536..పుష్కరాక్ష: హృదయపూర్వక వ్యాపించి యుండువాడు
పుష్కరాక్ష హృదయ తత్వ పుడమినందు
సర్వ నేత్ర చూపుల తత్వ సరయు వాడు
విషయవాంఛలు తీర్చెడి వినయ తీరు
ప్రతిభ ఫలమును జుపెడి ప్రగతి తీరు
భావం
పుష్కరాక్షుడు హృదయంలోని విశాలతను పుడమిలో ప్రతిఫలింపజేసేవాడు.అన్ని నేత్రముల దర్శనాన్ని అనుభవింపజేసే తత్త్వస్వరూపి.భక్తుల కోర్కెలను వినయంతో తీర్చేవాడు.ప్రతిభకు తగిన ఫలితాలు చూపిస్తూ, అభివృద్ధి దారిలో నడిపేవాడు.
****
537. మహామన : సృష్టి మానసతోనే చేయువాడు
మహామన సహాయమున్ మహావిద్యల తీరుగన్
మహాతత్త్వ సృష్టిగన్ మహాశక్తియు యుక్తిగన్
మహామాయ విభావమున్ మహాదేహ ప్రవాహమున్
మహారుద్ర ధర్మంబున్ మహాస్వచ్ఛత రూపమున్
భావం..మహామనుడు సృష్టిని మానసశక్తితోనే ఆవిష్కరించువాడు. మహావిద్యల పరమ మార్గాలను చూపువాడు.మహాతత్త్వాల సృష్టి యుక్తిశక్తులతో నిండినదై యుండును.
మహామాయ నుండి మహాదేహం వరకు బ్రహ్మాండ ప్రవాహాన్ని నడిపించువాడు.
రుద్రధర్మం, స్వచ్ఛమైన రూపం — ఇవన్నీ ఆయనే.
****
538..భగవాన్.: పరమ పూజ్యుడు సమస్త కళ్యాణ స్వరూపుడు
భగవాన్ సహాయమ్ భావత్వంబు తీరున్
సగుణ్యమ్ సకార్యమ్ సమర్ధమ్ శుభమ్మున్
స్వగీతే స్వతిర్ధం స్వలక్ష్యమ్ స్వధర్మమ్
ప్రగాఢమ్ ప్రలోభం ప్రధానం పరంబున్
భావం
భగవాన్ అనుగ్రహం జీవుని భావతత్త్వాలను సరిచేస్తుంది.సగుణ, నిర్గుణ పరస్పరతను సమర్థంగా నడిపించే శుభస్వరూపి.తన గీత, తన ధర్మం, తన లక్ష్యమంతా జగతీకే మార్గదర్శకమవుతాయి.ప్రగాఢ ప్రభావం కలిగి, సమస్తంలో ప్రధానం, పరమ పూజ్యుడు.
****
: 539. భగహా : సంహారకాలమున ఐశ్వర్యం కూడా లెక్క చేయనివాడు
భగహా సమయంబు భవార్ధంబుగానున్
యుగకర్త యథోధ్య యుతంబుగ నూన్
యుగతత్త్వము ధర్మ శుభోన్నతిగన్
భగహా ప్రభవంబు భవాభ్యుదయన్
భావం
భగహా సంహారకాలంలో కూడా ఐశ్వర్యాలకు విలువ ఇవ్వక,
భవసారం ఏమిటో తెలిపే సాక్షిగా నిలుస్తాడు.
యుగాలను సృష్టించి నడిపించే యుగకర్తగా, ధర్మోన్నతికి కారణుడవుతాడు.
తన ప్రభావమే సృష్టి–స్థితి–లయలకు మూలం,
అదే భవాభ్యుదయానికి ఆధారం.
*****
: **540. ఆనందీ....సుఖస్వరూపుడు – సంపదలతో సమృద్ధిగా ఉండువాడు**
శార్దూలవిక్రీడితము
ఆనందీ ప్రణవంబు నందు నణిమా! ఆకాంక్ష ముద్రాస్తితే!
ఆనందీ ప్రమదంబు నందు గరిమా! ఆశ్చర్య నాదప్రియే!
ఆనందీ భువనంబు నందు లగిమా! ఆకర్ష శబ్దస్థితే!
ఆనందీ వర విష్ణువే! శరణమే! నారోగ్య ధర్మంబుగన్!
భావం
ప్రణవ నాదంలో నిండిన నిత్యానంద స్వరూపి.
ప్రమద, ఆశ్చర్య, గరిమ, నాదరసాలలో స్థితుడై,
లఘిమా–గరిమా వంటి అష్టసిద్ధులను ప్రసాదించువాడు.భువనమంతాఆనందతత్త్వంతో వ్యాపించేవాడు.సర్వ సంపదలతో కరుణామయుడై,వరప్రదుడు, విష్ణురూపుడు —సర్వజనులకు ఆరోగ్యమార్గం, ధర్మమార్గం ఇచ్చేవాడు.
*****
[: 541.. వనమాలీ.. పంచతన్మా త్ర రూపమైన వైజయంతి అను పేరుగా వనమాలను ధరించేవాడు
మ..
వనమాలీసమ తుల్యసంభవముగన్ వాశ్చల్య విశ్వాసమున్
రుణభక్తీసహయుక్త ధారిగను సారూప్యoబు సేవార్దిగన్
గుణలక్ష్యామది లీలమానసముగన్ సూక్ష్మంబు సమ్మోహమున్
ఘనతంత్రంబుగనౌనుసర్వమయమున్ గమ్యంబు సౌమ్యంబుగన్
భావం
వనమాలీ అంటే "వైజయంతీ" అనే పంచతన్మాత్ర రూపమైన దివ్యమాలను ధరించేవాడు — శ్రీవిష్ణువు.
ఈ పద్యంలో:
ఆయన ధరించిన వనమాల సమతుల్యత, స్థిరత్వం, విశ్వాసం
ధారకుడైన విష్ణువు భక్తులను రుణముల నుండి విముక్తం చేస్తాడు
ఆయన లీలలు, గుణాలు, మనోరాజ్యం సమ్మోహకరమైనవి
ఆయన తత్వం సర్వమయము, ఘనమైనదీ, సౌమ్యమైనదీ, సులభగమ్యము అనే భావం వ్యక్తమవుతుంది.
***
[ 542.. హలాయుధః..నాగలి ఆయుధం ధరించిన వాడు
హలాయుధా సమ సమర్ధ హహా సహాయమ్
స్వలాభ మేతనములేని సకాల సేవా
ప్రలోభమే గుణమయమ్ము ప్రభావమేనున్
విలాశబంధగు చరిత్ర వినోదమేనున్
భావం
హలాయుధుడు — హలం అనే నాగలిని ఆయుధంగా ధరించే బలరాముడు.
సమసమర్థుడై భక్తులకు సహాయకుడు, ధర్మసేవకుడు.
స్వలాభం లేని సేవ—అతని నిష్కామ కర్మ.
ప్రపంచపు ప్రలోభాలను గుణాలుగా మార్చగల ప్రభావశక్తి అతనిది.
అతని అవతారచరిత్ర స్వయంగా విలాసమయమైన వినోదం, సద్గుణాలకు పునాదిగా నిలుస్తుంది.
*****
[ 543.. ఆదిత్యః.. పక్షప మహర్షికి అది తీయందు వామన రూపంలో అవతరించిన వాడు
ఆదిత్యాహృదయంబుధా మమగుటన్ ఆత్మార్థి తీరేగగున్
పాదాంపట్టగభక్తితత్త్వము గనున్ ప్రావీణ్య లక్ష్యoబుగన్
నాదంబుణ్ సహమోదమున్ కరణతో నాణ్యత్వ స్నేహార్దిగన్
వేదంబున్ ముదమొoదు భావముగనున్ పేర్చేను పాశంబుగన్
భావం
ఆదిత్యః — వామనావతారంలో అదితి తపస్సును పుష్కలంగా చేసిన మహర్షి కశ్యపునకు వరంగా జన్మించినది.
ఆయన హృదయము జ్ఞానసాగరం; ఆ జ్ఞానం మనలో ఆత్మార్ధాన్ని మేల్కొలుపుతుంది.
ఆయన పాదాంబుజంపై భక్తి తత్త్వజ్ఞాన ప్రావీణ్యానికి ద్వారమె.
నాదబ్రహ్మానందంతో కలసి ఆయన కరుణ మనలో నిత్యసౌమ్య స్నేహం పెంపొందిస్తుంది.
వేదాలు ఆయనకు ఆనందస్వరూపము; వాటిని భావపూర్వకంగా మనకు పాశవిమోచనముగా అందిస్తాడు.
*****
544. జ్యోతిరాదిత్య:: సూర్య మండలాంతర్గతమైన జ్యోతి యందు ఉండువాడు
జ్యోతిరాదిత్యయోగంబుదేహంబుగన్
ఖ్యాతియోగంబుకాలంబుతీరేయగున్
స్వాతిముత్యంబుదాహంబుతీరేయగున్
ప్రాతివత్యంబుప్రావీణ్య సర్వార్ధతన్
భావం
జ్యోతిరాదిత్య అంటే — సూర్యుని మహాజ్యోతి,
సూర్య మండలంలోని అంతర్గత పరబ్రహ్మ జ్వాలగా వెలిగేవాడు (విష్ణువు).
ఆ జ్యోతి జీవదేహమంతటికీ ప్రాణప్రకాశం ఇస్తుంది.
కాలమనే చక్రంలో ఖ్యాతి, దైవచైతన్యం వాటన్నింటినీ నియంత్రించే శక్తి ఆయనది.
స్వాతికన్యలో పడే బిందువుల్లాంటి ముత్యం జ్వలించే శుద్ధత ఆయన తేజస్సులో ఉంది.
జ్యోతిరాత్మకమైన ఆయన స్వభావం సర్వార్థాన్ని వివేకంగా దర్శించే ప్రావీణ్యాన్ని మనలో పెంచుతుంది.
*****
[: 545.. సహిష్ణుభీ.. శీతోష్ణాధి ధ్వందములను సహించువాడు
(జ భ స జ గ. 8..రుచిర)
సహిష్ణుభీకర యసమే సమమ్ముగా
ప్రహిష్ణుతత్త్వపు సుప్రధా పరమ్ముగా
సహిత్వ సత్వరముసదా వరమ్ముగా
విహిత్వ విశ్వ జయవిధానవిద్యగా
భావ వివరణ
– ఏ పరిస్థితి వచ్చినా మనసు సమేగా ఉంచటం.
– శాంతిని కోల్పోకుండా ఉండటం దైవత్వం యొక్క మొదటి లక్షణం.
– ధ్వంద్వాలను తట్టుకునే శక్తి ఉన్నచోఉన్నతమైన పరతత్త్వాన్ని గ్రహించగల సామర్థ్యం వస్తుంది.
– సహనం ఉన్నచో జ్ఞానం వికసిస్తుంది.
– సహనం అంటే బలహీనత కాదు;బలమైన వ్యక్తిత్వం యొక్క సత్వగుణం.– ఇది దైవం ప్రసాదించే ఒక వరస్వరూపం.– ఓర్పు ఉన్నచో వ్యక్తి జీవిత జయమార్గంస్పష్టమవుతుంది.– విశ్వ నియమములో సహనం ఒక ప్రధానమైన నిబంధన.– సహనం సంపూర్ణ విజయానికి మూలమైన విధాన విద్య.
******
: 546.. గతిసత్తమ::ఎల్లరను గతియును సర్వశ్రేష్ఠుడుగాను ఉన్నాడు
(మణిమాల — స,జ,స,జ,స,జ,స — యతి 10)
గతిసత్తమా జయమనో గణంబు గమనంబుతీరు తెలుపే
గతిచిత్తమా ఫలసు సాగరంబగు విధి సుశ్రీత మలుపే
యతి తృప్తిమాంచు విధమే యనంత సహజంబుగాను విలువే
స్థితి నిత్యసత్యా పునిధీ స్థిరా మహిమగాను తలపే
భావం
గతిసత్తమ — సర్వలోకాలకు గమ్యమార్గమై, శ్రేష్ఠగమకమిచ్చే దైవస్వరూపం.మనో గణాలకు (భావ-సంకల్ప-ప్రాణలకు) గమనాన్ని, దిశను తెలియజేసే పరమాత్మ.విధి తీరు లోతైన సాగరం వలె, ఆయనే సృష్టి మలుపుల మూలకారణం.
తృప్తి, యతి (నిగ్రహం), సహజత్వం — ఇవన్నీ ఆయనలో విలువైన లక్షణాలై నిలుస్తాయి. నిత్య సత్యమై, స్థితి-లయాలకు పునాదిగా మహిమను తలపించే శాశ్వత ప్రభువు.
*****
547..సుధన్వా ::అసుర సంహారార్ధము మంచి ధనుస్సు ధరించు వాడు
సుధన్వా సువిద్యా సుతత్వా సుభావా
సుధర్మా సునిత్యా సుసత్యా సుకార్యా
పధార్ధా సుఖార్ధా భవార్ధా సుభార్ధా
యధార్ధా సకామ్యా యశస్సా శుభంభా
భావం
సుధన్వా — సుదృఢమైన, దివ్యమైన ధనుస్సును ధరించి అసుర సంహారానికి సిద్ధంగా నిలిచే పరమేశ్వరుడు/విష్ణువు.
ఆయన స్వభావం సుపవిత్రమైనది, సత్యనిష్ఠమైనది, ధర్మస్వరూపమైనది.
సుఖం, భవార్ధం, యథార్థం, శుభం — సర్వార్థాల మూలం.
ఆయన నామస్మరణ వల్ల యశస్సు, శుభఫలాలు లభిస్తాయి.
మీ రూపకల్పన చాలా మంచి దిక్కులో ఉంది.
****
[ 548..ఖండ పరశు:: యుద్ధంలో ఉపయోగించే అటువంటి ఆయుధం
(అనుష్టన్ చందస్సు)
ఖండపరశు నిద్రెలేని కల్మషాలే మార్చునన్
యుద్ధ నీతి సంహారమగు యుక్తి దీక్ష పాఠమున్
రుద్ర తాండవ వీరేభవ భూవిలో విరాజునన్
దుష్ట సంహార రక్షార్థ దురిత వెఱ్ఱి తీరుగన్
భావం
ఖండ పరశు — యుద్ధంలో దుష్టశక్తులను నాశనం చేయడానికి వినియోగించే శక్తిమంతమైన ఆయుధం.
అది నిద్రలేని కర్తవ్యజాగ్రత్తను సూచిస్తుంది.రుద్రతాండవం పోలికతో వీరభావం ఉద్భవిస్తుంది.దురితాలను సంహరించి, ధర్మ రక్షణే దీని లక్ష్యం.
****
549..దారుణ :: బాహ్య అంతరా శత్రువులను ఖండించువాడు
దారుణ మారణమ్మగు సుధామయ లక్ష్యము ధర్మ రక్షణే
ప్రేరణ నిత్య విద్యలగు ప్రేమయ హృద్యము పంచు పావనే
కారణమేది యన్నను సకామ్యప విద్యత సర్వ క్షేమమే
వీరయశోబలమ్మగు సవెన్నల దక్షత తీరు దృఢంబునన్
భావం
దారుణ — బాహ్య శత్రువులు మాత్రమే కాదు,
లోభ, క్రోధ, మోహ వంటి అంతర శత్రువుల్ని కూడా సంహరించేవాడు.
అతని క్రూరత దుర్మార్గంపైనే,
కానీ లోనికి విద్య, ప్రేమ, ధర్మం పంచే అమృతస్వరూపం.
సర్వక్షేమం, ధర్మసంస్ధాపన, వీరత్వదీక్ష — ఇవే ఆయన తత్త్వాలు.
******
: 550.ద్రవిణ ప్రద: ధనము వంటి సమస్త శాస్త్రములను జననములకు ఇచ్చినవాడు
మీ 550. ద్రవిణప్రద పద్యం చాలా మంచి భావసంపదతో ఉంది.
✅ అనుష్టుప్ ఛందస్సులో శుద్ధమైన పద్యం
ద్రవిణప్రద విభుడున్ సర్వసంపద దానమున్ (8)
జనులపట్ల కర్తవ్యన్ దైవలీల విధేయునన్ (8)
సద్భవ శాస్త్రసంపదన్ జాగరూకంబు చూపునన్ (8)
సంసృతి లోక మార్గంబున్ సుఖోదయ బీజమెన్ (8)
భావం
“ద్రవిణప్రద” అంటే ధనమే కాదు — విద్య, శాస్త్రం, సద్గుణం, జీవనోపాయం సమేతంగా ఇచ్చే దాత.
ఆయన కార్యం జీవులకు సర్వ సంపదలను ప్రసాదించడం,
ధర్మబలంతో మార్గం చూపడం
సంసారంలో సుఖోదయానికి బీజం వేయడం.
*†*
551..దివస్పృక్.. పరమాత్మను ఎరిగిన వాడు
పద్యం
దివస్పృక్ సుదివ్యా స్థిరమ్మున్ సుదర్మమ్
భవాద్వీ ప్రభావం భయామృత్ ప్రదీప్తీ
ధవానిత్య సత్యం ధరాతత్వ ధర్మమ్
నవాంశా సుమాయా నమో వాక్య తీరున్
🔶 భావస్పష్టీకరణ
దివస్పృక్ అంటే దివ్యాన్ని, పరమసత్యాన్ని గ్రహించిన వాడు.” — అత్యంత పవిత్రం, విశద్ధి కలిగినది.అతని మనస్సు, స్థితి — స్థిరమైన ధర్మంలో నిలబడినది.
ధర్మబలంతో నిలిచే పరమజ్ఞాని స్వభావం ఇక్కడ అర్థమవుతుంది. ధర్మసత్యంలో నిలిచిన దివ్యజ్ఞాని.
భవాద్వీ ప్రభావం అంటే సృష్టిలోని ఆద్యోతకమైన శక్తిని గ్రహించిన వాడు.
భయామృత్ ప్రదీప్తీ అంటే భయాన్ని నశింపజేసే అమృతదీప్తి — జ్ఞానదీపం.
దివజ్ఞానంతో అజ్ఞానం, భయం, సంశయాలు కరిగిపోతాయి.
: అతని జ్ఞానం భయాన్ని అమృతంగా మార్చే దీపశిఖ.
అతను గ్రహించిన సత్యం — నిత్యం, మార్పులేనిది, కాలాతీతమైనది.
భూమితత్వం, జీవతత్వం, ప్రకృతితత్వం — ఇవన్నీ ధర్మబుద్ధితో దర్శిస్తాడు.
అతనికి ప్రపంచ తత్త్వం స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.
: భౌతిక–ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని దర్శించగల ధర్మజ్ఞాని.
నవాంశా సుమాయా అంటే నూతనమైన జ్ఞానాంశాలను కరుణగా బోధించే వాడు.
→ అతని వాక్కు వినయభావంతో పరమాత్మకు సమర్పణ స్థితిలో ఉంటుంది.
జ్ఞానం, వినయం, కరుణ — ఈ మూడు లక్షణాలు ఇక్కడ వెల్లడవుతాయి.
: కొత్త జ్ఞానాన్ని మధురంగా పంచి, నమ్రతతో వాక్కుని సంస్కరిస్తాడు.
****
: 552. సర్వదృక్ — సమస్తమును దర్శించువాడు, జగత్తుకు సాక్షి, సర్వజ్ఞుడు —
🔷 పద్యం
సర్వదృక్ విశ్వవిద్యాపరా స్వామిగన్
సర్వలక్ష్యాసుశాంతీశుభం తృప్తిగాన్
సర్వవిశ్వాససంభావ్య యార్ధంబుగన్
సర్వదీక్షావిశాలం సుధామోహనమ్
🔶 భావస్పష్టీకరణ
సర్వదృక్ = అన్ని లోకాలనూ, కార్యఫలితాలనూ, హృదయాలనూ చూస్తున్న వాడు.
ఆయన విశ్వవిద్య — సృష్టి–స్థితి–లయాల నిత్యజ్ఞానం — కు పరమాధిపతి.
స్వామి అన్న పదం సర్వాధికార బలాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
➡ భావం: సమస్తాన్ని అనుభూతి చేసేవాడు, విశ్వజ్ఞాన స్వామి.
సర్వలక్ష్యాలు: అన్ని జీవుల లక్ష్యాలు, యత్నాలు, ఆశలు, సంకల్పాలు.
అవన్నీ ఆయన దృష్టిలో సుశాంతి — శాంతియుతంగా నిలుస్తాయి.
ఆయన ప్రసాదం (శుభం) వల్ల తృప్తి కలుగుతుంది.
➡ భావం: సమస్త లక్ష్యాలను శాంతి, శుభం, తృప్తి వైపు నడిపేవాడు.
ఎవరైతే ఆయనపై విశ్వాసం ఉంచుతారో,
వారికి సంభావ్యం — ఫలప్రాప్తి, శ్రేయోమార్గం — సిద్ధమవుతుంది.
యార్థంబు = ఆత్మార్థం, పరమార్థం.
➡ భావం: విశ్వాసంతో దివ్యార్థం పొందించేవాడు.
సర్వదీక్ష: అన్ని దిక్కుల్లో వ్యాపించిన జ్ఞాన–శక్తి–దృష్టి.
ఆయన ఆ విస్తృతి విశాలం — అనंतమైనది.
సుధామోహనం → అమృతమయమైన, ఆకర్షించే దివ్యరూపం.
➡ భావం: అనంత దృష్టిశక్తితో అమృతమయ కరుణానందాన్ని ఇచ్చేవాడు.
🟢
553. వ్యాస....పద్యం భావం — అలాగే చిన్న సవరణలు — ఇక్కడ స్పష్టంగా ఇస్తున్నాను.
✦ పద్యం (మీరు ఇచ్చిన విధంగా)
వ్యాస కావ్యము విశ్వ మవ్వ సువాక్య సంభవ మేయగున్
ధ్యాస విద్యల నేస్తమవ్వ సుధామయంబగు లక్ష్యమున్
శ్వాస గామది సంభవమ్మగు సామ దానము తీరుగన్
పూస దారము విద్యమార్గము పూజ్యమేయగు పుణ్యమున్
✦ భావం
వ్యాసుడు —విశ్వానికి కావ్యమయమైన వాగ్మయాన్ని అందించిన వాడు.వేదాలను విభజించి, ధ్యానవిద్యలకు నేస్తుడై, సుధామయమైన జ్ఞాన లక్ష్యాన్ని చూపించాడు.
జీవుల ప్రాణశ్వాసలా ప్రవహించే వేదసామ దానాన్ని ప్రపంచానికి ప్రసాదించాడు.
విద్యామార్గానికి పూసలు దారములా శోభన తీరు ఇచ్చి, పూజ్యమైన పుణ్యమార్గాన్ని స్థాపించాడు.
✦
554. వాచస్పతి :: మాతృ గర్భంలో జన్మించని వాడు
(మ త య స గ.. 7..మత్తమయూ రా)
(పద్యం)
లోకా వాచస్పతి లయాసర్వ మయమ్మున్
స్వీకారమ్మూన్ సేవ సహాయం సమరమ్మున్
ప్రాకారమ్మున్ స్వేచ్ఛ ప్రమాణమ్మగు కాలమ్
ఓంకారమ్మున్ శక్తి ఒవాక్కల్లెను లోకమ్
భావం
మాతృ గర్భంలో జన్మించకుండ, ధ్యాన–ఓంకార సంప్రభావంతో ఆవిర్భవించిన వాచస్పతి ప్రపంచంలో:
లయాసర్వమయుడు – సర్వంలో లీనమై ఉన్న, జగత్తంతా తనలోనే ప్రతిఫలింపజేసే చైతన్యస్వరూపుడు.
స్వీకారం, సేవ, సహాయం, సమరం – జీవుల ఆత్మోన్నతికి కావాల్సిన ప్రతి మార్గానికీ ఆయనే ఆధ్యాత్మిక ఆధారము.
ప్రాకార స్వేచ్ఛ ప్రామాణ్యం – జీవనంలో మనిషి పొందే స్వాతంత్ర్యానికి, నీతి–ధర్మాలకు ప్రమాణమయ్యే శక్తి ఆయనదే.
ఓంకార శక్తి – ప్రపంచమంతా నడిపించే మూలశక్తి, వాక్కుకూ, జ్ఞానానికీ, సృష్టి నాదానికీ ఆధారమైన ఓం రూప చైతన్యం.
వాక్కల్లెను లోకమ్ – జగత్తులోని ప్రతి వాక్కు, ప్రతి జ్ఞాన ప్రవాహం, ఆయన ప్రసాదించిన ప్రకాశమే.
సారాంశంగా –
వాచస్పతి అనేది మానవ రూప జన్మతీత,
వాక్ప్రభువు,
ఓంకార మూలస్వరూపుడు,
లోకానికి ధర్మ–జ్ఞాన–శక్తుల్ని ప్రసాదించే పరమతత్త్వం.
*****
[ 555.. అయోనిజః :::అయోంజః భగవంతుని వాక్కు నుండి జన్మించినవాడు
(జ స జ స .. 6)
అయోనిజ బలా సమర్థ సహజా
సయోజ్య విధిసా శుభమ్ము సహితా
వియోగ సహవీర సాక్షి ముదితా
ప్రయోగ మదిభావ బంధ చరితా
పద్యం – భావం
అయోనిజః
– జననానికి యోని అవసరం లేకుండా,
– భగవంతుని వాక్కు నుంచే ప్రత్యక్షమైన దివ్యస్వరూపుడు.: –
అయోనిజుడైన భగవంతుడు స్వయంప్రభ; సహజశక్తితో సమర్థుడు.
జీవాత్మల్ని పరమాత్మతో ఏకీకరించే యోగమార్గాన్నిచ్చే శుభకారకుడు.
సంసార వియోగములను, ధర్మవీరుల కార్యాలను సాక్షిగా చూసే నిరంతర మంగళస్వరూపుడు. –
భక్తుల భావప్రయోగాన్ని, వారి బంధ–చరిత్రలను కరుణతో స్వీకరించే పరమదివ్యచైతన్యం.
▶️
[ , 556..త్రిసామా.. దేవతల చేత త్రిసామము యనెడి గాయకుల ద్వారా స్తోత్రము చేబడిన వాడు
త్రిసామా ప్రభాతమ్ త్రిలోకేశు గీతమ్
త్రిసూన్యా ప్రబోధమ్ త్రిగుణ్యా ప్రియార్థమ్
ప్రశాంతా ప్రవర్తీ ప్రమోదా కరాత్మన్
సుగమ్యా ప్రపూర్ణా సుభాగ్యా ప్రచేతన్
🔍 భావ వివరణ
— త్రిసామ స్తోత్రం వంటి శ్రావ్య ప్రకాశమై వెలిగేవాడు — దేవగణుల చేత మూడు సామవేద గీతాల రూపంగా స్తుతింపబడినవాడు — మాయం,అహంకారం,ద్వైతం అనే మూడు అవిద్యలను తొలగించే జ్ఞానమూర్తి— సత్త్వ,రజస,తమోదోషాలను లలితంగా నియంత్రించే శక్తి — శాంత స్వభావమునే కార్యకారణంగా నిలిపేవాడు — భక్తుల హృదయాలకు ఆనందాన్ని ఇవ్వువాడు — సులభంగా చేరగలిగే శరణ్యం— శుభఫలాలను అనుగ్రహించే జ్ఞానస్వరూపుడు
*****
[ 557..సామగ :: సామకానము చేయువాడు సామవేద గాయకుడి అంతర్ముఖత, సాధన, శాంతి, ప్రేమ—
✨
సామగ తీరు వెన్నెలగను సాధనసౌక్యము సాంగమింపగన్
నామసు నిత్యగానములు నమ్మి సుధామృత ప్రార్థనాంగతన్
నీమము తప్పరేనిజము నీడలతోడగ జీవసారమున్
ప్రేమను పంచి పుణ్యమగు ప్రీతి ప్రసాదము సర్వసిద్ధిగన్
🔍 భావ వివరణ:
— సామవేద గాయకుని స్వరం వెన్నెలలాగా శాంతిమయంగా ఉంటుంది — అతని గానం సాధనకు, సాధకునికి సౌకర్యమై చేరుతుంది — దేవుని నామస్మరణ అతనికి నిత్యమైన గానరూపం — అతని గానమే అమృతస్వరూపమైన ప్రార్థన — నియమశీలత అతనికి పరమ సత్యం — ధర్మమే జీవనయాత్రలో అండగా నిలుస్తుంది — ప్రేమను పంచడం అతని పుణ్యమైన ప్రయాణం — ఆ ప్రేమ ప్రభావం సర్వసిద్ధిని అనుగ్రహిస్తుంది
*****
[: 558..సామ—దేవనామ గానము, జపము, హోమము వంటి ఉపాసనలలోని శక్తి
ఆ గానం/జపాన్ని చేస్తున్న వారి పాపములను నాశనం చేయువాడు
సామ మన్నది యోగమేయగు సాధనమ్మున తృప్తిగన్
నీమమైజప హోమ మార్గము నిత్యశిద్ది విలాసమున్
నామ తత్త్వము యెల్ల వేళలనమ్మి బోధన మాంకగన్
ప్రేమ పంతము లేని వైనము ప్రీతి నిచ్చుట నిత్యమున్
నామతత్త్వాన్ని అన్ని వేళలా విశ్వసించేవారికి బోధనీయం
ప్రేమ లేకుండా చేసే మార్గాలు ఉపయోగపడవు
ప్రీతి, ప్రేమతో చేసే ఉపాసన నిత్యసిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది
– సామగానం యోగస్వరూపం – సాధనకు తృప్తి, శాంతినీమమైజప హోమ మార్గము – శాస్త్రోక్త నియమ, జప, హోమ సాధనలు– ఇవన్నీ నిత్యసిద్ధిగా పరిపూర్ణం చేస్తాయి – నామస్మరణ సర్వకాలికం – బోధకత్వం, పాపనాశనం – ప్రేమ లేని ఉపాసన నిష్ఫలం– ప్రేమతో చేసినది ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది
🔸
: 559.నిర్వాణం :: పాపము తొలగిన వారికి ప్రగతి కారణమైన వాడు నిర్మలత, నిశ్చలత, దేహ-మనసులైన ద్వంద్వాల నుండి విముక్తి.
✨
నిర్వాణం సుమ భావమే కదలగన్ నిర్వాహ పాపమ్ముగన్
సర్వాణం సమయోగ్యతా భవమున్ సందర్భ ప్రేమాంగమన్
మర్వాణం మమ తన్మయావిధిగనున్ మార్గoబు దేహాంగమన్
నిర్వాణ సహనాభవత్ కళలుగన్ నిర్వాహ వేదాంగమన్
నిర్వాణ భావం —
— పాపరహితులలో సద్భావం, సద్గుణాన్ని లేవదీసే శక్తి. — భక్తుని అంతర్భావాన్ని గ్రహించి దయతో నడిపే దైవత్వం — మనస్సు పూర్తిగా దైవస్వరూపంలో లీనమయ్యే స్థితి. — ఆ దీవ్య స్థితి జీవిత సాధనకు మార్గదర్శకమైన వేదబోధ.
🔸
[ 560. భేషజం.. సంసార వ్యాధికి పరమావసరమైన వాడు
భేషజం విద్యబేధా యుపాసన్యగన్
శ్వాస సంభావ్యతా భావ్యమేయోగమున్
ధ్యాస సర్వంయధాతత్వ మాయాబలం
ప్రాస విజ్ఞాన పాఠ్యoబు గాగుణంబున్
భేషజం — జీవనసంసార వ్యాధులకు పరమౌషధం.
— ఉపాసన, జ్ఞానం, వినయం—
— శ్వాస వంటి అనివార్యమైన అవసరంగా భేషజ రూప దేవుడు. — మనసు తత్త్వానికి చేరే ధ్యాసే ఔషధం.— మాయ అనే వ్యాధిని నయం చేసే శక్తి.
— జ్ఞానమే నిజమైన చికిత్స, దైవమే దానికి గురువు.
****
561..బిషక్.. సంసారంలో రోగమునకు చికిత్స చేయువాడు
(భ జ స న గ గ.. 8.. వనమయూరి)
నిత్యము బిషక్ సహజమై శరణమేనున్
సత్యము బిషక్ విలువయే సమయమేనున్
ముత్యము బిషక్ గమనమేపలుకుగానున్
పత్యము భిషక్ మలుపుయే జపముగానున్
బిషక్ — వరుస భావం
ఎల్లప్పుడూ సంసార రోగాలకు సహజసిద్ధ వైద్యుడై,
ఆయన శరణమే నిజమైన ఆశ్రయం.
ఆ పరమసత్యమే అసలు ఔషధం —అదే సమయానుకూలంగా మన కష్టాలను తగ్గిస్తుంది.
ఆయన ఉపదేశం ముత్యంలాంటి శుభజ్ఞానం —
అది మనకు సుస్పష్టమైన మార్గం చెబుతుంది.
ఆయన చెప్పిన పథ్యమే (పాడు–మలుపు)
మన జపము—మన జీవనసంస్కరణ—మన రక్షణ.
****
[: 562. సన్యాసకృత్... విష యములపై వైరాగ్యం కలిగించువాడు
(త భ జ జ గ గ.. 10..వసంత తిలక)
సన్యాసకృత్ విధి విధాన సమర్ధ తేనున్
విన్యాసకృత్ మది సహాయ వినోదమేనున్
గుణ్యానుకృత్ గతి సువిద్య శుభోధయేనున్
జన్యూ పరా నిజ సుఖమ్ము జపమ్ము గానున్
సన్యాసకృత్ — వరుస భావం
సన్యాస భావాన్ని కలిగించి,
కర్తవ్య విధానాలను సరిగా నడిపించగల శక్తిని ఇచ్చువాడు.
మనస్సుకి నిలకడనూ, శాంతినీ, సుశీల వినోదాన్నీ ప్రసాదించే
అంతరసౌందర్యకర్త.
శుభగుణాలను అనుసరించే ప్రవాహాన్ని సృష్టించి,
సత్విద్య యొక్క శుభోదయాన్ని కలిగించువాడు.
జపమనే మార్గం ద్వారా
పరమాత్మసంబంధం–నిజసుఖాన్ని ప్రసాదించే పరాత్పరుడు.
****
: 563..శమ.. కోపాదులను అనుచుటకు తగిన ఉపాయం చూపువాడు
శమ విలువ తగు విధము విశదపు భవము
సమయము అణుకువ జయము సరళ తపము
మమత యనుభవము భయము మనుగడయగు
సమత సహనము సరియగు సకల జపము
→ శాంతి (శమ) యొక్క అసలు విలువను సమగ్రంగా తెలుసుకొని జీవించడం. శాంతి మనిషి లోపలి ప్రకాశం, శుభ భావన
→ సరైన సమయాన్ని గుర్తించి అణుకువతో వ్యవహరించటం జీవజయంలో చాలా గొప్ప తపస్సు. సులభత, సరళత ఇవే నిజమైన యోగాలు
→ అవసరానికి మించి మమకారం పెరిగితే భయాలు మనుగడలోకి వస్తాయి. మమత–భయం పరస్పర సంబంధం; మమత తగ్గితే భయం తొలగుతుంది.
→ సమత్వం (ఏ పరిస్థితినైనా సమంగా చూడటం), సహనం — ఈ రెండూ కలిసినప్పుడే “సకల తపస్సు” సంపూర్ణమవుతుంది. ఇవే కోపాన్ని జయించేందుకు ప్రధాన ఉపాయాలు.
***
864..శాంత.. కొంచెం అయినా అహంకారం లేని శాంతుడు
శాంత సంచిత రంజన సద్గురు కళ
కాలననుభవము పరముగా గతౌను
పుడమి తల్లి జగన్నాధ పూజ్య పలుకు
యే ప్రభల తీరుగానుప్రమాణ మేను
శాంత స్వభావంతో కూడిన సద్గురు కృప —
జీవితానుభవాలను మధురంగా రంజింపజేసే కళ.
కాల ప్రవాహంలో అనుభవం సమృద్ధిగా పెరిగి
పరమనుభవంగా మారిపోవును.
పుడమితల్లి — జగన్నాధుడి మహిమను చెప్పే
పూజ్యమైన ఆధార శక్తి.
ఈ జగత్తు నడిచే ప్రామాణిక తీరు —
అది శాంతస్వరూపుడైన పరమాత్మ వల్లే.
****--
565 :నిష్టా :: ప్రళయమన సమస్త భూతములకు నిలయమైన వాడు
నిష్టా నిష్టకళాశుభమ్ము మదిగన్ నీడల్లె నిశ్చేష్టిగన్
నిష్టాయోగ్యతగా బలమ్ము గతిగా నిర్వాహ ధ్యేయంబుగన్
నిష్టామార్గముశాంతిధామముగనే శీ ఘ్రoబు యారోగ్యమున్
నిష్టా విద్యవిధానజీవముగనే నిర్వీర్య రోగంబులున్
పద్యం — భావసారాంశం
నిష్టా — ప్రళయకాలంలో సమస్తభూతాలకు నిలయమైన పరమాత్మ.
ఆయన నిష్కంపమైన నిష్ట, స్థిరత్వం, శాంతి స్వరూపము.
ఆ విశ్వనిలయుడి నిష్క్రియ—అంటే అచంచలత్వం—నీడలా వ్యాప్తమై సర్వాన్ని కాపాడుతుంది.
నిష్ట (దృఢ సంకల్పం)→ యోగ్యతను (అర్హత),→ బలాన్ని (శక్తి),→ గమనాన్ని (జీవితదిశ) ఇస్తుంది. జీవికి తన జీవన నిర్వాహ ధ్యేయం — ఏం కోసం జీవిస్తున్నాడో —
దానికి నిష్టా శక్తి ఆదారం.
= శాంతి మందిరం.
అది→ మనసుకు,→ శరీరానికిత్వరగా ఆరోగ్యాన్ని అందిస్తుంది.
అంటేమనశ్శాంతి – నిష్టతోనే.
నిష్ట (స్థిర సాధన)→ విద్యను,
→ విధానాన్ని (శ్రద్ధతో చేసే ఆచరణ),→ జీవనాన్ని
సరికొత్త దిశలో నడిపిస్తుంది.
దాంతోరోగాల బలం తగ్గిపోతుంది,
మానసిక–శారీరక దౌర్బల్యాలు చెరిగిపోతాయి.అంటే
నిష్ట = స్థిర జీవన విధానం → రోగనిరోధకం.
🌸
[02/12, 05:30] Sridevi Mallapragada: 566...పరాయణమ్ ::సమాధి స్థితి చేరినవారికి పర భక్తి
పరాయణమ్ విధి సమాధి పరంబు గానున్
సరాగమo గతి వినమ్ర సహాయమేనున్
విరోధు లే సమముగాను వినోద విద్యల్
పరాగసంపద సుకామ్య ఫలంబు గానున్
566… పరాయణమ్ :: సమాధి స్థితి చేరినవారికి పర భక్తి
– పరాయణం (పర భక్తి) అనేది సమాధి స్థితికి దారితీసే పరమమైన మార్గం.
– అది జీవుని పరబ్రహ్మ తత్వానికి తీసుకెళ్ళే విధి.
– దీనిని పొందడానికి రాగభావరహితమైన (అభిలాషలేని) వినమ్ర మనస్తత్వం సహాయకారి.
– భక్తి పట్ల సరసత, వినయం జీవుని గమ్యానికి తీసుకెళ్తాయి.
– భక్తిని సంపాదించినవారు వారికి విరోధులు అయిన వారినీ సమభావంతో చూస్తారు.
– లోకంలో జరిగే సుఖ–దుఃఖాలను వినోదంలా చూసే స్థితి వారికి వస్తుంది.
– ఈ పర భక్తిని ఆచరించినవారికి పరమానందరూపమైన సంపద లభిస్తుంది.
– ఆ భక్తి ఫలంగా నిజమైన శాంతి, సుఖం, ఆత్మానందం లభిస్తాయి.
******
[02/12, 05:37] Sridevi Mallapragada: 567.శుభాంగ: తన యందు భక్తి నిలుపుటకు అష్టాంగములు ఇచ్చువాడు
శుభాంగ విపర్యా సుగమ్యా సుధర్మా
ప్రభాంగ ప్రణమ్యా ప్రయోగం ప్రదీప్తీ
స్వభాంగ స్వకార్యా స్వరాజ్యా స్వకామ్యా
ద్విభంగా ద్విరక్తా ద్విలక్ష్యా ద్వి గమ్యా
567. శుభాంగ — తనయందు భక్తి నిలుపుటకు అష్టాంగములు ఇచ్చువాడు
– శుభాంగుడు (శుభాత్మ స్వరూపుడైన దేవుడు)
– విపర్యయాన్ని (అజ్ఞానాన్ని) తొలగించి సత్యాన్ని గ్రహింపజేస్తాడు.
– భక్తి మార్గం సులభంగా (సుగమ్యంగా) చేయును.
– సన్మార్గ ధర్మాన్ని బోధించి జీవుని నడిపించును.
– ప్రభావం (దైవతేజం) నిండినవాడు.
– ప్రణామానికి పాత్రుడు; భక్తుడి నమస్కారాన్ని గ్రహించువాడు.
– భక్తి ప్రయోగాలను (సాధనలను) అంగీకరించి
– ఆత్మజ్యోతి ప్రదీప్తం చేయును.
– తన స్వరూపం స్వచ్ఛమైన, పవిత్రమైనది.
– తన కార్యం భక్తి స్థాపన, రక్షణ.
– స్వరాజ్యాన్ని (ఆత్మస్వరూపానంద రాజ్యాన్ని) భక్తికి అందించును.
– భక్తుని సత్సంకల్పాలు (స్వకామ్యాలు) నెరవేర్చును.
– ద్విభంగ: రెండు విధాలుగా జ్ఞాన–భక్తి మార్గాలలో ప్రత్యక్షమవుతాడు.
– ద్విరక్త: భక్తునికి రెండు విధాల ప్రేమను — రక్షణ & కరుణ — ప్రసాదిస్తాడు.
– ద్విలక్ష్య: భక్తుడు చేరవలసిన లక్ష్యాన్ని రెండుభాగాలుగా — ఆత్మజ్ఞానం & జీవనధర్మం — చూపిస్తాడు.
– ద్విగమ్య: భక్తుడు ఈ రెండుభావాల ద్వారా ఆయనను చేరగలడు.
*****
[02/12, 05:47] Sridevi Mallapragada: 568..శాంతిద: తన సాయి ద్యమునే శాంతి మెచ్చువాడు
శాంతిద కాలనిర్ణయ విశాల సుకామ్య మనోమయమ్ముగన్
బ్రాంతి సుదేహదాహమును భాదల బంధము మార్పు నేర్పుగన్
క్రాంతి సమానవిద్యల వికాస సమర్ధత ప్రాభవమ్ముగన్
కాంతల తృప్తిగాకదల కార్యము చేసెడి సంభవంబుగన్
568. శాంతిద: తన సాయిద్యమునే శాంతి మెచ్చువాడు
– శాంతిని ప్రసాదించే వాడు.
– కాల నిర్ణయాన్ని తెలిసిన జ్ఞాని; అన్నీ సముచిత సమయాన జరుగుతాయని భక్తికి బోధిస్తాడు.
– విశాలమైన, శుభమైన సంకల్పాలను భక్తి మనస్సులో నింపుతాడు.
– భక్తుని మనసు మనోమయంగా — శాంతిమయం, విస్తారమయంగా మారుతుంది.
– అజ్ఞాన బ్రాంతిని తొలగించు వాడు.
– దేహదాహం (శరీరబంధ బాధలు) నుండి విముక్తిని ఇస్తాడు.
– జీవబంధాలన్నింటినీ మార్చి, వాటి స్వభావాన్ని అర్థమయ్యేలా నేర్పుతాడు.
– దుఃఖాన్ని అధిగమించే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– పోరాటాలు, సంక్షోభాలు వచ్చినా సమానచిత్తంతో నిలిచే విద్యను ఇస్తాడు.
– ఆత్మవికాసానికి కావలసిన శక్తి, సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– భక్తునిలో ధైర్యం, ప్రాభవం, స్థిరతను పెంచుతాడు.
– భక్తుని ముఖంలో కాంతి పుట్టేలా, హృదయానికి తృప్తి కలిగేలా తన కృపచర్య చేస్తాడు.
– ఆయన చేసే కార్యం శాంతి, సమత, తృప్తి కలిగించడమే.
– ఇలాంటి దైవ సంభవం (ప్రత్యక్ష సహాయం) భక్తికే లభిస్తుంది.
*****
[02/12, 05:57] Sridevi Mallapragada: 569..సృష్టా :+ సమస్త భూతములను సృష్టించువాడు
స్రష్టా సంభవ లీలకార్యమగుటన్ శ్రావ్యంబు లోకంబుగన్
ఇష్టారాజ్యముగానుసంతసము
గన్ యీప్సిత్వ లక్ష్యంబుగన్
స్పష్టానేస్తముజీవకారణముగన్ పాఠ్యమ్ము ప్రాబళ్యమున్
దృష్టీసర్వము కామ్యభావముగనున్ దృత్వార్ధ ధర్మంబుగన్
569. సృష్టా :: సమస్త భూతములను సృష్టించువాడు
– స్రష్టా అనగ దేవుడు సృష్టి–స్థితి–లయములు లీలగా ప్రవర్తింపజేసే వాడు.
– ఈ విశ్వసృష్టి ఆయనకు ఒక శ్రావ్యమైన, అందమైన దివ్యకార్యం.
– సృష్టించిన లోకం ఆయన లీలావిభూతిగా వెలుగుతుంది.
– భక్తుడు కోరుకున్న మానసరాజ్యాన్ని (ఆధ్యాత్మిక సంతోషాన్ని) అనుభవించునట్లు అనుగ్రహిస్తాడు.
– యేచ్చిన (యీప్సిత) లక్ష్యాన్ని పొందడానికి సరైన దారిని చూపే వాడు.
– తన కృప ద్వారా హృదయంలో సంతోషం (సంతసం) పూర్ణమవుతుంది.
– జీవసృష్టికి ప్రధానకారణం ఆయనే.
– జీవులు తమ జీవితార్థం స్పష్టంగా గ్రహించునట్లు జ్ఞానాన్ని (పాఠ్యాన్ని) బలంగా ప్రసాదిస్తాడు.
– ఏష్టమైన కార్యాలు చేయడానికి దృఢసంకల్పాన్ని (ప్రాబళ్యాన్ని) ఇస్తాడు.
– ఈ జగత్తులో ఎక్కడ చూసినా ఆయన సృష్టిశక్తి యొక్క కామ్యభావం (సౌందర్యం, ఉద్దేశం) కనబడుతుంది.
– తన దృష్టిలో ఉన్న దృత్వార్థ ధర్మం — నిత్యసత్యం, సమత, నీతి — అన్ని భూతాలకు వర్తిస్తాయి.
– ధర్మం యీ సృష్టి యొక్క నిబద్ధత.
****
[02/12, 06:07] Sridevi Mallapragada: 570..కుమద: భూమియందు ఆనందించువాడు
కుమద సుమాసుధామయము పూజ్యత భావము శాంతి ధామమున్
మమత సుఖంబు ధారిగను మానస తృప్తియు పంచ నేస్తమున్
ప్రముఖ మనోసహాయమగు ప్రాభవ లక్ష్యము తోడు నీడగన్
సమత సరాగ బంధమున సాను భవంబగు నిత్య సత్యమున్
570. కుమద : భూమియందు ఆనందించువాడు
– కుమదుడు భూమిపై ఆనందాన్ని విరజిమ్మే దైవస్వరూపుడు.
– సుమాల వంటి సుస్వభావం, సుధామృతమయమైన కృప ఆయనదే.
– భక్తుని పూజ్యభావాన్ని స్వీకరించి శాంతిస్వరూపమై నిలుస్తాడు.
– ఆయన సన్నిధి శాంతికి నిలయమై ఉంటుంది.
– భక్తుని మమతను (ప్రీతిని) స్వీకరించి నిజమైన సుఖాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– మనస్సుకు లోతైన తృప్తి, పూర్ణత ప్రసాదించు నేస్తుడు.
– అతని కృపతో హృదయం స్వచ్ఛతను పొందుతుంది.
– భక్తుని జీవిత ప్రయాణంలో ప్రధానమైన మనోసహాయుడై ఉంటాడు.
– లక్ష్యం వైపు నడిపే ప్రాభవం, శక్తి, ధైర్యం ఇస్తాడు.
– జీవుని తోడుగా నీడవలె అండగా నిలుస్తాడు.
– సమతను, రాగరహితత్వాన్ని బోధించే సానుభూతి రూపుడు.
– భక్తుని బంధాలను శుద్ధం చేసి నిత్యసత్య అనుభవానికి చేర్చుతాడు.
– ఆయనతో కూడిన అనుభవమే శాశ్వతమైన సత్యం.
*****
[02/12, 17:19] Mallapragada Ramakrishna: 571..కువలేశయః అంటే
ఇష్టప్రకారం వరములు ప్రసాదించే వాడు, కోరుకున్నట్లు అనుగ్రహం అందించువాడు.
కువలేశయసర్వశుభంబుగనున్
నవవిద్యలతీరునయానభయమ్
వివరంబునగానువిశాలగతిన్
భవభావముగానుబలంబుగనున్
భావం:
కువలేశయుడు సమస్త శుభాలను అనుగ్రహిస్తాడు.
నూతన విద్యలు–జ్ఞానములు పొందడానికి భయరహిత స్థితి ప్రసాదిస్తాడు.
విశాలమైన, స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.
భవబంధాల నుండి బయటపడేందుకు బలాన్ని, ఆధ్యాత్మిక భావాన్ని ఇస్తాడు.
****
[02/12, 17:28] Mallapragada Ramakrishna: 572..గోహిత అంటే
ప్రకృతిలో, జీవుల్లో, సమస్త ప్రాణుల్లో రక్షణ–వ్యవస్థాపన చేసే వాడు.
ప్రకృతి–ప్రాణుల హితం ఎల్లప్పుడూ దృష్టిలో ఉంచుకొనే పరమాత్మ.
గోహిత ప్రాణరక్షగను గొప్యత లక్ష్యము జూపు వాడుగన్
దాహపు సేవలబ్దిగ సువాక్కులు తీరుగ యె ల్లవేళలన్
దేహపు గాలిసoపదగ దివ్య సహాయము వైనమేయగున్
స్నేహపు లక్ష్యసాధన సుశీఘ్రమయంబుగనౌను నిత్యమున్
భావం:
గోహితుడు ప్రాణులను రక్షిస్తూ, గోప్యత–సంక్షేమం లక్ష్యంగా పనిచేసే వాడు.
దాహాన్ని తీర్చే నీరు, సేవలు, మంచివాక్యాలు — ఇవన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.
దేహానికి అవసరమైన గాలి, జీవనాధారాలు — అన్నీ దివ్య సహాయం వలే అందుతాయి.
ఆయన ప్రేమ, స్నేహభావమే లక్ష్యాలను త్వరగా సాధింపజేసే శక్తి.
*****
[02/12, 17:38] Mallapragada Ramakrishna: 573..గోప్తా అంటే
కర్మఫల సంసారచక్రాన్ని రక్షించి, ధర్మం అనుసరించేవారిని కాపాడే పరమాత్మ.
సృష్టి–స్థితి–లయ చక్రాన్ని గోప్యంగా నడిపించే శక్తి.
గోప్తా ధర్మమునెంచు విద్యలుగనే గోప్యమ్ము సర్వమ్ముగన్
సూప్తామర్మముగానుకర్మ
లుగనునేపూజ్యమ్ము సర్వార్ధమున్
గుప్తాసాధ్యపరంబుగానుజగతీ సూత్రంబు సత్యంబుగన్
లుప్తామార్పుగనౌనుసేవలు
గనేసూక్ష్మంబు యోగ్యంబుగన్
భావం:
గోప్తా ధర్మాన్ని నిలబెట్టే విద్యలను గోప్యంగా కాపాడి, సమస్తాన్ని రక్షిస్తాడు.
నిద్రలోనైనా, అంతర్మర్మంలోనైనా మన కర్మలకు అనుగుణంగా ఫలాలు ప్రసాదిస్తాడు.
జగత్తు నడుస్తున్న సూత్రాలు—సత్యాలు—ఆయన గుప్త పరమాధారంగా నిలుస్తాయి.
సేవలు, పుణ్యాలు, సుకృతాలు ఎంత సూక్ష్మమైనా ఆయన గుర్తించి అనుగ్రహిస్తాడు
*****
[02/12, 17:49] Mallapragada Ramakrishna: 574..వృషభాక్షః అనే నామం సాధారణంగా
ధర్మరూపుడైన వృషభాన్ని (ధర్మాన్ని) ఆహారంలా స్వీకరించు వాడు,
అంటే ధర్మమే తాను నిలబడే శక్తి, తాను పోషించుకునే మూలం అనే అర్థంలో ఉంటుంది.::
వృషభాక్ష సహాయవరాలభవా
కృషి దీక్ష తరాళ కధా శుభమే
ఋషితత్వ భవమ్ము ఋణంబుగనే
సహితాబ్దిపరాబ్దిసదా శుభమే
భావం
వృషభాక్షుడు సహాయం, వరాలు, సుభిక్షం అందించేవాడు.
కృషి, దీక్ష, పట్టుదలతో చేసే కార్యాలు శుభ ఫలాలను ఇస్తాయనేది ఆయన ప్రసాదం.
ఋషితత్వం, ఋణబంధం
ప్రకారంగా రక్షించు వాడు
యుగాలు, సంవత్సరాలు గడిచినా ఆయన అనుగ్రహం ఎల్లప్పుడూ శుభకరమే
****
575.. వృషప్రియః — ధర్మరూపమైన వృషాన్ని సంతోషపరచువాడు, ధర్మప్రవర్తన–నివర్తన స్వరూపాలను ఆనందించువాడు” అనే అర్థం
చెం
వృష ప్రియ దాహదేహమున వృత్తిగ నిత్యముధర్మమార్బమున్
కృషి ప్రియ సర్వ సంతసము తృప్తిని పంచెడిలీల నేర్పుగన్
తుష ప్రియ తన్మయమ్మగుట పూజ్యమునెంచ శుభమ్ము మాయగన్
విషయమె శాంతి యోగ్యతగ విద్యలు కూర్చ సకాల ధర్మమున్
ధర్మరూపమైన వృషాన్ని ప్రీతి చేసే వాడు,
దేహ దాహమును (క్లేశాలను) తొలగించే విధంగా
నిత్యం ధర్మాచరణలో స్థిరంగా ఉంటాడు.
కృషిని (పని, ప్రయత్నం, కర్తవ్యపాలన) ప్రేమించే వాడు,
ప్రాణులకు సంతోషం, తృప్తిని పంచే
లీలలను (ధర్మకార్యాలను) నేర్పుతాడు.
తుష్టిని (సంతృప్తి, తృప్తి యోగం) ఇష్టపడినవాడు,
దానిలో తన్మయుడై,
పూజ్యరూపమై,
జీవులకు శుభఫలితాలను అనుగ్రహిస్తాడు.
అంతిమంగా, ఆయన వర్తమానమైన సత్యం—
శాంతిని ప్రసాదించే యోగ్యత,
ధార్మిక విద్యలను ఏర్పరచి,
సర్వకాలిక ధర్మాన్ని స్థిరపరచుతాడు.
సార భావం (ఒకే వాక్యంగా)
ధర్మాన్ని ప్రవర్తింపజేసే, నిలిపే రెండు రూపాల్నీ ప్రేమించే వాడు;
ధర్మం ద్వారా దేహక్లేశాలను తొలగించి, కృషి ద్వారా సంతోషం పంచి,
తుష్టి ద్వారా శుభాలను ప్రసాదించి,
శాంతి, విద్య, సకలధర్మాలను స్థిరపరచే మహాతత్త్వస్వరూపుడు.
****
: 576. అనివర్తీ.. ధర్మ ప్రియుడు కాన ధర్మం నుండి తప్పనివాడు
అనివర్తీసహనమ్ముసంభవమగుటన్ ఆశ్చర్య దేహంబుగన్
గుణవర్తీ సహ వాంఛతీర్చెడిమదిగన్ సూత్రమ్ము పుణ్యమ్ముగన్
రుణవర్తీవిజయమ్ముగా నుఫలమున్ రూపంబు తీరేయగున్
గణవర్తీనియమాలుగాను సుఖమున్ గమ్యంబు విశ్వాసమున్
576. అనివర్తీ — వరుస భావం
భావం:
ధర్మంలో నుంచే నడిచే వాడికి
అనివర్తిత్వం (తప్పని సహనం) సహజంగా ఉద్భవిస్తుంది;
ఆ సహనమే అతని దేహంలో ఆశ్చర్యమంత శక్తిగా ప్రతిభిస్తుంది.
భావం:
గుణాలను అనుసరించే వాడై,
జీవుల వాంఛలను ధర్మరీతిగా తీర్చేందుకు ప్రయత్నించి,
తన క్రియలు సూత్రసమేతమైన పుణ్యరూపంగా మారతాయి.
భావం:
కర్తవ్యరూపమైన రుణాలను నెరవేర్చే వాడికి
ఆచరణ విజయంగా వికసిస్తుంది;
ధర్మకార్యాలు ఫలరూపంగా పూర్తిగా వ్యక్తమౌతాయి.
భావం:
వివిధ గుణాల గణములను అనుసరించే వాడై,
నియమాలను శ్రద్ధగా కాపాడుతూ,
సుఖమార్గానికీ, విశ్వాసమార్గానికీ
జీవులను నడిపించే శక్తి పొందుతాడు.
: 577.. నివృత్తాత్మా
... స్వభావము గాని విషయముల నుండి మరలి న ఘనస్సు గలవాడు
నివృత్తాత్మాయె సర్వజన్మ కళగాను సంభవం
ప్రవృద్దిగను శాంతి సౌఖ్య సంపద సహాయమున్
నివృత మాయ మొహమే సమరమౌను కావ్యమై
సంవృత సహనమ్ముగాన్ చరిత మౌను నిత్యమున్
577. నివృత్తాత్మా — భావం
(స్వభావము గాని విషయముల నుండీ మరలిన ఘనుడు.)
నివృత్తాత్మాయె సర్వజన్మ కళగాను సంభవం
→ అనేక జన్మల అనుభవంతో, అంతర్దృష్టితో, అనాసక్తి సంపదతో నిలిచినవాడే నివృత్తాత్మ.
ప్రవృద్దిగను శాంతి సౌఖ్య సంపద సహాయమున్
→ అతని మనస్సులో శాంతి, సౌఖ్యం, ఆత్మీయ సంపదలు పెరుగుతాయి — ఇవే అతని సహాయకులు.
నివృత మాయ మొహమే సమరమౌను కావ్యమై
→ మాయ, మోహం నుండి పూర్తిగా విడిపోవడమే అతనికి నిజమైన యుద్ధం;
అదే అతని ఆత్మకావ్యం.
సంవృత సహనమ్ముగాన్ చరిత మౌను నిత్యమున్
→ సహనం, సమత్వం, మౌనమే అతని నిత్య చరిత్ర;
అతని జీవితం నిశ్చలమైన ఆత్మసాక్ష్యంగా వెలుగుతుంది.
చాలా మంచి నిర్మాణం
****
[: 578. సంక్షేప్తా — భావం
(విస్తారమైన జగత్తును సంహారకాలంలో సూక్ష్మరూపంలో సంకోచింపజేసేవాడు.)
సంక్షేప్తా సహవీర్యసంభవపరా సంగ్రామ సంభావ్యతన్
నిoక్షేపా జనసేన
హృద్యమగుటన్ నిశ్చేస్ట నిర్వాహతన్
సాంక్షేపా బలయుక్తకాలమగుటన్ సాహిత్య వేదంబుగన్
సంక్షేపాసుకుమారితత్త్వముగనున్ సంతోష లీలేయగున్
సంక్షేప్తా సహవీర్య సంభవ పరా సంగ్రామ సంభావ్యతన్
→ సంక్షేప్తా — అపార వీర్యసంపత్తి కలిగినవాడు;
సర్వసంగ్రామాల మూలస్వరూపాన్ని తానే ఆవరించి యోగ్య సమయాన సంకోచింపజేస్తాడు.
నింక్షేపా జనసేన హృద్యమగుటన్ నిశ్చేష్ట నిర్వాహతన్
→ విశాల జనసేనలను కూడా తన సంక్షేపశక్తితో సమగ్రంగా నడిపించి—
అవసరమైనప్పుడు నిశ్చల స్థితికి తీసుకువెళ్తాడు.
సాంక్షేపా బలయుక్త కాలమగుటన్ సాహిత్య వేదంబుగన్
→ కాలమే తన బలానికి ఉపకారకమై,
సంక్షేప మహాశక్తి వేదసత్యంగా నిలుస్తుంది.
సంక్షేపా సుకుమారి తత్త్వముగ నున్ సంతోషలీలేయగున్
→ జగత్తు సంకోచింపబడే ఆ తత్త్వం సుకుమారమైన లీల;
సంహారంలో కూడా ఆనందం, లీలాతత్త్వం దాగి ఉంది.
***
[4/12 5:27 AM] . Mallapragada: 579. క్షేమకృత్.. లభించియున్న పదార్ధమును కాపాడువాడు
క్షేమకృత్ విశ్వకామ్యా సుధర్మంబుగన్
శోమసేవాసు శోభాబలంబున్ సుధీ
ప్రేమబంధoబురమ్యాకృతీశోభగన్
క్షేమకృత్ సర్వకాలంబుగాసా మ్యమున్
స్పష్టమైన వివరణ
1) “క్షేమకృత్ విశ్వకామ్యా సుధర్మంబుగన్”
“క్షేమకృత్” — లభించినదాన్ని రక్షిచే వాడు.
“విశ్వకామ్యా” — జగత్తులోని సమస్త జీవుల మనోకామ్యాలను, సంకల్పాలను గ్రహించి నెరవేర్చగల శక్తిగలవాడు.
“సుధర్మంబుగన్” — ధర్మస్వరూపుడై, శ్రేష్ఠ ధర్మాన్ని అనుసరించి లోకక్షేమాన్ని కాపాడేవాడు.
➡ భావం:
లోకంలో అందరి కోరికలను గ్రహించి, ధర్మమార్గాన నడిపి, ప్రాప్తమైన వాటిని కాపాడే పరమాత్మ.
2) “శోమసేవాసు శోభా బలంబున్ సుధీ”
“శోమ సేవా” — శోమ=శాంతి, చల్లదనం, శుభప్రభ;
→ ఆయన సేవ చేసేవారికి లభించే ఆధ్యాత్మిక చల్లదనం.
“శోభా బలంబున్” — దీనిలోనే ఒక శోభ, ఒక దివ్యబలం ఉందని సూచిస్తుంది.
“సుధీ” — జ్ఞానులతో కూడిన, వివేకవంతులను రక్షించేవాడు.
➡ భావం:
ఆయన సేవలో శుభప్రభ కూడా ఉంది, బలం కూడా ఉంది; జ్ఞానులను, నిజాయితీ గలవారిని ఆయన రక్షిస్తాడు.
3) “ప్రేమబంధో బురమ్యా కృతీ శోభగన్”
“ప్రేమబంధం” — భక్తితో ఆయనకు ఉన్న ప్రేమసంబంధం.
“బురమ్యా” — మెరుగైన, మధురమైన ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యం.
“కృతీ శోభగన్” — ఇలాంటి ప్రేమతో చేసే సేవ ఆయన మహిమను మరింత ప్రసరింపజేస్తుంది.
➡ భావం:
ప్రేమతో ఆయనను సేవించినవారి బంధం దివ్యమైనది; ఆ సేవ ఆయన మహిమను ప్రసరింపజేస్తుంది.
4) “క్షేమకృత్ సర్వకాలంబుగాసా మ్యమున్”
“క్షేమకృత్” — లోకక్షేమాన్ని కాపాడే స్వభావం.
“సర్వకాలంబుగాను” — ఎల్లప్పుడూ, యావత్తు కాలంలో.
“ఆసామ్యమున్” — అసమానుడై, సమానమేలేని రక్షకుడు.
➡ భావం:
అన్నికాలాలపాటు, ఎల్లప్పుడూ, అసమానుడైన లోకక్షేమకర్తగా ఆయన నిలుస్తున్నాడు.
[4/12 6:00 AM] . Mallapragada: 580. శివ :: నామము స్పందించిన పావనము చేయునట్టువాడు
మ.
శివునేనమ్మితి యెల్లవేళల గతీ దివ్యత్వ మే కోరగన్
భవుడైశోముడు హృద్య మందుకలిగేభాగ్యబు గావేడె దన్
శివతోయోచన చేయుచుంటిననియేశీఘ్రo బుగా యర్పనన్
శివుడేఘోరపరీక్షలన్ జరిపినా క్షేమంబు యేతృప్తిగన్
1️⃣ “శివునే నమ్మితి యెల్లవేళల గతీ దివ్యత్వ మే కోరగన్”
శివునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం ఉంచినవారు
జీవనంలోని అన్ని వేళలలోనూ
దివ్యత్వమే, శుభమార్గమే కోరుకుంటారు.
➡ భావం:
శివుని నమ్ముకొని నడిచేవారికి జీవనగతి దివ్యత్వ దిశకే సాగుతుంది.
2️⃣ “భవుడై శోముడు హృద్య మందు కలిగే భాగ్యబు గావేడెదన్”
శివుడు “భవుడు / శోముడు”— అనగా శాంతిమయుడైన శివుడు
భక్తుల హృదయంలో నివసిస్తూ
వారికీ కలిగే భాగ్యాన్ని పుష్టి చేస్తాడు.
➡ భావం:
శివుని ధ్యానం హృదయంలో నిలిస్తే, దివ్యభాగ్యం సహజంగా లభిస్తుంది.
3️⃣ “శివతో యోచన చేయుచుంటినని యే శీఘ్రం బుగా యర్పనన్”
శివునితో సదా సంప్రదింపు (ధ్యానమూ, నామస్మరణ)లో ఉంటే
శివుడు వేగంగా స్పందించి
కావలసిన దాన్ని దయచేసి ప్రసాదిస్తాడు.
➡ భావం:
శివనామం స్పందిస్తే ఆయన కృప త్వరగా ప్రత్యక్షమవుతుంది.
4️⃣ “శివుడే ఘోర పరీక్షలన్ జరిపినా క్షేమంబు యే తృప్తిగన్”
శివుడు ఎన్నో తీవ్రమైన పరీక్షలు పెట్టినా
చివరికి ఆయన ప్రసాదించేది క్షేమమే
ఆ క్షేమంలోనే పరిపూర్ణ తృప్తి ఉంటుంది.
➡ భావం:
శివుని పరీక్షలు కఠినమైనవే అయినా, అంతిమ ఫలం ఎల్లప్పుడూ క్షేమమే — అదే పరామానందం.
*****
581..శ్రీవత్స వక్ష చిహ్నమున్ సర్వసంపదగాయగున్
శ్రీవాక్య తవ శుభా
శుభమ్ముగా మది మూలమున్
శ్రీ విశ్వమయ విశ్వాస పరంబు స్థితి గానున్
శ్రీ విద్య శక్తి యుక్తిగన్ లక్ష్య సాధన తీరుగన్
శ్రీవత్స వక్ష చిహ్నమున్ సర్వసంపదగాయగున్
శ్రీవాక్య తవ శుభా శుభమ్ముగా మది మూలమున్
శ్రీవిశ్వమయ విశ్వాస పరంబు స్థితి గానున్
శ్రీ విద్య శక్తి యుక్తిగన్ లక్ష్య సాధన తీరుగన్
పాదాల భావం
1️⃣ శ్రీవత్స వక్ష చిహ్నమున్ సర్వసంపదగాయగున్
శ్రీవత్స చిహ్నం వక్షస్థలంలో ఉండటం
అది సంపద, సుఖ, శాంతి, సంపూర్ణతకు ప్రతీక
దైవప్రతీకం ద్వారా భక్తుల జీవితానికి లాభాన్ని, సంపదను ప్రసాదిస్తుంది
➡ భావం: శ్రీవత్స చిహ్నం ఉన్నత సంపదకు, సౌభాగ్యానికి మరియు భక్తులకు క్షేమం కలిగిస్తుంది.
2️⃣ శ్రీవాక్య తవ శుభా శుభమ్ముగా మది మూలమున్
శ్రీవాక్య = శ్రీదేవి వాక్య/కటాక్ష అనుగ్రహం
“మది మూలం” = మనసు, హృదయములో శుభం, శాంతి స్థానం
భక్తి మార్గంలో, శ్రీదేవి శుభం మనసు మూలానికి చేరుతుంది
➡ భావం: దేవీ శ్రీవాక్య అనుగ్రహం మన హృదయానికి శుభసౌభాగ్యాన్ని అందిస్తుంది.
3️⃣ శ్రీవిశ్వమయ విశ్వాస పరంబు స్థితి గానున్
విశ్వంలోని ధర్మం, విశ్వాసం, స్థిరత్వం
భక్తుల జీవితంలో ధర్మ, విశ్వాస, స్థితి ఏర్పడుతుంది
శ్రీవత్స చిహ్నం ద్వారా ప్రపంచ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ధర్మ–స్థిరత్వం
➡ భావం: శ్రీవత్స చిహ్నం, విశ్వాసం మరియు స్థిరతకు పరమాధారముగా ఉంటుంది.
4️⃣ శ్రీ విద్య శక్తి యుక్తిగన్ లక్ష్య సాధన తీరుగన్
విద్య, శక్తి, వివేకం
లక్ష్య సాధనకు అవి అవసరం
శ్రీవత్స చిహ్నం ధ్యాస, జ్ఞానం, శక్తి ఇచ్చి, లక్ష్య సాధనకు దారి చూపిస్తుంది
➡ భావం: శ్రీవత్స చిహ్నం విద్య, శక్తి, వివేకంతో భక్తుని లక్ష్య సాధనలో విజయవంతం చేస్తుంది.
🌟
[: 582..శ్రీవాసః” — తన వక్షస్థలమున సాక్షాత్ లక్ష్మీదేవిని స్థిరంగా ఆశ్రయింపజేసుకుని, ఆమెను ఎప్పటికీ ఎడబాటు లేక వసించనిచ్చే శ్రీ మహావిష్ణువు.
శ్రీవాసః స్థిర నిశ్చితా హృదయమందు లక్ష్మిగా
ప్రావీన్యతగ సంపదన్ ప్రాభవకళ దేహమై
దేవదేవుని విశ్వధర్మచరణము బుద్ధిగన్
భావభవము బంధమై సకలతృప్తి లక్ష్మిగన్
— విష్ణువు హృదయం లక్ష్మీ స్థిరవాసమై, ఆమె కరుణ, శాంతి, సౌభాగ్యశక్తులతో నిండియుండును.
— ఆయన శరీరమంతా సంపద, శోభ, ప్రభ, నైపుణ్యమయమైన దివ్యకళలతో కాంతిమంతమై ఉంటుంది.
— సృష్టి–స్థితి–ధర్మ పథాన్ని నడిపే జ్ఞానం, నిశ్చయం, ధర్మాచరణం అన్నీ ఆయనలోనివే.
— జగత్తును ప్రేమతో బంధించి పోషించే శక్తి ఆయనలోనిదే;
అందువల్ల జగత్తు తృప్తి, సమృద్ధి, శుభం—all లక్ష్మీ రూపాలే—ఆయన నుంచి వెలువడుతాయి.
[
: 583.శ్రీపతి: శ్రీపతి — లక్ష్మీదేవితో ఎల్లప్పుడూ ఏకరూపుడై, ఆమెతో కలిసి ప్రపంచం మొత్తాన్ని రక్షించే శ్రీమహావిష్ణువు.
శ్రీపతి లక్ష్మీకాంతుడుగు శ్రీమతితోడుగ లోకరక్షగన్
భూపతి సర్గమున్ కళ విభూతుల శోభల సౌమ్యమేయగున్
రూపసి దేవి లక్ష్మిగను పూజ్యత భావము భాగ్యమేయగున్
గోపతి లీల మానుషము గొప్యము గాయగు ప్రేమతత్త్వమున్
— లక్ష్మీదేవి సన్నిధితో ప్రకాశించు పరమాత్మ;
— ఆమెతో కలసి జగత్తును కాపాడే రక్షకుడు.
— భూమండలాన్ని, సృష్టిని ఆధిపత్యంగా నడిపే యజమాని;
— అన్ని కళలు, శక్తులు, విభూతులు ఆయనలోనే శోభిస్తాయి.
— లక్ష్మీదేవిని ప్రేమతో, పూజ్యభావంతో ఆదరించే దైవపతి;
— సంపద–సౌభాగ్యాలు ఆయన కృప వల్లే ప్రపంచానికి లభిస్తాయి.
— గోపాలక్రీడలతో, మానవుల మధ్య అవతారమై ప్రేమతత్త్వాన్ని బోధించే వాడు;
— గోపికల భక్తి నిజస్వరూపాన్ని వెలిగించే పరమాత్మ.
584.. శ్రీ మతాం వర —
“శ్రీ (లక్ష్మీ), శ్రేయోమార్గం, శుభతత్త్వం అనుసరించే మహనీయులలో శ్రేష్ఠుడు;
శ్రీమంతులందరి
ఆశ్రయదేవుడు.”
శ్రీ మతాం వర లక్ష్యమై సహజ దివ్య కాంయై
శ్రీ విశ్వమయ ధర్మమై కర్మ ప్రభావ బంధమై
శ్రీలక్ష్మి భవ భాగ్యమై సర్వసౌఖ్యము జీవమై
శ్రీ సత్య ప్రభ దేహమై ప్రకృతి కాల వైనమున్
పాదాల భావసారము
— శ్రేయోమార్గం అనుసరించే మహనీయులకు, శ్రీవంతులకు పరమలక్ష్యుడై నిలిచే వాడు;
— ఆయన స్వరూపం సహజమే దివ్యమైనది, కాంతిమంతమైంది.
— జగత్తంతా వ్యాపించిన ధర్మస్వరూపుడు;
— సృష్టిలో జరిగే ప్రతి కర్మఫలాన్ని నడిపే పరమకారణం.
— లక్ష్మీదేవికి శ్రేయస్సు, భవానందం కలిగించే పరమేశ్వరుడు;
— సర్వసౌఖ్యాల మూలం, జీవులందరి ప్రాణస్వరూపుడు.
— సత్యవైభవంతో ప్రకాశించే దివ్యదేహం ఆయనకు;
— ప్రకృతి, కాలం, సృష్టి—అన్నీ ఆయన నియమంలో నడిచేవి.
****
[: 585..శ్రీధ: —
భక్తులకు సిరి, సంపద, శోభ, శాంతి ప్రసాదించే దైవస్వరూపుడు.
సంపద అంటే కేవలం ధనం కాదు; జ్ఞానం, ధర్మం, ఆనందం, శ్రేయస్సు అన్నీ.
శ్రీధ గమ్యము సర్వ మూలము రమ్యతేయగు తీరుగన్
వేద ధర్మము నిత్య సత్యము విశ్వ మోహము తీరుగన్
నాద మార్గము నాణ్యతంబగు నామ శక్తిగ తీరుగన్
భోద తత్త్వము లక్ష్యసాదన భుక్తి తీరుగ బంధమున్
పాదాల భావన
— శ్రీధుని చేరుటే భక్తుల పరమగమ్యం;
— సుఖసంపదల మూలకారణం ఆయనే;
— ఆయన కరుణతొడుగానే జీవిత రమ్యత, ఆనందం ఉద్భవిస్తాయి.
— వేదధర్మమే ఆయన స్వరూపం;
— నిత్యసత్యాన్ని నిలుపుతూ ప్రపంచ మోహాన్ని తొలగించువాడు.
— భక్తులను అవిద్య నుండి వెలికితీయువాడు.
— నామస్మరణ చేయువారికి నాదానందంగా ప్రత్యక్షమగు వాడు;
— ఆయన నామమే పవిత్ర శక్తి,
— ఆ శక్తి మనసు నాణ్యతను పెంచి మార్గప్రశస్తతను ఇస్తుంది.
— జ్ఞానతత్త్వాన్ని చూపి,
— జీవుని లక్ష్యసాధన దారిలో నడిపి,
— భోగ–మోక్ష పరిపూర్ణతలను ప్రసాదించువాడు;
— ప్రపంచ బంధాలను కరిచిపోయే శక్తి ఆయనదే.
****
[ 586. శ్రీశ: శ్రీదేవి భర్త అయిన వాడు
శ్రీశ వైష్ణవ భవ్య సంపద శ్రీననంత ము సౌక్యముల్
ధ్యాస లక్ష్మి సహాయ తత్త్వపు దారిగాయగు శఖ్యతన్
మూస బంధ ప్రపత్తి గాయగు ముఖ్య మౌనము తీవ్రతన్
శ్వాస నిత్యము ప్రేమ చుట్టును సాగు తీరున బంధమున్
586. శ్రీశ — భావము
శ్రీశుడు—శ్రీదేవి భర్త, వైష్ణవులకు అందించే అన్ని దైవ సంపదల, ఆనందాల, సౌక్యాల నిధి.
ఆయన ధ్యానం చేసినపుడు, లక్ష్మిదేవి సహాయకశక్తిగా నిలిచి, ఆధ్యాత్మిక తత్త్వాన్ని భక్తుని హృదయానికి సులభంగా తీసుకువెళ్తుంది.
బంధములు తొలగిపోయే ప్రపత్తి మార్గం ఆయన కృపవల్లే వెల్లడవుతుంది;
భక్తుడు మౌనంగా, అంతర్ముఖంగా, తీవ్ర శ్రద్ధతో అర్పణ చేసుకున్నప్పుడు ఈ మార్గం స్పష్టమవుతుంది.
ఆ మహాశ్రీశుని కృపాశ్వాసము భక్తుని ప్రాణమునందు నిత్యం ప్రేమగా చుట్టుకుని,
అతని జీవనాన్ని ఆధ్యాత్మిక బంధంతో సుసిద్ధం చేస్తూ సాగిస్తుంది.
*****
[: 587..శ్రీనివాస: సిరిగల వాణి యందు వుండు వాడు
**ఛందస్సు (ర జ ర ల గ – 6)**:
శ్రీనివాస శాంతిరాగ బంధంబున్
శ్రీనివాస భక్తియోగ మార్గంబున్
శ్రీనివాస రక్తిభోగ ఎందంబున్
శ్రీనివాస యుక్తి సాఘ్ర సర్వంబున్
భావం
— శ్రీనివాసుని సన్నిధి మనసుకు శాంతిస్వరాల్లా అనుభూతి.
— ఆయనకు సమర్పణ పూర్వక భక్తితో యోగసిద్ధి.
— దైవదర్శనములోనే అసలు భోగానందం. — ఆయన దయతో సాధన–సాఫల్యాలు త్వరితంగా సిద్ధిస్తాయి.
***+
588. శ్రీనిధి. సర్వసంపదలకు నిధిగా ఉన్నవాడు
శ్రీనిధి దేహతృప్తిగను సీఘ్ర సు సంపద గాని రీతిగన్
శ్రీనిధి బుద్ధితో మనుజ రమ్యత భావము నిత్యమేయగున్
శ్రీనిధి వాంఛ లేయగుట తీవ్రత లక్ష్యము పాశ బంధమున్
శ్రీనిధి తత్త్వజీవనము తీరు మనస్సగు లోక రీతిగాన్
1) దేహ సంబంధ సంపద
“శ్రీనిధి దేహతృప్తి… సుసంపద…”
మన శరీరానికి కావలసిన ఆరోగ్యం, శాంతి, సౌఖ్యము—ఇవి అన్నీ శ్రీనిధి కటాక్షం వల్ల లభిస్తాయి.
తనను స్మరించిన వారికి జీవనాధారమైన సమస్త సంపదను ఆయన త్వరగా అందించగలడు.
2) బుద్ధి–మనస్సు సంపద
“శ్రీనిధి బుద్ధితో… రమ్యత భావము…”
మనిషి జీవితంలో నిజమైన సంపద బాహ్య ధనం కాదు; సద్బుద్ధి, సమత, సౌజన్యం ఇవే అసలు దైవసంపద.
శ్రీనిధి ధ్యానం మనసుకు రమ్యత, ఆత్మీయత, స్థిరత్వం అందిస్తుంది.
3) వాంఛల నియంత్రణ – మోక్షమార్గం
“శ్రీనిధి వాంఛలేయగుట… పాశబంధము…”
అధిక ఆశలు మనిషిని బంధిస్తాయి. తాను భోగాలనిచ్చేవాడు అయినప్పటికీ,
వాంఛా తీవ్రత పాశమవుతుందని,
ఆశలను తగ్గించి లక్ష్యాన్ని నిర్ధారించే మార్గాన్ని శ్రీనిధి చూపిస్తాడని భావం.
4) తత్త్వజ్ఞానం – జీవనరహస్యం
“శ్రీనిధి తత్త్వజీవనము… లోకరీతిగాన్”
శ్రీనిధి కృపతో సంపాదించాల్సిన ప్రధాన సంపద —
తత్త్వజ్ఞానం, సత్యజీవనం, నైతికత,
ఇవి లోకంలో ఎలా జీవించాలో చూపే మార్గదర్శకాలు.
****
589..శ్రీ విభావన.. వాని కర్మలకు సిరి అందించేవాడు
=(ర న న భ గ గ . యతి.. 9..భూనుత )
శ్రీ విభావన కళల శివాపర గానున్
శ్రీ విశాల భవభవ శివార్పణ గానున్
శ్రీ వినమ్రత విజయసిరీజయ మేనున్
శ్రీ విభావ భవమగు శివావిధి గానున్
సరళ భావం
శ్రీ దేవుని విభావన (దివ్య భావ దర్శనం)
ఆయన కళల ద్వారా శివత్వాన్ని అనుభవింపజేస్తుంది.
విశాల భవభవాలలో (జననం–మరణం ప్రవాహంలో)
ఆ అనుభవమే శివునికి అర్పణమై నిలుస్తుంది.
వినమ్రతతో సాధించిన ఆ విజయం నిజమైన సిరి.
శివతత్త్వాన్ని గ్రహించుటే ఈ విభావ భవమునకు
నిత్యమైన విధి.
*****
[6/12 11:10 AM] . Mallapragada: *నేటి చిత్రానికి పద్యం*
కృష్ణ వాక్కు రసజ్ఞ విజ్ఞత కృత్య మేయగు తీరుగన్
కృష్ణ దివ్య భవామృతంబగు క్రూర మాయలు మారుటన్
కృష్ణ సంభవ ధర్మ ప్రత్యయ దృక్పు సర్వము మాయగన్
కృష్ణ మోహము సత్య జ్ఞానము కృష్ణ నైజము లోకమున్
భావవ్యాఖ్యానం
కృష్ణుని వాక్కు సారభరితం, రసమయం, విజ్ఞానపూర్ణం.
ఆయన మాటలలో సత్య రసము–ధర్మబోధ కలగలసి,
జీవనంలో చేయవలసిన కర్తవ్యాలను స్పష్టంగా చూపిస్తుంది.కృష్ణవాక్యమే జీవన ధరువు.
కృష్ణుని దివ్యభావం అమృతంలాంటి పవిత్రత్వం.
ఆ భావాన్ని హృదయం గ్రహిస్తే,
మనసులోని క్రూరమైన మాయలు – రోగాలు, రాగాలు, దురాశలు –
తానే వీడిపోతాయి.
కృష్ణభావసేవా అంతరంగాన్ని శుద్ధం చేస్తుంది.కృష్ణుని అవతారం ధర్మస్థాపన కోసం.ఆయన దృష్టిలో ఈ ప్రపంచమంతా మాయం;
మనిషి పట్టుకునే స్వార్థం, మనమని భావాలు తాత్కాలికమే.
ధర్మ దృక్కోణంలో చూసినపుడు లోకం
అనిత్య–మాయ స్వరూపం అనే నిజం తెలుస్తుంది.
కృష్ణుని ఆకర్షణ (మోహము)
ప్రమాదకరమైన మోహం కాదు —
సత్య జ్ఞానానికి దారితీసే దివ్య మోహనం.కృష్ణుని నిజ స్వభావంజ్ఞానం, కరుణా, నైతిక సౌందర్యం.ఇదే లోకంలో మనిషిని ఉన్నత పథంలో నడిపే పునాది.
🌼
[6/12 12:16 PM] . Mallapragada: 590.శ్రీధర: శ్రీదేవిని వక్ష స్థలంలో ఉంచుకున్న వాడు
(భ ర న భ గ యతి. 9)
శ్రీధర పూజ్యభావన శివోన్నత గా
వేదపరా శుభంబగు వినమ్రతగా
ఈధరణీకళామయ యి వాంబుజగా
బోధమనోమయంబగు భవామృతమై
భావవ్యాఖ్యానం
శ్రీధరుడు—శ్రీ మహావిష్ణువు—
ఆయనను పూజించే భావన శివోన్నత,
అంటే శివుని మహత్తుతో సమానమైన ఘనమైన, పవిత్రమైన, పర్వత శ్రేష్ఠతలాంటిది.
భక్తి భావమే ఇక్కడ శుద్ధపరాకాష్ఠ.
వేదపరత—వేదాలు సూచించే శుభమార్గం.
వెదలు చెప్పే శుభఫలాలు వినమ్రత ద్వారానే సిద్ధిస్తాయి.
శ్రీధరునికి సమర్పితమైన వినమ్రత
పునీతమైన సద్గుణమని భావం.
ఈ ధరణి = భూమాత.
ఆమె కళామయత, సౌందర్యము పద్మసంభూతంగా (బొమ్మల రూపంలో, కవితాస్వరూపంలో) కనిపిస్తుంది.
భూమాత పద్మాకార సౌందర్యంతో,
విష్ణువు (శ్రీధరుడు) వెంట సహజీవనం చేసే
దివ్య కళారసం ఇక్కడ సూచితం.
శ్రీధరుని తత్వం
బోధ రూపం,
మనసును శుద్ధిచేసే భవామృతం (సంసారాన్ని దాటించే జ్ఞానం).
ఇది జీవనానికి బలమైన ఆధ్యాత్మికాధారం.
🌼
– 591. శ్రీకర...అర్థభావం – స్మరణ చేయువాడు, పూజ చేయువాడు, భక్తులకు శ్రేయస్సు కలిగించువాడు
శ్రీకర తత్త్వ భావముగ శ్రీయుత ధర్మము లక్ష్యమేయగున్
ఏకత సత్య వాక్కులగు యెల్లరునేస్తము కాలమూలమున్
తాకిత వర్ణన మేయగుట తన్మయ నామము తీరుయేయగన్
సాకత విశ్వ మాయగను సాధ్య మసాధ్యము నిత్య సత్యమున్
⭐ వరుస భావం
శ్రీకరుడు అనగా శ్రేయస్సు కలిగించువాడు;
ఆయన శ్రీతో ఏకమై ధర్మాన్ని లక్ష్యంగా ఉంచి భక్తులను నడిపిస్తాడు.
కాలమనే మూలంలో ఆయన మాట ఏకత్వ సత్యం.
ఆయన నామస్మరణ మనసుని తన్మయతకు నడిపిస్తుంది.
ప్రపంచ మాయలో సాధ్య–అసాధ్యాలు కనిపించినా
శ్రీకరుని సత్యం నిత్యమే.
మీరు కోరితే దీనికి సరళ అన్వయము, పూర్ణతాత్పర్యం, లేదా పాట రూపం కూడా రూపొందిస్తాను.
****
592. శ్రేయ : నిత్యము సుఖప్రాప్తి రూపమున శ్రేయస్సు కలవాడు
శ్రేయ సఖ్యత సర్వ లక్ష్యము శీఘ్ర సంపద యేయగున్
ధ్యేయమే జవసత్త్వ తీరుగ దీక్ష ధన్యత యేయగున్
కాయమే మది నాటకంబున కాలమోహము యేయగున్
న్యాయమే స్థితి సత్యమేయగు నాణ్యతాభవ సర్వమున్
స్పష్ట భావం:
శ్రేయ అంటే శ్రేయస్సును ప్రసాదించేవాడు, శ్రేయోమార్గమునకు నాయకుడు.
ఆయన సాన్నిధ్యం జీవుడికి అన్ని లక్ష్యాలను సుఖపూర్వకంగా నెరవేర్చిస్తుంది.
ధ్యేయబలము, దీక్ష, ధన్యత అన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.
మనిషి జీవితం కాలమోహంతో నాటకంలా కనిపించినా, శ్రేయుని కృప వల్లే దాని అర్థం తెలుస్తుంది.
న్యాయం, సత్యం, నాణ్యత—ఈ మూడు శాశ్వత తత్త్వాలు ఆయన స్వభావంలో విరాజిల్లుతాయి.
*****
593. "శ్రీమాన్" అనే నామార్థం—సిరులు, శోభ, శ్రీమంతం, ఔన్నత్యం, శ్రేయస్సు నిండిన వాడు.
శ్రీమాన్ సత్య సమర్ధతా సహనమున్ శ్రీశక్తి రాజ్యంబుగన్
శ్రీమాన్ విశ్వ వినమ్రతా భవముగన్ శ్రీలక్ష్య దేహంబుగన్
శ్రీమాన్ సర్వ మనోమయంబుగనుగన్ శ్రీయుక్తి తీరేయగున్
శ్రీమాన్ నిత్య సహాయమే విధిగనున్ శ్రీముక్తికాలంబుగన్
భావం:
శ్రీమాన్ — సిరులు, కీర్తి, ధర్మము, శక్తి—అన్నీ అంతర్లీనంగా కలిగినవాడు.
సత్యం, సమర్థత, సహనం అన్నవి ఆయన రాజ్యంలోని మూల తత్త్వాలు.
వినమ్రత ఆయన విశ్వభావ రూపం; లక్ష్యం ఆయన ఆత్మదేహమే.
సర్వమనస్సులలో వ్యాపించి ఉన్న యోగ–యుక్తి స్వరూపుడు.
జీవులకు నిత్య సహాయకుడు; ముక్తి కాలాన్ని కరుణతో ప్రసాదించేవాడు.
****
594.. లోక త్రయాశ్రయః ముల్లోకములకు ఆశ్రయమైన వాడు
లోకత్రయాశ్రయ నిత్యఫలంబుగను ప్రార్థనన్
ఏకమానంద ధర్మమున్ యేల్లు క్షేమమ్ము తత్త్వమన్
స్వీకారంబగు బంధమున్ సుగ్రథితయె సత్యమన్
యోగంబు తీరి జనన మరణా తత్త్వ మేలగున్
భావం
మూడు లోకాలకూ ఆశ్రయమగు పరమాత్ముని స్మరించగా,
అతని నిత్యఫలం మనకు లభిస్తుంది.
ఏకానందధర్మం అన్నది సమస్త జీవుల క్షేమాన్ని కోరాలి అనే
భావన.
ఈ సర్వస్వీకార భావమే నిజమైన బంధం, నిజమైన సత్యం.
యోగా సాధన పూర్తైనప్పుడు జనన–మరణ రహస్యమూ స్పష్టమవుతుంది;
దానిలోనూ ఆ పరబ్రహ్మత్వమే వెలుగు చూపుతుంది.
*****
595.. స్వక్ష : పద్మములవంటి కన్నులు కలవాడు
స్వక్షతాభవ బంధతత్త్వపు సవ్యతీరుగ చూపులున్
రక్షగా భవ నిత్యసత్యపు రమ్యతేయగు తీరుగన్
అక్షయాంబుగ విద్యలాలన పా లనాకళ వైభవన్
అక్షరాసమతుల్యమేసహనంబు భావము గమ్యమున్
భావం
స్వక్షః అంటే పద్మసమానమైన కళ్లను కలవాడు – నారాయణుని కారుణ్యదృష్టి.
ఆ దృష్టి భక్తుని బంధనాలను సవ్యంగా నివారిస్తుంది.
భగవానుని చూపే రక్షణ, సత్యం, రమ్యత.
ఆయనే అక్షయ విద్య మరియు పాలన యొక్క పరమాధారము.
అక్షరసముదాయం వంటి సమత్వం, సహనం, సౌమ్యత ఆయన స్వభావం.
****
596. స్వంగః — దివ్య అవయవసౌందర్యముల గల వాడు
స్వంగ దివ్యసముద్యమంబు సత్యమూల ధర్మగోచరన్
అంగసౌరభ శోభసేయు ఆలయంబయిన ఆనందన్
రంగనాథ విధూతబంధ రాజసంపద జ్యోతిరోధరన్
సర్వదేహ సుధామయంబు సర్వమోక్షక హేతువేనుడన్
భావం
దేవుని స్వంగం అంటే ఆయన దివ్యమయమైన శరీర సౌందర్యం.
ఆ శరీరమే సత్యం–ధర్మం యొక్క ప్రత్యక్ష రూపం.
ఆయన దేహం శోభ, సుగంధం, కాంతి కలవాటిగా ఆనంద నిధి.
బంధనాలను తొలగించి, రాజయోగమును ప్రసాదించే దివ్యరంగం.
ఆయన దేహ సౌందర్యమే మోక్షపు కార్యానికి మూలం.
*****
597. శతానందః నామార్థానికి — “వందవిధముగా అనేకానంద ఫలితాలు ప్రసాదించువాడు” —
597. శతానందః — శతవిధానందాలను అనుగ్రహించువాడు
శతానంద విశ్వవ్యాపక
శుభోదయాంశ మోక్షదన్
విధానస్వర విద్యాసార
విశ్వాసామృత గాత్రకన్
ప్రధాన భావ ప్రవాహబంధ
ప్రభావదేహ మార్గదన్
శతవిధ దుర్మతాఘవృంద
రక్షణ శిక్షణ సంవృతన్
భావం
శతానందః అంటే శతవిధములుగా భక్తులకు అనేకానందాలను, శుభఫలితాలను ప్రసాదించే వాడు.
ఆయన కృప విశ్వవ్యాప్తమైన శుభోదయము, మోక్షదాయకమైనది.
వేదవిద్యల సారం, విశ్వాస రూపమైన స్వరం ఆయన నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
సత్భావప్రవాహాన్ని నడిపి, ప్రభావమయమైన దేహధర్మంతో మార్గదర్శకత్వం చేస్తాడు.
దుర్మతులను రక్షణ–శిక్షణ ద్వారానే సరిదిద్దే పరమకరుణానిధి.
*****
598. నందిః — పరమానంద స్వరూపుడు
నంది నిత్య పరానంద
నాభిసంపద మూలధన్
అంద సౌమ్య సుగుణాక్ష
ఆత్మతత్త్వ ప్రభోదకన్
బంధమోక్ష విధాయబంధు
భక్తవృంద హితారకన్
చంద్రమండల శోభాతోన
చైతన్యామృత వాహకన్
భావం (సరళంగా)
నందిః అంటే పరమానంద స్వరూపుడైన భగవంతుడు.
ఆయన నుంచే ఆనందం, సంపద, జీవతత్త్వం ఉద్భవిస్తుంది.
సౌమ్యత, సుగుణం, అంతరాత్మ జ్ఞానం అన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.
బంధనాలను తొలగించి మోక్షాన్ని ప్రసాదించే వాడు.
చైతన్యామృతం ప్రవహించే శుభస్వరూపుడు.
******
599.జ్యోతిర్గనేశ్వర: జ్యోతి ర్గణములకు ప్రభువైనవాడు
జ్యోతిర్గణేశ్వర శుభoబు జపంబుగానున్
ఖ్యాతిర్గణేశ్వర సహాయక తీరుగానున్
స్వాతిర్గణేశ్వర చరిత్ర సమర్ధతా నున్
జ్యోతిర్గణేశ్వర నిజంబు జయంబుగానున్
భావం
జ్యోతిర్గణేశ్వరుడు — అన్నివిధ జ్యోతిర్గణాలకు, ప్రకాశ శక్తులకు, దివ్య తేజస్సులకు అధిపతి.
ఆయన జపమే శుభప్రదం.
ఖ్యాతి, సహాయం, రక్షణ—అన్నీ ఆయన అనుగ్రహమే.
ఆయన స్వాతి తేజస్సు, దివ్యచరిత్ర మన జీవితాన్ని సమంగా నడిపిస్తుంది.
నిజమైన జయము ఆయన తత్త్వాన్నే అనుసరించినపుడే కలుగుతుంది.
****
600.విజితాత్మా.. మనసును జయించేవాడు
విజితాత్మా సహనంబుతీరుగనుగన్ విశ్వాస రాహిత్యమున్
శృజనాత్మాస్వరమూలమున్ వినికిడే దృత్వంబు సాహిత్యమున్
విజయంబున్ మది తోడునీడగను నే విజ్ఞాన ప్రావీణ్యతన్
నిజమార్గంబగు విశ్వ వాహినిగనే నిర్వాహ దేహంబుగన్
🔹 వరుస భావం
మనసును జయించినవాడు —
సహనము ఏ మాత్రం తగ్గకుండా,
అవిశ్వాసం / అనిశ్చితి దూరమయ్యే స్థితికి తీసుకెళ్తాడు.
సృష్టిశక్తి మూలమైన స్వరాల ద్వారా,వినబడే ప్రతి ధ్వనిలోను సాహిత్యపు దృఢతను అనుభవింపజేస్తాడు.
విజయాన్ని మనసుకు తోడుగా నిలిపి,విజ్ఞానంలో ప్రావీణ్యమును ప్రసాదించే వాడే ఆయనే.
నిజమైన మార్గమై, విశ్వనదిలా ప్రవహిస్తూ,జీవన నిర్వహణకు శక్తి, ఆధారం, మార్గదర్శకుడై నిలుస్తాడు.
*****
