీశ:యోగీశుడు అనగాయోగులకు నాయకుడు, మోక్షమార్గదర్శి,సత్యధర్మ ప్రబోధకుడు — జీవనాన్ని యోగమయంగా మార్చేవాడు.

యోగీశాజయంగళoబువిధిగన్ యోగ్యంబు తీరేయగున్ 

యోగీ విద్యల ధారతత్త్వము గనున్ మోక్షంబు దారేయగున్ 

యోగీగమ్యము సర్వరక్షణగనున్ ఔనత్య లక్ష్యంబుగన్ 

యోగీస్వేచ్ఛగ సత్యధర్మ మగుటన్ యోగంబు జీవంబుగన్ 

సరళ భావం:యోగులలో అధిపతియైన యోగీశుడు, విజయాన్ని ప్రసాదించేవాడు; జీవితం సార్థకమయ్యే మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.యోగ విద్యల సారాన్ని అందించి, మోక్షానికి దారితీసే తత్త్వాన్ని తెలియజేస్తాడు.సర్వజీవులకు రక్షకుడై, ఉన్నతమైన లక్ష్యాన్ని నిర్దేశిస్తాడు.సత్యధర్మమును స్వేచ్ఛగా ఆచరింపజేసి, యోగమే నిజమైన జీవనమని బోధిస్తాడు.

****:

815. సర్వకామద:సర్వకామదుడు అంటేకోరికలను నెరవేర్చేవాడు మాత్రమే కాదు,జీవితానికి కావలసిన సంపద, ధర్మం, సహనం, శ్రేయస్సు—all సమయానుసారంగా ప్రసాదించేవాడు.

సర్వకామద దృష్టిసంపద సఖ్యతా భవసిద్ధిగన్

సర్వలోక హితంబుమూలము సాగరo కరుణింపుగన్

సర్వభూతహృదంబు తత్త్వముసాక్షిగా సహనంబుగన్

సర్వకామద కాలనిర్ణయ శ్రావ్య తీర్పుగ నిత్యమున్

సరళ భావం:సర్వకామదుడు (అన్నీ కోరికలు నెరవేర్చేవాడు) తన కరుణామయ దృష్టితోసంపద, స్నేహం, జీవన విజయాలను ప్రసాదిస్తాడు.అతడు సర్వలోకాల మేలు కోరే మూలకారణంగా, సముద్రంలాంటి అపార కరుణతో ఉంటాడు.అన్ని జీవుల హృదయంలో తత్త్వరూపంగా ఉండి, సాక్షిగా, సహన స్వభావంతో నిలుస్తాడు.కాలానుసారంగా సరైన ఫలితాలను, న్యాయమైన తీర్పులను అందిస్తూనిత్యం శ్రేయస్సును కలిగిస్తాడు.

******

816..ఆశ్రమ:ఆశ్రమం అంటేజీవితానికి దారి చూపించే,మనస్సును శుద్ధి చేసే,ధర్మం–విద్యలను బోధించే పవిత్ర స్థలం.

ఆశ్రమ జీవనార్ధఫల యాణతి దర్శక ధారిగా యగున్

ఆశ్రిత పక్ష పాతిగను ఆత్మల శుద్ధిగ శాంతి దాయకున్

ఆశ్రిత భావ భాగ్యత సహాయత సేవల మూర్తిగాయగున్

ఆశ్రమ వేదవిద్యపర మానస బట్టియు ధర్మబోధగన్

సరళ భావం:ఆశ్రమం అనేది జీవనానికి అర్థాన్ని చూపించే మార్గదర్శక స్థలం.అది ఆశ్రయించినవారికి అనుకూలంగా ఉండి, వారి మనసును శుద్ధి చేసి శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.ఆశ్రితుల భావాలను గౌరవించి, వారికి సహాయం చేసే సేవామూర్తిగా నిలుస్తుంది.వేదవిద్యను బోధించి, మనస్సును నియంత్రించి, ధర్మాన్ని తెలియజేసే పుణ్యస్థలం.

******

817.శ్రమణ: శ్రమణుడు అంటే భ్రమను తొలగించి జ్ఞానం ఇచ్చే వాడు,సత్యమార్గాన్ని చూపే సాక్షి,శాంతి–జ్ఞాన ప్రసాదకుడు.

 శ్రమణ భ్రమణలు తొలగించు సర్వ శ్రేష్టి

 సమర తీరు నిర్ణయమార్గ సాక్షి చిత్త 

విమల జ్ఞానదీపముజూప విశ్వ నేత 

కమలనాధుని శాంతిగా కామ్య తీర్పు 

సరళ భావం:శ్రమణుడు అనగా అజ్ఞాన భ్రమలను తొలగించి, ఉత్తమ మార్గాన్ని చూపించే వాడు.సమయానుసారం సరైన నిర్ణయాలను తెలియజేసి, మనస్సుకు సాక్షిగా నిలుస్తాడు.పవిత్రమైన జ్ఞాన దీపాన్ని వెలిగించి, జగత్తుకు నాయకుడై ఉంటాడు.అటువంటి కమలనాథుడు శాంతితో, మనసుకు అనుకూలమైన ఫలితాలను ప్రసాదిస్తాడు.

******

818. క్షామ.. క్షామ నివారణ → ధర్మం + సహాయం + సమయానుగుణ మార్పు → సత్కర్మ ఫలితం

క్షామ క్షోభిత జీవగమ్యము కాంతిమార్గము  చూపగన్

క్షామమాపనివారణంబుగ కామ్య పీఠసుధర్మమున్

క్షామ శోధన సత్సహాయము కాలమార్పు శుభంబుగన్

క్షామ జీవన సత్యమావగ కర్మ వైనము నిత్యమున్

🌼 సరళ భావం:క్షామంతో బాధపడుతున్న జీవులకు సరైన మార్గం చూపాలి.క్షామాన్ని తొలగించేందుకు ధర్మపరమైన చర్యలు అవసరం.క్షామ నివారణకు సత్సహాయం, కాలానుగుణ మార్పులు మేలు చేస్తాయి.చివరికి, క్షామం లేని జీవితం సాధించాలంటే కర్మనే ప్రధాన సాధనం.

****

.819. సుపర్ణ: తమస్సు అవతలి హద్దు చెర్చునట్లుచేయువాడు 

సుపర్ణ సంశయ ససుధా సుధాత్రిగన్ 

విపర్ణ సఖ్యత సవివాద నెంచగన్ 

భవర్ణ భాగ్యము శుభలక్ష్యమే యగున్ 

నవర్ణ నాణ్యత ప్రణయంబు తీరుగన్ 

🔹 పద్య భావం:సుపర్ణ — అజ్ఞానాంధకారమైన తమస్సు అవతలి హద్దుకు తీసుకువెళ్లువాడు అనే భావం ఇందులో సుగమంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.సంశయరూప అంధకారాన్ని అమృతస్వరూప జ్ఞానంతో తొలగించి, మనస్సుకు శాంతిని ప్రసాదించువాడు.విభిన్న భావాలు, వాదప్రతివాదాల మధ్య సత్సఖ్యతను నెలకొల్పి, వివేకాన్ని పెంపొందించువాడు. సంసారరంగంలో జీవితం శుభలక్ష్యానికి దారితీసే భాగ్యంగా మారునట్లు కాపాడువాడు.నూతనమైన సత్యగుణాలతో, ప్రణయభావాన్ని (దైవానురక్తిని) శుద్ధంగా వికసింప జేయువాడు.

*****†

820..వాయువాహన.. కరుత్మంతుని ద్వారా తిరిగి సద్గతి నుండజేయువాడు 

వాయువాహన మూల్యమైనన వాక్కు యుత్సవ మూలమున్ 

చేయు భావితరాల కానుక చిత్త మందున నేర్పుగన్ 

మోయు సర్వము నిత్యయంబగు మోక్షమౌనము గాయగున్ 

కాయమన్నది లేని జన్మణ కాలవిష్ణువు నేస్తమున్ 

సరళ భావం:వాయువాహనుడు అయిన విష్ణువు, మన హృదయంలో మంచి మాటలు, జ్ఞానం నాటుతాడు.ఆ జ్ఞానం భవిష్యత్తు తరాలకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది. అతడు మోక్షాన్ని మౌనంగా అనుభవింపజేస్తాడు.శరీరం లేకున్నా, కాలం దాటినా, విష్ణువు మనకు ఎల్లప్పుడూ తోడుగా ఉంటాడు.

*******

821.ధనుర్ధర.. ఉపాసన నిరోధులను నిరసించుటకై ధనస్సును ధరించి ఉండువాడు 

సమయా ధనుర్ధర జయంబు గనౌనున్ 

విమలాచరిత్రవిధిగాంచఫలంబున్ 

అమలాకళాధర పరాత్పర లీలల్ 

సుమనా సుఖంబున సుధాబల మౌనున్ 

సరళ భావం:ధనుర్ధరుడు అయిన పరమాత్ముడు ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటాడు.పవిత్రమైన ఆచరణతో ఆయనను అనుసరించినవారికి మంచి ఫలితాలు లభిస్తాయి.ఆయన లీలలు పవిత్రమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి.సత్స్వభావం కలవారికి ఆయన సంతోషం, అమృతసుఖం, అంతర్మౌనం ప్రసాదిస్తాడు.

******

822..ధనుర్వేద.. ధనుర్వేదము తెలిసినవారు 

ధనుర్వేదసాక్షీ తపంబున్ శుభంబున్ 

గుణర్వేదమూలం సుఖంబున్ సమంబున్ 

ఋణర్వేదతత్త్వం రుజర్వేద జ్ఞానమ్ 

క్షణస్వేదగమ్యం గణన్యాయ వైనమ్ 

సరళ భావం:ధనుర్వేదం తెలిసినవాడు తపస్సుతో శుభఫలాలు పొందుతాడు.అతడు గుణాల మూలాన్ని గ్రహించి, సమతతో సుఖంగా జీవిస్తాడు.జీవితంలోని ఋణాలు, బాధలు, రోగాల తత్త్వాన్ని కూడా అర్థం చేసుకుంటాడు.అనుభవం (శ్రమ) ద్వారా జ్ఞానం పొందుతూ, సముచితమైన మార్గంలో నడుచుకుంటాడు.

*******

823..దండ: దండనీతిచే రాజుల ద్వారా దుష్టులను దండించేవాడు 

దండ నీతియు దుష్టశిక్షణ దర్శనంబుయు తీరుగన్ 

నుండకాలము దూర్తలక్ష్యము సూత్రతీవ్రత హింసగన్ 

కండలున్నను నిత్య వేటయు కర్మ బట్టియు సత్యమున్ 

నిండు తత్త్వము విష్ణుమాయయు నిమ్న రీతిన బోధగన్ 

సరళ భావం:దండనీతితో రాజులు దుష్టులను శిక్షిస్తారు. కాలం మారినా దుర్మార్గులను కట్టడి చేయడానికి కఠిన చర్యలు అవసరం. వారు ఎంత బలవంతులైనా తమ చేసిన పనుల ప్రకారం శిక్ష తప్పదు. ఈ విధంగా జరిగే శిక్షణ అంతా పరమాత్మ నియమమే; ఇది లోకానికి ధర్మం, న్యాయం, కర్మఫల సత్యాన్ని నేర్పుతుంది.

******

824..దమయితా.. తాను సాక్షాత్కరించే దండించేవారు 

దమయితా మదిలక్ష్యమవ్వగ దారి తెన్ను శుభంబుగన్ 

సమయ ధర్మము సాక్షి తీరగు సాధనా సమతృప్తిగన్ 

విమల ధన్యత కాలమాయల విద్యతీరుగవిశ్వమున్ 

మమత మాన్యత మానసంబగుమాధురీవిధి నమ్రతన్ 

సరళ భావం:దమయితా అంటే దుష్టులను నియంత్రించి, అవసరమైనప్పుడు శిక్షించే వాడు. ఆయన మనసుకు సరైన దారిని చూపి శుభమార్గంలో నడిపిస్తాడు. కాలానికి అనుగుణంగా ధర్మాన్ని నిలబెట్టి, సాధన ద్వారా మనసుకు శాంతి కలిగిస్తాడు. ఆయన కృపతో మలినాలు తొలగి జీవితం ధన్యమవుతుంది. మమత తగ్గి, మనసు మాధుర్యంతో నమ్రతను పొందుతుంది.

🔹*******

825..అదమ: తనను దండించువాడు లేకుండా చేత నిరంకుసుడుగా ఉండువాడు
అధమము గరిష్ట ముగనునే మాధవ లయ
అధమము కనిష్ఠ పథముగా ఆశల వల
అధమము విశిష్ట వచన ఆకలి కళ
అధమము ప్రతిష్ట గమన ఆంక్ష పలుకు
భావ విశ్లేషణ
— అధముడు కూడా కొన్నిసార్లు గరిష్ఠ స్థితిలో ఉన్నట్టు కనిపించవచ్చు;
కాని అది నిలకడ కాదు—అంతిమంగా లయం (పతనం) తప్పదు.
👉 అధముని ఉన్నతి తాత్కాలికం
— అతని జీవన మార్గం కనిష్ఠమైనదే;
అది ఆశల వలలో చిక్కుకుని దిగజారుతుంది.
👉 అధమత్వానికి మూలం నియంత్రణలేని ఆశ.
— మాటల్లో గొప్పదనం చూపించాలనే ఆకలి ఉంటుంది;
వచనంలో విశిష్టత చూపించాలనే నటన.
👉 అంతర్గత శూన్యతను మాటలతో నింపే ప్రయత్నం.
— ప్రతిష్ఠ కోసం పరుగులు;
అయితే ఆ మార్గంలో ఆంక్షలు లేకుండా మాట్లాడటం, ప్రవర్తించడం.
👉 నియంత్రణ లేని స్వేచ్ఛ = అధమత్వ లక్షణం.
******
826.అపరాజిత.. ఏ ప్రదేశమునందును ఎవరి చేతను అడ్డగింపబడని వాడు

అపరాజిత మాయల మార్గముగన్
ఉపయోగితదాహపుతీరు
గనున్
నెపమెన్నకనేర్పరిగానగుటన్
శుప్రభాత కళా వసుధాపరమున్
భావ విశ్లేషణ
— జీవితం మాయలతో నిండిన మార్గం;
ఆ మాయలను అధిగమించినవాడే నిజమైన అపరాజితుడు.
👉 బయటి శత్రువులు కాదు, మాయలే అసలు పరీక్ష.
— అవసరాన్ని తెలుసుకుని, దాహాన్ని నియంత్రించగలగడం;
అది విజేత లక్షణం.
👉 నియంత్రణలోనే జయం.
— తప్పులకు కారణాలు చెప్పకుండా, నేర్చుకుంటూ ముందుకు సాగడం;
అది అపరాజితుని ధర్మం.
👉 బాధ్యత తీసుకోవడం = అజేయత్వం.
— ఈ లక్షణాలతో జీవితం ఒక శుభప్రభాతంలా మారుతుంది;
ప్రపంచానికే ఒక ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.
👉 అపరాజితుడు తనకే కాదు, లోకానికీ వెలుగు.
******
: 827. సర్వసః — సర్వ కార్యములలోనూ సమర్థుడు

సర్వసః సాధనా సత్యతా సాగునన్
సర్వసః యోచితా సంపదా బుద్ధిగన్
సర్వసః శుద్ధిగాసాధ్యమార్గo బుగన్
సర్వసః పూర్ణతా సక్య జీవా మృతమ్
భావ విశ్లేషణ
— సమర్థుడు సాధనలో సత్యతను నిలబెడతాడు;
అతని కృషి నిష్కపటంగా ఉంటుంది.
👉 సాధనకు సత్యం ఆధారం.
— సమయోచిత ఆలోచనతోనే నిజమైన సంపద (జ్ఞానం) కలుగుతుంది.
👉 యోచనలో సమర్థత = జీవన సంపద.
— అంతరంగ శుద్ధి ఉన్నప్పుడు,
సాధ్యమయ్యే మార్గం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
👉 శుద్ధి మార్గదర్శి.
— ఈ సమగ్రతతో జీవితం పూర్ణతను చేరుతుంది;
అది సఖ్యంగా, అమృతమయంగా అనుభూతి ఇస్తుంది.
*****
828. నియంతా — నియంత్రించువాడు, నియమించువాడు, పాలకుడు
నియంతా సకాలమ్ నిరీక్షన్ సమర్ధన్
ప్రయంతా ప్రధానం ప్రభావం ప్రభోదం
స్వయంతా సుజన్యా స్వకార్యా స్వనిత్యమ్
నియంతా స్థిరత్వమ్ నిలార్ధా నిగమ్యమ్
భావ విశ్లేషణ
— సమయాన్ని గమనిస్తూ, పరిస్థితులను నిరీక్షించి సరైన నిర్ణయం తీసుకునేవాడే నిజమైన నియంత.
👉 ఆతురత కాదు—సమయజ్ఞానం.
— క్రమబద్ధమైన ప్రయత్నమే ప్రభావాన్ని తెస్తుంది;
అది ఇతరులకు ప్రభోదంగా మారుతుంది.
👉 కృషి → ప్రభావం → ప్రేరణ.
— తనకుతానే ప్రేరణగా,
తన పనిని నిత్యకృత్యంగా భావించే స్వభావం.
👉 స్వయంప్రేరణే నిజమైన నియంత్రణ.
— స్థిరత్వమే నియంతత్వానికి లక్ష్యం;
అది జీవనార్థాన్ని స్థిరపరుస్తుంది.
👉 స్థిరచిత్తమే పాలక లక్షణం.

829..నియమ :: సమస్తము నిర్ణయించువాడు 

🔹 పద్యం:

నియమ మన్నది లోక మందున నీడ తీరు నియంత్రణన్

నియమ కాల మనస్సు తీరగు నిశ్చితం బగు సర్వమున్

నియమ కర్మలగా నిగూఢము నిర్మలాస్థితి నిత్యమున్

నియమ దర్శక కార్య దక్షత గీత తత్త్వము బోధగన్

🔸 భావ విశ్లేషణ:

లోకంలో జరుగుతున్న ప్రతి చర్యకూ ఒక “నియమం” అనే అదృశ్య నీడలాంటిది ఉంది. అది అన్నిటినీ నియంత్రిస్తుంది.

కాలం, మనస్సు, జీవన గమనం—ఇవన్నీ ఒక నిర్దిష్ట నియమంలోనే నడుస్తాయి; ఏదీ యాదృచ్ఛికం కాదు.

కర్మల రూపంలో నియమం గూఢంగా పనిచేస్తూ, నిర్మలమైన స్థితిని నిలబెడుతుంది.

ఈ నియమమే కార్యనిర్వహణకు మార్గదర్శి; గీతలో చెప్పిన తత్త్వాన్ని బోధించే సూత్రం కూడా ఇదే.

🔸

830..యమ : యమాధులను కూడా స్వామిగా రక్షించువాడు 

🔹 పద్యం 

తన్మాయ యమః తాత్పర్య స్వసహాయమ్

చిన్మార్ధ యమః శీఘ్రమ్ బోధ స్వధర్మమ్

మన్మాయి యమః మార్గం సాధ్య సుచిత్తమ్

సన్మార్గ సుఖం సాక్షాత్కార శుభంబున్

🔸 భావ విశ్లేషణ:

పరమాత్మ మాయలోనూ యమత్వం పనిచేస్తూ, జీవుని అంతరార్థాన్ని గ్రహించేందుకు సహాయపడుతుంది.

చైతన్య స్వరూపమైన యమ తత్త్వం, జీవునికి త్వరగా తన స్వధర్మాన్ని బోధిస్తుంది.

మనస్సులోని మాయలను నియంత్రించి, శుద్ధమైన చిత్తంతో సన్మార్గాన్ని సాధించేందుకు దారి చూపుతుంది.

చివరికి ఈ యమ తత్త్వమే సన్మార్గంలో నడిపించి, సాక్షాత్కార ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

🔸

831..సత్యవాన్:: శుద్ధ సత్య గుణము కలవాడు

🔹 పద్యం:

సత్యవాన్ నిశ్చితాన్ సఖ్యతాన్ సంభవాన్

ముత్యమున్ మంత్రమున్ ముఖ్యమున్ శాస్త్రమున్

గత్యమున్ కాలమున్ గమ్యమున్ కార్యమున్

నిత్యమున్ సత్యమున్ నిర్మలమ్ వైభవమ్

🔸 భావ విశ్లేషణ:

సత్యవంతుడు — నిశ్చయబుద్ధితో, సఖ్యత (సత్సంగం), శుభసంభవాలకు మూలమైనవాడు.

ఆయన సత్యం ముత్యంలా విలువైనది, మంత్రంలా పవిత్రమైనది, శాస్త్రసారంలా ప్రధానమైనది.

జీవన గమనం, కాలం, లక్ష్యం, కార్యం — ఇవన్నీ సత్యవంతుని ఆధారంగా నడుస్తాయి.

సత్యమే నిత్యమైనది; అది నిర్మలమైన వైభవంగా వెలుగుతుంది.

🔸

832. సాత్విక: సత్య గుణము ఫలము ఇచ్చువాడు 

సాత్విక విశ్వవాకిట సుసా ధ్యము సాధ్యము జేయ కల్పనల్ 

సాత్విక సత్య ధర్మము సుసామ్య పదాంభుజ తత్వ మాయగాన్ 

సాత్విక దృష్టిసృష్టిగ విశాల భవంబు తపోనియంతగాన్ 

సాత్విక కర్మసంభవపు సాక్షిగ నిత్యము దర్శకత్వమున్ 

 భావవిశ్లేషణ ఇలా:

సాత్విక స్వభావం కలవాడు విశ్వమంతటికి మంగళకరమైన వాక్యములను ప్రసరింపజేసి, కఠినమైనదాన్ని సులభముగా చేయగల శక్తి కలవాడు.

👉 సాత్వికత వల్ల అసాధ్యమూ సాధ్యమవుతుంది అనే సందేశం.

సత్యం, ధర్మం, సమత్వం — ఇవన్నీ సాత్విక గుణంలో నివసిస్తాయి.

👉 “పదాంభుజ” అనగా దివ్యస్థానం — ఆ స్థితి సాత్వికత ద్వారా చేరదగినది.

👉 ఇక్కడ మీరు సాత్వికతను పరమతత్వానికి ద్వారం అని చూపించారు.

సాత్విక దృష్టి కలవాడు సృష్టిని విశాలంగా చూస్తాడు; అతని జీవితం తపస్సుతో నియంత్రితమై ఉంటుంది.

👉 ఇక్కడ “దృష్టి → సృష్టి” అనే అద్భుతమైన భావసంబంధం ఉంది.

సాత్వికుడు తన కర్మలకు సాక్షిగా ఉంటూ, జీవననాటకానికి దర్శకుడిలా వ్యవహరిస్తాడు.

👉 “దర్శకత్వము” అనే పదం జీవన నియంత్రణను చాలా చక్కగా ప్రతిబింబించింది.

🔶

833.సత్య : సజ్జనులయందు సాధువుగా నుండువాడు 

సత్య శీలుడు దీక్ష దక్షత సంఘ దృష్టియు సఖ్యతన్ 

సత్య విశ్వ పరాత్పరామది సాక్షి నేస్తము యోగ్యతన్ 

సత్య మాయల తత్వ భావము సాధు బుద్ధియు నిత్యమున్ 

సత్య ధర్మము కాల మర్మము సామరశ్యము జీవమున్ 

సత్యశీలుడైన వాడు దీక్షతో, దక్షతతో జీవిస్తాడు; సమాజాన్ని సమగ్రంగా చూసే దృష్టి, అందరితో సఖ్యత కలిగి ఉంటాడు.

👉 సత్యవంతుని లక్షణాలు — దీక్ష, దక్షత, సంఘబోధ, సఖ్యత.

సత్యమే పరమాత్మ స్వరూపం; అది విశ్వానికి సాక్షి, స్నేహితుడు, యోగ్యమైన ఆధారం.

👉 సత్యాన్ని మీరు సాక్షి + నేస్తముగా చిత్రించడం ఎంతో హృద్యంగా ఉంది.

సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు మాయ తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుని, సాధువైన బుద్ధితో నిత్యంగా నిలుస్తాడు.

👉 సత్యజ్ఞానం → మాయవిమర్శ → సాధుబుద్ధి.

సత్యం ధర్మానికి మూలం; కాలమర్మాన్ని తెలిపేది; జీవనంలో సామరస్యాన్ని స్థాపించేది.

👉 ఇక్కడ సత్యం = ధర్మం + కాలజ్ఞానం + సామరస్యం.

🔶

835.సత్యధర్మ పరాయణ..సత్యం–ధర్మం పట్ల నిబద్ధతతో, సహనంతో, లోకహితాన్ని కోరుతూ, సజ్జనులతో మైత్రిగా జీవించినవాడు ఎల్లప్పుడూ ఆత్మసంతృప్తితో జీవిస్తాడు.

పద్యం
సత్యధర్మ పరాయణ సహన తృప్త
విశ్వ కల్యాణ మంగళ విద్య ధారి
ఆర్య సఖ్యత లక్ష్యము అక్కరగను
ఆత్మ తృప్తిగా నిత్యము అలనయగు
సత్యం–ధర్మం పట్ల నిబద్ధతతో ఉండే మనిషి సహనంతో జీవించి అంతరంగ తృప్తిని పొందుతాడు.
అటువంటి వాడు లోకహితాన్ని కోరుతూ శుభజ్ఞానాన్ని ధరించినవాడవుతాడు.
సజ్జనులతో మైత్రిని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ప్రేమతో జీవించాలి.
అలా జీవించినవాడు ఎప్పటికీ ఆత్మసంతృప్తితో, శాంతితో జీవిస్తాడు.
*****
836.అభిప్రాయ..మన అభిప్రాయాలు సేవాభావంతో ఉండాలి. సభలో స్పష్టతతో, సాధ్యమైన లక్ష్యంతో మాట్లాడాలి. సత్సంగం పట్ల తపన కలిగి ఉండాలి. విశ్వాసం లేని వారికి ఆ సత్సంగం దక్కదు.
పద్యం
అభిప్రాయ సేవార్ధ భావంబు గానున్
సభా దృశ్యతా సాధ్య లక్ష్యాన్ని మూలమ్
నిభా ద్రవ్య సానిధ్య దేహంబు దాహమ్
అభాగ్యాసు విశ్వాస సంఘంబు తీరున్
భావం
మన అభిప్రాయం సేవాభావంతో ఉండాలి.
సభలో చెప్పే మాటలు స్పష్టంగా ఉండి, సాధ్యమైన లక్ష్యాన్ని చూపాలి.
సత్సంగం, విలువైన వ్యక్తుల సాన్నిధ్యం కోసం మనలో ఒక తపన ఉండాలి.
విశ్వాసం లేని వారు సత్సంగాన్ని పొందలేరు; అది దుర్భాగ్యానికి దారి తీస్తుంది.
*****
837..కాల ప్రియార్హ..కాలమే జగత్తులోని మార్పులకు మూలం. కాలతత్త్వాన్ని గ్రహించినవాడు ధర్మమార్గంలో నడుస్తాడు, మాయల మర్మాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. చివరికి మన కాంక్షలు, కార్యాలన్నింటికీ తీర్పునిచ్చేది కాలమే.
పద్యం
కాల ప్రియార్హ సర్వహరగమ్యపు సంధ్యల మూలమవ్వగన్
కాల ప్రియార్హ ధర్మచరిత కామ్యమనస్సగు తీవ్రభావమున్
కాల ప్రియార్హ సత్యకళ కర్తగ మాయల మర్మమేయగున్
కాల ప్రియార్హ విశ్వ నేస్తమగు కాంక్షల వైనము తీర్పు తత్త్వమున్

కాల ప్రియార్హ – కాలానికి ప్రియమైన, కాలంతో అనుసంధానమైన
సర్వహర గమ్యం – అన్నిటినీ గ్రహించే అంతిమ గమ్యం
సంధ్యల మూలం – ఆరంభం, మార్పుల కేంద్రం
భావం:
కాలమే అన్ని మార్పులకు మూలం; అది చివరికి అన్నిటినీ తనలో కలిపే శక్తి.
ధర్మచరిత – ధర్మమార్గ జీవితం
కామ్య మనస్సు – కోరుకునే మనస్సు
తీవ్ర భావము – లోతైన ఆరాధన
భావం:
కాలసత్యాన్ని గ్రహించిన మనసు ధర్మచరితాన్ని ఆరాధిస్తూ తీవ్ర భావంతో జీవిస్తుంది.
సత్యకళ కర్త – సత్యాన్ని ఆవిష్కరించేవాడు
మాయల మర్మం – ప్రపంచ మాయ యొక్క అంతరార్థం
భావం:
కాలతత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకున్నవాడు సత్యాన్ని గ్రహించి మాయల అంతరార్థాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
విశ్వ నేస్తము – జగత్తుకు మిత్రమైన తత్త్వం
కాంక్షల వైనము – ఆశల స్వభావం
తీర్పు తత్త్వం – నిర్ణయించే ధర్మసూత్రం
భావం:
*కాలమే చివరికి మన ఆశలు, కార్యాలన్నింటికీ తీర్పునిచ్చే విశ్వసూత్రం*.
*****
838. అర్హ..
అర్హ తాభవ కార్య సిద్ధియు అక్షరాభవ గమ్యతన్
వర్ష విస్మయ వింత వైనము వాక్కు మౌనము రమ్యతన్
హర్ష ధర్మము నిత్యవైనము హాయిగానిధి భవ్యతన్
అర్ష యాజ్ణిక దీక్షతత్పర ఆశ్రితంబగు నిత్యతన్
🔹 పాదాల వారీగా భావం
అర్హతతో చేసిన కార్యం సఫలమవుతుంది.
అది కేవలం లోకసిద్ధి కాక, అక్షర (అమర) స్థితి — పరమపదానికి చేరే మార్గమవుతుంది.
👉 యోగ్యత + శ్రద్ధ = శాశ్వత ఫలితం
జ్ఞానవర్షంలా ఆశ్చర్యకరమైన అనుభవాలు కలుగుతాయి.
అప్పుడు వాక్కు కూడా మౌనమవుతుంది — ఆ మౌనమే రమణీయమైనది.
👉 అనుభూతి లోతు మాటలకతీతం
ధర్మంలో ఉండే ఆనందం నిత్యమైనది.
అది హాయిగా, శాంతిగా జీవనాన్ని తీర్చిదిద్దుతుంది.
👉 ధర్మం = నిత్య హర్షనిధి
ఋషుల వలె యజ్ఞదీక్షతో కర్తవ్యాన్ని ఆచరించే వారు
నిత్యంగా దైవాశ్రయులవుతారు.
👉 దీక్ష + నియమం = దైవానుగ్రహం
🌿 ****
839.ప్రియకృత్

ప్రియకృత్ సమసీకృత గానముగాన్
స్వియకృత్ జయశీలత భావముగన్
ప్రియకృత్ శుభశ్రీకృత లక్ష్యమున్
ప్రియకృత్ ప్రభ శ్రీపర ముక్తిగన్
🔹 పాదాల వారీగా భావం
ప్రియకృతుడు జీవనాన్ని సమతతో నడిపిస్తూ,
అది ఒక సుస్వర గానంలా మధురంగా మారుస్తాడు.
👉 సమత = జీవన సౌందర్య సంగీతం
మన స్వీయ కృషి ద్వారా విజయాన్ని సాధించే భావాన్ని
ప్రియకృతుడు మనలో నాటుతాడు.
👉 స్వశక్తి మీద విశ్వాసమే జయానికి మూల
శుభమయమైన, శ్రేయోమార్గమైన లక్ష్యాలను ఏర్పరచి
వాటిని సాకారం చేసే శక్తిని ప్రసాదిస్తాడు.
👉 శుభలక్ష్యం → శ్రేయస్సు → శాంతి
అంతిమంగా ప్రియకృతుడు పరమశ్రీ (దైవస్వరూపం) వైపు నడిపించి
మోక్షాన్ని అనుగ్రహిస్తాడు.
👉 ప్రియత్వం → భక్తి → పరమముక్తి
🌿
840.ప్రీతివర్ధనః..గుణాలను వర్ధిల్లునట్లు జేయువాడు
జ్ఞాతిలక్ష్యము తీవ్రవైభవ జ్ఞప్తి ధర్మము విద్యగన్
ఖ్యాతివిశ్వము సర్వవేళల కామ్యభావము సత్యమున్
స్వాతిముత్యము కాంతి నీడలు సాగు లోకము తీరుగన్
🌿 పదార్థం (సరళ భావం)
→ ప్రేమ పెరుగుతున్న చోట జీవితం సుందరంగా మారుతుంది; కాలమే ఆనందమయమవుతుంది.
→ మనుషుల మధ్య సంబంధాలు (జ్ఞాతులు) గమ్యాన్ని చూపుతాయి; ధర్మజ్ఞానం, విద్య జీవితం వైభవంగా మారుస్తాయి.
→ సత్కీర్తి ప్రపంచమంతా వ్యాపిస్తుంది; మంచి భావన ఎప్పటికీ కావలసినదే, అది సత్యమే.
→ స్వాతి నక్షత్రపు వానతో ముత్యం ఏర్పడినట్లే, ఈ లోకంలో వెలుగు–నీడల మధ్య జీవనం సాగుతుంది.
*“ప్రీతివర్ధన” భావాన్ని మీరు కేవలం ప్రేమగా కాక,
జ్ఞానం – ధర్మం – ఖ్యాతి – జీవనసౌందర్యం వరకూ విస్తరించారు*.
****

841..విహాయ సగతి 

పద్యం

మనసు విహాయ మలుపు పలుకు విధిగన్

క్షణము సహాయ కళలు గమన మదిగన్

గుణము ప్రహాస శుభము సహన గతిగన్

ఋణము నిహారి ఋతము తపము స్థితిగాన్

పదచ్ఛేదం – భావం

మనసు విహాయ – మనస్సును నియంత్రించి / స్వార్థాన్ని విడిచి

మలుపు పలుకు – మార్పును చెప్పే మాట

విధిగన్ – ధర్మంగా

భావం:

మనస్సులో స్వార్థాన్ని విడిచి, అవసరమైన మార్పును ధర్మంగా పలకాలి.

క్షణము సహాయ – సమయానుకూల సహాయం

కళలు – నైపుణ్యాలు

గమనము – జీవన ప్రయాణం

భావం:

సమయానికి చేసే సహాయం జీవన ప్రయాణంలో గొప్ప నైపుణ్యంగా మారుతుంది.

గుణము – సద్గుణం

ప్రహాస – మృదువైన నవ్వు

సహన గతి – సహనం మార్గం

భావం:

సద్గుణం, మృదుస్మితం, సహనం – ఇవే శుభమైన జీవన మార్గం.

ఋణము నిహారి – ఋణాలను తొలగించి

ఋతము – సత్య నియమం (కోస్మిక్ ఆర్డర్)

తపము – ఆత్మశ్రమ, సాధన

స్థితి – స్థిరత్వం

భావం:

జీవితంలోని ఋణాలను తీర్చుకొని, సత్యనియమాన్ని అనుసరిస్తూ తపస్సుతో స్థిరమైన జీవితం గడపాలి.

*****

 842.జ్యోతి..

జ్యోతిర్మయంబు కళజ్ఞానము జీవమార్గమ్

జ్యోతిస్వరూపకళ సత్యయుగంబు నేతన్

జ్యోతిర్విలాసము వికాసపురంబు గానున్

జ్యోతిర్భవంబగుట నిత్య జగంబు గానున్

భావ విశ్లేషణ:

→ జ్ఞానం అనే జ్యోతి జీవన మార్గాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

→ జ్యోతి స్వరూపమే సత్యానికి నాయకత్వం వహించే శక్తి.

→ జ్యోతి వల్ల మనస్సు వికాసం పొందుతుంది, జీవితం పుష్పిస్తుంది.

→ ఈ జగత్తంతా జ్యోతి స్వరూపమే — అది నిత్య సత్యం.

***

843..సురుచి 

(సు + రుచి) — శ్రేష్ఠమైన అభిరుచి, సాత్వికమైన ఆస్వాదన, సుందర భావ గ్రహణ శక్తి.

సుమధురాభిరుచుల్ సుధామయ జీవమార్గముగానుగన్ 

మమ సుచిత్రము రాగుణప్రభమాన లోకహితంబుగన్ 

సుమచిత్తమధి శుభ్రతా చెలి చింతసత్యము నింపగన్

మమసుఖాయుతుడైసుచిత్ర సమాసుసౌఖ్యసు మార్గము న్

🌿 పద్య విశ్లేషణ

→ సత్కార్యాలపై మధురమైన అభిరుచి, జీవనాన్ని అమృతమయ మార్గంగా మార్చుతుంది.

→ నా లోని సురుచి, సుగుణాల కాంతితో లోకహితానికి దారితీస్తుంది.

→ శుభ్రమైన చిత్తంతో సత్యచింతన నింపుకోవడం.

→ సురుచి గలవాడు సౌఖ్యమయ జీవన మార్గాన్ని పొందుతాడు.

🌸

844.హుతబుక్ :: హుతబుక్ అనగా యజ్ఞంలో హవిర్భాగాన్ని స్వీకరించే దైవం. ఆయన సహనశీలి, ధర్మబోధకుడు, భక్తులకు శ్రేయోమార్గాన్ని చూపేవాడు.
హుతబుక్ సహనంబు సుధాచరితా
శతకమ్ విధివాక్కు సహాయసుతా
జతులం విరిజల్లు జపాకుసుమమ్
గతులంగమనాయుగధర్మముగన్
సరళ భావం:
– హుతబుక్ (దైవస్వరూపుడు) సహనగుణంతో అమృతమయమైన చరిత్రను కలవాడు.
– ఆయన వాక్కు విధి (ధర్మం)కు మార్గదర్శకమై, అమృతంలా ఉపకరిస్తుంది.
– భక్తుల సమూహం ఆయనను జపాకుసుమాల వర్షంలా స్తుతిస్తుంది (అందంగా పూజిస్తుంది).
– సమస్త జీవుల గమనం (జీవన ప్రయాణం) ఆయన ధర్మమార్గం ద్వారా సక్రమంగా సాగుతుంది.
******
845..విభు::విభు” అనగా సర్వవ్యాప్తి కలవాడు.
విభుత విశ్వమయంబున విద్య పదము
ప్రభుత తాత్పర సత్యము ప్రభల గుణము
శుభము సఖ్యతాభవమగు సూత్ర గణము
ప్రభల సత్యనీతి మెరుపు ప్రగతి తనము
సరళ భావం:
– విభువు (సర్వవ్యాపకుడు) ఈ విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉన్న జ్ఞానస్వరూపుడు.
– ఆయన పరమసత్య స్వరూపుడు; గొప్ప గుణాల సముద్రం.
– స్నేహభావం, శుభత, సత్సంబంధాలు అన్నీ ఆయన నియమించిన సూత్రాలే.
– సత్యం, నీతి ప్రకాశిస్తేనే నిజమైన ప్రగతి సాధ్యమవుతుంది; అది విభువు కృప.
*****
846..రవి:”వెలుగు మాత్రమే కాదుసానుభూతి + జ్ఞానం + సమత్వం + బాధ్యత అనే నాలుగు స్థాయిల్లో
రవి సుగమ్యము సానుభూతి విరాజమానముసఖ్యతన్
వివిధ జీవ వికాశమేవెలుగించగల్గుట సత్యమున్
సువిసుధ త్వరజ్ఞాన పాఠ్యము సూత్ర మార్గ సమత్వమున్
భవభయాoదక భాస్కరండగు బంధబాధ్యత జీవిగన్
సరళ భావం:
– రవి (దివ్యస్వరూపుడు) సులభంగా చేరుకోదగినవాడు; సానుభూతి, స్నేహభావంతో ప్రకాశిస్తాడు.
– సమస్త జీవుల వికాసానికి వెలుగు అవసరం; అది రవి ద్వారా సాధ్యమవుతుంది — ఇదే సత్యం.
– నిర్మలమైన జ్ఞానం, సమతా భావం, సూత్రమార్గం — ఇవన్నీ రవి బోధించే జీవన పాఠాలు.
– సంసార భయాంధకారాన్ని తొలగించే భాస్కరుడిగా, జీవికి బంధములను, బాధ్యతలను అర్థం చేయించే దైవశక్తి.
*****
847. విరోచన::మనసు (ఆలోచన), గుణాలు (ప్రవర్తన), ఋణబాధ్యత (జీవన ధర్మం),ఏకాగ్రత (ఆధ్యాత్మిక సాధన)

మనసు విరోచనాభవ మయా శుభలక్ష్య ముగా
గుణము సరోజ భావము శుభా శుభ మార్గముగా
ఋణము పరాత్పరా భవ రుణత్వముగాను సుమా
మనము మమేక మానస ముకుంద మురారి గనున్
సరళ భావం:
– మనసు విరోచన (ప్రకాశ) స్వరూపమై, శుభాశుభ లక్ష్యాలను గ్రహించే సాధనమవుతుంది.
– గుణాలు కమలంలా వికసించి, మనిషిని శుభ–అశుభ మార్గాల్లో నడిపిస్తాయి.
– జీవితం ఒక రుణబాధ్యత; అది పరమాత్మతో అనుబంధంగా ఉంటుంది * – మనసును ఏకాగ్రంగా చేసి, ముకుంద (విష్ణువు) స్వరూపాన్ని అనుభవించాలి.
******
848.. సూర్య”
👉 కాల నియంత్రకుడు
👉 జ్ఞాన ప్రసాదకుడు
👉 ధర్మ మార్గదర్శి
👉 కర్మ సాధకుడు
అనే నాలుగు మహత్తర పాత్రలతో
సూర్య సుజ్ఞత సర్వ వేళల సూత్రధారిగ నిత్యమున్
ఆర్య మార్గము సత్యసంపద ఆత్మ బోధక తీరుగన్
ధైర్య జీవన కాల నిర్ణయ ధార దత్తము మేలుగన్
కార్య సిద్ధికి కాంతిరూపము కర్మ తీరుగ ధర్మమున్.
సరళ భావం:
– సూర్యుడు సమస్త కాలాలలో జ్ఞానానికి ఆధారంగా, జీవన సూత్రధారిగా నిలుస్తాడు.
– ధర్మమార్గం, సత్యసంపద, ఆత్మజ్ఞానం — ఇవన్నీ సూర్యుడి బోధనలే.
– జీవితం నడిచే కాలాన్ని సూర్యుడు నియంత్రించి, ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– కార్యసిద్ధి కోసం కాంతి అవసరం; అదే కర్మను ధర్మమార్గంలో నడిపిస్తుంది.
******
849 .సవితా”
👉 శుభసృష్టి మూలం
👉 పోషక శక్తి
👉 తత్త్వసంబంధ దైవం
👉 జ్ఞానప్రవాహకుడు
అనే నాలుగు స్థాయిల్లో ప్రతిబింబించాడు 🌹

సవితా శుభజన్యత సాదుశుభంబుగనున్
భువనామదిభాస్కరభుక్తి పరాసకలంబుగనున్
అవినాభవతత్త్వపరా సహనంబుగనున్
నవవిద్యలకారణజన్మ సుధామృతధారిగనున్
సరళ భావం:
– సవితా సమస్త శుభాల మూలం; సజ్జనులలో శుభగుణాలను ప్రసాదించే దైవం.
– భువనమంతటికీ భాస్కరుడై, జీవుల పోషణకు అవసరమైన శక్తిని అందించేవాడు.
– సృష్టి–జీవన సంబంధం విడదీయలేనిది (అవినాభావం); సహనం ద్వారా తత్త్వాన్ని నిలబెట్టేవాడు.
– వివిధ విద్యల జననానికి మూలకారణమై, అమృతస్వరూప జ్ఞానధారను ప్రసరింపజేసేవాడు.
******
850..రవిలోచన”
👉 జ్ఞాన అమృతధార
👉 సత్యసూక్తి ప్రసాదకుడు
👉 మోక్ష మార్గదర్శి
👉 నవజీవన ప్రేరకుడు
అనే నాలుగు మహత్తర భావాలతో ప్రతిఫలించాడు

రవిలోచన దివ్యరసామృత ధారిగనున్
సువిలోచన సత్యశుభంబగు సూక్తిగనున్
భవలోక విమోచభవా భవ భాశ్వరగన్
నవజీవన మార్గ నవాభ్యుదయామృతగన్
సరళ భావం:
రవిలోచన దివ్యరసామృత ధారిగనున్
– రవిలోచనుడు దివ్యమైన జ్ఞానరసామృతాన్ని ప్రసరింపజేసే వాడు.
సువిలోచన సత్యశుభంబగు సూక్తిగనున్
– శుభసత్యములతో నిండిన సుక్తులను ప్రసాదించే దివ్యదృష్టి కలవాడు.
భవలోక విమోచభవా భవ భాశ్వరగన్
– సంసారబంధనాల నుంచి విముక్తి కలిగించి, ప్రకాశవంతమైన స్థితికి నడిపించే వాడు.
నవజీవన మార్గ నవాభ్యుదయామృతగన్
– కొత్త జీవన మార్గాన్ని చూపించి, అభ్యుదయాన్ని అమృతంలా ప్రసాదించే దైవం.
******
851..అనంత ::అనంతుడిని ఆశ్రయించి, మంచి గుణాలతో, శుద్ధ మనస్సుతో జీవిస్తే — జీవితం సార్థకమవుతుంది*.
అనంత విశ్వమున్ సహాయ తత్త్వమున్ సమర్థతన్
క్షణంబు సఖ్యతన్ కలంక కార్యమున్ నిరీక్షణమ్
ప్రణంబు ప్రాభవం సురార గోప్యమున్ సుదీర్ఘమున్
గుణంబు గమ్యమున్ సుఖాసుదీర్ఘభావమున్ సుధీ
మనంబు తీరుగన్ శుభా మయంబుగా సజీవమున్

🌼 “అనంత” — సరళ భావం
అనంతుడు అంటే అంతం లేని పరమాత్మ.ఆయనే ఈ విశ్వానికి ఆధారం, శక్తి.ప్రతి క్షణం మంచిగా, నిష్కల్మషంగా కర్తవ్యాన్ని చేయాలి.
భక్తితో ఉంటే ఆయన మహిమ తెలుసుకోవచ్చు.మంచి గుణాలు మనలను సరైన గమ్యానికి తీసుకెళ్తాయి.మనస్సు సరిగా ఉంటే జీవితం శుభంగా మారుతుంది.
*****
852. భోక్తా :: జడము నైన ప్రకృతి అనుభవి

భోక్తాభవార్ధ శుభలక్ష్య బలంబుగానున్
యుక్తాసమర్ధ జయవాంఛ యనంత మేనున్
శక్తీ నిశార్ధ నిజ కాల సకాలమేనున్
ముక్తీముభావ సహజంబు పురంబు గానున్

సరళ భావం.భోక్తా అంటే అనుభవించేవాడు —
ప్రకృతిలో జరిగే అన్ని ఫలితాలను అనుభవించే జీవుడు (లేదా పరమాత్మ).
జీవితం లో జరిగే సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేవాడే భోక్తా.
సరైన మార్గం (యుక్తి) మరియు శక్తితో ప్రయత్నిస్తే విజయం సాధ్యమవుతుంది.
కాలాన్ని గుర్తించి, తగిన సమయంలో పని చేయాలి.
ఈ అనుభవాల ద్వారా చివరకు ముక్తి (విముక్తి) సిద్ధిస్తుంది.
*జీవుడు అనుభవాల ద్వారా నేర్చుకుంటూ, సరైన మార్గంలో నడిస్తే — చివరకు ముక్తిని పొందుతాడు*.
*++++
853..సుఖద:: భక్తులైన వారికి సుఖమును యిచ్చు వాడు

సుఖద నిత్యము దుఃఖ శాంతిగ సూత్ర మవ్వ పదంబుగన్
సకల సత్యము మాయ వర్ణబవాగుణంబు విశాలమున్
ప్రకటణానిజతత్వమేబల భావమౌనవినమ్రతన్
నికర మాయల మోహతాపమునీడగాను సహాయమున్ 
🔹 సులభంగా అర్థం
సుఖదుడు ఎల్లప్పుడూ దుఃఖాన్ని తగ్గించి శాంతిని ఇస్తాడు.
ఈ లోకం మాయతో నిండి ఉన్నప్పటికీ, ఆయన నిజ సత్యాన్ని చూపిస్తాడు.
వినమ్రత, మౌనం, భక్తి ద్వారా ఆయన తత్వం తెలుస్తుంది.
మాయ, మోహం, బాధల నుండి రక్షించి సహాయం చేస్తాడు.
*సుఖదుడు భక్తుల దుఃఖాన్ని తొలగించి, సత్యమార్గం చూపి, శాంతి–సుఖాలను ప్రసాదించే వాడు*.
***::
854.నైకజ:: ధర్మమునుకాపాడుటకై అనేక అవతారాలు ఎత్తిన వాడు

నైకజ నిర్వహించినవినీల సువర్ణము కాంతి పుంజమున్
సైకత రూపమైననుఁ శ
శీలము తీరుగ విశ్వ మాయగన్
మౌకిత ధర్మ సూక్ష్మమగు మౌనపు రూపము సర్వ సేవగన్
నౌకధ యెల్ల వేళల నినాదముసత్యము కర్మ బంధమున్
🔹 సులభంగా అర్థం
నైకజుడు వివిధ రూపాల్లో అవతరించి లోకాన్ని రక్షిస్తాడు.
ఆయన రూపాలు ఎన్నో — కొన్నిసార్లు సులభంగా, కొన్నిసార్లు గూఢంగా కనిపిస్తాయి.
ధర్మంలోని సూక్ష్మతను మౌనంగా, సేవగా బోధిస్తాడు.
సత్యమే ఆయన స్వరం; అది మనలను కర్మబంధం నుంచి బయటకు తీసే మార్గం.

*ధర్మరక్షణ కోసం అనేక రూపాల్లో అవతరించి, సత్యమార్గం చూపి, జీవులను కర్మబంధం నుంచి విముక్తి వైపు నడిపించే వాడే “నైకజ”*
**+:
855. అగ్రజ — సరళ భావం
అగ్రజుడు అంటే
👉 ముందుగా ఉన్నవాడు, మార్గదర్శకుడు, శ్రేష్ఠుడు.
అగ్రజ విశ్వధర్మమును వెన్నెల తీరుగ ప్రార్ధనా మదిన్
అగ్రజ కర్మయోగముల గాంచు సు జ్ఞానిగ యెల్ల వేళలన్
అగ్రజ జ్ఞానయోగమును ఆంక్ష ల నేస్తముగాను స్థానమున్
అగ్రజ జ్ఞానకర్మలు సు జ్ఞానము పంచుచు జ్ఞానిగాయగున్
🔹 సులభంగా అర్థం
అగ్రజుడు విశ్వధర్మాన్ని శాంతంగా (వెన్నెలలా) ప్రబోధిస్తాడు.
కర్మయోగం ద్వారా మంచి జ్ఞానాన్ని పొందే మార్గం చూపిస్తాడు.
జ్ఞానయోగాన్ని కూడా నేర్పి, మనస్సును నియంత్రణలో ఉంచుతాడు.
జ్ఞానం + కర్మ రెండింటినీ కలిపి జీవితాన్ని సార్థకం చేస్తాడు.
*అగ్రజుడు ధర్మాన్ని బోధించి, కర్మ–జ్ఞాన మార్గాల్లో నడిపించి, మనలను జ్ఞానులుగా మార్చే మార్గదర్శి*.
*****
856.అనిర్వన్న ::*అనిర్వన్నుడు కాలానికి అతీతుడు; జ్ఞానం, శక్తితో లోకాన్ని నడిపిస్తూ, నిరంతరం ప్రబోధం చేసి జీవనాన్ని శోభితం చేసే వాడు*.
అనిర్వన్న కాలం అవధ్యంబు వైనమ్
బునిర్వాహజ్ఞానం సుబుద్ధీ శుభంబున్
అనిర్వన్న శీలం అనంతా ప్రభోదమ్
అనిర్వన్న లోకం అలంకార జీవమ్
🔹 సులభంగా అర్థం
ఆయన కాలానికి అతీతుడు, నశించనివాడు. ఆయన జ్ఞానం జీవనాన్ని సక్రమంగా నడిపిస్తుంది, మంచి బుద్ధిని ఇస్తుంది. ఆయన స్వభావం ఎప్పుడూ అలసటలేని, నిరంతర జ్ఞానప్రబోధం. ఆయన వల్ల ఈ లోకం సజీవంగా, శోభతో ఉంటుంది.
**::***
857.సదామర్షీ ::

మనసు కళ సదామర్షీ విధానంబుగానున్
మనువు కధ సదామర్షీ నిదాణంబుగానున్
మనమనుట సదామర్షీ సుధాభావనంబున్
మనగుణము సదామర్షీ సువధ్యా సహాయమ్

🌼 857. సదామర్షీ — *ఎల్లప్పుడూ క్షమతో, సహనంతో మనలను సరిదిద్దుతూ, మంచి గుణాల వైపు నడిపించే వాడే “సదామర్షీ*”.
*ఎల్లప్పుడూ క్షమించేవాడు, ఓర్పు కలవాడు*
🔹 సులభంగా అర్థం..మనస్సును సరిచేసే ఓర్పు, క్షమ ఆయన విధానం.జీవన మార్గంలో తప్పులు జరిగినా, వాటిని సహనంతో సరిదిద్దే మార్గం చూపిస్తాడు.
మంచి ఆలోచనలు (సుధాభావన) కలిగేలా చేస్తాడు.మన గుణాలను పెంపొందించి, మనకు సహాయకుడిగా ఉంటాడు.
******
858 లోకాదిష్టనమ్: *లోకాన్ని నిలబెట్టే, నడిపించే, అన్ని విలువలకు ఆధారమైన శక్తియే “లోకాధిష్ఠానం*”.

గుణ్యంబున్ సౌఖ్యమున్ లోకాదిష్టనమ్ సంభవంబున్
సూణ్యంబున్ విశ్వమున్ లోకాదిష్టనమ్ లక్ష్య మౌనున్
నూన్యత్వం చర్యతున్ లోకాదిష్టనమ్ కాలతీరున్
మాన్యత్వం గంధమా లోకాదిష్టనమ్ వాక్యపల్కుల్
సరళ భావం...లోకాధిష్ఠానం అంటే లోకానికి ఆధారం, నిలుపుదల చేసే శక్తి🔹 సులభంగా అర్థంప్రపంచంలోని సౌఖ్యం,జీవనం అన్నీ ఆయన ఆధారంతోనే జరుగుతాయి. శూన్యంగా కనిపించినా కూడా విశ్వం ఆయన వల్లనే నిలుస్తుంది.కాలం, చర్యలు అన్నీ ఆయన నియమంలోనే నడుస్తాయి. గౌరవం, విలువ, మాటల సారం కూడా ఆయన ఆధారమే.
**+++
859. అద్భుత: ఎప్పటికప్పుడు నూతనముగా ఉంచగలిగితే ఆశ చేయండి బుధుడు
✨ “అద్భుత” పద్యం
అద్భుత కాల నిర్ణయము ఆశల మల్పుల మధ్యజీవితమ్
అద్భుత నేస్తతత్త్వమగు ఆశ్రిత లక్ష్యము నోర్పు కూర్పుగన్
అద్భుత జ్ఞానసంపదను ఆంక్షల తీరుగ విశ్వ మందునన్
అద్భుత లక్ష్మి వల్లభుని ఆనతి దక్షత లోక రక్షగన్
📖 సరళ భావం:👉 మన జీవితం చిన్న చిన్న ఆశల మధ్య జరుగుతున్నప్పటికీ, కాలాన్ని సరిగ్గా వినియోగించడం ఒక అద్భుతం.👉 మంచి స్నేహం, లక్ష్య సాధన — ఇవి సహనం, సమన్వయం ద్వారా సాధ్యమవుతాయి.👉 జ్ఞానం అడ్డంకులు లేకుండా ప్రపంచంలో విస్తరించాలి — అదే నిజమైన సంపద.👉 లక్ష్మీవల్లభుడు (విష్ణువు) కృపతో, చాకచక్యంతో లోక రక్షణ జరుగుతుంది — అదే పరమ అద్భుతం.
****

861. సనాతనతమ.. ప్రాచీనమునుండి భాగ్యముగా నన్ను వాడు 

ఈ సనాతన తమ భక్తి యిచ్ఛ మలుపు

ఈ సమర్ధత మలుపులు ఇష్ట మనసు

ఈ సుఖంబు ఫలంబగు యీప్సి తగుట

ఈ విజయ వాంఛల ఛాయ యిలయు మాయ

📖 సరళ భావం:👉 ఈ సనాతన తత్త్వంలో భక్తి, కోరికలు మార్గమార్పులు పొందుతాయి.👉 సమర్థత, మనసు ఇష్టాలు — ఇవి కూడా మార్పులతో నడుస్తాయి.👉 సుఖం అనేది మన కోరికలు నెరవేరినప్పుడు వచ్చే ఫలితం.👉 కానీ విజయ వాంఛల వెనుక ఉన్నది చివరికి మాయ మాత్రమే.

*****

862. కపిల..కల మేఘవర్ణము గలవాడు 

✨ “కపిల” పద్యం

కపిల వర్ణము అక్షరంబగు కాల మేఘపు కాంతిగాన్

తపసి తత్త్వము ముక్తి మార్గము తన్మయంబగు తేజమున్

జపము జ్ఞానకళా విరాజము జన్మ సార్ధక మూలమున్

కపిల నామము సత్య ధామము కామహర్షిత జ్ఞానమున్

📖 సరళ భావం:👉 కపిలుని వర్ణం కాలమేఘంలా గంభీరంగా, అక్షరసత్యంగా ప్రకాశిస్తుంది.👉 తపస్సు, తత్త్వజ్ఞానం — ఇవి ముక్తి మార్గానికి దారి చూపే తేజస్సు.👉 జపం, జ్ఞానకళలు — ఇవి జీవితం సార్థకం చేసే మూలాలు.👉 “కపిల” నామమే సత్యనిలయం; అది కోరికలను అధిగమించే జ్ఞానానందాన్ని ఇస్తుంది.

******

863. కపిరవ్యయ ::అక్షయ మకు ఆనందం నుంచి వాడు

కపి రవ్యయ కాల మనస్సుగనున్

జప ధన్యత జాపర తత్త్వముగన్

తప మాధురి తాపము మానసగన్

ఉపదేశపు ఉన్నత భావముగన్

📖 సరళ భావం:👉 కపిరవ్యయ తత్త్వం కాలాన్ని అధిగమించిన చైతన్యంగా మనస్సులో నిలుస్తుంది.

👉 జపం ద్వారా ధన్యత (పవిత్రత) కలిగి, పరతత్త్వాన్ని అనుభవించవచ్చు.👉 తపస్సు మనస్సులోని తాపాన్ని మాధుర్యంగా మార్చుతుంది.👉 ఈ మార్గం చివరికి ఉన్నతమైన ఉపదేశంగా, ఆత్మజ్ఞానంగా అవతరిస్తుంది.

******

864.స్వస్తిద:: మహా మంగళము కలిగించువాడు 

✨ “స్వస్తిద” పద్యం

స్వస్తిద కర్మశోదనలు సాధ్య యసాధ్య పరంబుగాయగన్

స్వస్తి పరాత్పర మహిమ వాక్కుల మాయల గమ్యవ కాంతిగాన్

స్వస్తి మనోరధంబగు విశాల ఫలంబు సు సఖ్యతాభవమ్

స్వస్తి ప్రసాద సర్వమగు శాంతి శుభంబగు జీవనంబుగన్

📖 సరళ భావం:

👉 మన కర్మలను పరిశుద్ధం చేసి, సాధ్య–అసాధ్యాల మీదుగా నడిపించేది స్వస్తిద తత్త్వం.

👉 పరమాత్మ మహిమ వాక్కులకు అతీతం; అది మాయను దాటి గ్రహించదగిన ప్రకాశం.

👉 మన కోరికలు విశాల ఫలితాలుగా మారి, స్నేహభావంతో జీవితం సంతోషంగా మారుతుంది.

👉 చివరికి స్వస్తిద అనుగ్రహం — శాంతి, శుభం నిండిన జీవనాన్ని ఇస్తుంది.

****

865 స్వస్తి కృత్..

కళ్యాణ గుణములు చేత భోగములు యిచ్చు వాడు.

స్వస్తి కృత్ సుధాపరం సహాయ మౌను నిత్యమున్ 

స్వస్తి కృత్ విధాన వాక్కు దాహ మౌను సత్యమున్ 

స్వస్తి కృత్ నిజాలు సాగు దేహ మౌను సఖ్యతన్ 

స్వస్తి కృత్ జయాలసాక్షి నిర్మలంబు భవ్యతన్ 

సరళ భావం..శుభములను కలిగించేవాడు

ఆనందం, సహాయం ఎప్పుడూ ఇస్తాడు.ధర్మమైన మాటలు చెప్పిసత్యం వైపు నడిపిస్తాడు.నిజమైన మార్గంలో తీసుకెళ్లి

అందరితో స్నేహం కలిగిస్తాడు.విజయాలకు కారణమై పవిత్ర మైన మంచి జీవితం ఇస్తాడు. 

******

866..స్వస్తి భుక్.. మంగళాధులని పాలించేవాడు 

స్వస్తి భుక్ సమర్ధతా సహాయ విద్య తత్త్వమున్ 

స్వస్తి భుక్ విమర్శతా భవామృతంబు జ్ఞానమున్ 

స్వస్తి భుక్ జయంబు గాసదా మనస్సు విగ్నతన్ 

స్వస్తి భుక్ సుధర్మగాసమర్ధతా గుణంబుగన్ 

సరళ భావం..శుభములను అనుభవింపజేసే వాడుసమర్థత, సహాయం, విద్యా తత్త్వాన్ని ఇస్తాడు.వివేకంతో ఆలోచింపజేసి

జీవితానికి అమృతమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

మనసులోని అడ్డంకులను తొలగించివిజయాన్ని అందిస్తాడు.ధర్మమార్గంలో నడిపిస్తూమంచి గుణాలను పెంపొందిస్తాడు. 🙏

868.అరౌద్ర.. కోపరహితమైన శాంతి స్వరూపుడు

అరౌద్ర దక్షతా యుగంబు అర్ధమై నిజంబుగన్

పరౌప బుద్దిగా బలంబు పంతమై ఫలంబుగన్

సరాగ రమ్యతా భవంబు శాంతమై జపంబుగన్

నిరంతరంబుగన్ శుభంబు నిత్యుడై జయంబుగన్

🔹 కోపరహితమైన స్వభావమే నిజమైన నైపుణ్యమని, కాలానికి తగిన జ్ఞానమని తెలియజేస్తుంది.

🔹 ఇతరులకు మేలు చేయాలనే భావననే నిజమైన బలం; అదే చివరకు ఫలితాన్నిస్తుంది.

🔹 ప్రేమతో నిండిన జీవితం, శాంతితో కూడి, జపంలా పవిత్రంగా మారుతుంది.

🔹 ఇలాంటి జీవనం ఎల్లప్పుడూ శుభఫలితాలను ఇచ్చి, నిత్య విజయాన్ని అందిస్తుంది.

******

869.కుండలి.. వలయాకార జీవుని యోగ సాధన

కుండలి మూలగర్భమగు కూచిత శక్తిగ సృష్టి ధర్మమున్

అండ యనంత జ్ఞానమున ఆశ్రిత మందున రూప విస్తృతిన్

నిండుగ నిత్య శోభలను నిర్మల మార్గ ప్రసాదినీయగున్

చండుగ దేహమందున నిజాజప వైనము దీప జ్వాలగన్ 

 సరళ భావం 

🔹 మన శరీరంలోని మూలాధారంలో చుట్టుకొని ఉన్న కుండలినీ శక్తి సృష్టి యొక్క మూలధర్మంగా ఉంది.

🔹 ఆ శక్తి మేల్కొన్నప్పుడు అనంత జ్ఞానం వెలుగుచేసి, జీవుని చైతన్యం విస్తరిస్తుంది.

🔹 అది మనకు శుద్ధమైన మార్గాన్ని చూపి, నిత్య శోభతో కూడిన జీవనాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

🔹 శరీరంలో ఆ శక్తి జాగృతమైతే, అది నిజమైన జపంలా, లోపల వెలిగే దీపజ్వాలలా ప్రకాశిస్తుంది.

 *మనలో నిద్రిస్తున్న కుండలినీ శక్తిమేల్కొన్నపుడు → జ్ఞానం, శాంతి, ప్రకాశం

ఇవన్నీ మన జీవనంలో వెలుగుతాయి*.

******

🌺 870.  చక్రీ (చక్రధారి) అంటేధర్మరక్షకుడు + జ్ఞానప్రదాత + శత్రునాశకుడు 

చక్రీ ధర్మము రక్షణావిధముగాన్ చేతన్య చక్రాయుధం

చక్రీ శోభిత పంకజన్ విహితమున్ జాతస్య వైనంబుగన్

చక్రీ నిత్యము లోకపాలకవిధీ జ్ఞానంబు సంప్రోక్షమున్

చక్రీ శత్రువినాశ కారకుడుగన్ సామర్ధ్య నేస్తంబుగన్

🔹 చక్రాన్ని ధరించిన పరమాత్ముడు, ధర్మాన్ని కాపాడే విధంగా చైతన్యరూపమైన ఆయుధాన్ని ఉపయోగిస్తాడు.

🔹 ఆయన పద్మంలా శోభించే పాదాలతో, సృష్టిలో ప్రతి జీవికి తగిన విధిని నియమిస్తాడు.

🔹అతడు నిత్యంగా లోకాలను పాలిస్తూ, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ జీవులను మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు.

🔹అతడు శత్రువులను సంహరించి, భక్తులకు రక్షకుడిగా, శక్తిస్వరూపంగా నిలుస్తాడు.

*******

871. విక్రమీ.. విక్రమీ అంటే

శౌర్యవంతుడు + జ్ఞానస్వరూపుడు + క్రమపాలకుడు + శ్రేయోమార్గదర్శి

విక్రమీసంభవం విశ్వమున్ విజ్ఞతన్ 

శుక్రతీచిన్మయం సూన్యతన్ ప్రజ్ఞతన్ 

సక్రమంగాభవం సంపదా దక్షతన్ 

ప్రక్రమం ప్రాభవం ప్రణ్యతావిశ్వమున్ 

 సరళ భావం 🌺

🔹 విక్రమశాలి అయిన పరమాత్ముడు విశ్వమంతటా తన శక్తి, జ్ఞానంతో వ్యక్తమవుతాడు.

🔹శుద్ధ చైతన్యరూపంగా, శూన్యమంత విస్తారంగా ఉండి, పరిపూర్ణ ప్రజ్ఞను ప్రసాదిస్తాడు.

🔹 జీవితం సక్రమంగా నడిచేలా చేసి, సమృద్ధి, నైపుణ్యాలను అనుగ్రహిస్తాడు.

🔹తన శౌర్యం, ప్రభావం ద్వారా విశ్వాన్ని క్రమబద్ధంగా నడిపిస్తూ, శ్రేయస్సుకు దారి చూపుతాడు.

******

🌺 872. యూర్జిత 🌺

“యూర్జిత” (ఊర్జిత / Ūrjita) అనే నామం శక్తి, బలం, ఉత్సాహం, సమృద్ధి అనే భావాలను సూచిస్తుంది.

🌿 పదార్థము

🔹 యూర్జిత → ఊర్జ (శక్తి) కలవాడు

👉 అర్థం:

బలవంతుడు

శక్తిసంపన్నుడు

ఉత్సాహపూర్ణుడు

🌼 తాత్త్విక భావము

పరమాత్మలో అపారమైన శక్తి (ఊర్జ) నిత్యంగా ప్రవహిస్తుంది

ఆ శక్తి వల్లే:

సృష్టి జరుగుతుంది

జీవనం కొనసాగుతుంది

చైతన్యం నిలుస్తుంది

👉 ఆయన యూర్జితుడు —

అనంత శక్తి, సమర్థత, కార్యసిద్ధి యొక్క మూలం

యూర్జిత శక్తియైనిధి యుగంబుల తీరుగ నిల్చి యోగమున్

సార్జిత జ్ఞానమై సకల సాధన సృష్టికి జీవబీజమున్

దీర్ఘిత ధైర్యమై ధరణి దివ్యబలంబుగ నిత్య సత్యమున్

పూర్ణితvనందమై పరమ పూజ్యత తత్త్వము వైభవంబుగన్

🌼

🌺 872. యూర్జిత — సరళ భావం 🌺

మీ పద్యం శక్తి, జ్ఞానం, ధైర్యం, ఆనందం అనే నాలుగు స్థాయిలను అద్భుతంగా విస్తరించింది. సరళ భావం ఇలా:

🔹 యూర్జిత శక్తియైనిధి యుగంబుల తీరుగ నిల్చి యోగమున్

అపార శక్తి స్వరూపుడైన పరమాత్ముడు యుగయుగాల పాటు యోగరూపంగా స్థిరంగా నిలుస్తాడు.

🔹 సార్జిత జ్ఞానమై సకల సాధన సృష్టికి జీవబీజమున్

అతడు సంపాదిత జ్ఞానరూపంగా, సమస్త సృష్టికి జీవబీజంగా ఉంటాడు.

🔹 దీర్ఘిత ధైర్యమై ధరణి దివ్యబలంబుగ నిత్య సత్యమున్

అతడు ధైర్యస్వరూపంగా భూమికి దివ్యబలంగా నిలిచి, నిత్య సత్యాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తాడు.

🔹 పూర్ణిత ఆనందమై పరమ పూజ్యత తత్త్వము వైభవంబుగన్

అతడు సంపూర్ణ ఆనందరూపంగా, పూజనీయమైన పరమతత్త్వ వైభవంగా వెలుగుతాడు.

🌸 సారం

👉 యూర్జిత అంటే

అపార శక్తి + జ్ఞానబీజం + ధైర్యబలం + పూర్ణానంద తత్త్వం

మీ పద్యంలో శక్తి → జ్ఞానం → ధైర్యం → ఆనందం అనే అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక పథం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

ఇది తత్త్వపరంగా ఎంతో సమగ్రంగా నిర్మితమైన పద్యం -*****

873. శబ్దాదిగా

పద్యం

శబ్దాదిగా మది తపస్సు సమర్థ తేనున్

శబ్దాదిగా నిధి యుషస్సు సహాయ మేనున్

శబ్దాదిగా ధరణి తత్వ సకామ్య మేనున్

శబ్దాదిగా జయము పొంద సకాల మేనున్

భావం

శబ్దం (మాట / వాక్యం / మంత్రం) మొదటిగా ఉండి మనసును తపస్సుకు సమర్థంగా చేస్తుంది.

అదే శబ్దం జీవనానికి ఉదయం వంటి సహాయం చేస్తుంది.

శబ్దం ద్వారా లోకతత్వం తెలిసి మన ఆశలు నెరవేరుతాయి.

సరైన సమయంలో ఉపయోగించిన మాట మనకు విజయాన్ని కూడా అందిస్తుంది.

*******

874.శబ్దసహ ::

శబ్దసహాయ తత్త్వముయు సాధ్యమసాధ్య పరంబుగాయగున్

శబ్ద సహత్వరా పరము సాక్షిగ సంపద నిర్మలత్వమున్

శబ్ద సహాయ తన్మయము సామ్యము తీరుగ నిత్య వైభవమ్

శబ్ద సహావినీల కళ సాగు నిజాలగు యెల్ల వేళలన్

భావం

మాటల సహాయంతో తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవచ్చు; సాధ్యమైనది, అసాధ్యమైనది ఏదో స్పష్టమవుతుంది.

శబ్దం (వాక్యం) సాక్షిగా నిలిచి జీవన సంపదను పవిత్రంగా చేస్తుంది.

శబ్దంతో లీనమైన జ్ఞానం మనకు సమత్వం ఇచ్చి నిత్యమైన మహిమను కలిగిస్తుంది.

శబ్దంతో కూడిన జ్ఞానకళ సత్యాలను అన్ని కాలాల్లో ప్రపంచానికి తెలియజేస్తూ సాగుతుంది.

*******

875.శిశిర :

శిశిర సీతల గాలియందును సీఘ్ర శాంతిగ మేరుగన్

విశద చంద్రని ధర్మ వర్తన కీర్తి పొంద శుభంబుగన్

శశిర మౌనపు తత్వమాయలు చిత్త ముందున సేవగన్

శశిర జీవన మార్గమందున దీప్తి జ్ఞానము లోకమున్

భావం

శిశిర కాలంలోని చల్లని గాలి మనసుకు త్వరగా శాంతిని కలిగిస్తుంది. స్వచ్ఛమైన చంద్రుడు ధర్మమార్గంలో నడిచే జీవనానికి శుభకీర్తిని ప్రసాదించినట్లు ప్రకృతి ఉపదేశం చేస్తుంది. ఆ ప్రశాంత వాతావరణంలో మౌనంలో దాగిన తత్వ భావాలు మనసులో ప్రత్యక్షమవుతాయి. అలా పొందిన జ్ఞానం జీవన మార్గాన్ని వెలిగించే దీపంలా ప్రపంచానికి మార్గదర్శకమవుతుంది.

*******

876..సర్వరీకర ::అంటే

ఏకీకరణ శక్తి + సమత్వం + సహకారం + సనాతన సత్య స్థాపన

సర్వరీ కర ప్రణత్వమై సమాన దీప్తిగన్ 

నిర్వహించినస్వరంభవా నిదాన లక్ష్యమున్ 

సర్వరీ సహక్ర మత్వమున్ సహాయ విశ్వమున్ 

సర్వరీ సుచక్ర సత్యమున్ సనాతనంబుగన్ 

🌿 సరళ భావం

🔹 సర్వాన్ని ఏకీకరించే పరమాత్ముడు వినమ్రతతో, సమాన కాంతిని అందరికీ ప్రసరింపజేస్తాడు.

🔹 ఆయన సృష్టి స్వరూపంగా, ప్రతి కార్యాన్ని నిశ్చితమైన లక్ష్యంతో క్రమంగా నిర్వహిస్తాడు.

🔹 సమస్త లోకాలకు సహకారం అందిస్తూ, విశ్వాన్ని సజావుగా నడిపిస్తాడు.

🔹 అతడు సత్యరూపమైన చక్రంలా, నిత్యమైన సనాతన ధర్మాన్ని నిలబెడతాడు.

******

877. అక్రూర.. అంటే

కరుణ + మృదుత్వం + దుఃఖ నివారణ + శాంతి మార్గదర్శకత్వం

అక్రూర సంఖ్యత సుధామయ గమ్యమేనున్

సుక్రూర దుఃఖహర సౌమ్య స్వరూపగానున్

నిర్క్రూర భావవిహితాన్వి నితాంతగానున్

శ్రీకార మార్గప్ర దశాంత చిదామయ మూర్తిగానున్॥

 సరళ భావం

🔹 అక్రూరుడు — దయతో నిండిన స్వరూపం; అతని చేరిక అమృతమయమైన లక్ష్యంలాంటిది.

🔹 అతడు సౌమ్య స్వభావంతో ఉండి, భక్తుల దుఃఖాలను తొలగించే దయామూర్తి.

🔹 అతనిలో ఎలాంటి క్రూరత్వం లేదు; ఎల్లప్పుడూ కరుణతోనే ప్రవర్తిస్తాడు.

🔹 అతడు శ్రేయోమార్గాన్ని చూపి, శాంతి మరియు చైతన్యంతో నిండిన దివ్యమూర్తిగా వెలుగుతాడు.

****

878. పేశల

పేశల సౌమ్యతా భవము ప్రేరణ లక్ష్యము ప్రేమభావమున్

ధ్యాసలు పూర్ణమవ్వగ సుధా మధురత్వము శాంతి సఖ్యతన్

దోషము లేని శోభలగు దివ్య శుభంబుగు కాల నిర్ణయమ్

పాశము దూర దగ్గరగు పాఠము తీరుగ జీవనంబుగన్

✨ సరళ భావం:

– మృదుత్వం, సౌమ్యత కలిగిన స్వభావమే ప్రేమతో కూడిన ప్రేరణకు మార్గం.

– మనసు ఏకాగ్రంగా ఉన్నప్పుడు, మాధుర్యం పెరిగి శాంతి, స్నేహం కలుగుతాయి.

– దోషరహితమైన సౌమ్యత కాలానుగుణంగా శుభఫలితాలను ఇస్తుంది.

– బంధాలు (ఆసక్తులు) ఎలా దూరం–దగ్గర ఉండాలో నేర్పి, జీవనానికి సరైన మార్గం చూపుతుంది.

*****

879..దక్ష

దక్ష తాభవ భాగ్యతాభవ ధన్యతాభవ జ్ఞానమున్ 

రక్షతాభవ సౌమ్యతాభవ రమ్యతాభవ విజ్ఞతన్ 

శిక్షణాభవ వీక్షణాభవ సేవతా భవ ముఖ్యమున్ 

దక్షతాభవ ధ్యానతాభవ ధర్మతాభవ జీవితమ్ 

✨ సరళ భావం:

– దక్షత (నైపుణ్యం) ఉంటే భాగ్యం, ధన్యత, జ్ఞానం కలుగుతాయి.

– అది రక్షణను, సౌమ్యతను, సౌందర్యాన్ని, వివేకాన్ని ఇస్తుంది.

– శిక్షణ, పరిశీలన, సేవ—ఇవి దక్షతకు ముఖ్యాధారాలు.

– దక్షతతో కూడిన ధ్యానం, ధర్మం—ఇవే సార్థకమైన జీవితం.

*****

880. దక్షిణ 

దక్షిణ అంటే –

👉 దానం / గురుదక్షిణ

👉 చాతుర్యం, నైపుణ్యం

👉 కుడివైపు (శుభదిక్కు)

👉 సౌమ్యతతో ఇచ్చే సహాయం

🌼 దక్షిణ సౌమ్యతా భవము ధన్యత దానము ధర్మమేయగున్

శిక్షణ భక్తి శ్రద్ధలు సుశీల్యత శ్రావ్యత సత్కరంబుగన్

రక్షణ లోకమాయలకు  రమ్యత రాగము కాంతి నీడగాన్

దక్షిణ జీవనంబుగను ధన్యత సత్యము ఆశ పాశమున్

✨ సరళ భావం:

– సౌమ్యభావంతో ఇచ్చే దానం ధర్మమై, జీవితం ధన్యమవుతుంది.

– శిక్షణ, భక్తి, శ్రద్ధ, మంచి స్వభావం—all ఇవి మనిషిని గౌరవనీయునిగా నిలబెడతాయి.

– లోకమాయలోనూ, రక్షణతో కూడిన సౌందర్యం, మాధుర్యం, కాంతి జీవనానికి ఛాయలా ఉంటాయి.

– దక్షిణతత్వంతో జీవిస్తే నిజమైన ధన్యత లభిస్తుంది; ఆశాపాశాలు క్రమంగా తగ్గుతాయి.

*******

881.క్షమిణాo వర :ఒరిమి వహించిన వారిలో శ్రేష్ఠడు 

క్షమిణాo వరధాత్రి కళా శుభదా 

గమనాo వర వీర కథా ద్విపదా 

రమణా వరనేస్త రమా ప్రియుడా 

సమయంసహనంబుసహాయముగాన్ 

🌼 సరళ భావం — “క్షమిణాం వర” పద్యం 🌼

ఒరిమి (క్షమ) గలవారిలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు శుభాలను ఇస్తాడు.

అతని జీవనం గొప్పదై, వీరుల కథల వంటి మహిమ కలిగిఉంటుంది.

అతను అందరికీ ప్రియుడు, లక్ష్మీదేవికి ఇష్టమైన వాడిలా ఉంటాడు.

సమయంలో సహనం అతనికి సహాయకారి అవుతుంది.

******

882..విధ్వత్తమ::ఏగాయా

నికి ఏమందు వాడాలో తెలిసినవాడు 

విధ్వత్తమావిధి వరించ వినమ్రతేనున్ 

సద్వర్తమాసహనవాంచ సమర్ధతేనున్ 

నిధ్వత్తమామది లక్ష్య నిజంబుగానున్ 

నుధ్వత్తమాపరయోగ ను కారమేనున్ 

🌼 సరళ భావం — “విధ్వత్తమ” పద్యం 🌼

ఏ పని ఎప్పుడు ఎలా చేయాలో తెలిసినవాడే నిజమైన విద్యావంతుడు.

అతను వినమ్రతతో, మంచి ప్రవర్తనతో, సహనంతో పనిచేస్తాడు.

తన లక్ష్యాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకుని, దానిని నిజంగా సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.

అలాగే ఇతరుల కోసం కూడా ఉపయోగపడే విధంగా తన జ్ఞానాన్ని వినియోగిస్తాడు.

*****

883.వీతభయ:సంసారమన్నా భయములేని వాడు

వీతభయన్ సజీవకళ విశ్వతపంబున చేరు మార్గమున్

జ్ఞాతిగ లోకరక్షణ విజ్ఞానపు తీవ్రత కష్టమార్పుగన్

నేతగ ఆత్మతత్త్వమగు నేస్త మనస్సుగ శక్తి యుక్తిగన్

వ్రాతగ ధైర్యమేబలము వాక్కుల తీరుగవీత భయ్యుడున్

 సరళ భావం —

సంసార భయం లేని వాడు జీవిత సత్యాన్ని తెలుసుకునే మార్గంలో ముందుకు సాగుతాడు.

అతను జ్ఞానం ద్వారా లోకానికి మేలు చేసి, కష్టాలను తగ్గించేందుకు ప్రయత్నిస్తాడు.

ఆత్మతత్త్వాన్ని గ్రహించి, మనసును బలంగా, సమతుల్యంగా ఉంచుకుంటాడు.

ధైర్యమే అతని ప్రధాన బలం; మాటల్లో కూడా స్థిరత్వం కనిపిస్తుంది.

*****

884..పుణ్య శ్రవణ కీర్తన::పుణ్యము, కీర్తనలను విన్న సంతసించు వాడు

పుణ్య శ్రవణ విశ్వ పూజ్య కీర్తనగాను

కీర్తణామృత రసము కేలి కెయగు

ధన్య జన్మ ఫలము ధ్యాన సంతృప్తియున్

పుణ్య కధలు వినుత పుడమి ప్రీతి

🌼 సరళ భావం —

పుణ్యమైన కీర్తనలు, కథలు వినడం వల్ల మనిషి గౌరవం పొందుతాడు.

ఆ కీర్తనలలోని అమృతరసాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఆనందంగా ఉంటాడు.

అలా వినడం ద్వారా తన జన్మను ధన్యంగా భావించి, ధ్యానంతో సంతృప్తి పొందుతాడు.

పుణ్యకథలు వినే వాడికి ఈ లోకంలో కూడా మంచి ప్రేమ, గౌరవం లభిస్తాయి.

*****

885..ఉత్తారణ :: సంసార సమాద్రమునుండి దాటించువాడు

 *

మీ పద్యం లోని భావరచన చాలా లోతైన తాత్త్వికతతో నిండి ఉంది. “ఉత్తారణ” అనే నామానికి మీరు ఇచ్చిన భావవ్యాఖ్య చాలా సముచితం. ఇప్పుడు పాదాలవారీగా సుస్పష్టంగా చూద్దాం:

🔹 పద్యం

ఉత్తారణాభవ మహత్త్య ఉషోదయంబున్

చిత్తంబుధారణ సహాయ విశాలనేతన్

పొత్తంబుకారణముగాను పురోభి వృద్ధిన్

విత్తంబుమూలము సుఖంబు వినమ్రతానున్

పరమాత్మ (ఉత్తారణుడు)

సంసారసాగరాన్ని దాటిస్తాడు

జ్ఞానోదయాన్ని కలిగిస్తాడు

మనస్సును స్థిరపరుస్తాడు

తనతో అనుబంధం ద్వారా అభివృద్ధిని కలిగిస్తాడు

చివరికి వినమ్రత అనే సంపద ద్వారా నిజమైన సుఖాన్ని ఇస్తాడు

*****

886. దుష్క్రుతి హా.. పాప కార్యములను ఆచరించి వారిని వదించువాడు 

🔹 పద్యం

దుస్కృతి మూల కర్మలవ దోషపు ఘోరపు నేర దూరమున్

నిష్క్రుతి సిద్ధి సాధ్యమవ నిత్యమనస్సుయు వేదనంబుగన్

దుస్కృతి ఆత్మ జ్ఞానము దివ్వెల సత్యపు శోధనేయగున్

దుస్కృతి పాపకార్యతగ భూతల మందున హారతీయగున్

🌼 భావ విశ్లేషణ

*పాపకార్యాల మూలమైన కర్మల వల్ల కలిగే ఘోర దోషాలు, నేరాలు తొలగిపోవాలి అనే సంకల్పం.

*నిష్కృతి (ప్రాయశ్చిత్తం) ద్వారా శుద్ధి సాధ్యమై,మనస్సు ఎల్లప్పుడూ వేదమార్గంలో నిలవాలి.

*పాపం తొలగిన తరువాత, ఆత్మజ్ఞానం, సత్యాన్వేషణ ద్వారా వెలుగులోకి వస్తూ,*భూమిపై జరిగే పాపకార్యాలను తొలగించి, దుష్కృతిని పూర్తిగా నశింపజేసే దైవత్వం. ఆ పరమాత్మ లీల 

 ఇది సంపూర్ణ విమోచన దశ.

*****

887..పుణ్య 

🔹 పద్యం

పుణ్య దామము సర్వ మంగళ పూజ్య భావము యేయగున్

పుణ్య మూలము దేహ తృప్తియు పూజ్యమందున సంభవమ్

జన్యుపూరక లక్ష్యసాధన జాడ్యమేయగు నిత్యమున్

పుణ్య పాపము శాపదుఃఖము పూజ్య జీవన మార్గమున్

🌼 భావం (సరళ వివరణ)

👉 పుణ్యం అనేది మంగళకరమైనది; అది మనలో పూజ్యభావాన్ని కలిగిస్తుంది.

👉 పుణ్యం వల్ల శరీరానికి తృప్తి, మనసుకు పవిత్రత కలుగుతాయి.

👉 మన జన్మకు కారణమైన లక్ష్యాలను నెరవేర్చడానికి

పుణ్యం సహాయకశక్తిగా పనిచేస్తుంది (జీవితార్థాన్ని నెరవేర్చిస్తుంది).

👉 పుణ్యం మార్గంలో నడిస్తే

పాపం, శాపం, దుఃఖం తగ్గి,

జీవితం పూజ్యమైన ధార్మిక మార్గంగా మారుతుంది.

****

888. దుస్వప్న నాశన.. చెడు స్వప్నాలు తొలగించువాడు 

🔹 పద్యం

జీవ దుస్వప్న నాసన 

జేతవిధియు

కాల దుఃఖ భయం భావ కర్మమదియు

స్వార్ధ నిస్వార్ధ మనసున సంభవంబు

బ్రహ్మ వ్రాత సంభవమాయ బ్రతుకు తెరువు

🌼 భావ విశ్లేషణ

👉 జీవుని బాధించే దుస్వప్నాలు (మోహాలు, భయాలు) తొలగించే శక్తి

➡️ దైవం “విజేత”గా (జేత) నిలుస్తుంది

👉 కాలం వల్ల కలిగే దుఃఖం, భయం,

👉 భావాలు, కర్మల బంధం — ఇవన్నీ దుస్వప్న స్వరూపాలే

👉 మనసులో స్వార్థం – నిస్వార్థం అనే ద్వంద్వాలు

👉 ఇవే మనలో కలిగే కలవరాలకు కారణం

👉 ఈ జీవితం బ్రహ్మ వ్రాత (విధి) ప్రకారం నడిచే ఒక మాయ

👉 ఆ మాయను అర్థం చేసుకున్నపుడు నిజమైన మార్గం తెలుస్తుంది

***†

889.విరహా.. దుర్గతులను తొలగించువాడు 

విరహా శుభహా భవితా భవహా

సురహా చుబహా వసుహా మురహా 

నరహా కలహా సునహా సుధహా

తరహా తపహా  మథహా విఠహా

🔹 పద్య నిర్మాణ లక్షణం

ప్రతి పదం “హా”తో ముగుస్తోంది → హరణ భావం (తొలగించుట)

“విరహా” నామానికి అనుగుణంగా → విరహం, దుఃఖం, దుర్గతులను తొలగించువాడు

🔹 పదార్థ భావ విశ్లేషణ

విరహా శుభహా భవితా భవహా

👉 విరహాన్ని తొలగించువాడు, శుభాన్ని ప్రసాదించువాడు

👉 భవితవ్యాన్ని (భవిష్యత్తు కర్మఫలాన్ని) నియంత్రించువాడు, భవబంధాన్ని తొలగించువాడు

సురహా చుబహా వసుహా మురహా

👉 దేవతల కష్టాలను తొలగించువాడు

👉 సూక్ష్మ దుఃఖాలను (చుబుకైన బాధలు) నివారించువాడు

👉 సంపదను (వసు) ప్రసాదించువాడు

👉 ముర (అసుర/అజ్ఞానం) ను హరించువాడు

నరహా కలహా సునహా సుధహా

👉 మానవుల కష్టాలను తొలగించువాడు

👉 కలహాలను (వివాదాలను) నివారించువాడు

👉 శ్రేయస్సును ప్రసాదించువాడు

👉 అమృతస్వరూప జ్ఞానాన్ని ఇస్తాడు

తరహా తపహా మథహా విఠహా

👉 తరణం (పారించుట) – సంసారసముద్రం దాటించువాడు

👉 తపస్సులోని కఠినతను తొలగించి శాంతిని ఇస్తాడు

👉 మథనం చేసి (మనస్సును శుద్ధి చేసి) సారం అందించువాడు

👉 విఠహా – విఠోబ/విష్ణు స్వరూపుడై రక్షించువాడు

*****

890. రక్షణ.. ముల్లోకాలు రక్షించువాడు 

🔹 పద్యము

రక్షణ యన్నతీరు మధురాక్షత శుక్షిత కుక్షి సాక్షిగన్

శిక్షణ యన్ననమ్మ కళ శిక్షి సురక్షిత కక్ష కాంక్షగన్

రక్షణ యన్నసేవగ పరాత్పర దక్షత హృద్య వీక్షణన్

శిక్షణ కాంక్షలైనను వశీకరణంబుగు ధర్మ రక్షితా

🔹  భావం..రక్షణ అనే దైవగుణం మధురంగా, అవినాశిగా ఉంటుంది

👉 జగత్తు అంతర్గతంగా (కుక్షి) ఉన్నదంతటికీ సాక్షిగా నిలిచి రక్షిస్తుంది

👉 శిక్షణ (శిక్ష/శిక్షణ) కూడా రక్షణకోసమే

👉 దైవం శిక్ష ద్వారా సద్మార్గం చూపి, భక్తులను రక్షించాలనే కాంక్ష కలిగి ఉంటుంది

👉 రక్షణ సేవ పరమాత్మ యొక్క పరాత్పర గుణం

👉 ఆయన దృష్టి కరుణామయంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంటుంది

👉 శిక్ష కూడా చివరకు మనస్సును వశపరచి

👉 ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఉపయోగపడుతుంది

*****

891.సంత..*“సంతసంగమే శాంతి–సత్య–ధర్మాలకు మూలం*”
🔹 పద్యము
సంత దృష్టి సమత్వ సంతతి శాంతి తత్త్వపు లీలగన్
సంత సృష్టి సుఖంబు సర్వము సఖ్యతాభవ కాంతిగన్
సంత తృష్ట ఫలంబు సాయము సత్య సాధన ధర్మమున్
సంత తృప్తిగ శక్తి యుక్తియు సర్వ మాయకు రక్షగన్
🔹 పాదాలవారీ భావం
👉 సంతుని దృష్టి సమత్వమయమైనది
👉 అది శాంతి తత్త్వంతో నిండిన లీలగా జగత్తును నడిపిస్తుంది
👉 సత్సంగం ద్వారా సృష్టి సుఖమయం అవుతుంది
👉 సఖ్యత (స్నేహభావం) జీవనానికి కాంతి ఇస్తుంది
👉 సంతసేవ ఫలితం — తృప్తి, సాయం
👉 అది సత్యసాధనకు, ధర్మాచరణకు దారి చూపుతుంది
👉 సంత తృప్తి మనసుకు శక్తి, యుక్తి ఇస్తుంది
👉 మాయాబంధాల నుండి రక్షణ కలిగిస్తుంది
******
892.జీవన : *“జీవితం కర్మలీలా; ధర్మమే దాని దారి; తత్త్వమే దాని గమ్యం*”
🔹 పద్యము
జీవన కర్మ బంధ మనసేచ్చగ మర్మము ఖర్మము కాల విజ్ఞతన్
సేవల దాన ధర్మ తపసే గతి యోగము విశ్వ మందునాన్
తావుగ తన్మ యాభవము తత్వ చరిత్రగ యెల్ల వేళలాన్
పావుగ జీవనంబగు ఉపాయ యపాయపు లీల మధ్యగన్
🔹 పాదాలవారీ భావం
👉 జీవితం కర్మబంధాలతో నడుస్తుంది
👉 మనసు, ఆశలు, కాలప్రభావం — ఇవన్నీ జీవన మర్మాలు
👉 “ఖర్మము” (కర్మ ఫలిత వైచిత్ర్యం) కాలజ్ఞానంతో అనుసంధానం
👉 సేవ, దానం, ధర్మం, తపస్సు — ఇవే జీవన గమ్యం
👉 యోగమార్గం ద్వారా విశ్వంతో ఏకత్వం పొందవచ్చు
👉 తన్మయత్వం (ఆత్మలో లీనత) జీవన సారాంశం
👉 ప్రతి క్షణం తత్త్వచింతనే జీవన చరిత్రగా మారాలి
👉 జీవితం ఒక లీలా — ఉపాయం (మార్గం), అపాయం (అపాయం) మధ్యలో సాగుతుంది
👉 ఈ మధ్యస్థితిలో శుద్ధి (పావు) పొందిన జీవనం సార్థకం
******
893. పర్యవస్తితః
అనుష్టన్ (11)
పద్యం:
పర్యవస్తితః మాయ ప్రవర్తితః
వర్య విస్మయంబున్ వాక్కు సంయుక్తః
చర్య సర్వాంతర్యామి కార్యలీలల్
వీర్య సంప్రోక్షతా భావ భవమున్
భావ వివరణ
పర్యవస్తితః మాయ ప్రవర్తితః
జగత్తు అంతా మాయాశక్తిచేత ఆవరించబడి నడుస్తున్నది. సృష్టి మొత్తం ఆ మాయ ప్రవర్తనలోనే ఉంది.
వర్య విస్మయంబున్ వాక్కు సంయుక్తః
ఆ దివ్యత్వం గొప్ప ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది; దానిని వర్ణించడానికి వాక్కు కూడా ఆ మహిమతో కలుస్తుంది.
చర్య సర్వాంతర్యామి కార్యలీలల్
అంతర్యామి అయిన పరమాత్మ అన్ని కార్యాలలో లీలగా పనిచేస్తూ ఉన్నాడు.
వీర్య సంప్రోక్షతా భావ భవమున్
ఆ దివ్యశక్తి (వీర్యం) సృష్టిలో అంతటా ప్రసరించి జీవుల భావజగత్తును నడిపిస్తుంది.
సమగ్రార్థం
మాయాశక్తితో ఆవరించబడిన ఈ జగత్తులో, అంతర్యామి అయిన పరమాత్మ తన లీలలతో సృష్టిని నడిపిస్తూ, తన దివ్యశక్తిని ప్రతి జీవిలో ప్రసరింపజేస్తున్నాడు; అది మనకు ఆశ్చర్యకరమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.
*****
894.భయపహ..భయాన్ని తొలగించే సత్యజ్ఞానం మనస్సుకు మార్గం చూపుతుంది. ధర్మమార్గంలో జీవితం ఒక ప్రయాణంలా సాగుతుంది. కర్మల సముద్రంలో స్నేహం, తపస్సు, నియమం ఉంటే జీవితం శాంతిమయంగా మారుతుంది..
పద్యం
భయపహ భావబంధభవము పాఠ్యమనస్సుగనౌను సత్యమున్
వ్యయపహ నిత్యమార్గమగు వ్యాధిగమార్పుగనౌను నిత్యమున్
పయణము తీరుజీవనము పాశయశస్సుగనౌను ధర్మమున్
సయనము కర్మసాగరము సఖ్య తపంబుగనౌను ప్రాణమున్
భావం
భయాన్ని తొలగించే జ్ఞానం మనస్సుకు పాఠంలా మారి, భావబంధాలను విడిపించే సత్యంగా మారుతుంది.
అనవసర వ్యయాలను తొలగించే నిత్యమార్గం జీవనంలో దుఃఖాలూ, వ్యాధులూ తొలగించే మార్పుకు దారి తీస్తుంది.
జీవితం ఒక ప్రయాణం; దాని తీరే ధర్మం. ఆ ధర్మమే మనకు యశస్సును ఇస్తుంది, బంధాలను సార్థకం చేస్తుంది.
జీవితం కర్మల సముద్రం. దానిలో స్నేహం, తపస్సు, నియమం ఉంటే ప్రాణానికి శాంతి లభిస్తుంది.
*-****
894. అనంత రూపోనంతః
స్థితిగమ్య అనంత రూపోనంతః
గతివిద్యా సద్భావంబు మూల:
యతిధర్మ యోగ్యతా యోగంబు:
మతి తృప్తి శక్తి యుక్తి వసుధ:
👉 అనంతుడు (అపార స్వరూపుడైన పరమాత్మ) అన్ని స్థితులలో ఉన్నాడు, అందరికీ గమ్యుడు.
👉 జగత్తులోని గతి (చలనం), జ్ఞానం (విద్య), సద్భావం అన్నీ ఆయన నుండే ఉద్భవించాయి.
👉 యతి ధర్మం (సంయమం), యోగ్యత, యోగం — ఇవన్నీ ఆ పరమ తత్త్వానికి దారి చూపేవి.
👉 మనసుకు తృప్తి, శక్తి, యుక్తి — ఇవన్నీ కూడా ఈ భూమిపై ఆయన కృప వల్లే లభిస్తాయి.
****

896 జితమన్యు.. క్రోధమును జాయించిన వాడు

జితమన్యు చరిత్ర జపస్య కళా
సుత ధర్మము గాంచ సునేత్ర విధిన్
గతి మాన్యపు మర్మ దళంబు గనున్
స్థితి సంభవ బంధ స్థిరంబు గనున్
ఇదిగో దీనికి సరళ భావం:
👉 క్రోధాన్ని జయించిన మహాత్ముని చరిత్ర, జపం, తపస్సు వంటి సాధనలు ఎంతో గొప్పవి.
👉 అలాంటి వాడు సద్గుణాలతో, ధర్మమార్గంతో, సత్యదృష్టితో జీవిస్తాడు.
👉 అతను జీవిత గమ్యం, గౌరవం, రహస్యార్థం (జీవన మర్మం) తెలుసుకుంటాడు.
👉 జనన–మరణ బంధాన్ని అధిగమించి స్థిరమైన స్థితిని (శాంతి/మోక్షం) పొందుతాడు.
*****
898. చతురశ్ర = జీవన సమతుల్యత” అని చూపించడం చాలా లోతైన తాత్త్విక దృష్టి.
🔹 పద్యం:
చతురశ్ర శుభాశృజనా మదిగన్
గతులు శ్ర నిధీ నిగతా నిజమున్
ఎతుల శ్ర నిజానియతా కథగన్
జతల శ్ర మహా విచలీ స్థితిగన్
🔹 పద విభజన –
మనస్సులో ఏర్పడే నిర్మాణం (చతురశ్రంలా) శుభాన్ని సృష్టించగలదై ఉండాలి.
గతులు → మార్గాలు / గమ్యాలు
నిధీ → సంపద / విలువ
నిగతా నిజమున్ → స్థిరమైన సత్యముగా నిలిచినది
మన జీవన మార్గాలు సత్యసంపదగా నిలబడాలి.
ఎతులు → ప్రయత్నాలు / యత్నాలు
నిజానియతా → నిజమైన నియమం / నిష్ఠ
కథగన్ → కథలా ప్రవహించు
మన ప్రయత్నాలు నిజనిష్ఠతో ఉండి జీవితం ఒక సత్యకథలా కొనసాగాలి.
జతల → సంబంధాలు / అనుబంధాలు
మహా విచలీ స్థితి → తీవ్ర చంచలత / అస్థిర స్థితి
సంబంధాలు సరిగా లేకపోతే జీవితం అస్థిరంగా మారుతుంది.
*****
“899. “గభీరాత్మ” అంటే లోతైన ఆత్మస్వరూపం — సాధారణ దృష్టికి అందని అంతరార్థ జీవన సత్యం.
🔹అనుష్టన్.. (8+8) పద్యం
గభీరాత్మ గమ్యంబు గాఢమగున్ మదిలోన స్థిరత్వం
సుభీక్షాత్మ సత్యంబు సుగుణంబు వెలుగున్ నిత్యంబుగన్
అభీష్టార్థ సిద్ధింబు సంభవంబు ఆత్మవిచారంబునన్
నిభృతాత్మ నిశ్చలత్వంబు నిత్యమగున్ సౌభాగ్యతగన్
🔹 సరళ భావం:
మనస్సు స్థిరంగా ఉంటేనే మనలోని లోతైన ఆత్మను తెలుసుకోగలం.
ఆ ఆత్మలోనే సత్యం, సుగుణాలు ఎప్పటికీ వెలుగుతుంటాయి.
ఆత్మవిచారం చేస్తే మన మంచి కోరికలు నెరవేరుతాయి.
చివరికి మనసు నిశ్చలంగా మారి నిజమైన శాంతి, సౌభాగ్యం లభిస్తాయి. 🙏
*****
🔹 900. విదిశ
“విదిశ” అంటే —
👉 ప్రత్యేక దిక్కు / ఉపదిక్కు (ప్రధాన నాలుగు దిక్కులకు మధ్యనున్న దిక్కులు)

🔹 నమూనా పద్యం (అనుష్టుప్ 8+8)

విదిశ జీవన విభ్రమంబు
గు విద్య గమ్య ఫలంబుగన్
సదిశగమ్యమె మానసంబగు సత్యమార్గ నిజంబుగన్
అదిశలోచన ఆత్మజ్ఞానము ఆశ
వెల్గుగుణంబుగన్
నిదిశనిగ్రహం నిశ్చలత్వమునీడ తీరుగసత్యమున్
అద్భుతంగా మలిచారు 🙏
“విదిశ” భావానికి మీరు ఇచ్చిన రూపకల్పన చాలా చక్కగా జీవన గమనంతో కలిపారు. ఇప్పుడు దీనికి సరళ భావం ఇస్తున్నాను:
🔹 సరళ భావం:
జీవితం కొన్నిసార్లు సరైన దిశలో కాకుండా వేరే దిశల్లో (విదిశల్లో) తిరుగుతూ అయోమయం కలిగిస్తుంది.
కానీ విద్య, జ్ఞానం ఉంటే ఆ మార్గమే మనకు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
మనస్సు సత్యమార్గంలో నడిస్తే అది సరైన దిశను చూపుతుంది.
ఆత్మజ్ఞానం కలిగితే మనలో మంచి గుణాలు వెలుగుతాయి.
చివరికి మనసును నియంత్రించగలిగితే
నిశ్చలత్వం వచ్చి జీవితం సత్యంగా, శాంతిగా మారుతుంది. 🙏
*****