601..విధేయత్మా.. ఎవరి చేత విభజింపబడిన స్వరూపము కలవాడు
న న మ య.. యతి 7
ధరణి విధి విధేయత్మా ప్రభోదన్
కరుణ మది సకామ్యాంబున్ సహాయమ్
తరుణ జయ సుతా ధర్మంబు గానున్
అరుణ నిధి ప్రభావంబున్ ప్ర దీప్తీ
వరుస భావం1) ధరణి విధి విధేయత్మా ప్రభోదన్భూలోక ధర్మ–విధులకు పూర్తిగా లోబడిన స్వరూపుడై,జీవులను జ్ఞానప్రబోధంతో మేల్కొలిపే తత్త్వము.2) కరుణ మది సకామ్యాంబున్ సహాయమ్కరుణాస్వరూపిగా, మనసులోని కోరికలను శాంతి మార్గంలో సాగదీసి,భక్తునికి ఎల్లప్పుడూ సహాయం చేసేవాడు.3) తరుణ జయ సుతా ధర్మంబు గానున్యౌవనోత్సాహానికి, శక్తికి, ధర్మవిజయానికి మూలాధారమై,ధర్మాన్ని నూతనోత్సాహంతో ప్రవహింపజేసే శక్తి.4) అరుణ నిధి ప్రభావంబున్ ప్రదీప్తీప్రభాత కిరణాల్లాంటి ఒళ్లు పొంగే తేజస్వితతో,సర్వాంతరాల్ని ప్రకాశింపజేసే దివ్య ప్రభావము.
****
602..సత్కీర్తి..సాయమైన కీర్తి గలవాడు
త భ జ జ గ గ యతి.. 10
సత్కీర్తి సంభవ మనస్సు సమర్ధ తాయున్
సత్కావ్య లక్ష్యము సవిద్య సహాయమేనున్
సద్భావ ధర్మ శుభగుణ్య సలక్షణమ్మున్
సత్కార్య సర్వము ఫలంబు సకాలమేనున్
పద్య భావం..సత్కీర్తి (మంచి పేరు, మంచి గుణాల వల్ల వచ్చే ఖ్యాతి) మనస్సులో జన్మించినప్పుడు, మనసుకు ఒక ప్రత్యేకమైన సామర్థ్యం వస్తుంది.మనస్సు ధృడపడి, కార్యాలు నిశ్చయంతో చేయగల శక్తి వస్తుందనే భావం.మంచి కవిత్వం, సత్కావ్యం—అంటే శ్రేష్ఠమైన భావాలు, నైతికత, జ్ఞానం కలిగిన రচনা—మనకు సరైన లక్ష్యం చూపుతుంది.అది విద్య, విజ్ఞానంతో కలిసి మన ప్రయాణానికి ఒక దీపస్తంభం అవుతుంది.సత్కీర్తి ఉందంటే అది సద్భావం, ధర్మం, శుభగుణాలు, సద్గుణల లక్షణాలు అన్నీ కలయికతోనే పుడుతుంది.మంచి గుణం ఉన్నవరికి మాత్రమే నిజమైన కీర్తి వస్తుంది.మంచి కార్యాలు (సత్కార్యాలు) సకాలంలో తప్పకుండా ఫలిస్తాయి.సత్కీర్తితో నిండిన హృదయం చేసే పనికి విలంబం ఉండదు, ఫలితం తప్పక కలుగుతుంది.
[i: 603. ఛిన్న సంశయ
ఛిన్న సంశయ కర్మగన్ విశ్వ-ప్రబోధమేయగన్
భిన్న ప్రవృత్తి కాలమున్ సర్వ విద్యల తీరుగన్
మన్ననముగ గుణాసంతతి సంభవ నరాణాంగన్
ఎన్నన విధి మార్గమున్ సర్వా సర్వము ధర్మమ్మున్
భావం..సంశయం తొలగినపుడు కర్మ యోగం విశ్వజ్ఞానంగా మారుతుంది.కాలపరిమితులు, విభిన్న ప్రవృత్తులు ఉన్నప్పటికీ అన్ని విద్యలు తమ పరిపూర్ణతను చేరతాయి.మనుషులలో ఉన్న గుణసంపద వారి మననంతో వెలుగుతుంది.అన్ని మార్గాల చివర నిలిచేది ధర్మమే
****
[: 604. ఉదీర్ణ.. సమస్త భూతములకన్నా నధికుడు
(జ స జ స య ల గ.. 11)
ఉదీర్ణ విజయంబుగాను సుయుధ్యా శుభంబున్ సుధీ
ప్రదీప్తి సహకారమేను సుప్ర ధా సుబుద్ధీ గతీ
విధీప్రభవ సంతసంబగు విధాన సి ద్ధీ స్థితీ
మదీసహన భావబంధసుమ ధీర ధర్మార్ధమున్
సమస్త భూతములకన్నా అధికుడైన ఉదీర్ణుడు ప్రసాదిస్తేవిజయం సహజంగానే మన దిశగా వస్తుంది.సత్కార్యాల కోసం చేసే యుద్ధం (సుయుధ్యా) శుభప్రదంగా మారుతుంది.ఆ శుభం, జ్ఞానంతో (సుధీ) మరింత వెలుగుతుంది.దైవానుగ్రహం జీవనంలో ప్రదీప్తిని (వెలుగును) ఇస్తుంది.ఆ వెలుగుకు ఆయనే సహకారి.ధర్మపథంలో నడుస్తున్నవారికి సుప్రధ (శుభఫల దాత) గాసుబుద్ధిని, మంచి మార్గాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.ప్రపంచంలోని విధులు, కర్మలు, ప్రక్రియలన్నీఆయన ప్రభావం వల్లే ఉద్భవిస్తాయి.అంతటా ఆనందస్వరూపం వ్యాప్తిస్తుంది.మన కర్తవ్యాల విధానం, సిద్ధి, స్థిరత అన్నీ ఆయన ఆశ్రయమే.నా సహనం, నా భావచైతన్యం — ఇవన్నీ ధర్మాన్ని నిలబెట్టే బంధాలే.దైవానుగ్రహంతో ఇవి మరింత ధీరత్వం పొందుతాయి.చివరకు, జీవనార్థం ధర్మమే
****
i: 605. సర్వతశ్చక్షుః — సర్వదిశలలో చూపు కలవాడు
605. సర్వతశ్చక్షుః
సర్వతశ్చక్షు సర్వలోక సుజ్ఞాన దీపంబుగన్
నిర్వృతాంబర భావసాగర నిర్గుణ శ్రీపాదమున్
పర్వతాంశుగ సౌమ్యకాంతి ప్రభోద సూత్రంబుగన్
గర్వరాహిత సేవబంధ సదాశయ మార్గార్హమున్
భావం (సరళంగా)సర్వతశ్చక్షుః — అన్ని దిశలలో చూపున్నవాడు, సర్వాంతర్యామి.ఆయన జ్ఞానదీపం అన్ని లోకాల్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.నిర్వృత స్థితి, నిర్గుణస్వరూపం — ఆయన పాదం శాశ్వత ఆనందసాగరం.పర్వతంలా స్థిరంగా, చంద్రకాంతిలా శాంతంగా ఉండే ఆయన ప్రభోదం మనకు మార్గదర్శకం.గర్వరాహిత్యంతో సేవించే హృదయం మాత్రమే ఆ మార్గానికి అర్హం.
***
606. అనీశః — తనకు నియమములు లేనివాడు
(జ ర జ ర జ గ — 10
అనీశ సర్వవిద్యగాను అక్షరంబు మూలమున్
ప్రణీత భావబంధమేగు ప్రాభవంబు తీరుగన్
గుణాన్వితామృతాశ్రయంబు సూత్రమౌన సత్త్వమున్
వినీల లీల మానవంబు విశ్వమాయ మేలుగన్
సరళ భావం – తనకే నియమము లేని అనీశుడుసర్వవిద్యల మూలమైన అక్షరబ్రహ్మస్వరూపుడు.– భక్తుడి శుద్ధభావమేఆయన ప్రభావానికి మార్గం.– గుణసంపన్నమైన అమృతస్వరూప ఆశ్రయంనిత్యమౌనసత్త్వంతో పరిపూర్ణం.– నీలమేఘ శ్యామలుడైన ఆయన లీలలుమానవజీవనాన్ని విశ్వమాయలో పరిగెడతాయి.
****
: 607.శాశ్విత స్థిరః స్థిరత్వ–నిత్యత భావాలు
శాశ్విత స్థిర సర్వార్థ సాధక విశ్వ నాయకున్
విశ్వాస లక్ష్య సాధనె బలంబుగాను యోగ్యతన్
శాశ్వత ఆద్య నేస్తమున్ ధ్యాన పరంపర స్థితి
శాశ్వ జయ శుభంబుగాను కాల తత్త్వ ధర్మమున్
భావంశాశ్విత స్థిరః — నిత్య స్థిరత్వముతో విశ్వానికి నాయకత్వం వహించేవాడు.భక్తుడి విశ్వాస లక్ష్యం సాధించేందుకు బలం, యోగ్యత ప్రసాదించేవాడు.ధ్యాన పరంపరల్లో ఆద్య నేస్తంలా నిలిచి శాశ్వత ప్రకాశం నిస్తాడు.కాలతత్త్వంలో శుభజయం ప్రసాదించే ధర్మస్వరూపుడు.
*****
[: 608..భూశయ.. సముద్రతీరమున భూమిపై సైనించువాడు
భూశయ కాలమానమున భూదయ తోడుగ నీడ నివ్వగన్
ఆశయ ధర్మమార్గమగు ఆశ్రిత బంధపు పారిజాతమున్
రాశిగ సర్వ నేస్తమగు రమ్యత లక్ష్యము భావమే యగున్
పాశము హృద్యమైసలప పాలన లాలన చేయి చుండగన్
సరళ భావం..భూలోకంలో, కాలానికి అనుగుణంగా దయను విస్తరించే వాడై, తన ఆశయాన్ని ధర్మమార్గంగానే నడిపించేవాడు. తనను ఆశ్రయించినవారిని పారిజాతంలా పోషిస్తూ, రాశిరాశిగా ప్రేమను పంచే నేస్తుడై, రమణీయమైన లక్ష్యాన్ని హృదయంలో ఉంచుకుంటాడు. హృదయాన్ని హత్తుకునే లాలన–పాలనలతో బంధాలను పాశంలా మృదువుగా కాపాడుతుంటాడు.
****
: 609.భూషణ.. అనేక అవతారముతో భూమిని అలంకరించుకున్న వాడు
భూషణ తత్వభావమగు భుక్తికి యుక్తికి మార్గమేయగున్
వేషము గాను కాదగుట వీనుల విద్యల తీరుయేయగున్
రోషము లేనిజీవమగు పూజ్యము మాదిరి భక్తియేయగున్
ద్వేషము చూపకేతపము దీనత కాచు మనస్సు దేవరా
సరళ భావం..అనేక అవతారాలతో భూమిని అలంకరించిన వాడైన ఆయన, భుక్తి (జీవన పోషణ)కైనా, యుక్తి (సద్వివేకం)కైనా సరికొత్త మార్గాన్ని చూపుతాడు. అవతారాల వేషాలు కేవలం ఆకారాలే కాదు—అవి మనకు వినయము, విజ్ఞానం, విద్యలు నేర్పే ఉపదేశములు.రాగం–ద్వేషం లేని జీవమూర్తిగా భక్తులు ఆశ్రయించదగిన పూజ్యుడు అవుతాడు.ద్వేషాన్ని ప్రదర్శించకుండా, ఎత్తుపల్లాలేమీ చూపకుండా, తన దయతో, మనస్సులోని దీనతను కాచుకొని రక్షించే దేవుడవుతాడు.
****
[: 610.. భూతి.. సమస్త విభూతులకు కారణమై ఉండువాడు
భూతి లక్ష్యము సర్వ నేస్తము భుక్తి ధర్మము తెల్పగన్
నాతి నమ్మక కాల నిర్ణయ నాడి తృప్తిగ చెప్పగన్
స్వాతి ముత్యము తీరు గమ్యము సాదు మార్గము తప్పకన్
ఖ్యాతి యేదన చెప్పలేకయు కార్యభావము నొప్పగన్
సరళ భావం..సమస్త విభూతులకూ ఆధారమైన వాడు, జీవులకు అవసరమైన భుక్తి–భోగాలు, ధర్మం, నేస్తభావం—ఇవన్నింటికీ లక్ష్యాన్ని చూపుతాడు.కాలాన్ని సరిగా అర్ధం చేసుకోవడానికి అవసరమైన నమ్మకాన్ని, జీవన నాడిలో తృప్తి పుట్టించే జ్ఞానాన్ని కూడా బోధిస్తాడు.స్వాతి జలబిందువుతో ముత్యం పుడుతుందని చెప్పినట్లు—జీవిత గమ్యం కూడా శుద్ధమైన మార్గాన సాగితేనే సాకారమవుతుందని ఉపదేశిస్తాడు.తన ఖ్యాతి మాటల్లో చెప్పలేనంత గొప్పదైనా, కార్యమే తన స్వభావమై, సర్వజీవుల యోగక్షేమాన్ని నెరవేర్చుతూనే ఉంటాడు.
--****
: 611..విశోక.. నిరతమైన ఆనందం కలిగినవాడు
జ ర జ ర జ గ.. 1o
“విశోక – నిరంతర ఆనందస్వరూపుడు” అనే నామార్థానికి సరిపడే విధంగా ఉంది.
కొంత చిన్న పాక్షిక సవరణ చేస్తే పద్యం మరింత సుధీరంగా, భావపూర్ణంగా అనిపిస్తుంది. ఛందస్సు మాత్రం అలాగే కొనసాగుతుంది:
సూచిత సంస్కరణ:
విశోక భావసంతసంబు విద్యగానున్ నేస్తమున్
ప్రశాంత తత్వలక్ష్యమేను ప్రాభవమ్ము బంధమున్
వశీకరంబుగానుఁ పొందువాక్కు విశ్వమేయగన్
ససేవ సర్వహృద్యమందు సాధనంబు గాయగున్
భావము:
విశోకుని సన్నిధిలో కలిగే నిరతమైన ఆనందమే విద్యకు మూలం. ప్రశాంతతే పరమ తత్వ లక్ష్యం. వాక్ప్రభావాన్ని వశీకరించుకొని విశ్వాన్ని పొందటము భక్తుడి సాధన. సర్వ హృదయాలలో సేవారూపంగా వెలిగే సాధనమే శోకరహితానందానుభూతి.
*****
[ 612.శోకనాశనః.. స్మరణతో భక్తులు హృదయాల్లో ఉన్న శోక నశింపచేవాడు
ర జ ర జ ర.. 8
శోకనాశనా మదీసశోభ జీవమున్ సుధీ
ఏకబంధమౌను నేయమార్గమున్ శాంతిగాన్.
శోక కర్మలతీరు సీఘ్రశఖ్యతయె తోడుగాన్
వాక్యవిశ్వాస మాయవాస వరద తీరుగన్
మీ పద్య భావం..భగవంతుని స్మరణ మాత్రమే జీవనం శోభాయమానంగా మారుస్తుంది.భక్తుల హృదయంలో ఉన్న శోకాన్ని నశింపజేసే జ్ఞానస్వరూపుడని మీరు చెబుతున్నారు.దేవుడి మీదే మనసు ఒకే బంధంలా నిలిస్తే,ఆయన మనలను నిజమైన నేయ మార్గం వైపు నడిపిహృదయానికి శాంతి నింపుతాడు అనే భావం.భక్తి సహజంగా వచ్చినపుడు,మనలో నిలిచిపోయిన శోక-కర్మల బంధాలుసులభంగా, త్వరగా తొలగిపోతాయి –ఆ భక్తికి దేవుడు తోడుగా నిలుస్తాడు.దైవవాక్యంపై విశ్వాసం కలిగినవారినిఈ జగత్తు మాయ నుండి తప్పించిపరిచి,ఆయన వరదాతగా వారి పథంలో నిలుస్తాడు.సారభూత భావం
****
[: 613.అర్చిష్మా.. విష్ణు తేజస్సుతోనే సూర్య చంద్రాలు తేజ వంతులై ఉన్నారు
అర్చిష్మాస్తితవిజ్ఞతాకళలుగన్ ఆరాధ్య దైవమ్ముగన్
ఆర్చిష్మా సవివేకమార్గముగనున్ ఆత్మీయ తత్త్వంబుగన్
అర్చిష్మా హృదయoబుయర్పణగనున్ ఆనంద మార్గంబుగన్
అర్చిష్మా సహకారవాసముగనున్ ఆకాంక్ష ప్రేమంబుగన్
వరుస భావం
అర్చిష్మా — తేజస్సుతో లోకాలన్నింటి స్థితి, విజ్ఞానం, ప్రకాశ కళలను ధారపోసే ఆరాధ్య దేవుడు.
అర్చిష్మా — జీవునికి సత్యవివేక మార్గం చూపి, ఆత్మతత్త్వాన్ని గ్రహింపజేసే పరమాత్మ.
అర్చిష్మా — హృదయపూర్వక సమర్పణకు ప్రతిఫలంగా ఆనందాన్ని ప్రసాదించే దేవుడు.
అర్చిష్మా — జీవుని ఆకాంక్షలను ప్రేమతో నెరవేర్చే, సహకారమయంగా ఉన్న కరుణామూర్తి.
****
[: 614.అర్చిత: సమస్త లోకముల చేతను పోచింపబడినట్టి బ్రహ్మాదుల చేతను పూజింపబడినట్టువాడు
అర్చిత విశ్వ మోక్షదయ యానతి అక్షర యోగమున్
యార్చిత లోక మార్గ కృప యక్కర తత్త్వమనోభవన్
మార్చిత బంధ భావముల మాననా తృప్తియు మోహ హా
హార్చిత కాల నిర్ణయమున్ హారతి గమ్య లోకరక్షగన్
వరుస భావం
సమస్త లోకాలచే పూజింపబడిన వాడు.
అక్షర తత్త్వ యోగముతో విశ్వానికి మోక్షం అనుగ్రహించే శక్తి గలవాడు.
యావత్ లోకాలచే పూజించబడుతూ,
లోక మార్గాన్ని కృపతో చూపించే,
ఆత్మ తత్త్వానుభూతిని కలిగించేవాడు.
జీవుల బంధ భావాలను మార్చి,
మనస్సులో తృప్తిని నింపి,
మోహాలను తొలగించేవాడు.
కాల తత్త్వాన్ని నిర్ణయించే శక్తిగలవాడు,
హారతి వలె అజ్ఞానాన్ని తొలగించి,
లోకక్షేమాన్ని కాపాడే ప్రభువు.
*****
[: 615.కుంభ. ఘటం లో వలె తనయందు సమస్తము ఉంచడివాడు
కుంభ యుక్త మహత్యతత్వ స కూర్మి గాం చెది వాణిగాన్
సంభవంబు సహాయమే మది సాధ్యమేయగు తీరుగన్
మంబరంబును యేలు శక్తిగ మాయలన్న వి మార్చగన్
గుంభ నంబన లోకమంతయు గుర్తు తెల్పుచు యుండగన్
భావం
కుంభంలా తనలోనే సమస్తాన్ని ధరించేవాడు.
జగత్ సంభవానికి, స్థితికి, సాధ్యసాధ్యాలకు కారణుడు.
అంబరంలా వ్యాపించి మాయలను పరివర్తన చేసే శక్తి కలవాడు.
సమస్త లోకకార్యాలను తనలోనే గ్రహించి నిలుపువాడు.
****
[: 616. విసుద్ధాత్మా.. పరిశుద్ధమైన ఆత్మ కల వాడు
ఈ విశుద్ధాత్మ కర్తవ్య యిచ్ఛ తెలిపి
ఈ విశాల విశ్వపు రక్ష గీత నేర్పి
ఈ ప్రభావ బంధపు తృప్తి యిoతి నిచ్చి
ఈ మనోమాయ దేహంబు యిల్లు నందు
పద్య భావం — “విసుద్ధాత్మా”
ఈ నామంలో భగవంతుడు పరిశుద్ధ చైతన్య స్వరూపుడు.
అతడు—
మన జీవితానికి అవసరమైన కర్తవ్యం, ధర్మబోధను ఇస్తాడు,
ఈ విశాల విశ్వాన్ని రక్షించే శక్తిని మనలో జాగృతం చేస్తాడు,
బంధనాలన్నింటి మీద తృప్తి, శాంతి ప్రసాదిస్తాడు,
మన దేహమునందు ఉన్న మనోమాయ, జీవశక్తికి ఆధారంగా నిలిచి అన్నిటినీ నడిపిస్తాడు.
సంపూర్ణ స్వచ్ఛమైన ఆత్మగా, మన అంతరంగాన్ని పరిశుద్ధం చేస్తూ మార్గనిర్దేశం చేసే దేవత్వమే విసుద్ధాత్మా.
****
[: 617. విశోధన”
దేవుడు స్మరణ మాత్రమే చేసినా మన పాపాలను శుద్ధి చేసి, మనసును పరిశుభ్రం చేసే శక్తిగా నిలుస్తాడు.
(జ స జ స.. 6)
విశోధన శువిద్యగమ్య మయమై
ప్రశాంతి జయ పాఠమౌను ఫలమై
విశాల భవ గీత మార్గ గుణమై
శు శాంతి నిజ శుద్ధ తత్వ భవమై
పద్య భావం — “
ఆయన అనుగ్రహం శుద్ధ విద్యగా, మనకు సత్యాన్ని గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని ఇస్తుంది.
అంతరంలో ప్రశాంతి, జయం కలిగించే ఉపదేశం — అదే ఆయన కృపఫలం.
జనన–మరణాల భవసాగరంలో సరైన మార్గాన్ని చూపు గీతగా నిలుస్తాడు.
చివరకు మనసును మలిచే నిజశాంతి, శుద్ధ తత్త్వ స్వరూపంగా ప్రకాశిస్తాడు.
అందువల్ల, “విశోధన” అనగా —
స్మరణ మాత్రంతో పాపములను తొలగించి, జ్ఞానం–శాంతి–శుద్ధతత్వాలను ప్రసాదించువాడు.
[: 618.అనిరుద్ధ”
ఈ నామంలో భగవంతుడు నాలుగు ప్యూహాలలో నాలుగో వ్యూహమైన “అనిరుద్ధ వ్యూహం”లో విరాజిల్లే శక్తిగా చెప్పబడతాడు—
అది శక్తి, జ్ఞానం, కృప, పరిపాలన అన్న నాలుగు తత్త్వాల సమ్మేళనం
(స స స స స.. 9..నళిని)
అనిరుద్ద సహాయము వాక్కుపరాజయమే
క్షణమే విధిగాను సకార్య మనో భవమే
గుణమేనిజమౌనుసగుర్తుల మార్గముయే
ప్రణమేమదిభావము రమ్యత గూర్చటయే
పద్య భావం — “.
ఆయన అనుగ్రహం లభిస్తే మాటలకే అతీతమౌతుంది;
జీవితం ముందే తలవంచి మనకు అనుకూలమవుతుంది.
ఒక క్షణంలోనే ఆయన సంకల్పం విధిగా మారి,
మన ప్రయత్నాలకు శుభకార్యప్రవణతను ఇస్తుంది.
గుణపరిపక్వతే నిజమైన మార్గం—
అదే ఆయన చూపే యోగపథం.
మన ప్రణామభావమే రమ్యస్వరూపం పొందుతుంది;
ఆయన అనిరుద్ధశక్తి మనస్సుకు లావణ్యాన్ని ఇస్తుంది.
*****
619... “అప్రతిరథ”
(ప్రతిపక్షం లేనివాడు, ఎవ్వరూ ఎదిరించలేని పరమశక్తి.)
మీ పద్యం భగవంతుని అప్రతిహత శక్తి, సుప్రతిభ జ్ఞానం, ధర్మ దీక్ష, దివ్య తేజస్సులను అందంగా వ్యక్తం చేసేవాడు
పద్య భావం
“అప్రతిరధ దీక్షయు దక్షతా యగుట యు”
“సుప్రతిభ పాఠములు తెల్ప శుభ కళగను”
“విప్ర సర్వ మయము నెంచ విద్య పంచ”
“దీప ధర్మ సత్యము తెల్ప దివ్య తేజ”
దేవుడు ప్రతిపక్షాన్ని ఎదుర్కోవలసిన అవసరం లేనంత శక్తియుక్తుడు;
ఆయన సంకల్పం, దీక్ష, దక్షత ఏదీ అడ్డుకోలేనిది.
ఆయన ప్రసాదించే జ్ఞానం, ప్రబలమైన ప్రతిభను ప్రస్ఫుటం చేస్తూ
మన జీవితంలో శుభఫలితాలను తెస్తుంది.
విప్రులకు, జ్ఞానమార్గులకు, ధర్మమార్గులకు
సర్వమయమైన విద్యానురాగాన్ని పంచే వాడు.
ధర్మ, సత్య, జ్ఞాన దీపాన్ని వెలిగించే దివ్యతేజస్సే ఆయన స్వభావం.
****
: 620. — “ప్రద్యుమ్నో”
... సహవీర్య శక్తి, ధర్మదీక్ష, విజ్ఞానప్రసాదం, భక్తి అభిలాష అనే నాలుగు ప్రధాన రూపాలలో నున్నవాడు
పద్య భావం
సహవీర్య సంభవ పరా పాఠ్యం
ప్రద్యుమ్నుడు సహవీర్యమనే దివ్యశక్తి నుండి ఉద్భవించిన పరతత్త్వం;ఆయన బోధ మనసుకు విశ్వాసాన్ని నింపుతుంది.
సద్యో ధర్మదీక్ష
ఆయన కృపతో వెంటనే ధర్మాచరణ సంకల్పం కలుగుతుంది;
జీవితం సార్థకం అయ్యే భావాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
విద్య, శాంతి, విజ్ఞానదేహం
ఆయన అనుగ్రహం విద్యారూపంగా,
శాంతిస్వరూపంగా,
విజ్ఞానదేహంగా మనసులో వెలుగుతుంది.
అధ్యాయం–జపం–ఆకాంక్ష
ఆయన స్మరణ వల్ల అధ్యాయం–జపం పట్ల ఆసక్తి,
విశాలమైన ఆత్మపదాన్ని చేరాలన్న ఆకాంక్ష పెరుగుతుంది.
****
: 621.మితి విక్రమ: సాటిలేని పరాక్రమము కలవాడు
మితివిక్రమవిద్యల మెచ్చు శుభంబుగనున్
స్థితికాలముగాను ససీఘ్రము సంపదగన్
గతిధర్మముమూలముగమ్యముచూపుటగన్
మతివిశ్వముసర్వము మంచిగనేస్తముగన్
మితి విక్రమ — వరుస భావం
మితి విక్రముడు — సాటిలేని పరాక్రమముతో నిలిచే దేవుడు.
ఆయని విద్యలు, శక్తులు శుభములను ప్రసాదించేవి.
స్థితి–లయ–కలకాలములలో వేగముతో (సీఘ్రంగా) సంపదను కలుగజేయువాడు.
సృష్టి గతి, ధర్మముల మూల కారణమై, గమ్యమును చూపువాడు.
విశ్వమంతటితో మిళితమై మతికి మంగళమును ప్రసాదించువాడు.
****
622.కాలనేమి నిహా.. కాలనీ అని రాక్షసుని వధించువాడు
కాల నేమి సంహారిగ కాల తీరు
కర్మలను జేయ విధిగాను కథలు కాదు
దుష్ట సంహార జనరక్ష దురిత ధీర
ధర్మ రక్షణార్ధముగను ధరణి యందు
— పద్య భావం
కాలనేమి అనే రాక్షసుని సంహరించిన దేవుడు.
కాల తత్త్వాన్ని నియంత్రించి, దాని మార్గాన్ని సరిచేయువాడు.
కర్మల ఫలితాలు సత్యంగా నడిచేలా చూసే అధిపతి.
దుష్టులను సంహరించి, జనులకు రక్షణనిచ్చే ధీరుడు.
ధర్మరక్షణ కోసం భూలోకంలో ప్రత్యక్షమయ్యే పరమశక్తి.
****
623..వీర: బలము కలవాడు
మ. కో
వీరనామ భయాపహాసహవిద్య బుధ్యగపాలకున్
ధీరచారిత యోగ్యబంధము దివ్యమైకళ నిల్చునన్
పూరజీవిత ధర్మమేయగు బోధనంబుయు పంతునన్
శూరవీరని కార్య దక్షత శోభతధ్యము నిత్యునన్
వీరः వరుస భావం
భయాన్ని తొలగించే వీరుడైన పరమాత్మ, విద్యా–బుద్ధులను రక్షించే పాలకుడు.
ధైర్యమయమైన సద్గుణ ఆచరణలకు, దివ్యబంధాలకు ఆధారంగా నిలిచే దేవుడు.
సమస్త జీవులకు ధర్మమే గమ్యం అని బోధించే గురుస్వరూపుడు.
శూరవీరుడై, కార్యదక్షతతో నిత్యం ప్రకాశించే పరమశక్తి.
*****
: 624. సౌరి.. సూర్యుడు వంశమున పుట్టిన వాడు
సౌరి శోభిత రక్ష ధీరత సౌఖ్యయోగిత సందడే
ధీరభాసుర ధర్మపంతుల దీక్ష దక్షత కాంతినన్
శోరకామ్యము సంహరించుచు శౌర్య వీర్య సమృద్ధినన్
నారి ధర్మము ధారమర్మము నమ్మ కర్మలు చేయునన్
సౌరి — సూర్యవంశంలో అవతరించిన ప్రభువు; రక్షణ, ధైర్యం, సౌఖ్యప్రదాన శక్తులతో శోభించే వాడు.
ధర్మమార్గాన్ని చూపించే ధీరుడు; దీక్ష, దాక్షిణ్యం, జ్ఞానకాంతులతో ప్రకాశించే వాడు.
శత్రువుల కోరికలు, దురాశలను సంహరించే శౌర్య–వీర్యసంపన్నుడు.
నారీధర్మం, గృహమర్మం, జీవనకర్మలను సరిదిద్దే మార్గదర్శి, కర్తవ్యబోధకుడు.
****
625.సూరజనేశ్వరా :: సూరత్వము యొక్క ఆదిత్యము చేత సూరులై న ఇంద్రాదులను కూడా శాసించువాడు
సూరజనేశ్వరా మనసు శుభ్రత శాంతి యశస్సు గాయగున్
సూరజపేశ్వరా సమర శూన్యత ధర్మము సత్యమేయగున్
ప్రేరణ సర్వ శోభగను రాశిగ రమ్యత దేహ బంధమున్
కారణ మంత్రమేమిగుణ కార్యము నిశ్చయ లక్ష్య మేయగన్
675. సూరజనేశ్వరా — పద్యానికి వరుస భావం
సూరులైన దేవతలకే అధిపతి; మనస్సును శుభ్రం చేసి శాంతి, యశస్సు ప్రసాదించే స్వరూపుడు.సమరరహితమైన ధర్మసత్యాన్ని నిలబెట్టే పరమేశ్వరుడు; సత్యమే ఆయని స్వభావం.సర్వశోభను ప్రసాదించే ప్రేరణాశక్తి; రాశుల రమ్యతను, దేహ–మనో–బంధాలను సమతుల్యం చేసే కాంతి.కార్యము సఫలమయ్యేలా మంత్రతత్త్వాన్ని, కారణతత్త్వాన్ని ప్రస్ఫుటం చేసి, నిశ్చయ లక్ష్యాన్ని చూపే దైవశక్తి.
******
విష్ణు సహస్రనామాల పద్య భాష్యం
626.త్రిలోకత్మా.. ముల్లోకాలకు అంతర్యామి స్వరూపమున ఆత్మగా ఉన్నవాడు
త్రిలోకత్మా త్రిగుణాతీత తత్త్వమై తేజోమయన్
బలగంభీర భవార్థముగ బ్రహ్మాండ బీజంబుగన్
కల్లోల సంస్కృతీకరణగ కాలమున్ లీనంబుగన్
ముల్లోకాల అంతర్యామి మహితాత్ముడై వెలసెన్
త్రిలోకత్మా – త్రిగుణాతీతుడు :మూడుగుణాలకు అతీతత్వం భావంగా ముందునుంచే ప్రతిపాదన. బలగంభీర భవార్థము : జగత్తు స్థితి, గతి, లయలకు ఆ శక్తే ఆధారం.కల్లోల సంస్కరణ : సృష్టి-స్థితి-లయ పరిణామాలలో పరమాత్ముని సంస్కారశక్తి. ముల్లోకాల అంతర్యామి : నామార్థానుసారం చివరి పాదం కేంద్రీకృతమై ముగుస్తుంది.
****
627. త్రిలోకేశ.. ముల్లోకాలను తన చేత ఆజ్ఞాపించి తమ తమ కార్యాలను నెరవేర్చువాడు
(య య య య..యతి 7)
త్రిలోకే–శదత్తా l త్రినేత్రే–శమూర్తా l
బలోద్యో–తధర్మా | భవార్థా–న్వితాంశా
స్వలాభం–బులేనీ | స్వకార్య–క్షమేషా
ప్రలోభం–బుమార్చి | ప్రభావం–బువిశ్వా
భావం
త్రిలోకేశుడు —
మూడు లోకాలనూ ఆధీనంగా ఉంచి,
వాటికి ధర్మసంబంధిత కార్యాలు ఎలా నడవాలి,
ఏ శక్తులు ఎలా పనిచేయాలి అన్నదాన్ని
తన దైవ ఆజ్ఞతో నియంత్రించేవాడు.
అతనికి స్వలాభం అంటూ ఏదీ లేదు.
జగత్తు సక్రమంగా నడవాలని మాత్రమే సంకల్పం.
ప్రలోభాలు, అడ్డుకట్టలు, అశాంతులు వచ్చినా
తన ప్రభావశక్తితో వాటిని మార్చి,
మూడు లోకాలూ తమ తమ కర్తవ్యాలు నెరవేర్చేలా మార్గదర్శనం చేస్తాడు.
అందుకే ఆయన
సర్వలోకాల అధిపతి, ఆజ్ఞాపకుడు, రక్షకుడు.
*****
628. కేశవ.. మధురలోను కాశీలోనూ ఉన్నటువంటి మహానుభావుడు
కేశవ మాధవా గుణము కీలక నేస్తమ నస్సు కాచుమున్
పాశము బంధమై కనుల పాఠము నేర్పు యశస్సు నిత్యమున్
ఆశలు లేవుభక్తి మది ఆత్రము మాత్రము మాభవమ్ముగన్
ధ్యాసయు ధ్యానమే యగుట దాస్యము చేసెద మీకు యె ప్పుడున్
— భావం
కేశవుడు —మధురలోకములోనూ,కాశీక్షేత్రములోనూభక్తులకు సన్నిధిగా వెలిగేఅద్వితీయ మహానుభావుడు. ఆయనమనసుకి ఆధారుడూ,బుద్ధికి దారిచూపు వాడు,జీవిత పాఠాలను నేర్పేదైవ మిత్రుడు.ఆయన సమక్షంలోబంధాలన్నీ పాశాల్లా కరిగిపోతాయి;యశస్సు, శాంతి, ధర్మములునిత్యంగా వెలసుతాయి.భక్తుని మనసులోవ్యర్థ ఆశలు లేనప్పుడు,ఒకే ఒక్క ఆశ—అయన భక్తి — మాత్రమేనిలిచి ఉంటుంది.ఆయన ధ్యాసే ధ్యానం, ఆయన సేవే దాస్యం.భక్తుడు ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనాఆయనకే సమర్పితుడై జీవించును.
*****
: 629. కేశిహా.. కేసీయ ను రాక్షసు సంహరించువాడు
(ర ర ర ర.. 6)
కేశిహా ధైర్య కేశవ్ వరాసాహసీ
పాశదుష్టాభయామార్పుగా యుద్ధమున్
క్లేశభావంబుకీలంబుగా మార్చగన్
మూసతత్వముముఖ్యాముఖ్యమైకాలమున్
కేశిహా —
కేశీ అనే రాక్షసుని సంహరించిన అద్వితీయ ధైర్యవంతుడు.ఆయనలోని ధైర్యం, సాహసం అపారం; యుద్ధంలో దుష్టుల పాశబంధాలనుతొలగించగల అభయదాత.భక్తుల మనస్సులో చేరేక్లేశభావాలను చెదరగొట్టి,మంచి మార్గం వైపు తీసుకువెళ్లేకీలక శక్తి ఆయనది.కాలమంతటిలోనూసత్యమైన తత్త్వాలను నిలుపుతూ, జీవులకు శాంతిని కాపాడే ప్రధాన దైవ స్వరూపుడు.
******
: 630.హరి.. సమూలముగా జననం మరణ రూపంలో సంసారం హరించువాడు.
మ::
వరదాయీ శిరసానమస్కృతు లివే వందారుభక్తప్రియా!
హర భావావధనంబుశాంతి ఫలముగాన్ హాహాకరా విద్యగన్
పరిపాలింపగదయ్య మమ్ముల సదాపాసంబుయావిధిగన్
నిరతానందవిధాయిగన్ స్మితముఖీ నిస్తుల్యకారుణ్యడై
భావం:
హరి —భవసంసారమనే జనన–మరణ చక్రాన్ని
సమూలంగా హరించి
జీవులకు విముక్తి ప్రసాదించే దైవం.
అతడు భక్తుల వందనాలు స్వీకరించే వరదాత,సేవకుల పట్ల ఎల్లప్పుడూ ప్రియభావంతో ఉండేవాడు.మనస్సులో ఉప్పొంగే“హా హా” అనే బాధ, దుఃఖాలన్నింటినీ తన విద్యా–కృపా శక్తులతో తొలగించిభక్తుడికి శాంతిరూప ఫలాన్నిస్తాడు.ఆయనేరక్షణ, పరిపాలన, కరుణఅన్నిటినీ సమంగా పంచేవాడు. స్మితం నిండిన ముఖంతో, అపరిమితమైన దయతో జీవులకు నిరంతరానందాన్ని ప్రసాదించే అనుపమ దయామయుడు.
****
631..కామ దేవ : ధర్మము మొదలైన పురుషార్థములను నాలుగింటిని కోరినట్టి వారి చేత కోరబడేడి దేవుడు
కామదేవ సదృష్టివైనము కామ్య భావము తోడుగాన్
సామదానము నిర్ణయంబు సుసాధ్యకాలము తీరుగన్
ప్రేమసత్యము సర్వ మూలము ప్రీతి మర్మము బోధగన్
సోమనాధుని తత్త్వలక్ష్యము పూజ్యమేయగు ధర్మమున్
. కామదేవ — భావం
కామదేవుడు —
ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షములు అనే నాలుగు పురుషార్థాలను కోరే భక్తుల చేత కోరబడే, ప్రార్థింపబడే దైవం.ఆయన అనుగ్రహంతో మనసులోని ఇష్టాలు, కోరికలు సత్భావంతో నడచి ఫలించేలా మారుతాయి.మనుసులోని కామ్య భావాలు సద్విచారంతో కలిసినప్పుడు, సామ, దానం, నిర్ణయం, సత్సాధన వంటి మార్గాలు సులభంగా సఫలమవుతాయి. ప్రేమ, సత్యం, ప్రీతి — ఇవే జీవితానికి మూలమైన దైవతత్త్వాలు;ఆయన అవన్నీ బోధించేవాడు. సోమనాథుని పూజ్యమైన ధర్మము ఎలా జీవన లక్ష్యాన్ని నిర్దేశిస్తుందో, అదేవిధంగా కామదేవుని అనుగ్రహం పురుషార్థాలను సుసంపన్నం చేస్తుంది.
*****
: 632..కామపాల : కోరికలు గలవారికి ఈ డేర్చువాడు
కామపాల సుదత్తాంబు | కలిపే చిత్త సౌఖ్యంబు
భావపూర్వార్థ దాతాంబు | భక్త లోక విహితాంబు
సామకార్యార్జిత ధర్మo | సాధకార్థ నిలయాంబు
రామచంద్రాంబు రక్షాంబు | నిత్యకామ ఫలదాయాంబు
భావసారం
కోరికలు గలవారికి తగిన ఫలితాలను అనుగ్రహించే దైవం.
భక్తుని మనసును సౌఖ్యమార్గంలో నడిపి, సద్విలాసాలను పుష్టి పరచే దేవుడు.
ధర్మం–సమయం–సాధన–సంకల్పం అన్నీ కలిసినపుడు ఫలితాన్ని అనుగ్రహించేవాడు.
ఎల్లప్పుడూ రక్షణ, దయ, అనుగ్రహం ప్రసాదించేవాడు.
****
[ 633.కామీ.. ఆదరించే కోరు బడు వాడు
పద్యం
కామీ సేవ్యగుణాంబు సౌమ్య కరుణా ప్రాప్తార్థ దాతాంబుగన్
భామాలాప గుజల్ల భక్తకళగన్ వాంఛల్లె తీర్థాంకితన్
ప్రేమామూలల వేదసార పరమ ప్రేమాన్వితo మార్గమున్
వైమానీక విహారమూల కధగన్ వైఖల్య హారాంబుగన్
భావార్థం:::మానవుని దేహం నశ్వరమని తెలిసినా, మరణం సంగతి ఎప్పుడూ మనసుకు దూరంగానే ఉంటుంది.
ప్రపంచంలోని లతలు ఎలా వికసించి క్షీణిస్తాయో, మన దేహమూ వ్యాధుల వల్ల బాధపడుతుంది. రోగాలు, దుఃఖాలు, కాలదహనం—
ఈ నశ్వరత్వ జ్ఞానం మనలో వైరాగ్యాన్ని కలిగించి, చివరికి మనస్సు శాంతికి, ధర్మ మార్గానికి నడిపిస్తుంది.
****
[: 634. కాంత :: నెత్తిన రమణీయమైన దేహం కలవాడు
కాంతధర్మ ఆయోగ్యతాభవ కామ్య లక్ష్యసమర్ధతన్
శాంతి ముఖ్య సహాయ తత్వ శు శామ్య గమ్య భవమ్ముగాన్
బ్రాంతితప్పదు విశశ్వ మాయల భావగమ్యఫలంబు గన్
కాంతిలీలల నిర్ణయంబు కాలతీరుగ మూలమున్
స్పష్టంగా భావం:కాంతుడు—నెత్తిన రమణీయమైన దేహం కలవాడనే నామార్థాన్ని శుద్ధ ధర్మాన్ని నిలబెట్టే సామర్థ్యం,శాంతిని ప్రసాదించే ఆత్మతత్త్వం,అవిద్య రూపమైన బ్రాంతిని తొలగించి మాయల్ని జయించే జ్ఞానఫలం — ఇవన్నీ కాంతుని ప్రసన్న స్వరూపమే.ఈ కాంతతత్వం మన జీవన నిర్ణ యాలకు వెలుగునిచ్చి, కాలగమనంలో స్థిరమైన మార్గదర్శకత్వాన్ని చేస్తుంది.
****
635..కృతాగమ: విద్యలన్నిటిని రచించి ధరించువాడు
జ ర జ ర జ గ.. 10
కృతాగమా ధరాతలంబు తృ ష్ణసాధనంబుగన్
స్థితిస్వరాఫలంబునౌను సీఘ్రదాహమే యగున్
మతీశుభాశుభంబుగాను మార్గనేస్తమే యగున్
యతిస్వరాజ్యమేసకాల యానతీ పరంబుగన్
పద్య భావం
సర్వ విద్యలకూ ఆది కారణుడై, శాస్త్రాగమాలన్నిటిని రచించి స్వయంగా ధరించువాడు కృతాగముడు.
భూమిపై జీవులు కలిగే తృష్ణలు, సాధనలు—మొత్తము ఆయన సంకల్పానుసారమే నడుస్తాయి.
స్థితి–స్వరూప ఫలములు తక్షణమే అనుభవానికి వచ్చేవిగా ఆయనే ప్రసాదిస్తాడు.
మనసులో పుట్టే శుభాశుభ భావాలకు సరైన మార్గనిర్దేశకుడై నిలిచి,అతీతమైన స్వరాజ్యాన్ని కలిగిన పరమాధికారిగా, కాలాతీత పరబ్రహ్మ స్వరూపుడిగా ప్రకాశిస్తాడు.
🙏
i: 636.. అనిర్దేశ్యవపు.. యుగాలలో అవతల ఉన్నప్పటికీ నిజమేనా శరీరం లేని వాడు
పద్యరూపం:
అనిర్దేశ్యవపు తత్వ పరబ్రహ్మ స్వరూపమున్
వర్ణనాతీత రూపమై శాస్త్రప్రభావ మార్గమున్
అనుభూతితో గంభీర తాత్విక గాఢత కల్గియే
సాక్షాత్కార నిజానిజంబు గనునే యనిర్దేశ్యున్
భావ సూచన (సంక్షేపంగా)
వర్ణనలకు అందని పరబ్రహ్మ తత్త్వం,
శాస్త్రాలు సూచించే మార్గంలో నడిచినా
అది మాటలతో కాదు—
అనుభూతిలో మాత్రమే గాఢంగా సాక్షాత్కారమగు సత్యమని
ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.
మీ పద్యరచనా ధోరణికి ఇది పూర్తిగా అనుగుణంగా ఉంది.
******
(637)..విష్ణు: తన శక్తి చేత లోకము శాసించువాడు
విష్ణుమైత్రియు సఖ్యతేయగు విద్యసత్యము నెంచగా
విష్ణు మాన్యత నోర్పుగాయగు విశ్వరక్షగ నేర్పుగన్
విష్ణువేయవతారమార్గము వీ నులేయగు తీరుగన్
విష్ణుపూజలు గొల్వగల్గుచు గీత భావము జ్ఞానమున్
864. విష్ణు — పద్య భావం
తన అంతర్భూత శక్తిచేత సమస్త లోకాన్ని నియమబద్ధంగా నడిపించే పరమాత్మే విష్ణువు.
విష్ణు మైత్రి అనగా సమదృష్టి, క్షమ, సహనం — ఇవే సత్యవిద్యగా వికసిస్తాయి.
విష్ణు మాన్యత అంటే ధర్మాన్ని ఆదరించడం; అదే విశ్వరక్షణకు నైపుణ్యమవుతుంది.
అవతార మార్గముల ద్వారా జీవులకు బోధన చేస్తూ, శ్రవణ–మననాలకు దారి చూపుతాడు.
భక్తి పూజలతో, గీతా తత్త్వ జ్ఞానంతో, మనసు శుద్ధి చెంది మోక్షమార్గం సుస్పష్టం అవుతుంది.
*****
638.. వీర.. హింసించు వారనే నిరసించువాడు
వీర కoకణ గాధలన్నియు విశ్వ మందున భాగ్యమై
ధీరసంపద సర్వ యున్నతి దీక్ష తత్త్వము లక్ష్యమై
సూర దర్శన శోభలన్నియు సూత్ర ధారిగ ముఖ్యమై
ప్రేరణంబుగ పూజ్యమవ్వగ ప్రీతిమార్గము ధర్మమున్
భావం:
వీరత్వం అంటే హింస కాదు—అది ధర్మానికి అంకితమైన శక్తి. వీర కంకణగాథలన్నీ (వీరుల కార్యాలు) లోకమంతటికి భాగ్యంగా నిలుస్తాయి. ధైర్యసంపద ఉన్నతికి దారి చూపే దీక్షగా మారుతుంది. సూర్యదర్శనంలాంటి శోభ (సత్యప్రకాశం) జీవనసూత్రాన్ని నడిపే ధారిగా నిలుస్తుంది. అటువంటి శక్తి పూజ్యమై, ప్రేమనే మార్గంగా, ధర్మంలోనే ప్రేరణగా వికసిస్తుంది.
*****
639. ఓం అనంతాయ నమః — భావవ్యాఖ్య
నామార్థం:
దేశపరంగా, వస్తుపరంగా, కాలపరంగా—ఏ అవధీ లేనివాడు; పరిమితులనుమించి వ్యాపించిన అనంత తత్త్వం.పరంగా అవధి లేనివాడు
అనంత సంపదౌనుసర్వ ఆంక్షలౌను నేతగన్
సునంద తృప్తితత్త్వమౌను సూత్ర లక్ష్యమేయగున్
మనంబుధైర్యసాహశంబుమార్గమే యగున్
క్షణంబుమాన్యులౌనుసర్వకాలమాయలౌనుగన్
భావం:
అనంతుడు—సంపదలకైనా, శక్తులకైనా, నియమాలకైనా బంధింపబడని స్వరూపం. అన్ని ఆంక్షలను అతిక్రమించి ఉన్న పరబ్రహ్మ తత్త్వమే ఆయన్ను నేతగా నిలబెడుతుంది. సునందమైన తృప్తి తత్త్వం జీవనసూత్రానికి లక్ష్యమవుతుంది. మనస్సుకు ధైర్యం–సాహసం మార్గమై, ప్రతి క్షణమూ మాన్యమై నిలుస్తుంది; కాలమాయలన్నింటినీ అతిక్రమించి సర్వకాలవ్యాప్తిగా ప్రకాశిస్తుంది.
******
640. ఓం ధనుంజయాయ నమః — భావవ్యాఖ్య
నామార్థం:
ధనాన్ని (వస్తు సంపదను) జయించువాడు — సంపదపై ఆధిపత్యం కలిగి, ధర్మానికి లోబడి వినియోగించువాడు.
ధనుంజయా సుధర్మసత్యధారి గమ్యమేయగున్
ప్రణంబుగాసువధ్యగాను ప్రభావంబుగాయగన్
గుణంబుతత్త్వమాయలౌను గుర్తు గానుమూలమున్
క్షణంబుతృప్తిగాతపంబు కాల మౌనుసత్యమున్
భావం:
ధనుంజయుడు సుధర్మ–సత్యాలను ధరిస్తూ జీవన గమ్యాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తాడు. ప్రాణమంతటి శ్రద్ధతో (ప్రణంగా) అధర్మాన్ని వశపరచి, తన ప్రభావంతో సమతుల్యతను నెలకొల్పుతాడు. గుణమే తత్త్వమై మాయలన్నిటిని దాటే మూల గుర్తుగా నిలుస్తుంది. క్షణక్షణమూ తృప్తిగా, తాపరహితంగా ఉండటమే కాలమంతటా నిలిచే సత్యస్వరూపం.
*****
[ 641.బ్రహ్మణ్య... ప్రకృతికి ఆత్మకు కూడా హితమైన వాడు
శార్దూలం
బ్రహ్మణ్యంబగుధారగా జగతిలో భాగ్యంబు సౌభాగ్యముల్
బ్రహ్మణ్యంబగు కాలమర్మమనుచున్ బంధుత్వ సంప్రాప్తమున్
బ్రహ్మణ్యంబగు మానవాళికనుమా పాఠ్యమ్ము సద్దర్మముల్
బ్రహ్మణ్యoబగువంటిజీవులిలనన్ పాశంబు సందోహమున్
సరళ భావవ్యాఖ్య
బ్రహ్మణ్యుడు అంటే—
కేవలం ఆచారములో కాదు,
సత్యం–ధర్మం–న్యాయం అనే ధారను జీవనమంతా నిలిపే వాడు.
బ్రహ్మణ్య ధారగా జీవించే వ్యక్తి వలన
లోకానికి భాగ్యమూ, శుభమూ కలుగుతాయి.
కాలానుగుణమైన ధర్మ మర్మాన్ని తెలిసి
సమాజ బంధాలను సమర్థంగా నిలుపుతాడు.
మానవాళికి బ్రహ్మణ్యమే
సర్వకాలికమైన ధర్మ పాఠ్యము.
బ్రహ్మణ్య స్వభావమున్న జీవులు భూమిపై ఉన్నంతకాలం
బంధనాలు కూడా ధర్మబద్ధంగా, సంయమంతోనే ఉంటాయి.
******
[ విష్ణు సహస్రనామం – 642 : “బ్రహ్మకృత్ – బ్రహ్మా”.. చతుర్ముఖ బ్రహ్మ నియామకుడు
బ్రహ్మకృత్ జగదాదిణ్య కారణుడై సృష్టింపగన్
బ్రహ్మాండావళి మూలబీజంబు భోదాత్మ రూపంబున్
బ్రహ్మా వేదవచోమయుడగు హిరణ్యగర్భాత్మన్
బ్రహ్మానందరసైక్యమూర్తి విష్ణుం నమస్సంతతిన్ ॥
🙏 భావం
“బ్రహ్మకృత్ – బ్రహ్మా” అనే ఈ నామద్వయం ద్వారా
విష్ణువు చతుర్ముఖ బ్రహ్మకు నియామకుడు,
సృష్టి కార్యానికి ఆదికారణుడు అని స్పష్టమవుతోంది.
విష్ణువు బ్రహ్మకృత్ —
అంటే జగత్తు ఆది కారణుడిగా
సృష్టి కార్యాన్ని ప్రారంభించి,
బ్రహ్మాండాలన్నిటికీ మూలబీజమై
శుద్ధ జ్ఞాన స్వరూపంగా నిలుస్తాడు.
అదే విష్ణువు బ్రహ్మాగా —
వేదవచనమయుడై,
హిరణ్యగర్భ స్వరూపంగా
సృష్టి నిర్వహణకు బ్రహ్మను నియమిస్తాడు.
ఈ విధంగా
👉 సృష్టిని చేయించేవాడూ ఆయనే,
👉 సృష్టిలో జ్ఞానంగా ప్రకాశించేవాడూ ఆయనే,
👉 ఆనంద రస స్వరూపంగా లీనమయ్యే పరబ్రహ్మమూ ఆయనే.
అందుకే కవి,
ఆ బ్రహ్మానంద రసైక్యమూర్తి అయిన
విష్ణువుకు నిత్య నమస్కారము అర్పిస్తున్నాడు.
*****
: 643. బ్రహ్మ వివర్ధనః
బ్రహ్మ అంటే తపస్సు, తత్త్వజ్ఞానం.
బ్రహ్మ వివర్ధనః — తపస్సును, జ్ఞానాన్ని, సృష్టి ధర్మాన్ని వృద్ధి చేయువాడు.
(భ భ భ భ ర స ల గ.. 12.)
బ్రహ్మ వివర్ధన సంభవతాప్రభ కాలనేత్రసహాయమున్
బ్రహ్మ ప్రభావము వేదనతాప్రభ మూలబీజసుధాత్మగన్
బ్రహ్మణ శాంతన విశ్వముగా ప్రభ మూల భాగ్యము గాయగన్
బ్రహ్మ మనస్సుగనౌవిధిగాప్రభ కల్పనా భవమేయగున్
పద్య భావవ్యాఖ్య
→ తపస్సుతో జనించిన సృష్టి శక్తిని, కాలనేత్రంలాంటి దివ్య దృష్టితో
సహకరిస్తూ పెంపొందించువాడు ఆయనే.
→ వేదజ్ఞాన తపస్సుల మూలబీజంగా, అమృతాత్మస్వరూపంగా
బ్రహ్మశక్తిని ప్రసరింపజేయువాడు.
→ బ్రహ్మశాంతితో సమస్త విశ్వాన్నీ ధారగా చేసుకుని,
సృష్టికి శుభభాగ్య మూలంగా నిలిచినవాడు.
→ బ్రహ్మమనస్సులోంచి విధిగా ఉద్భవించిన కల్పనలన్నీ
సృష్టిగా అవతరించేటట్లు చేయువాడు.
****
[: 644. బ్రహ్మవిత్::: వేదము తెలిసినవాడు
(ర న ర ల గ.. యతి.. 6)
బ్రహ్మవిత్ ఫల ప్రభావమేయగున్
బ్రహ్మవిత్ సహ ప్రధానమేయగున్
బ్రహ్మవిత్ నిజ పదంబుగాయగున్
బ్రహ్మవిత్ కళ ప్రభంధమేయగున్
–భావవ్యాఖ్య
బ్రహ్మజ్ఞానము కలవాడు కర్మఫల బంధనాలకు అతీతుడవుతాడు. అతని జ్ఞానమే పరమ ఫలం—మోక్షప్రదం.
వేదవిద్య, ఉపనిషత్ జ్ఞానం, ఆచరణ—ఇవన్నీ కలసిన సంపూర్ణ జ్ఞానస్థితి బ్రహ్మవిత్తులో ఉంటుంది. అతడు శాస్త్రార్థానికి కేంద్రబిందువు.
బ్రహ్మవిత్తు చేరే స్థితి సత్యపదం—అదే పరమపదం, బ్రహ్మసాక్షాత్కారం. మాటలకందని అనుభవస్థితి.
అతని జీవనం, వాక్కు, కృతి—అన్నీ కళలవలె సమన్వయమై బ్రహ్మతత్త్వాన్ని ప్రకటిస్తాయి. జ్ఞానం కూడా ఒక సౌందర్యమేనని సూచన.
🌿
[ 645. బ్రాహ్మణః వేదములను పఠించినవాడు
ఉత్పలమాల
బ్రాహ్మణమంతరాత్మహృది బంధ ప్రభావము సత్స సంపదన్
బ్రాహ్మణ నాత్మతృప్తిగను పాఠ్యము సాదు తనంబు లోకమున్
బ్రహ్మణ ధారవాక్కులగు పాలన ప్రేమయు తత్వమేయగన్
బ్రహ్మణ సంతసంబుగను రమ్యత యాశయ లక్ష్యమేయగన్
భావవ్యాఖ్య
బ్రాహ్మణత్వం కేవలం కులముకాదు—అంతరాత్మలో స్థిరపడిన ధర్మబంధమే. అదే నిజమైన సంపద, సత్త్వగుణమునకు ఆధారం.
వేదపఠనం వల్ల జనించే ఆత్మతృప్తియే బ్రాహ్మణుని పాఠ్యం. అతని జీవనమే లోకానికి సాధుత్వానికి పాఠం.
వేదధారగా ప్రవహించే వాక్కు—అధికారంతో కాదు, ప్రేమతో పాలిస్తుంది. ఇది ధర్మపాలనకు మూలమైన తత్త్వం.
అతని ఆనందం లోకహితంలోనే ఉంటుంది. సౌందర్యం, శాంతి, పరమలక్ష్యం—అన్నీ బ్రహ్మానందానికే దారితీయును.
🌼
శ్రీ గురుభ్యోనమః
విష్ణు సహస్రనామం – 646 : “బ్రహ్మీ”
నామార్థ భావంబ్రహ్మీ అనగా
బ్రహ్మతత్త్వమై, సృష్టి–స్థితి–లయములన్నిటిలో
అంతర్యామిగా నివసించు పరమాత్మ.
ఏ పదార్థమూ ఆయనకు వెలుపల కాదు;
ఏ జీవుడూ ఆయనతో విడిచి ఉండడు.
శా..
బ్రహ్మీ ధర్మములోకరక్షణకళా ప్రాసస్య సద్భావమున్
బ్రహ్మీ దేహభవంబుగా సకలమున్ బంధుత్వ బాం ధవ్యమున్
బ్రహ్మీ తత్త్వము సర్వలక్ష్యమగు పాఠ్యంబు సర్వోన్నతన్
బ్రహ్మీ జ్ఞానము విద్యనేస్తముగనున్ రమ్యత్వ సంతృప్తిగన్
పాదవ్యాఖ్య
1)
లోకరక్షణ ఆయన కళ — కర్తవ్యమే కాదు, సహజ స్వభావం.
ధర్మమే ఆయన శ్వాసగా ప్రవహిస్తుంది.
2)
సకల జగత్తూ ఆయన దేహమే.
జీవుల మధ్య బంధుత్వం, అనుబంధం —
అన్నీ బ్రహ్మసంబంధమే అని సూచన.
3)
బ్రహ్మతత్త్వమే మానవ జీవనానికి పరమ లక్ష్యం.
విద్య, సాధన, అనుభవం — అన్నీ
ఈ ఒక్క తత్త్వ బోధకై దారితీస్తాయి.
4)
బ్రహ్మజ్ఞానం కేవలం విజ్ఞానం కాదు —
అది హృదయానికి మిత్రం.
అందులో రమ్యత, తృప్తి, పరిపూర్ణత లభిస్తాయి.
తాత్త్విక సారాంశం
“బ్రహ్మీ” అంటే —
లోకానికి బయట ఉన్న దేవుడు కాదు,
లోకమంతటా వ్యాపించిన సత్యం.
****
విష్ణు సహస్రనామం – 647 : “బ్రహ్మజ్ఞః” అర్థం: వేదార్థమును సాక్షాత్కారంగా తెలిసినవాడు; బ్రహ్మతత్త్వాన్ని అనుభవించినవాడు.
(త భ జ జ గ గ – 10)
బ్రహ్మజ్ఞ లక్ష్యమగుసేవ ప్రభావమేనున్
బ్రహ్మజ్ఞ సర్వమగు నేస్త ప్రకాశ మేనున్
బ్రహ్మజ్ఞ దీక్షలగుసత్య బలంబు గానున్
బ్రహ్మజ్ఞ కామ్యమగు ధర్మ సహాయ మేనున్
పద్య పాదవ్యాఖ్య
1)బ్రహ్మజ్ఞుడికి పరమ లక్ష్యం సేవ.ఆ సేవ కర్మకాండ కాదు —అది ఆత్మనివేదన ఫలితం.సేవలోనే అతని తత్త్వప్రభావం వ్యక్తమవుతుంది.
2) బ్రహ్మజ్ఞుడికి సర్వమూ తనదే.ఎవరూ పరులు కాదు —
అందుకే అతని దృష్టి స్నేహప్రకాశంగా మారుతుంది.
3)అతని దీక్షకు ఆధారం సత్యం.సత్యమే అతని బలం —
బాహ్య ఆయుధాలు కాదు, అంతర్గత స్థైర్యం.
4) బ్రహ్మజ్ఞుడి కోరిక ధర్మమే.అతని జీవితమే ధర్మానికి సహాయం,సమాజానికి దారి చూపే దీపం.
******
648. బ్రాహ్మణ ప్రియ..:: అధికారించిన వారు యందు ప్రీతి కలవాడు
బ్రాహ్మణ ప్రియ వేదవిద్య పరాత్పర బ్రాహ్మణీ
బ్రహ్మ తేజ భవాబ్ది శుభంకరవిద్య వాహిణీ
బ్రహ్మ నిష్టా గరిష్టగా నిత్య ప్రార్ధన రీతిగాన్
బ్రహ్మమయము సర్వ మనోహరరూపమేయగున్
భావార్థం ::వేదజ్ఞానాన్ని జీవనంగా ధరించిన, పరబ్రహ్మస్వరూపమైన బ్రాహ్మణ తత్వాన్ని ఆయన ప్రేమిస్తాడు. వేదం–జ్ఞానం–ఆచరణ ఏకమై ఉన్నవారే ఆయనకు ప్రీతికరులు. బ్రహ్మతేజస్సు కలవారు ఈ సంసారసాగరాన్ని దాటే నావలాంటివారు. వారి విద్య లోకానికి శుభాన్ని ప్రసరింపజేస్తుంది. అలాంటి విద్యావాహినే ఆయనకు ప్రీతిపాత్రం. బ్రహ్మనిష్ఠలో స్థిరంగా నిలిచి, నిత్య ప్రార్థనతో జీవించే వారి జీవన విధానమే ఆయన అనుగ్రహానికి కారణం
బ్రహ్మజ్ఞానంతో నిండిన జీవితం స్వయంగా పరమాత్మ రూపమవుతుంది. అటువంటి జీవాత్మలలోనే ఆయన తనను తాను దర్శింపజేస్తాడు.
[: 649.:మహా క్రమ :: మిక్కిలి గొప్పవైన అడుగులు కలవాడు
(జ భ స జ గ . 8)
మహా క్రమానిజ సహమాయ భక్తిగన్
మహాత్మ మానసపుసుమాల వాణిగన్
మహత్య మార్గమగుట మౌన వేదమున్
మహాత్త్వ విశ్వ సమర మానమోనుగన్
పాద్య భావవ్యాఖ్య: భగవంతుని మహత్తర అడుగుల వెంట భక్తి సహజంగా నడుస్తుంది. ఆయన అడుగు అంటే — ధర్మస్థాపనకు వేసిన సంకల్ప పాదం. మహాత్ముల హృదయాల్లో పూసే పుష్పాలే ఆయన స్తుతి వాణి. అంతఃశుద్ధి లేకుండా ఈ మార్గంలో అడుగు పడదు. ఈ మహామార్గం మౌనమే వేదం. అనుభవం మాటలకు అందని స్థాయిలో ఉండటం ఇక్కడి విశేషం.ఈ విశ్వ జీవన సమరంలో గెలుపు ఓటములు కాదు —భగవంతుని మహత్త్వాన్ని గుర్తించడమే అసలైన విజయం.
*****
[ 650. మహాకర్మా :: ప్రాణులను ఉచ్ఛ స్థితికి తీసుకొని వెళ్ళవాడు
మహాకర్మాను సారాంస విద్యావిధాన భావమున్
మహామోహము దారిని చేకూ ర్చగల లక్ష్యమున్
మహామర్మము మాయలన్ని కదలగ నేస్తమున్
మహామాయగ చేకూర్చ యున్నత భావ భవమున్
650. మహాకర్మా — ప్రాణులను ఉచ్చస్థితికి తీసుకొని వెళ్ళవాడు
సరళ భావవ్యాఖ్య{{భగవంతుడు మహాకర్మా — సమస్త కర్మల సారాన్ని తెలిసినవాడు. విద్య, విధానం, భావం అన్నిటిని సమన్వయంగా నడిపిస్తూ జీవిని ఉన్నతికి చేర్చుతాడు. మహామోహం అనే భ్రమల మార్గంలో చిక్కుకున్న మనసును సరిదారిలో పెట్టి లక్ష్యాన్ని స్పష్టపరుస్తాడు. మాయలన్నిటి అంతరార్థాన్ని తెలియజేసి, వాటిని అధిగమించే మర్మాన్ని బోధిస్తాడు.అంతిమంగా, మాయకు లోబడకుండా ఉన్నత భావభవం—ఆధ్యాత్మిక శిఖరస్థితిని అనుగ్రహిస్తాడు.
******
651. మహోతేజా
(అజ్ఞానమును కూడా తొలగించగల గొప్ప తేజస్సు)
నమ్మకంబు గనౌను నాట్య మహోతేజా మహిమాన్వితన్
సమ్మగా భవమేను సాధ్య మహోతేజా సహసాధనన్
కమ్మగా విధివాక్కు కామ్య ఫలంబుల నర్పించుచు
తమ్మచిత్తము శుద్ధిచేయు తేజము నీవే శరణం
651. మహోతేజా – సరళ భావం::మహోతేజుడు తన దివ్య తేజస్సుతో మనలోని అజ్ఞానాన్ని కూడా తొలగిస్తాడు. ఆయనపై విశ్వాసం పెరిగితే జీవితంలో కష్టమైన విషయాలూ సాధ్యమవుతాయి. విధి అనుగ్రహంగా ఫలాలను ప్రసాదించి మనసును శుద్ధి చేసి సద్బుద్ధిని కలిగించేవాడు అటువంటి మహోతేజుడే మా శరణ్యం.
****
652. మహారగా
(సర్వలోకములను తన రాగంలో లీనంచేయువాడు)
రాగరాగిణి లోకమంత రమ్యముగ గూర్చుచు
భోగభాగ్య విరాగముల భేదమును తీర్చుచు
యోగియైన గృహస్థుని యోచనలే రాగమై
త్యాగభావము పాడించు మహారగా నమోస్తుతే
652. మహారగా – సరళ భావం::మహారగుడు తన దివ్య రాగంతో మూడు లోకాల్నీ ఆకర్షించి లీనమయ్యేలా చేస్తాడు. భోగం–త్యాగం, ఆసక్తి–విరక్తి వంటి భేదాలను సమంగా చూపిస్తాడు. యోగిగా ఉన్నవాడినీ, గృహస్థునినీ ఒకే జీవన రాగంలో నడిపిస్తూ త్యాగభావాన్ని మన హృదయంలో పాడించేవాడు ఆ మహారగుడికి నమస్సులు
*****
653. మహాక్రతు
(మహా లక్ష్యమును దృష్టిలో ఉంచి సృష్టిని నడిపించువాడు)
మహాక్రతు సుదీర్ఘ లక్ష్య సమానబంధంబుగున్
సహాయము విశాలభవ్య సాధ్యభావంబుగున్
అహంకారము విడిచెడు సేవలే మూలముగున్
మహాక్రతు నిజంబుగ గానగు మార్గమిదే
👉
653. మహాక్రతు – సరళ భావం::మహాక్రతుడు దూరమైన గొప్ప లక్ష్యాన్ని ముందుంచుకుని సృష్టిని నడిపిస్తాడు. విశాలమైన దృష్టితో సహాయాన్ని అందించి సాధ్యం కానిదీ సాధ్యమయ్యేలా చేస్తాడు. అహంకారాన్ని విడిచి సేవాభావంతో నడిచినప్పుడు జీవితంలో నిజమైన మార్గం కనిపిస్తుంది. ఆ మార్గమే మహాక్రతుడి సత్య స్వరూపం.
*****
654. మహా యజ్వా::అర్థము: లోకసంగ్రహమునకు యజ్ఞములు ఆచరించునట్లే, యజ్ఞస్వరూపుడై మహనీయుడైనవాడు.
మహాయజ్వ విశ్వం మహోనత్వ రక్షా
మహాభాగ్య దీక్షా మహా సత్య సాక్షీ
మహా మోక్ష లక్ష్యా మహాసర్వ దృష్టి
మహా మోహ శిక్షా మహా మంత్ర సృష్టీ
పద్య భావవ్యాఖ్య:::— విశ్వమంతటినీ యజ్ఞముగా భావించి, సమస్త జీవుల హితమునకు రక్షణనిచ్చువాడు. ఆయన కార్యములన్నీ స్వార్థరహిత సమర్పణ.— భక్తులకు భాగ్యదాయకమైన దీక్షనిచ్చి, సత్యమునకు సాక్షిగా నిలిచే పరమాత్మ. — జీవులందరికీ పరమలక్ష్యమైన మోక్షమును చూపించి, సమదర్శనంతో సర్వమును దర్శించువాడు. — అజ్ఞానమనే మోహమును శిక్షించి తొలగించువాడు; వేదమంత్రాల మూలసృష్టికర్తగా జ్ఞానప్రకాశమునిచ్చువాడు.
*****
655..మహాయజ్ఞ..మహా యజ్ఞస్వరూపుడు
మహాయజ్ఞ దేవా మహాకర్మ దేవా
మహాసత్య దేవా మహా నిత్య దేవా
మహా కార్య కర్తా మహా దీక్ష కర్తా
మహా మాయ వీరా మహా ధ్యేయ ధర్మా
సరళ భావం..మహాయజ్ఞుడైన దేవుడుసర్వకర్మలకు మూలకర్త.ఆయనే మహాసత్య స్వరూపుడు,కాలాతీతంగా నిత్యంగా నిలిచే దేవుడు.లోక హితానికి అవసరమైనగొప్ప కార్యాలను ఆయనే చేయిస్తాడు,మనుషులలో దీక్ష, నిబద్ధతనుఆయనే నాటుతాడు.మాయను అధిగమించిన వీరుడై,ఉన్నత లక్ష్యాన్ని చూపించే ధర్మరూపుడైజీవులను ధర్మమార్గంలోయజ్ఞస్వరూపంగా నడిపించేవాడుఅటువంటి మహాయజ్ఞ దేవుడు.
****
.656..మహాహవి : గొప్ప హవిస్సు కలవాడు
న జ జ జ జ భ ర.. 13..
పలుకు మహాహవిసర్వము యాజ్ఞ ఫలంబు దక్షత మూలమున్
పలుకు మహాప్రజ మూలము న్యాయ ఫణంబు రక్షణ కాలమున్
పలుకు మహామయశక్తిగయుక్తిగభక్తి పదంబు శిక్షణ మూలమున్
పలుకు మహాపర ధర్మముసత్య ప్రభావ సఖ్యత శక్తిగన్
సరళ భావం
మహాహవియైన పరమాత్ముడుయజ్ఞంలో సమర్పించే హవిస్సులన్నిటికీఫలితాన్ని ఇచ్చేవాడు.ఆ ఫలం శ్రద్ధ, నైపుణ్యం ఉన్న చోటనే పుడుతుంది.ప్రజల సంక్షేమానికి మూలమైన న్యాయంకాలాను గుణంగా రక్షింపబడాలి అని బోధించేవాడుఆ మహాహవి.భక్తి, వివేకం, సాధన శక్తి కలిసిన చోటమనుష్యునికి సరైన మార్గాన్ని శిక్షణగా అందించేవాడు.సత్యంతో కూడిన పరమధర్మమేలోకంలో సౌహార్దం, శక్తి, సమతనిలబడటానికి కారణమని తెలిపేవాడుఅటువంటి మహాహవికి నమస్సులు.
*****
657. స్తవ్య..:: అందరి చేత స్తుతింపబడే వాడు
స్తవ్య నీడన సర్వ తీరున సఖ్యతేయగు పూజ్యతన్
భవ్య లక్ష్యము విశ్వమేయగు భాగ్యతామది నిత్యమున్
దివ్య కాంతుల బంధమేయగు దీక్ష తత్త్వము సత్యమున్
నవ్యవిద్యల మర్మమేయగు నమ్మకమ్మగు హృద్యమున్
“స్తవ్య” నామార్థం – అందరి చేత స్తుతింపబడే వాడు – అన్న భావం పద్యమంతా సమగ్రంగా ప్రతిఫలిస్తోంది. సరళ భావం:::సర్వులకు ఆశ్రయమై, స్నేహభావంతో కూడిన పూజ్యతను కలిగినవాడు. విశ్వమంతటికి శుభలక్ష్యమై, నిత్యమైన భాగ్యస్వరూపుడు. దివ్యకాంతుల సమాహారంగా, సత్యతత్త్వంపై నిలిచిన దీక్షాస్వరూపుడు. నవ్యవిద్యల అంతర్మర్మమై, హృదయానికి నమ్మకమిచ్చేవాడు.
*****
[: 658. స్తవప్రియః స్తుతులను ప్రీతిగా స్వీకరించువాడు
స్తుతులనాదము విన్ననంతన సూత్రసంతస మేయగున్
గతుల భావము భావ బంధము గమ్యమేయగునేస్తమున్
స్థితులు మాటలమాలికేయగు సీఘ్రమేమణి తీరుగన్
మతి దయామయ హృద్య దీపము మంగళంబగు ప్రేమగాన్
సరళ భావం::స్తుతుల నాదం వినగానే, అంతర్లీనంగా ఆనందసూత్రం స్పందించును. మనిషి గతులు–భావాలు, బంధనాలన్నీ సద్గమ్యంగా మారును.స్థితులన్నీ మాటల మాలికలై, మణుల్లా త్వరగా ప్రకాశించును. దయామయుడైన ఆయన, మతిలో హృద్యమైన దీపంలా మంగళప్రేమను వెలిగించును.
****
[: 659. స్తోత్రం.. తనతోత్రం తానే కావించుకునేవాడు
శా..
స్తోత్రం దీర్ఘత ధ్యానమౌ సహజమున్ సౌఖ్యమ్ము కాలమ్ముగాన్
స్తోత్రం భవ్యత కాలనిర్ణయము గన్ భోక్తవ్య భావంబగన్
స్తోత్రం వాక్కగు సర్వ క ర్మలుగనున్ ప్రొదబ్ల్య లక్ష్యమ్ముగన్
స్తోత్రం నిత్యము సత్యమే పలుకుగాన్ దైవత్వమున్
సరళ భావం:::స్తోత్రం అనేది బాహ్య కర్మ కాదు; అది సహజంగా ధ్యానమై, కాలాన్నే సౌఖ్యంగా మార్చే స్థితి. స్తోత్రం భవ్యతను ప్రసాదించి, కాలానికే దిశనిచ్చే తత్త్వంగా, అనుభవయోగ్యమైన భావంగా నిలుస్తుంది. మాటగా మారిన స్తోత్రమే అన్ని కర్మలలో అంతర్లక్ష్యంగా ప్రవహిస్తుంది. సత్యంగా నిత్యం పలికే స్తోత్రమే దైవత్వానికి ప్రత్యక్ష స్వరూపం.
*****
: 660. స్తుతి:
స్తోత్రము చేయు — స్తుతి రూపమై అవతరించిన తత్త్వము
స్తుతియె శబ్దము సంగమంబగు శుద్ధమై శివ శక్తిగన్
స్తుతిగుణంబగు ధ్యానమైభవ జీవనంబగు మార్గమున్
స్తుతిగ వాక్కగు విశ్వమంతట తత్త్వమే ఫలనిండుగన్
స్తుతిశుభోదయ తానైతానగు సూత్రనిల్చుగ దైవమున్
సరళ భావం:::స్తుతియే శుద్ధమైన శబ్దంగా మారి, శివ–శక్తుల సంగమ స్వరూప మవుతుంది. స్తుతి గుణంగా ధ్యానమై, భవజీవనానికి మార్గదర్శక మవుతుంది. స్తుతియే వాక్కై, విశ్వమంతట తత్త్వఫలంతో నిండిపోతుంది. స్తుతి తానై తానే ఆవిర్భవించి, దైవత్వంలో నిలిచే మూలసూత్రమవుతుంది.
****
[ 🙏🏼 661. స్తోతా – తానే స్తోత్రం చెల్లివాడు
చందస్సు: త త జ గ గ — 7 .
స్తోతాశ్వశక్తా సుతాధర్మ మేనున్
ధ్యాతా శ్వయుక్తా సుధా కర్మలేనున్
ఖ్యాతా శ్వముక్తీ శుకర్తగానున్
దాత్తా శ్వభావ్యా విధాన నేస్తమేనున్
🔹 సరళ భావం:::→ స్తోత్రం చేసేవాడూ, స్తోత్రానికి శక్తినిచ్చేవాడూ ఆయనే;ధర్మబోధను పుత్రునిలా పోషించేవాడు ఆయనే. → ధ్యానం చేసేవాడిగా, ధ్యేయంతో ఐక్యమై అమృతసమానమైన కర్మలలో ప్రవహించేవాడు ఆయనే.→ కీర్తిమంతుడై, స్వయంగా ముక్తిని ప్రసాదిస్తూ శుభకర్మల గానంగా మారినవాడే ఆయనే. → దాతగా, సహజ స్వభావంతో విధానానికి నేస్తమై (నియమాలకే మిత్రుడై) నడిపేవాడు ఆయనే.
🔹
[ 662.రణ ప్రియ :: యుద్ధం ప్రీతి గలవాడు
(జ ర జ ర జ గ. 10)
రణ ప్రియా సహాయమేను రక్తి కట్ట వైనమున్
క్షణ ప్రియా సుఖంబుగాను కామ్య శక్తి దారిగాన్
గుణ ప్రియా ప్రభావమేను గుర్తు ధర్మమే యగున్
రుణoబు నిత్యదైవమేను రుద్ర లక్ష్యమేనున్
🙏🏼 662. రణప్రియ — యుద్ధం ప్రీతి గలవాడు చందస్సు: (జ ర జ ర జ గ — 10 మాత్రలు) మీ పద్యం యుద్ధాన్ని కేవలం హింసగా కాక ధర్మరక్షణకు అవసరమైన తత్త్వక్రియగా చూపిన తీరు గంభీరంగా ఉంది. ఇదిగో సరళ భావం మరియు పాదార్థ సూచన. 🔹 సరళ భావం (పాదానుసారం) → యుద్ధం పట్ల ప్రీతి కలవాడు;ధర్మరక్షణలో సహాయంగా నిలిచే పరాక్రమమే అతని రక్తిలో ప్రవహిస్తుంది. → క్షణిక సుఖాలను కోరువారికీ, కామ్యఫలాలు ఆశించువారికీ కూడా అతని శక్తి మార్గాన్ని చూపుతుంది. → సత్త్వగుణాన్ని ప్రీతిపడే వాడు; అతని ప్రభావమే ధర్మానికి గుర్తుగా నిలుస్తుంది. → జీవులపై ఉన్న రుణాలను తీర్చించేవాడు; నిత్యదైవస్వరూపుడై, రుద్రుడి లక్ష్యమైన సంహారం కూడా ధర్మస్థాపన కోసమే చేయువాడు.
🔹 ****
[: 663. పూర్ణ : సమస్త వేస్తములతో శక్తులతో నిండి ఉన్నవాడు
(ర జ ర జ ర ల గ.. 10)
పూర్ణ మూర్తితోడుగా శు పూజ్య భావమేను స
త్పూర్ణ శూన్యమందు సత్యమే పురంబు నిండె శక్తిగన్
పూర్ణ రూపమున్ జగంబుగాన్ పురోభి వృద్దిగా యగున్
పూర్ణమేనుకర్మ జ్ఞాన శుభంబు మార్గమేయగున్
🔹 సరళ భావం::→ ఆయన పూర్ణస్వరూపుడై, సహజంగా పూజకు అర్హుడైన భావస్వరూపుడు. → శూన్యంగా కనిపించే స్థితిలో కూడా సత్యసారంగా శక్తి పరిపూర్ణంగా నిండి ఉంది. → ఆయన పూర్ణరూపమే జగత్తుగా విస్తరించి ముందుకు ముందుకు అభివృద్ధి చెందుతోంది. → కర్మ, జ్ఞానం, భక్తి—ఈ మూడు మార్గాలూ పూర్ణత్వానికే తీసుకెళ్తాయి.
🔹
[: 664..పూరయితా.. తాను పూర్ణుడే అందరికీ సంపదలు కలిగించువాడు
ఉ.
పూరయితాసుపూజ్యత సు పూర్వము పచ్చిక పుణ్యమే యగున్
చారు సు నేత్రధాత్రిగను జక్కని జేరువ కాంతి జల్లుగాన్
కోరిక లెల్ల తీరుగవ కూడిక తీసియు స్వచ్ఛతేయగున్
దారుణ మేదికానిదగు దాతగ సఖ్యత యేఫలంబుగన్
వరుస భావం ::: తాను స్వయంగా పూర్ణస్వరూపుడై, ముందుగా మన పూర్వజన్మ పుణ్యములనుబట్టి పూజ్యుడగును. సుందర నేత్రధారిణిగా కరుణకాంతిని చల్లుచూ, శరణు జేరిన వారికి శోభను, శాంతిని ప్రసాదించును. భక్తుల కోరికలన్నిటిని తీర్చి, వారిలో స్వచ్ఛతను, సమరసతను కలిగించును. కఠినమైన లోకయాత్రలోనూ దాతగా నిలిచి, సఖ్యతయే పరమ ఫలముగా అనుగ్రహించును. ఇది మీ పద్యానికి అనుసరించిన నిరంతర భావప్రవాహం.
*****
[: 665.పుణ్య :: స్మరించినంత నా పాపములు పోవును
పుణ్యపాపము అన్నదమ్ముల పూజ్యమేయగు తీరుగన్
మణ్యమైనను సర్వముందున మార్గమైనను వీలుగాన్
రణ్యతాభవ బంధనమ్ముగు రాశి కెక్కుత ధర్మమున్
గుణ్యతాగణ నిత్యధర్మము పూర్తి బాధ్యత దైవమున్
వరుస భావం (665. పుణ్య): పుణ్యము–పాపము అన్నవి అన్నదమ్ములవలె కలిసి జీవమున సాగుచు, పూజ్యమైన పుణ్యస్మరణతో పాపము క్రమేణా నశించును. మణివలె విలువైన ధర్మమార్గము ఎన్ని కఠినతలు ఎదురైనా నడవదగిన దారిగ నిలుచును. అరణ్యసమానమైన భవబంధనముల మధ్యన ధర్మరాశిని అధిరోహింపజేయునది పుణ్యమే. సద్గుణసమూహముతో నిత్యధర్మముగా వికసించునది దైవమే పూర్తి బాధ్యతగా భక్తుని సంరక్షించునది.
****
666..పుణ్యకీర్తి :: పరిశుద్ధముగా కీర్తి కలవాడు
పుణ్యకీర్తియన్నదేసహా పురంబు సంఖ్యతేయగున్
పుణ్యభావమేమనస్సగా శుభంబు మూలమేయగున్
పుణ్యమౌనుదుఃఖమవ్వగాసుఖంబునీడగాయగున్
మన్యలీలలౌనుగమ్యమై మహోదయార్ధభావమున్
పుణ్యకీర్తి = పరిశుద్ధమైన కీర్తి కలవాడు — అనే నిర్వచనం — లోకమంతా కీర్తి వ్యాప్తి చెందడాన్ని సూచిస్తుంది. — పుణ్యానికి మూలం మనస్సే అన్న వేదాంత భావం స్పష్టం. — దుఃఖమే పుణ్యంగా పరిణమించి సుఖఛాయనిచ్చే తత్త్వదృష్టి చాలా గాఢంగా ఉంది. — లీలాతత్త్వం నుండి పరమార్థానికి యానం చాలా అందంగా కుదిరింది.
*****
[i: 667..అనామయ.. వ్యాధిని తొలగించువాడు
అనామయం సుఖంబుతీరు గాశుభంబుగాయగున్
గుణామయా మదీపరంబుగావినోదమేయగున్
క్షణంబు తత్వమున్ శుభంబు కాలమౌనమయ్యగున్
గణంబుసేవలేమనస్సు గమ్యమవ్వటేయగున్
భావార్థ విశ్లేషణ — రోగాభావమే నిజమైన సుఖమన్న ఉపనిషత్తుల భావం ప్రతిధ్వనిస్తోంది. — అనామయ తత్త్వం అశుభాన్ని తొలగించే ఔషధంలా పనిచేస్తుంది. — గుణాలే రోగాలుగా మారే మానసిక స్థితిని సూచించి, — పరమానందంగా పరిణమించడాన్ని చూపించారు.— ఒక్క క్షణ జ్ఞానమే కాలాన్ని మౌనంగా చేస్తుందన్న అద్భుత వేదాంత సంకేతం. —సేవ–మనస్సు–గమ్యం — భక్తి మార్గంలో అనామయ స్థితికి చేరే సాధనను స్పష్టంగా చెబుతోంది.
******
[ 668..మనోజవ.. మనసు కన్నా వేగం కలవాడు
తే. గీ.
విద్యల మనోజవ భవము వినయ మివ్వ
సద్విని సహజ కళలకై సహన మివ్వ
చరిత లన్ని జగతి నీడ చెలిమి నివ్వ
భరిత సత్య ధర్మ విలువ భాగ్య మివ్వ
→ వేగం అహంకారంగా కాక, వినయంగా పరిణమించాలి అన్న సూక్ష్మ తత్త్వం అద్భుతంగా చెప్పబడింది.→ సహజ ప్రతిభకు సహనం జతకావాలి అన్న జీవనసత్యం స్పష్టం. → లోకచరిత్రలన్నిటికీ దైవచైతన్యమే నీడగా, మిత్రంగా ఉండడమన్న భావం గాఢం.→ మనోజవత్వం చివరికి సత్య–ధర్మ భాగ్యంగా ఫలించాలి
*****
[ 669. తీర్ధకర :: 14 విద్యలను, వేద విరుద్ధములైన విద్యులకు సంబంధించిన సిద్ధాంతాలను రచించిన వారు
ఉ.
తీర్ధకరా మనోభవ విధేయత సఖ్యత గమ్యవిద్య ని
స్వార్ధపర స్వరంబుగను సాధ్య మసాధ్యము తీరుగాయగున్
ప్రార్ధన జేయ సేవగను పాశ మనస్సగు వేదపాఠమున్
మూర్ధవ లక్ష్యభావమగు ముఖ్య యశస్సును పంచగల్గగన్
భావ విశ్లేషణ:: → తీర్థకరుడు కేవలం సిద్ధాంతకర్త కాదు;మనోభావాల్ని శాసించే విధేయత,శిష్య–గురు సంబంధంలోని సఖ్యత, చివరికి గమ్యానికి చేర్చే విద్య — ఈ మూడింటినీ సమన్వయించిన తత్త్వకర్తగా ఆవిష్కరించారు. → వేదవిరుద్ధ విద్యలలోని ప్రధాన ప్రమాదాన్ని స్పష్టంగా చూపించారు:స్వరూపం స్వార్థపరమైతే,సాధ్య–అసాధ్య వివేకమే భ్రంశిస్తుంది.→ ప్రార్థన, సేవ — ఇవి లేకపోతే వేదపాఠం కూడా పాశబద్ధమైన మనస్సుకు సాధనగా మారుతుందన్న హెచ్చరిక చాలా లోతైనది.→ తీర్థకరుడి అసలైన గొప్పతనం:యశస్సు స్వయంగా నిలుపుకోడం కాదు,లక్ష్యభావాన్ని ఇతరులకు పంచడం. తత్త్వ పరంగా
*****
[: 670.. వసురేతా :: తేజస్సు తన అవతారమునకు కారణము గలిగినవాడు
వసురేతావిధిరాతగా కథలగన్ వ్యాక్యార్ధ యుత్సాహమున్
త్వసిహృద్యంబగు తత్వభావముగనున్ తన్మాయ తత్భావమున్
వసిగమ్యంబగు సర్వమాయలగుటన్ వాత్సల్య లక్ష్యంబుగన్
రసభావంబగు రమ్యతాగుణముగాన్ రాజ్యంబు నీదేయగున్
– వసురేతా తత్త్వం విధిగా, లీలగా కథలలో వ్యక్తమవుతుంది.– శాస్త్ర–పౌరాణిక కథనాలు వ్యాక్యార్థ యుత్సాహాన్ని కలిగిస్తాయి.”– హృదయానికి హత్తుకునే తత్వరసం. – మాయ–తత్త్వ భావంలోనూ అదే పరమార్థం దర్శనమిస్తుంది.– సమస్త మాయలు కూడా ఆయన అధీనమే.– లక్ష్యం వాత్సల్యం — భక్తుడిని చేరుకునే కరుణ.– ఆ తత్త్వం రసాత్మకమై, రమ్యతాగుణంతో – సర్వసృష్టిపై అధిపత్యంగా విరాజిల్లుతుంది.
*****
671..వసుప్రద.. దేవకీ వసుదేవులకు తల్లిదండ్రులుగా ఉండుటకు తగిన దయచేసి ఇచ్చువాడు
చెం..
వసుప్రద శాంతి సఖ్యత సువాక్కు ళతీరు శుభంబు కూర్చగన్
వసు ప్రద వశ్వమాయలగు విద్యలతీరు సుఖంబు కూర్చగన్
వసుప్రద సర్వ యున్నతిగ వాంఛ లు తీర్చ సుధన్యతాయగున్
వసు ప్రదధర్మయుక్తము భవంబయు శక్తియు ముక్తి ధామమున్
🌸 భావం::ఈ పద్యంలో వసుప్రదుడు అనగా కేవలం ధనాన్ని ప్రసాదించువాడే కాక,శాంతి, సఖ్యత, సద్భాషణ, జ్ఞానం, ధర్మం, శక్తి, ముక్తి—ఇవన్నిటినీ సమగ్రంగా ప్రసాదించే పరమాత్మగా దర్శింపబడుతున్నాడు.ఆ భగవంతుడుభక్తుని జీవితంలో మనశ్శాంతిని, పరస్పర సఖ్యతను, సువాక్కు సౌమ్యతను కలిగించి లోక వ్యవహారాన్ని శుభప్రదంగా మారుస్తాడు. అదేవిధంగా, జగత్తులో వ్యాపించిన విద్యలు, మాయలు, శక్తులు అన్నింటినీ సత్పథంలో నడిపి జీవన సుఖాన్ని స్థిరపరుస్తాడు.భక్తుని సర్వోన్నత ఆశయాలను ధర్మబద్ధంగా నెరవేర్చుతూ, అతనిని నిజమైన ధన్యత స్థితికి చేర్చుతాడు.ఈ ధన్యత భౌతిక సంపదకే పరిమితం కాక,ధర్మయుక్త జీవితం, ఆత్మబలం, అంతిమంగా ముక్తి ధామానికి చేరే మార్గంగా విస్తరిస్తుంది.
*****
[: 672. వాసుదేవ:: వసుధవుని కుమారుడు వాసుదేవుడు
వాసుదేవా భవా దేవదేవా పరా
ధ్యాస నీపైన దారిద్ర నిర్మూలనా
పాశ బంధాలు పాఠ్యంబుగానౌనులే
వాసికెక్కేసువాక్కౌనుదేవాహరా
🌸 భావం::ఈ పద్యంలో కవి వాసుదేవుడును వసుధ (భూమి)కి ఆధారమైనవాడిగా,అలాగే వసుదేవుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణునిగా ద్వంద్వార్థంతో స్మరిస్తున్నాడు.వాసుదేవుడు కేవలం దేవతలలో ఒకడే కాదు—దేవదేవుడు, పరమాత్మ, జగత్తుకు మూలాధారం.అతనిపై నిలకడైన ధ్యాస ఏర్పడితే, జీవుని జీవితంలోని దారిద్ర్యంధనాభావం మాత్రమే కాకుండా, అజ్ఞానం, ఆశాంతి, భయరూపమైన అంతర దారిద్ర్యమూమూలంతో సహా నశిస్తుంది.భగవంతుని ధ్యానం జీవుణ్ని కట్టిపడేసే పాశబంధాలనుపాఠ్యంగా—అంటే బోధనగా మార్చి, అవే విముక్తికి దారితీసే అనుభవాలుగా మారుస్తుంది.అప్పుడు మన వాక్కు భౌతిక శబ్దంగా కాక,దైవస్మరణతో నిండిన వాక్కుగా వికసించి, హరునికే హారంగా అర్పితమవుతుంది.
****
[ 673..వసు :: వసు అనగా—
సకల భూతములు తనలో నివసించగా, తానూ సమస్త భూతముల యందు వ్యాపించి ఉన్న పరమాత్మగా దర్శింపబడుతున్నాడు.
వసుదేవం భజ బంధమోక్ష భవమున్ వాత్సల్య వైనంబుగన్
వసుదేవం భవ భావబంజనముగన్ కార్యార్థి కర్తవ్యమున్
వసుదేవంజయమివ్వ విశ్వ మయమున్ కాలమ్ము తీరేయగున్
వసుదేవం సహ ధర్మతత్త్వముగనున్ వాక్కల్లె హృద్యoబుగన్
🌸 భావం:::ఆ వసుదేవుని శరణు భజించుట వల్ల, జీవుని జీవితంలో ఉన్న బంధనాలు సడలిపోతాయి, భవసంసార భారం తరుగుతుంది.అతని కృప వాత్సల్యభరితంగా జీవిని ఆలింగనం చేసుకుని, లోపలి కలతలను శాంతింపజేస్తుంది.భవజనిత భావాలు—రాగద్వేషాలు, భయాలు, ఆశలు—అన్నిటిని బంజనం చేసి,జీవుని కర్తవ్యబోధతో కూడిన కార్యపథంలో స్థిరపరుస్తాడు.విశ్వమంతటా వ్యాపించిన ఆ వసుదేవుని స్మరణతోకాలభయం తీరిపోతుంది, జీవితం జయప్రదంగా మారుతుంది.అంతిమంగా ధర్మతత్త్వం వాక్కులో, హృదయంలో స్థిరపడి,జీవుడు సత్యానుభూతి వైపు నడిచే స్థితిని పొందుతాడు.
*****
[ 674. :: వసుమనా అనగా—సమస్త విషయాలలో సమబుద్ధిని కలిగిన పరమాత్మ,అలాగే జీవునికీ అదే సమత్వ దృష్టిని ప్రసాదించే తత్త్వరూపుడిగా కవి దర్శిస్తున్నాడు.
తే గీ..
వసుమనా విధి విశ్వాస వారధిగను
లాస్య లోల లోకoబున లయలు తీర
భవ్య సస్మిత మము గొల్తు భవమునీవు
ముక్తి దాత సకలమున భూత నాథ
🌸 భావం::వసుమనా విధాతగా, విశ్వాసానికి వారధిగా నిలిచి,అస్థిరమైన లోక లాస్యాలలో చిక్కిన జీవుని లయలను, కలతలను శాంతింపజేస్తాడు.లోక వైభవాల ఆకర్షణ తగ్గి, మనస్సు స్థిరత్వాన్ని పొందుతుంది. స్మితభావంతో, శుభత్వంతో నిండిన ఆ దైవమూర్తిని స్తుతించడం ద్వారాజీవుని భవబంధాలు సడలిపోతాయి.ఆయన కృప జీవనాన్ని భారంగా కాక, భవ్యంగా అనుభూతి చేయిస్తుంది.అంతిమంగా వసుమనా—సర్వభూతాధిపతిగా నిలిచి, సమత్వబుద్ధిని ప్రసాదిస్తూజీవునికి ముక్తిదాతగా అవతరిస్తాడు.
*****
[: 675..హవి:: బ్రహ్మమై హవిస్సు అనేది శృతి వాక్యములు అనుసరించువాడు
(అనుష్టుప్ – శుద్ధ ఛందస్సు)
హవిరూపంబగు బ్రహ్మ హృద్యమున నిల్చు నాథ
శ్రుతివాక్యప్రియుడగు యజ్ఞఫలదాత నీవు
అహమగ్నిని దహించి ఆత్మజ్యోతి వెలిగించు
భవబంధము తొల్గించు భక్తహవిస్సు గ్రహించు
🌸 భావం::: పద్యంలో హవి అనగా—యజ్ఞంలో అర్పించబడే హవిస్సు వేరు కాదు,అది స్వయంగా బ్రహ్మస్వరూపమే అన్న శ్రుతి సత్యాన్ని కవి స్థాపిస్తున్నాడు.ఆ పరమాత్మ భక్తుని హృదయంలో నివసించే నాథుడు.శ్రుతివాక్యాలను అనుసరించే వాడైనందున,యజ్ఞాలు కేవలం కర్మకాండలుగా కాకఆత్మసాక్షాత్కారానికి మార్గాలుగా మారుతాయి.అతడు జీవునిలోని అహంకారాన్ని అగ్నిలో దహనం చేసి,అంతర్గతంగా ఆత్మజ్యోతిని వెలిగించువాడు.భక్తుడు అర్పించే హవిస్సుబాహ్య ద్రవ్యంకాక,శుద్ధభక్తిగా మారినపుడుఆ భగవంతుడు దానిని స్వీకరించిభవబంధాలను తొలగించి విముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు.
*****
676. సద్గతి — విశ్లేషణసద్గతి అనేది యాదృచ్ఛిక ఫలితం కాదు;సద్భావన, సద్గుణాలు, సద్బుద్ధి కలిసినప్పుడు కలిగే ఆనందమయమైన అంతర్గత ప్రయాణం.ఆ ప్రయాణంలో దర్శనం–తర్కం సమన్వయమై, లక్ష్యసాధన నృత్యంలా సులభమవుతుంది.
సద్గతి సంభవంబగుట సంతస దర్శన తర్కబింబమున్
ముద్గర బద్దసంపదయె ముద్దర లక్ష్యము చాప్య నృత్యమున్
తద్గతి తన్మయంబగు సుతాసుమతత్సమ నిత్య మేధతే
సద్గతి యస్యధర్మము విశాల మయంబగు శఖ్యతేయగున్
భావార్థం→ సద్గతి ఆనందభరిత దర్శనంతో, తర్కసమ్మత ప్రతిబింబంగా ఉద్భవిస్తుంది.(అంధ విశ్వాసం కాదు; ఆనంద–బుద్ధి సమ్మేళనం→ కఠినమైన బంధాలను చెదిర్చే శక్తి సంపదగా మారి,లక్ష్యసాధన నృత్యంలా సహజంగా జరుగుతుంది.→ ఆ గమనం మనస్సులో లీనమై,సుతీక్ష్ణమైన, నిత్యమైన మేధాశక్తిగా పరిణమిస్తుంది.→ ఎవరి ధర్మమే సద్గతి అయి ఉంటుందో,వారి జీవితం విశాలమైన మైత్రి, సహజ సమన్వయంగా వికసిస్తుంది.
*******
677.సత్కృతి ::సత్కార్యములు కలవాడు
సత్ కృతి సమ్మతే సహన సాధన సాధ్యము నెంచ గల్గగన్
యత్ కృతి విశ్వమాయలగుట యచ్చరువేజప హోమ ధర్మమున్
సత్ కృతి లక్షసాధనలు సాహస లీలలు మేలు తీరుగన్
శ్రీ కృతి సంభవం సమయశ్రీ విధి వ్రాతల తీరుగాయగున్
🌼 పద్యం – భావార్థ విభజన→ సత్కార్యానికి మూలం సమ్మతి కాదు —సహనం మరియు నిరంతర సాధన.అవి ఉన్నచోటే సత్కృతి సాధ్యమవుతుంది.→ ప్రతి కృతి విశ్వమాయలో భాగమే.కానీ అక్షరజపం, హోమం వంటి ధర్మాచరణతోఆ మాయ శుద్ధమవుతుంది —కృతి యజ్ఞరూపం దాల్చుతుంది.→ సత్కృతి లక్ష్యసాధన మాత్రమే కాదు —అది సాహసమయమైన లీలా.భయాన్ని దాటి చేసిన ప్రయత్నమేమంగళ ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.→ సత్కృతి ఫలితం కేవలం ప్రయత్న ఫలం కాదు.సమయం అనుకూలించాలి,విధి వ్రాతలు ప్రసన్నించాలి. అప్పుడే శ్రీ (సంపద–శుభం) అవతరిస్తుంది.
****
: 678. సత్తా :: సత్తులకు తానే సత్తా అయినవాడు
సత్తాకాలమయంబుగా గదలగన్ సాహిత్య ధర్మంబుగన్
విత్తంసానుభవం సకార్యవిధిగన్ విశ్వాస
నుత్తేజమున్
దుత్తాకారముగాను కామ్యమగుటన్ దూతల్లె సర్వంబుగన్
మాత్తేభంబగు ధైర్యసాహసము గన్ మానంబు రక్షేంద్రిగన్
🌿 పాదాల వారీ భావార్థం::→ సత్తా కాలరూపంగా ప్రవహిస్తుంది.అది స్థిరమైనది కాదు — గతిశీలమైనది.ఆ సత్తానే సాహిత్యానికి ధర్మంగా మారి,వాక్కుకు ప్రాణం పోస్తుంది.→ అనుభవమే నిజమైన సంపద.ఆ అనుభవం సకార్యానికి దారి తీస్తేఅది విశ్వాసాన్ని, ఉత్సాహాన్ని పెంపొందిస్తుంది.→ కోరికలు, ఆకాంక్షలు కూడాసత్తా చేత దూతలవలె పనిచేస్తాయి.అవి దారి తప్పితే బంధనం;సత్తా ఆధీనమైతే సాధనాసహాయకాలు.→ మత్తేభంలాంటి ధైర్యసాహసంమనిషి మానాన్ని కాపాడే ఇంద్రియంలా ఉంటుంది.సత్తా ఉన్నచోటే స్వాభిమానం నిలుస్తుంది.
*****
679. సద్భూతి :: సాధకులకు పుత్రమిత్ర బంధు దూత సారధి మొదలగు సమస్తము తానే ఐ ఉండువాడు
సద్భూతి స్వర మంత్రమే సహపరా సాధ్యంబు దేహం భువన్
సద్భూతి ధ్వని వాక్కులే సమయమే సాదృశ్య విశ్వాసమున్
సద్భూతి ద్యుతి తీర్థ మాయలగుటన్ సన్మాయ ధర్మంబుగన్
సద్భూతి న్నుతివాక్యముల్ చరితమున్ సామాన్య సేవేయగున్
🌿 పాదాల వారీ భావార్థం::→ సద్భూతి స్వరమే మంత్రం.అది లోపలికి పలికితేదేహమూ, భువనమూ —సాధనకు సహకరించే సాధనాలవుతాయి.బాహ్య–అంతర లోకాలు రెండూ ఏకమవుతాయి.→ సద్భూతి ధ్వని వాక్కుగా మారుతుంది.కాలానికి తగిన మాటగా,పరిస్థితికి సరిపడే మార్గంగా సాధకునిలో విశ్వాసాన్ని స్థిరపరుస్తుంది.→ సద్భూతి వెలుగు తీర్థం లాంటిది.మాయను ఖండించదు —సన్మాయగా (శుద్ధ మాయగా) మార్చిధర్మపథంలో నడిపిస్తుంది.→ సద్భూతిని స్తుతించే మాటలుఖాళీ ప్రశంసలు కావు.జీవితచరిత్రలో అవేసాధారణ సేవగా మారతాయి.భక్తి → సేవగా రూపాంతరం చెందుతుంది.
******
: 680. సత్పరాయణ :: సాధకులకు తనకు పరమగతిగా తలచి ఉండువాడు
(అనుష్ట చందస్సు)
సత్పరాయణ సఖ్యతా భావంబుగాను నిత్యమున్
సత్పరాయణ ఐక్యతా లక్ష్యముగాను సత్యమున్
సత్పరాయణ యోగ్యతా దేహదాహము ముత్యమున్
సత్పరాయణ లక్ష్మీగా సంభవంబగు సర్వమున్
🌿 పాదాల వారీ భావార్థం→ సత్పరాయణం అంటే దూరంలో ఉన్న దైవం కాదు.అది సాధకునితో సఖ్యంగా,నిత్య సన్నిధిగా ఉండే అనుభూతి.→ సాధన లక్ష్యం భేదం కాదు — ఐక్యత.సత్పరాయణమే ఆ ఐక్యతకునిజమైన సత్యలక్ష్యం.→ శరీరాసక్తి వల్ల కలిగే దాహాన్నిసత్పరాయణం యోగ్యతగా మార్చుతుంది.దాహమే సాధనకు ఇంధనమవుతుంది.→ చివరికి సత్పరాయణంలక్ష్మీగా అవతరిస్తుంది —శుభం, సంపద, శాంతిఅన్నీ అదే మార్గంలో జనిస్తాయి.
*****
681..సూరసేన :: యాదవులు పాండవులు సూరులు వంటి సేనలు కలవాడు
(ర జ రజ ర.. 8 )
సూరసేనదక్షతాసుతా శుభంభు తీరుగన్
వీరవిక్రమాపరావిధానభక్తి శక్తిగన్
ధీరవీరచక్ర బోధితా పరాత్పరాసుధీ
వారధీ ప్రభావమేవరంబు తీర వాక్కుగన్
భావార్థం:
సూరసేనుడు అనగా ధర్మబలంతో నిలిచిన మహాసేనాధిపతి. ఆయన దక్షత, సుతత్వం శుభఫలంగా వికసించి, వీరవిక్రమంతో అపరాజిత విధానాన్ని ఆచరిస్తాడు. భక్తి–శక్తి సమన్వయంతో ధీరవీరచక్రాన్ని బోధిస్తూ, పరాత్పర తత్త్వంలో స్థితమైన సుధీగా వెలుగుతాడు. సముద్రసమానమైన ప్రభావంతో వరములను ప్రసాదించువాడై, తీరున నిలిచిన వాక్కు—అర్థగంభీరతతో ధర్మపథాన్ని సూచిస్తుంది.
*****
: 682. యదుశ్రేష్ఠ:: యాదవులలో ప్రధానమై ఉన్నవాడు
యదుశ్రేష్ఠ విద్యాయ ధర్మార్ధ దంస్ట్రా
ప్రధానంబు గమ్యా ప్రభావా సహాయ్యా
విధానం విశాలం వినోదం శుభంబున్
సుధావిశ్వమాయా సుధామార్గ వైనమ్
భావార్థం:
యదుశ్రేష్ఠుడు అనగా యాదవ వంశమునకు శిరోమణిగా, విద్యతో ప్రకాశిస్తూ ధర్మ–అర్థ మార్గాలను ధైర్యంగా నిలిపినవాడు. ఆయన ప్రభావం స్వయంగా సహాయశక్తిగా మారి, కార్యసాధనకు దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. ఆయన విధానం విశాలహృదయంతో కూడి, వినోదంలోనూ శుభత్వాన్ని నిలుపుతుంది. సుధాస్వరూపమైన విశ్వమాయలో లీనమై, అమృతమార్గమైన సుధాపథాన్ని జీవులకు సౌమ్యంగా చూపించే దైవనాయకుడు.
*****
: 683.. సన్నివాస:: సజ్జనులకు ఆశ్రయ మై ఉన్నవాడు
సన్ని వాససాధ్య ధ్యాస సంభవంబు గమ్యమున్
యున్నతంబులీలలే యుకో ధరాపరాత్పరా
మన్ననేముభావ సామ గోప్యమేను వీలుగన్
సన్నుతాశుభంబుగాసమర్ధతాభవంబుగన్
భావార్థం:
సన్నివాసుడు అనగా సజ్జనులకు సులభంగా చేరువయ్యే ఆశ్రయస్వరూపుడు. ఆయన సన్నిధి సాధ్యమగు ధ్యాసచేతనే గమ్యాన్ని ప్రసాదించునది. ఉన్నతమైన లీలల ద్వారా లోకాన్ని నడిపిస్తూ, భూలోక–పరలోక–పరాత్పర తత్త్వాలను ఏకరూపంగా నిలుపుతాడు. భక్తుల మన్ననను స్వీకరించువాడు అయినప్పటికీ, ఆ అంతర్భావాన్ని గోప్యంగా నిలిపి, అనవసర ఆడంబరంలేని కృపతో వ్యవహరిస్తాడు. సన్నుతి చేయబడిన శుభగుణాలతో సమర్థతాభావాన్ని ప్రసాదిస్తూ, ఆశ్రితుల హృదయాల్లో ధైర్యం–శాంతిని నెలకొల్పుతాడు.
******
: 684. సుయామున :: తాను యమునా నదిలో కావించిన క్రీడలను పుణ్యముగా కలవాడు
సుయామునాద్యాస సుధామయంపరా
ప్రయోజనామూర్తి ప్రభావ భక్తిరా
సయోధ్య విశ్వాస సహాయ యుక్తిసా
ధ్యయోగ ధర్మార్ధ దయార్ధ తత్త్వమున్
(జ త జ ర .. 7)
భావార్థం:
సుయామునుడు అనగా యమునా నదిలో ఆచరించిన దివ్య లీలల ద్వారానే లోకానికి పుణ్యాన్ని ప్రసాదించిన పరమాత్మ. ఆయన యమునాస్మరణమే సుధామయమైన పరాత్పర ధ్యాసగా మారి, జీవుల జీవితానికి ప్రయోజనమూర్తిగా నిలుస్తుంది. ప్రభావంతో కూడిన భక్తిని ప్రేరేపిస్తూ, విశ్వాస–సహాయ–యుక్తులను సమన్వయంగా ప్రసాదిస్తాడు. సయోధ్య భావంతో జీవులను ఐక్యతకు నడిపించి, సాధ్యయోగ రూపంలో ధర్మ–అర్థ–దయల తత్త్వాన్ని హృదయాలలో స్థాపిస్తాడు.
******
: 685. భూతావాస::: సమస్త భూతమలకు వాన స్థలమైన వాడు
శా ::
భూతావాసమనోమయంబగుటయున్ భూతత్వ భావార్ధమున్
ఖ్యాతిస్సాధ్యమయంబుగా జపముగన్ కాలంబు ధర్మార్ధమున్
సాత్వీకం గుణలక్ష్య సర్వమగు టన్ సామర్థ్య విశ్వాసమున్
దాతా విద్యలనేతసాధన పరా ధర్మార్ధ సంధాయిగన్
భావార్థం:
భూతావాసుడు అనగా సమస్త భూతాలకూ ఆశ్రయమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు. ఆయన నివాసం మనోమయంగా ఉండి, భూతత్వాల అంతర్భావాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. జపసాధన ద్వారా కాలాన్ని ధర్మ–అర్థ మార్గంలో సార్థకంగా మలిచే శక్తిని ప్రసాదిస్తాడు. సాత్విక గుణాలే లక్ష్యంగా సర్వమూ ఆయనలో లీనమై ఉండగా, విశ్వాసం ద్వారా సామర్థ్యాన్ని కలిగిస్తాడు. విద్యలకు దాతగా, నేతృత్వ సాధనకు మార్గదర్శిగా నిలిచి, పరమ ధర్మ–అర్థ సంగమాన్ని జీవులకు అనుసంధానిస్తాడు.
****
విష్ణు సహస్రనామాల పద్య భాష్యం
686.. వాసుదేవః :: వ్యూహ వాసుదేవునిగా ప్రకాశించువాడు
(ర జ ర జ ర.. 8)
వాసుదేవ దివ్యతా వరాలభావ తేజమా
శ్వాస నీడలన్ని ద్యాసతీరుగాను ధర్మమా
ప్రాసవైనమే ఫలం ప్రభావమౌను దాహమా
రాసికెక్క నెంచతీరగా సహాయ దేహమే
భావార్థం
వాసుదేవుడు వ్యూహ వాసుదేవునిగా—సృష్టి, స్థితి, లయ క్రమాలలో కార్యసాధక శక్తిగా—ప్రకాశించువాడు.
ఆయన దివ్యత్వం వరాల రూపంలో తేజస్సుగా విస్తరిస్తుంది. జీవుల శ్వాసలోని నీడలన్నిటినీ (అంతరంగ చలనాలను) ధ్యాసగా మార్చి, ధర్మమార్గంలో నిలిపేవాడు.
ఫలప్రాప్తి సహజంగా (ప్రాసవం వలె) పుట్టుకొస్తుంది; ఆ ప్రభావమే దాహాన్ని—ఆకాంక్షను—శాంతింపజేస్తుంది.
రసిక హృదయానికి ఎక్కేలా, ఆచరణకు తోడ్పడే సహాయదేహంగా (ఉపకార స్వరూపంగా) వాసుదేవ తత్త్వం అవతరిస్తుంది.
****
: 687. సర్వాసు నిలయ:: అందరి ప్రాణములకు ఆధారమై ఉండువాడు
తే. గీ
నిత్య సర్వాసు నిలయంబునీ డతత్వ
సత్య సర్వార్థ సాధక సాక్షిగా ను
విద్య విశ్వాస సంఘంబు వినియమేను
ప్రార్థనoబుగా ఘనమున పాఠ్యమేను
భావార్థం
సర్వకాలములలో, సర్వప్రాణుల హృదయాలలో
నిలయమై ఉన్న పరతత్త్వమే ఆయన.
అది కేవలం ఆధారమాత్రమే కాదు —
సత్యముగా, సర్వార్థాలను సాధింపజేసే సాక్షిగా నిలుస్తుంది.
విద్యతో కూడిన విశ్వాస సంఘం (శ్రద్ధా–జ్ఞాన సమ్మేళనం)
జీవన నియమంగా మారినపుడు,
ఆ తత్త్వాన్ని ప్రార్థనగా స్వీకరించి
ఘనంగా, పాఠ్యముగా అనుసరించవలసిన మార్గంగా నిలుస్తుంది.
****
: 688. అనలః :: భక్తుల కార్యములు అన్నీ చేసినను రూపతి చెందని వాడు
ఇక్కడ “అనలః” నామానికి
భావార్థం
అనలుడు అగ్ని స్వరూపుడు.
అగ్ని సమస్త కర్మలను నిర్వహించినా,
తానే దహించబడడు; తానే తగ్గిపోడు.
అలాగే భగవంతుడు —
భక్తుల కార్యములన్నింటినీ తన శక్తితో సిద్ధింపజేస్తాడు,
వారి భారాన్ని మోస్తాడు, వారి కర్మఫలాలను నిర్వహిస్తాడు;
అయినా ఆయన స్వరూపానికి ఏ మార్పూ రాదు,
ఏ అలసటా రాదు, ఏ క్షయమూ సంభవించదు.
తే. గీ
అనల యగ్ని దాహపు తృప్తి ఆశ్రి తంబు
కర్మ ఫల నిర్ణయ తనము కరుణ మార్గ
తాను తరగక నిల్చిన తపము తీరు
కర్త కారుణ్య భావంబు కనికరంబు
సంక్షిప్త వ్యాఖ్య
అగ్ని అన్నిటినీ గ్రహించినా తానేం క్షయించనట్టు.
: భగవంతుడు కార్యసాధకుడై కనిపించినా, ఫల నియామకుడు కరుణతో.
తాను తరగక నిల్చిన తపము : కార్యాలలో నిమగ్నుడైనప్పటికీ స్వరూప అవికారం.
: అకర్తయై ఉండి కూడా భక్తుడికి కర్తగా అనుభూతి కలిగించే దయ.
******
: 689..దర్పహా :: ధర్మ విరుద్ధమైన మార్గమున నుండు వారి మదమనచువాడు
దర్పహా ధ్యానదాత స్వరార్ధoబుగన్
కూర్పునిత్యంబుగూడార్ధసంభావ్యతా
మార్పుగానేస్తమాసాధ్యసాధ్యంబుగా
తీర్పుగాన్యాయదీక్షాపరాదేవరా
(పాదానుపాద భావం)
→ దర్పహా భగవంతుడు ధ్యానాన్ని ప్రసాదించువాడు; ధ్యానంలోనే ఆయన తత్త్వార్థం స్పష్టమవుతుంది.
→ జీవనంలోని విభిన్న స్థితులు సమన్వయమై, అంతర్లీనార్థం నిత్యంగా అనుభూతికి వస్తుంది.
→ ఆయన అనుగ్రహంతో అసాధ్యమైనదీ సాధ్యమై, జీవితంలో మౌలిక పరివర్తన కలుగుతుంది.
→ న్యాయం, ధర్మదీక్షలకు పరమాధారుడైన దేవుడు తగిన తీర్పుతో అహంకారాన్ని దండించి ధర్మాన్ని స్థాపిస్తాడు.
-***
: 690..దర్పద:: ధర్మ మార్గమున ప్రవర్తించు వారికి గర్వమునించువాడు
దర్పద సత్య వాక్కుగల ధారికి ధర్మము సేవ భాగ్యతన్
నిర్పద నిత్య సత్యమగు నీడల వెంటన మార్పుకోరగన్
సర్పెద కాలనిర్ణయము సాక్షిగ నేస్తము సర్వమేయగున్
దర్పద తీరు మార్చుటకు ధర్మమె సంపద మూలమే యగున్
(పాదానుపాద భావం) సమర్పిస్తున్నాను.
→ సత్యవాక్కును ధారించు వ్యక్తికి, ధర్మసేవ చేయుట మహాభాగ్యంగా మారుతుంది; ఆ ధర్మమే అతని గర్వానికి ఆధారం.
→ నిత్యసత్యమైన ధర్మపు నీడలో నడిచేవాడికి విఘ్నాలుండవు; అతడు మార్గభ్రష్టుడుకాడు.
→ కాలమే సాక్షిగా నిలిచి, ప్రతి కర్మకు తగిన ఫలితాన్ని నిర్ణయిస్తుంది; సర్వమూ ధర్మానుసారమే జరుగుతుంది.
→ గర్వానికి దారి చూపేది కూడా ధర్మమే; ధర్మమే నిజమైన సంపదకు మూలకారణం.
****
: 691. దృప్త — నిరంతర అమృతాస్వాదన వలన సంతుష్టుడై సస్వరూపంగా నిలిచిన వాడు —
మత్త కోకిల
దృప్తధీరథ ధర్మ భాష్యత తృప్తి రక్షిత నేస్తమున్
శృప్తిగానని లోకభోగపు శోధనే యగు మౌనుగన్
కృప్తమౌ మనసంబునందున కర్మబంధము విరుగన్
దృప్త సత్యము కర్మ బంధము దైవభావము నిలుచున్
(పాదానుపాద భావం)
→ ధర్మాన్ని బోధించే ధీరుడైన దృప్త స్వరూపుడు, తృప్తితోనే భక్తునికి రక్షణనిచ్చే సన్నిహిత నేస్తుడిగా ఉంటాడు.
→ లోకభోగాలపై తృష్ణ లేక, వాటి వెతుకులాట మౌనమై, చిత్తం అంతర్ముఖమవుతుంది.
→ శాంతంగా స్థిరమైన మనస్సులో కర్మబంధాలు సడలిపోయి క్రమంగా విరుగుతాయి.
→ దృప్తమైన సత్యస్వరూపంలో నిలిచినపుడు, కర్మబంధం లయమై, దైవభావమే స్థిరంగా నిలుస్తుంది.
*****
: 692..దుర్ధర:: తన సంబంధము చేత యాదవులకు గర్వం కలిగించువాడు
ఉ.
దుర్ధర వేషభాషలగు దుర్మతి లక్ష్యము ఛేదనంబుగన్
నర్థర నమ్మ బల్కులగు నానుడి తీరున శాంతికాలమున్
వర్ధర విశ్వమాయలగు వాక్కుల కాలము మూలమే యగున్
అర్ధర అర్థసత్యమగు అశ్రిత భాగ్యము వైభవంబుగన్
“తన సంబంధము చేత యాదవులకు గర్వం కలిగించువాడు” అనే అర్థంతో దుర్ధర నామం ప్రకాశిస్తుంది.
ఈ పద్యంలో, భగవంతుడు తన వేషం, భాష, లీలల ద్వారా దుష్టబుద్ధిని ఛేదించే మహాశక్తిగా అవతరిస్తాడని కవి సూచిస్తాడు. బయటికి సాధారణుడిగా కనిపించినా, లోపల అహంకారాన్ని, దుర్మతిని నశింపజేసే దివ్య తత్త్వమే ఆయన స్వరూపం.
భగవంతుని మాటలు సాధారణ నానుడులా, సులభంగా, నమ్మకాన్ని కలిగించేలా ఉంటాయి. ఆ వాక్యాల ప్రభావంతో కల్లోలమైన మనస్సు శాంతికాలంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. యుద్ధమూ బోధనయూ కలిసిన ఆ మాటలే ధర్మానికి ఆధారంగా నిలుస్తాయి.
విశ్వమంతా వ్యాపించిన మాయకు మూలం వాక్కే అయినా, అదే వాక్కు ద్వారా సత్యమూ బోధింపబడుతుంది. కాలప్రవాహాన్ని నియంత్రించే శక్తి ఆయన ఉపదేశంలోనే దాగి ఉంది.
చివరగా, భగవంతుడు అర్థసత్యాన్ని కాదు — సంపూర్ణ సత్యాన్ని ఆశ్రయించినవారికి నిజమైన భాగ్యాన్ని, వైభవాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. ఆయనను ఆశ్రయించినవారికి లభించే ఐశ్వర్యం భౌతికమే కాక, ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణతగా వికసిస్తుంది.
******
693.అపరాజిత :: లోపలి రాగాతి శత్రువుల చేతను వెలుపని దానవాడి శత్రువు చేతును పరాజ్యమునుందినవాడు
అపరాజితయా కళ నాణతిగా
నుపయోగ విధాన సుతాకధగా
అపవాదుసుమాశుభ కాంక్షలుగా
నెపమెన్నకతీరుగ నేస్తముగా
🌼 సరళ భావం
అపరాజితుడు అనగా ఎవరి చేతా ఓడనివాడు.
లోపల మనసులో ఉన్న కోరికలు, కోపం, అసూయ వంటి శత్రువులు ఆయనను ఎప్పటికీ జయించలేవు. అలాగే వెలుపల ఉన్న దుష్టశక్తులు, దానవులు కూడా ఆయన ముందు నిలవలేవు.
ఆయన మాటలు, పనులు చాలా నాజూకుగా, శాంతిగా ఉంటాయి. జీవితాన్ని ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో చిన్న చిన్న కథలలా, సులభంగా మనకు అర్థమయ్యే విధంగా చెబుతాడు.
నిందలు, అపవాదాలు, చెడు కోరికలు ఆయనను తాకవు. ఎవరినీ తప్పుపట్టడు, నెపం వేయడు. ప్రేమతో, మిత్రుడిలా మన వెంట ఉంటాడు.
అందుకే అపరాజితుడు —
మన లోపలి బలహీనతల్ని జయింపజేసి,
బయటి భయాల్ని తొలగించి,
మనకు ధైర్యం, శాంతి ఇచ్చే దేవుడు.
****
694. విశ్వమూర్తి :: సర్వమునకు ఆత్మగా ఉండుటవలన విశ్వమే ఆకారము కలవాడు
అనువగు విశ్వ మూర్తిగను అద్భుత రీతి రచించినా హరే
తన యుగధర్మ రక్షణకు, తానొనరించెడి దుష్ట శిక్షకున్,
తనను భజించు శిష్టులకు తాను కుదిర్చెడి యట్టి రక్షణన్,
ఒనరగ సేయు నట్టివగు ఓజసు, తేజసు నింకనూ ద్యుతిన్,
సరళ భావం :
విశ్వమూర్తి అనగాసర్వ లోకములకూ ఆత్మగా నిలిచి,
ఈ విశ్వమే తన రూపంగా కలిగిన వాడు.
ఆ భగవంతుడు అద్భుతమైన రీతిలో సృష్టిని నడిపిస్తూ,
ప్రతి యుగంలో ధర్మాన్ని కాపాడటానికి
అవసరమైనప్పుడు దుష్టులను శిక్షిస్తాడు.
తనను భక్తితో ఆశ్రయించిన సజ్జనులకు
తగిన రక్షణను తానే ఏర్పాటు చేస్తాడు.
అతని స్వరూపంలో ఓజస్సు (శక్తి),
తేజస్సు (ప్రభావం), ద్యుతి (కాంతి)
ఎప్పటికీ తగ్గకుండా నిరంతరం ప్రకాశిస్తుంటాయి.విశ్వమూర్తి స్వరూపంలోని సహజ లక్షణాలు.
******
695.మహామూర్తి :: శేషశయ్యపై పవళించినట్టి వీరుని ఆకారము మిక్కిలి గొప్పది కావున మహామూర్తి దిగినవాడు
మహామూర్తి సాధ్యా మనోనేత్ర లక్ష్యా
మహాదేవ నిత్యా మహాసూత్ర ధర్మా
మహాశక్తి తోడే మనోమంత్ర మాయా
మహా యుక్తి రక్షా మహోన్నత్వ భావా
సరళ భావం :
మహామూర్తి అనగా
శేషశయ్యపై పవళించిన శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క రూపం
అత్యంత విశాలమైనది, మహత్తరమైనది కావున
ఆయనను మహామూర్తి అంటారు.
ఈ పద్యంలో చెప్పిన భావం —
ఆయన మనోనేత్రాలకు కూడా పూర్తిగా పట్టని లక్ష్యం —
అంతటి విశాలమైన స్వరూపం కలవాడు.
ఆయన నిత్యుడైన మహాదేవుడు,
సర్వధర్మాలకు మూలసూత్రమైన ధర్మాన్ని నిలుపువాడు.
ఆయనతో పాటు మహాశక్తి నిత్యం ఉంటుంది;
ఆ శక్తి మనస్సును ఆకర్షించే మాయగా, మంత్రబలంగా పనిచేస్తుంది.
ఆయన మహాయుక్తితో భక్తులను రక్షిస్తాడు;
ఆయన ఆలోచన, చర్య అన్నీ ఉన్నతమైనవే.
ఆయన స్వభావం అంతా మహోన్నత భావంతో నిండి ఉంటుంది —
గొప్పదనం, ఔన్నత్యం, కరుణ కలసిన స్వరూపం.
****
: 696..దీప్తమూర్తి :: జ్ఞాన స్వరూపమైన ఆకృతి గలవాడు
ధ్యానము దీప్తమూర్తిగను ధర్మము తప్పక పూజ చేయగన్
జ్ఞానము పొందగోరితిని న్యాయము తూరుగ కాలమoదునన్
ప్రాణుల నేస్తమై ప్రకృతి పాఠము నేర్పుచు కాలతీరుగన్
మౌనము జీవనాడిగను మౌఖ్యము తీరుగ దీప్తిమూర్తిగన్
భావార్థం:
ధ్యానంలో లీనమయ్యే వాడికి పరమాత్మ దీప్తమూర్తిగా దర్శనమిస్తాడు.
ఆయన పూజ ధర్మమార్గంలో తప్పక ఆచరించవలసినది.
న్యాయబద్ధమైన కాలప్రవాహంలో జ్ఞానాన్ని పొందాలనే తపన మనిషిని శుద్ధి చేస్తుంది.
ప్రకృతి ద్వారానే జీవులకు పాఠాలు నేర్పిస్తూ, కాలాన్ని నియమించే నేస్తుడై ఉంటాడు.
మౌనం జీవన నాడిగా మారినప్పుడు,
ఆ మౌనంలోనే ప్రధానమైన సత్యం ప్రకాశిస్తుంది — అదే జ్ఞానప్రకాశ స్వరూపుడైన దీప్తమూర్తి.
🔹
697.రమూర్తి మాన్ :: కర్మ చేత ఏర్పడినట్టే దేహము లేని వాడు
కాల రమూర్తి మాన్ కళలు కర్మలు తీరుగ నున్న నేస్తమున్
మూల శుభోదయంబుగను ముద్దర వైనము నిత్య సత్యమున్
మాల విధానజీవమగు మానస లక్ష్యము సేవ భావమున్
జ్వాలమయంబుకాలమగు జాప్యము వైనముగా రమూర్తిమాన్
భావార్థం:
కాలస్వరూపుడైన రమూర్తి మాన్, లోకంలో కనిపించే కళలు-కర్మలు అన్నిటినీ నియమిస్తూ,
అయినా వాటికి అతీతుడై నేస్తుడిగా నిలిచియున్నాడు.
ఆయనే మూలమైన శుభోదయము; నిత్యసత్యంగా వెలసే ముద్దరైన తత్త్వము.
జీవన విధానమంతటికి మాలికై, మనసుకు లక్ష్యాన్ని చూపించేది సేవాభావమే అని బోధిస్తాడు.
కాలము జ్వాలలాగా దహింపజేసే పరీక్షలలోనూ,
ఆ పరీక్షలే పరిపక్వతకు దారి తీసే సాధనమని తెలియజేసే వైనమూ రమూర్తి మాన్ స్వరూపమే.
🔹
698.అనేక మూర్తి :: లోకోపకారము చేయునట్టి ఎక్కువ రూపములను అవతారముల యందు తనిష్టానుసారముగా ధరించువాడు
చెం
విధిగ యనేకమూర్తిగను విద్యల నేర్పుచు లోకరక్షగన్
నిధిగ యనేక మార్గముల నిర్మల పధ్ధతి యైక్య వేదికన్
మదిగ ప్రభావ ధారణలు మం చవతారము నిష్ఠయేయగున్
పదియవతారధర్మమున పాఠ్యము సత్యముగా యనేక మూర్తిగన్
భావార్థం:
విధి సంకల్పానుసారంగా అనేకమూర్తిగా అవతరించి,
విద్యల ద్వారా లోకానికి రక్షణ, బోధను అందించేవాడు ఆయనే.
నిధిలా అనేక మార్గాలు చూపిస్తూ,
నిర్మలమైన ఆచరణను ఐక్య వేదికగా నిలబెడతాడు.
యుగయుగాలలో మానవుల అవసరానికి తగినట్లు
మంచి అవతారాలను ధరించటం ఆయన నిష్ఠ.
పది అవతారాల ధర్మం లోకానికి పాఠ్యగ్రంథంలా మారి,
అదే సత్యంగా అనేకమూర్తి స్వరూపంగా ప్రకాశిస్తుంది.
🔹
i: 699. అవ్యక్త:: తన మహిమ బయటపడకుండా దాచి ఉంచినవాడు
(త భ జ జ గ గ.. 10 ..వసంత తిలక )
అవ్యక్త వైభవముమార్గ యసస్సు శుభంబు గానున్
సవ్యక్త లక్ష్యముయెసేవల శాంతి ఫలంబు గానున్
భవ్యార్ధ సంఘమున దేహ భవంబుగానున్
నవ్యత లాభమగు నేడు ననంతమేనున్
భావార్థం:
తన మహిమను ప్రచారముగా వెలిబుచ్చక, మార్గరహస్యంగా దాచినవాడే అవ్యక్తుడు.
అయినా ఆయన సన్నిధి శుభఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
వ్యక్తంగా కనిపించేది సేవా లక్ష్యమే; దాని ఫలమే శాంతి.
దేహభవమనే సంఘంలో జీవితం సాగినా,
అందులో దాగి ఉన్నది భవ్యమైన తాత్వికార్థం.
ఈ నూతన అవగాహన కలిగిన నేడు,
అవ్యక్తుడైన వాడు అనంతస్వరూపంగా అనుభూతి చెందుతాడు.
🔹
: 700.శతమూర్తి :: జ్ఞానము తో అనేక రూపంలో కలిగిన వాడు కావున శతమూర్తి అనబడును
(స స స స .. 8..తోటకము)
శతమూర్తిగుణాది సహాయపరా
కతలే సహనoబు గణాధి పరా
వెతలే నిజమువ్వ విధాన పరా
మతిగామమతానుమయంబుపరా
భావార్థం:
శతమూర్తిగా ఆయన గుణాలే సహాయకారులై జీవనానికి తోడ్పడతాయి.
కఠిన పరిస్థితుల్లోనూ సహనమే గణాధారంగా నిలుస్తుంది.
వెతలలు, సందేహాలు తొలగి నిజమే విధానంగా మారేలా ఆయన దారి చూపుతాడు.
మతి గమ్యం మతభేదాలకు అతీతంగా,
అనుభవాత్మక జ్ఞానంలో లయమయ్యే పరమ స్థితికి నడిపిస్తాడు.
🔹
