Thursday, 19 March 2026

 


 

*****

803..గుణభృత్.. సంకల్ప మాత్రమే చేత సమస్తమును ధరించగల ఈ సత్యముగలవాడు 

గుణభృత్ సమరంబు గుణాన్వితగన్ 

ఋణభృత్ సహ మార్గరసామదిగన్

తృణభృత్ విధివాక్య దృఢా మలుపుల్ 

క్షణభృత్ నిజగమ్య కళామయమున్ 

గుణభృత్ – సరళ భావం:సర్వ గుణాలను ధరించి, సంకల్పమాత్రంతో జగత్తును నిలుపుకొనువాడు గుణభృత్. జీవన సంగ్రామంలో సద్గుణాల ద్వారానే రక్షణ కలుగుతుంది. మనుష్యుడు తన కర్తవ్యాలను నెరవేర్చుకుంటూ ధర్మమార్గంలో నడవాలి. చిన్నదైనా, పెద్దదైనా సమంగా చూసే సమత్వ భావం అవసరం. ప్రతి క్షణాన్ని సార్థకంగా మార్చుకుంటూ, నిజమైన గమ్యాన్ని చేరే జీవనమే శ్రేయస్సుకు దారి తీస్తుంది.

ఇది సంక్షిప్తంగా, స్పష్టంగా ముద్రణకు అనుకూలంగా ఉంటుంది 🙏🌹

******

 804. నిర్గుణ.. గుణములేనివాడు 

నిర్గుణ సత్యవాక్కుల వినీలము నందున సర్వ వ్యాప్తిగన్ 

నిర్గుణ దీక్ష దక్షతగ నిర్మల హృద్య పరం పరాత్మగన్ 

నిర్గుణ వాయుయంబరము నీరుగ యగ్నిగ పృద్వి నందునన్ 

నిర్గుణ శక్తియుక్తిగను నీడల తీరున తృప్తినందునన్ 

“నిర్గుణ” భావాన్ని సమగ్రంగా ఆవిష్కరించారు.

సరళ భావం :గుణాలకు అతీతుడై, సర్వవ్యాపిగా ఉన్న పరమాత్మనే నిర్గుణుడు. నిర్మలమైన తత్త్వస్వరూపంగా, హృదయంలో అనుభవించదగిన పరబ్రహ్మ. వాయువు, ఆకాశం, నీరు, అగ్ని, భూమి వంటి సమస్త భూతాలలో ఆయన విస్తరించి ఉన్నాడు. గుణరహితుడైనప్పటికీ, సమస్త శక్తుల మూలంగా ఉండి, జీవులకు అంతరాంతర సంతృప్తిని ప్రసాదిస్తాడు.

*****

 805.మహాన్.. ఉత్కృష్టుడు.. అనుసిద్ధిగలవాడు 

మహాన్ ముభావము సమర్ధ మహత్త్యమేనున్ 

మహాన్ విధానము గుణంబు మనంతమీనున్ 

మహాన్ నిదానము ప్రకార మనస్సు గానున్ 

మహాన్ విచిత్రము సుచిత్త మయంబుగానున్ 

సరళ భావం..అత్యున్నత స్వరూపుడై, సమస్తానికి ఆధారమైనవాడే మహాన్. ఆయన భావం మహత్తరమైనది, కార్యవిధానం అనంత గుణములతో నిండి ఉంటుంది. సృష్టి, స్థితి మొదలైన ప్రక్రియలకు మూలకారణుడై, మనస్సుకు ఆత్మస్వరూపంగా అనుభవింపబడతాడు. విచిత్రమైన జగత్తులో సుచిత్తులకు తన మహిమను తెలియజేసే పరమాత్మయే మహాన్.

*****

 806.అదృతః.. ఎవరి చేత కట్టుబడని వాడు

అదృత సఖ్యతా భవభావ ఆత్మ తత్వ 

సదృత సహనంబు సద్భావ సంఘ శక్తి 

విదృత వివరంబు విశ్వాస విస్మయంబు 

అదృత ఆత్మీయతల మధ్య ఆత్మ ప్రభవ 

సరళ భావం.. ఎవరి ఆధీనంలోనూ లేకుండా, స్వతంత్ర స్వరూపుడై ఉన్నవాడే అదృతః. సఖ్యత, భవభావాలన్నిటికి అతీతుడై, ఆత్మతత్త్వంగా వెలసి ఉంటాడు. సత్సంగంలో సహనం, సద్భావం ద్వారా ఆయన శక్తి అనుభవించబడుతుంది. విశ్వాసంతో పరిశీలించినవారికి ఆయన వైశాల్యం ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది. అన్ని ఆత్మీయ సంబంధాలకు అతీతంగా, స్వయంగా ప్రకాశించే ఆత్మస్వరూపుడే అదృతః.

****

 807..స్వదృత.:: స్వాభావిక ఐశ్వర్యము గలవాడు 

స్వదృత చక్రధారి సమయపాలకగతి 

భదృత క్రతువు లెల్ల భాగ్య మయము 

న్యదృత ధాత వ్రాత న్యాయ కర్మ కళలు 

ప్రదృత జగతి నందు ప్రభల విద్య 

సరళ భావం.. స్వభావసిద్ధమైన ఐశ్వర్యంతో, సమస్తాన్ని నియంత్రిస్తూ కాలాన్ని సమన్వయపరచువాడే స్వదృతుడు. యజ్ఞాలు, కర్తవ్యాలు అన్నీ ఆయన కృపతో భాగ్యమయంగా ఫలిస్తాయి. సృష్టి నియమాలను స్థాపించి, న్యాయబద్ధమైన కర్మలను నిర్వహించేవాడు ఆయనే. జగత్తంతటా వ్యాపించి, జ్ఞానం, విద్యలను వెలిగించేవాడు స్వదృతుడు.

******

 808..స్వాస్య: ఎల్లప్పుడూ ఆవిర్భావములో ఐశ్వర్యము కల్పించువాడు 

పద్యం: స్వాస్యసఖ్యత సృష్టి లక్ష్యము సర్వసంపద మూలమున్

స్వాస్య కల్పనమేత సౌఖ్యము సాధ్యమవ్వ పరంబుగన్

స్వాస్య శోభిత లోక శ్రేయత శ్వాస మార్గత సంభవమ్

స్వాస్య నిత్య ప్రబోధ సత్స్వము సాక్షిగా విధి రూపమున్

సరళ భావం (ముద్రణకు):సృష్టి లక్ష్యం, సర్వసంపదల మూలం స్వాస్యుడే. ఆయన సంకల్పంతోనే సౌఖ్యాలు కలుగుతాయి. జగత్తు శోభతో, శ్రేయస్సుతో నడవడానికి ఆయన శక్తి కారణం. జీవశ్వాసలోనూ ఆయన ఉనికి ఉంది. నిత్యం జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ, సత్యస్వరూపంగా సాక్షిగా నిలిచే పరమాత్మయే స్వాస్యుడు.

*****

 809.ప్రాగ్వoశ: నిత్య సూరు లకు కూడా ఉత్పత్తి చేయువాడు 

పద్యం: ప్రాగ్వంశ విశ్వస విశాల ప్రభావ గమ్యమ్

ప్రాగ్వంశ విస్మయ శుభంబు ప్రధాన కాలమ్

ప్రాగ్వంశ చిన్మయ సుఖాల ప్రవీణ మార్గమ్

ప్రాగ్వంశ సఖ్యత నిదాన ప్రణీత భావమ్

సరళ భావం.. నిత్యసూరులకుకూడా మూలకారణుడై, విశ్వానికి ఆది స్వరూపుడే ప్రాగ్వంశుడు. ఆయన ప్రభావం విశాలమై, కాలానికి కూడా ఆధారంగా నిలుస్తుంది. చైతన్యమయమైన ఆనందానికి దారి చూపే మార్గాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. సఖ్యత, సమన్వయం, శాంతి వంటి గుణాలకు మూలకారణుడై, సృష్టికి ప్రణేతగా ఉన్నవాడే ప్రాగ్వంశుడు.

******

: 810.. వంశవర్ధనః అంటే —

మంచివారి వంశాన్ని, సత్సంప్రదాయాలను, ధర్మాన్ని పెంచి కాపాడేవాడు.

నిత్యము వంశవర్ధనగ నీడల తీరుగ విశ్వ మాయగన్ 

సత్యపు వాక్కు హృద్యపర సఖ్యత ధర్మము కర్మ మూర్తిగన్

ముత్యము మాదిరేబ్రతుకు ముఖ్య ముభావము నమ్మకాలమున్ 

వ్యత్యము లేనిజీవన సవారి గనౌను సవిద్య తీరుగన్ 

 సరళంగా:దేవుడు సత్యం, ధర్మం ఉన్నవారిని కాపాడి వారి వంశాన్ని అభివృద్ధి చేస్తాడు.మంచి మాటలు, స్నేహం, నమ్మకం — ఇవే జీవనానికి బలం.జీవితం విలువైనది; దాన్ని సద్గుణాలతో నడిపితే సాఫీగా సాగుతుంది.🌹 ఒక వాక్యంలో:ధర్మంగా జీవించినవారి వంశాన్ని దేవుడు నిలబెడతాడు.

******

: 811. భారభృత్ అంటే —

లోకమంతటి భారాన్ని మోయువాడు, భక్తుల కష్టాలను భరించువాడు.

భారమనస్సుమోసెభూతభవబంధ విపాకములన్ సమర్ధతన్

ధీరతతోడు ధర్మమగు దేహపు దాటి దయారసాస్వమున్

సారమునెంతనన్ననుసుభాగ్య శుభోదయ సర్వ కాలమున్

శ్రీరమ వల్లభామదియు శ్రీకర వాంఛలు తీర్చగల్గగన్

సరళ భావము:భగవంతుడు భూతభవిష్యత్ కర్మల వల్ల కలిగే భారాన్ని భరిస్తాడు.ధర్మంతో, దయతో మన కష్టాలను తగ్గిస్తాడు.ఎప్పుడైనా ఆయన కృప ఉంటే శుభం కలుగుతుంది.ఆయనను ఆశ్రయించినవారి కోరికలను తీర్చుతాడు.మన జీవితభారాన్ని తాను మోసి, శుభమార్గం చూపువాడే “భారభృత్”.

******

 812.కథిత.. సర్వం సిద్ధ పరమాత్మ 

కథిత సర్వమనోభవామృత కామ్యలక్ష్య శుభంబుగన్

వ్రథిత సార్ధక వ్యర్థమైనను వాక్కులౌను సహాయమున్

శృథిత దేహము దాహ తృప్తియు దృష్టి బిగింపుగన్

మథన రూప సుదీర్ఘ శాంత సమాన్యతా స్వమృతంబుగన్

సరళ భావము:చెప్పబడిన జ్ఞానం మనసుకు అమృతంలా, శుభ గమ్యాన్ని చూపుతుంది.మాటలు కొన్నిసార్లు వ్యర్థంగా కనిపించినా, అవి ఉపయోగపడవచ్చు.దేహం సడలినా, తృప్తి–నిగ్రహంతో దృష్టిని నిలబెట్టాలి.జీవితం ఒక మథనం; ఆ మథనంతో శాంతి, సమత్వం అనే అమృతం లభిస్తుంది

****

813. యోగి” అనగామనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకునిఆత్మతో ఐక్యమై ఉన్నవాడు.విష్ణు నామార్థంలో:సర్వాన్ని తనలో ఏకీకరించి,యోగమార్గాన్ని తెలిసినవాడు, యోగులకు ఆధారమైనవాడు — అదే యోగీ.సరళంగా:తనలో తానే స్థిరంగా ఉండి,లోకాన్ని సమంగా చూడగలవాడే “యోగి”.

యోగీ శుమార్గ ప్రభవంబు యెకత్వమేనున్

యోగార్ధ యోగ్యత సమర్ధ యుగంబుగానున్

యోగాత్మ జీవుల సహాయ యశస్సు గానున్

యోగంబువిద్యల సమత్వ యనంతమేనున్

భావం.. యోగి అనగా శుభమార్గానికి మూలమైనవాడు; ఏకత్వ భావాన్ని బోధించేవాడు.యోగానికి సంబంధించిన అర్థం, అర్హత, సమర్థత—all కలిసిన సమగ్ర స్వరూపమే యోగి.ఆయన యోగాత్మగా సమస్త జీవులకు సహాయకుడై, కీర్తిని ప్రసాదించేవాడు. యోగం అనేది సమత్వాన్ని బోధించే అనంతమైన విద్య — దానికే యోగి ప్రతిరూపం.

******

814..యోగీశ:యోగీశుడు అనగాయోగులకు నాయకుడు, మోక్షమార్గదర్శి,సత్యధర్మ ప్రబోధకుడు — జీవనాన్ని యోగమయంగా మార్చేవాడు.

యోగీశాజయంగళoబువిధిగన్ యోగ్యంబు తీరేయగున్ 

యోగీ విద్యల ధారతత్త్వము గనున్ మోక్షంబు దారేయగున్ 

యోగీగమ్యము సర్వరక్షణగనున్ ఔనత్య లక్ష్యంబుగన్ 

యోగీస్వేచ్ఛగ సత్యధర్మ మగుటన్ యోగంబు జీవంబుగన్ 

సరళ భావం:యోగులలో అధిపతియైన యోగీశుడు, విజయాన్ని ప్రసాదించేవాడు; జీవితం సార్థకమయ్యే మార్గాన్ని చూపిస్తాడు.యోగ విద్యల సారాన్ని అందించి, మోక్షానికి దారితీసే తత్త్వాన్ని తెలియజేస్తాడు.సర్వజీవులకు రక్షకుడై, ఉన్నతమైన లక్ష్యాన్ని నిర్దేశిస్తాడు.సత్యధర్మమును స్వేచ్ఛగా ఆచరింపజేసి, యోగమే నిజమైన జీవనమని బోధిస్తాడు.

****:

815. సర్వకామద:సర్వకామదుడు అంటేకోరికలను నెరవేర్చేవాడు మాత్రమే కాదు,జీవితానికి కావలసిన సంపద, ధర్మం, సహనం, శ్రేయస్సు—all సమయానుసారంగా ప్రసాదించేవాడు.

సర్వకామద దృష్టిసంపద సఖ్యతా భవసిద్ధిగన్

సర్వలోక హితంబుమూలము సాగరo కరుణింపుగన్

సర్వభూతహృదంబు తత్త్వముసాక్షిగా సహనంబుగన్

సర్వకామద కాలనిర్ణయ శ్రావ్య తీర్పుగ నిత్యమున్

సరళ భావం:సర్వకామదుడు (అన్నీ కోరికలు నెరవేర్చేవాడు) తన కరుణామయ దృష్టితోసంపద, స్నేహం, జీవన విజయాలను ప్రసాదిస్తాడు.అతడు సర్వలోకాల మేలు కోరే మూలకారణంగా, సముద్రంలాంటి అపార కరుణతో ఉంటాడు.అన్ని జీవుల హృదయంలో తత్త్వరూపంగా ఉండి, సాక్షిగా, సహన స్వభావంతో నిలుస్తాడు.కాలానుసారంగా సరైన ఫలితాలను, న్యాయమైన తీర్పులను అందిస్తూనిత్యం శ్రేయస్సును కలిగిస్తాడు.

******

816..ఆశ్రమ:ఆశ్రమం అంటేజీవితానికి దారి చూపించే,మనస్సును శుద్ధి చేసే,ధర్మం–విద్యలను బోధించే పవిత్ర స్థలం.

ఆశ్రమ జీవనార్ధఫల యాణతి దర్శక ధారిగా యగున్

ఆశ్రిత పక్ష పాతిగను ఆత్మల శుద్ధిగ శాంతి దాయకున్

ఆశ్రిత భావ భాగ్యత సహాయత సేవల మూర్తిగాయగున్

ఆశ్రమ వేదవిద్యపర మానస బట్టియు ధర్మబోధగన్

సరళ భావం:ఆశ్రమం అనేది జీవనానికి అర్థాన్ని చూపించే మార్గదర్శక స్థలం.అది ఆశ్రయించినవారికి అనుకూలంగా ఉండి, వారి మనసును శుద్ధి చేసి శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.ఆశ్రితుల భావాలను గౌరవించి, వారికి సహాయం చేసే సేవామూర్తిగా నిలుస్తుంది.వేదవిద్యను బోధించి, మనస్సును నియంత్రించి, ధర్మాన్ని తెలియజేసే పుణ్యస్థలం.

******

817.శ్రమణ: శ్రమణుడు అంటే భ్రమను తొలగించి జ్ఞానం ఇచ్చే వాడు,సత్యమార్గాన్ని చూపే సాక్షి,శాంతి–జ్ఞాన ప్రసాదకుడు.

 శ్రమణ భ్రమణలు తొలగించు సర్వ శ్రేష్టి

 సమర తీరు నిర్ణయమార్గ సాక్షి చిత్త 

విమల జ్ఞానదీపముజూప విశ్వ నేత 

కమలనాధుని శాంతిగా కామ్య తీర్పు 

సరళ భావం:శ్రమణుడు అనగా అజ్ఞాన భ్రమలను తొలగించి, ఉత్తమ మార్గాన్ని చూపించే వాడు.సమయానుసారం సరైన నిర్ణయాలను తెలియజేసి, మనస్సుకు సాక్షిగా నిలుస్తాడు.పవిత్రమైన జ్ఞాన దీపాన్ని వెలిగించి, జగత్తుకు నాయకుడై ఉంటాడు.అటువంటి కమలనాథుడు శాంతితో, మనసుకు అనుకూలమైన ఫలితాలను ప్రసాదిస్తాడు.

******

818. క్షామ.. క్షామ నివారణ → ధర్మం + సహాయం + సమయానుగుణ మార్పు → సత్కర్మ ఫలితం

క్షామ క్షోభిత జీవగమ్యము కాంతిమార్గము  చూపగన్

క్షామమాపనివారణంబుగ కామ్య పీఠసుధర్మమున్

క్షామ శోధన సత్సహాయము కాలమార్పు శుభంబుగన్

క్షామ జీవన సత్యమావగ కర్మ వైనము నిత్యమున్

🌼 సరళ భావం:క్షామంతో బాధపడుతున్న జీవులకు సరైన మార్గం చూపాలి.క్షామాన్ని తొలగించేందుకు ధర్మపరమైన చర్యలు అవసరం.క్షామ నివారణకు సత్సహాయం, కాలానుగుణ మార్పులు మేలు చేస్తాయి.చివరికి, క్షామం లేని జీవితం సాధించాలంటే కర్మనే ప్రధాన సాధనం.

****

.819. సుపర్ణ: తమస్సు అవతలి హద్దు చెర్చునట్లుచేయువాడు 

సుపర్ణ సంశయ ససుధా సుధాత్రిగన్ 

విపర్ణ సఖ్యత సవివాద నెంచగన్ 

భవర్ణ భాగ్యము శుభలక్ష్యమే యగున్ 

నవర్ణ నాణ్యత ప్రణయంబు తీరుగన్ 

🔹 పద్య భావం:సుపర్ణ — అజ్ఞానాంధకారమైన తమస్సు అవతలి హద్దుకు తీసుకువెళ్లువాడు అనే భావం ఇందులో సుగమంగా ప్రతిఫలిస్తుంది.సంశయరూప అంధకారాన్ని అమృతస్వరూప జ్ఞానంతో తొలగించి, మనస్సుకు శాంతిని ప్రసాదించువాడు.విభిన్న భావాలు, వాదప్రతివాదాల మధ్య సత్సఖ్యతను నెలకొల్పి, వివేకాన్ని పెంపొందించువాడు. సంసారరంగంలో జీవితం శుభలక్ష్యానికి దారితీసే భాగ్యంగా మారునట్లు కాపాడువాడు.నూతనమైన సత్యగుణాలతో, ప్రణయభావాన్ని (దైవానురక్తిని) శుద్ధంగా వికసింప జేయువాడు.

*****†

820..వాయువాహన.. కరుత్మంతుని ద్వారా తిరిగి సద్గతి నుండజేయువాడు 

వాయువాహన మూల్యమైనన వాక్కు యుత్సవ మూలమున్ 

చేయు భావితరాల కానుక చిత్త మందున నేర్పుగన్ 

మోయు సర్వము నిత్యయంబగు మోక్షమౌనము గాయగున్ 

కాయమన్నది లేని జన్మణ కాలవిష్ణువు నేస్తమున్ 

సరళ భావం:వాయువాహనుడు అయిన విష్ణువు, మన హృదయంలో మంచి మాటలు, జ్ఞానం నాటుతాడు.ఆ జ్ఞానం భవిష్యత్తు తరాలకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది. అతడు మోక్షాన్ని మౌనంగా అనుభవింపజేస్తాడు.శరీరం లేకున్నా, కాలం దాటినా, విష్ణువు మనకు ఎల్లప్పుడూ తోడుగా ఉంటాడు.

*******

821.ధనుర్ధర.. ఉపాసన నిరోధులను నిరసించుటకై ధనస్సును ధరించి ఉండువాడు 

సమయా ధనుర్ధర జయంబు గనౌనున్ 

విమలాచరిత్రవిధిగాంచఫలంబున్ 

అమలాకళాధర పరాత్పర లీలల్ 

సుమనా సుఖంబున సుధాబల మౌనున్ 

సరళ భావం:ధనుర్ధరుడు అయిన పరమాత్ముడు ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధంగా ఉంటాడు.పవిత్రమైన ఆచరణతో ఆయనను అనుసరించినవారికి మంచి ఫలితాలు లభిస్తాయి.ఆయన లీలలు పవిత్రమైనవి, శ్రేష్ఠమైనవి.సత్స్వభావం కలవారికి ఆయన సంతోషం, అమృతసుఖం, అంతర్మౌనం ప్రసాదిస్తాడు.

******

822..ధనుర్వేద.. ధనుర్వేదము తెలిసినవారు 

ధనుర్వేదసాక్షీ తపంబున్ శుభంబున్ 

గుణర్వేదమూలం సుఖంబున్ సమంబున్ 

ఋణర్వేదతత్త్వం రుజర్వేద జ్ఞానమ్ 

క్షణస్వేదగమ్యం గణన్యాయ వైనమ్ 

సరళ భావం:ధనుర్వేదం తెలిసినవాడు తపస్సుతో శుభఫలాలు పొందుతాడు.అతడు గుణాల మూలాన్ని గ్రహించి, సమతతో సుఖంగా జీవిస్తాడు.జీవితంలోని ఋణాలు, బాధలు, రోగాల తత్త్వాన్ని కూడా అర్థం చేసుకుంటాడు.అనుభవం (శ్రమ) ద్వారా జ్ఞానం పొందుతూ, సముచితమైన మార్గంలో నడుచుకుంటాడు.

*******

823..దండ: దండనీతిచే రాజుల ద్వారా దుష్టులను దండించేవాడు 

దండ నీతియు దుష్టశిక్షణ దర్శనంబుయు తీరుగన్ 

నుండకాలము దూర్తలక్ష్యము సూత్రతీవ్రత హింసగన్ 

కండలున్నను నిత్య వేటయు కర్మ బట్టియు సత్యమున్ 

నిండు తత్త్వము విష్ణుమాయయు నిమ్న రీతిన బోధగన్ 

సరళ భావం:దండనీతితో రాజులు దుష్టులను శిక్షిస్తారు. కాలం మారినా దుర్మార్గులను కట్టడి చేయడానికి కఠిన చర్యలు అవసరం. వారు ఎంత బలవంతులైనా తమ చేసిన పనుల ప్రకారం శిక్ష తప్పదు. ఈ విధంగా జరిగే శిక్షణ అంతా పరమాత్మ నియమమే; ఇది లోకానికి ధర్మం, న్యాయం, కర్మఫల సత్యాన్ని నేర్పుతుంది.

******

824..దమయితా.. తాను సాక్షాత్కరించే దండించేవారు 

దమయితా మదిలక్ష్యమవ్వగ దారి తెన్ను శుభంబుగన్ 

సమయ ధర్మము సాక్షి తీరగు సాధనా సమతృప్తిగన్ 

విమల ధన్యత కాలమాయల విద్యతీరుగవిశ్వమున్ 

మమత మాన్యత మానసంబగుమాధురీవిధి నమ్రతన్ 

సరళ భావం:దమయితా అంటే దుష్టులను నియంత్రించి, అవసరమైనప్పుడు శిక్షించే వాడు. ఆయన మనసుకు సరైన దారిని చూపి శుభమార్గంలో నడిపిస్తాడు. కాలానికి అనుగుణంగా ధర్మాన్ని నిలబెట్టి, సాధన ద్వారా మనసుకు శాంతి కలిగిస్తాడు. ఆయన కృపతో మలినాలు తొలగి జీవితం ధన్యమవుతుంది. మమత తగ్గి, మనసు మాధుర్యంతో నమ్రతను పొందుతుంది.

🔹*******

825..అదమ: తనను దండించువాడు లేకుండా చేత నిరంకుసుడుగా ఉండువాడు
అధమము గరిష్ట ముగనునే మాధవ లయ
అధమము కనిష్ఠ పథముగా ఆశల వల
అధమము విశిష్ట వచన ఆకలి కళ
అధమము ప్రతిష్ట గమన ఆంక్ష పలుకు
భావ విశ్లేషణ
— అధముడు కూడా కొన్నిసార్లు గరిష్ఠ స్థితిలో ఉన్నట్టు కనిపించవచ్చు;
కాని అది నిలకడ కాదు—అంతిమంగా లయం (పతనం) తప్పదు.
👉 అధముని ఉన్నతి తాత్కాలికం
— అతని జీవన మార్గం కనిష్ఠమైనదే;
అది ఆశల వలలో చిక్కుకుని దిగజారుతుంది.
👉 అధమత్వానికి మూలం నియంత్రణలేని ఆశ.
— మాటల్లో గొప్పదనం చూపించాలనే ఆకలి ఉంటుంది;
వచనంలో విశిష్టత చూపించాలనే నటన.
👉 అంతర్గత శూన్యతను మాటలతో నింపే ప్రయత్నం.
— ప్రతిష్ఠ కోసం పరుగులు;
అయితే ఆ మార్గంలో ఆంక్షలు లేకుండా మాట్లాడటం, ప్రవర్తించడం.
👉 నియంత్రణ లేని స్వేచ్ఛ = అధమత్వ లక్షణం.
******
826.అపరాజిత.. ఏ ప్రదేశమునందును ఎవరి చేతను అడ్డగింపబడని వాడు

అపరాజిత మాయల మార్గముగన్
ఉపయోగితదాహపుతీరు
గనున్
నెపమెన్నకనేర్పరిగానగుటన్
శుప్రభాత కళా వసుధాపరమున్
భావ విశ్లేషణ
— జీవితం మాయలతో నిండిన మార్గం;
ఆ మాయలను అధిగమించినవాడే నిజమైన అపరాజితుడు.
👉 బయటి శత్రువులు కాదు, మాయలే అసలు పరీక్ష.
— అవసరాన్ని తెలుసుకుని, దాహాన్ని నియంత్రించగలగడం;
అది విజేత లక్షణం.
👉 నియంత్రణలోనే జయం.
— తప్పులకు కారణాలు చెప్పకుండా, నేర్చుకుంటూ ముందుకు సాగడం;
అది అపరాజితుని ధర్మం.
👉 బాధ్యత తీసుకోవడం = అజేయత్వం.
— ఈ లక్షణాలతో జీవితం ఒక శుభప్రభాతంలా మారుతుంది;
ప్రపంచానికే ఒక ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.
👉 అపరాజితుడు తనకే కాదు, లోకానికీ వెలుగు.
******
: 827. సర్వసః — సర్వ కార్యములలోనూ సమర్థుడు

సర్వసః సాధనా సత్యతా సాగునన్
సర్వసః యోచితా సంపదా బుద్ధిగన్
సర్వసః శుద్ధిగాసాధ్యమార్గo బుగన్
సర్వసః పూర్ణతా సక్య జీవా మృతమ్
భావ విశ్లేషణ
— సమర్థుడు సాధనలో సత్యతను నిలబెడతాడు;
అతని కృషి నిష్కపటంగా ఉంటుంది.
👉 సాధనకు సత్యం ఆధారం.
— సమయోచిత ఆలోచనతోనే నిజమైన సంపద (జ్ఞానం) కలుగుతుంది.
👉 యోచనలో సమర్థత = జీవన సంపద.
— అంతరంగ శుద్ధి ఉన్నప్పుడు,
సాధ్యమయ్యే మార్గం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
👉 శుద్ధి మార్గదర్శి.
— ఈ సమగ్రతతో జీవితం పూర్ణతను చేరుతుంది;
అది సఖ్యంగా, అమృతమయంగా అనుభూతి ఇస్తుంది.
*****
828. నియంతా — నియంత్రించువాడు, నియమించువాడు, పాలకుడు
నియంతా సకాలమ్ నిరీక్షన్ సమర్ధన్
ప్రయంతా ప్రధానం ప్రభావం ప్రభోదం
స్వయంతా సుజన్యా స్వకార్యా స్వనిత్యమ్
నియంతా స్థిరత్వమ్ నిలార్ధా నిగమ్యమ్
భావ విశ్లేషణ
— సమయాన్ని గమనిస్తూ, పరిస్థితులను నిరీక్షించి సరైన నిర్ణయం తీసుకునేవాడే నిజమైన నియంత.
👉 ఆతురత కాదు—సమయజ్ఞానం.
— క్రమబద్ధమైన ప్రయత్నమే ప్రభావాన్ని తెస్తుంది;
అది ఇతరులకు ప్రభోదంగా మారుతుంది.
👉 కృషి → ప్రభావం → ప్రేరణ.
— తనకుతానే ప్రేరణగా,
తన పనిని నిత్యకృత్యంగా భావించే స్వభావం.
👉 స్వయంప్రేరణే నిజమైన నియంత్రణ.
— స్థిరత్వమే నియంతత్వానికి లక్ష్యం;
అది జీవనార్థాన్ని స్థిరపరుస్తుంది.
👉 స్థిరచిత్తమే పాలక లక్షణం.

829..నియమ :: సమస్తము నిర్ణయించువాడు 

🔹 పద్యం:

నియమ మన్నది లోక మందున నీడ తీరు నియంత్రణన్

నియమ కాల మనస్సు తీరగు నిశ్చితం బగు సర్వమున్

నియమ కర్మలగా నిగూఢము నిర్మలాస్థితి నిత్యమున్

నియమ దర్శక కార్య దక్షత గీత తత్త్వము బోధగన్

🔸 భావ విశ్లేషణ:

లోకంలో జరుగుతున్న ప్రతి చర్యకూ ఒక “నియమం” అనే అదృశ్య నీడలాంటిది ఉంది. అది అన్నిటినీ నియంత్రిస్తుంది.

కాలం, మనస్సు, జీవన గమనం—ఇవన్నీ ఒక నిర్దిష్ట నియమంలోనే నడుస్తాయి; ఏదీ యాదృచ్ఛికం కాదు.

కర్మల రూపంలో నియమం గూఢంగా పనిచేస్తూ, నిర్మలమైన స్థితిని నిలబెడుతుంది.

ఈ నియమమే కార్యనిర్వహణకు మార్గదర్శి; గీతలో చెప్పిన తత్త్వాన్ని బోధించే సూత్రం కూడా ఇదే.

🔸

830..యమ : యమాధులను కూడా స్వామిగా రక్షించువాడు 

🔹 పద్యం 

తన్మాయ యమః తాత్పర్య స్వసహాయమ్

చిన్మార్ధ యమః శీఘ్రమ్ బోధ స్వధర్మమ్

మన్మాయి యమః మార్గం సాధ్య సుచిత్తమ్

సన్మార్గ సుఖం సాక్షాత్కార శుభంబున్

🔸 భావ విశ్లేషణ:

పరమాత్మ మాయలోనూ యమత్వం పనిచేస్తూ, జీవుని అంతరార్థాన్ని గ్రహించేందుకు సహాయపడుతుంది.

చైతన్య స్వరూపమైన యమ తత్త్వం, జీవునికి త్వరగా తన స్వధర్మాన్ని బోధిస్తుంది.

మనస్సులోని మాయలను నియంత్రించి, శుద్ధమైన చిత్తంతో సన్మార్గాన్ని సాధించేందుకు దారి చూపుతుంది.

చివరికి ఈ యమ తత్త్వమే సన్మార్గంలో నడిపించి, సాక్షాత్కార ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

🔸

831..సత్యవాన్:: శుద్ధ సత్య గుణము కలవాడు

🔹 పద్యం:

సత్యవాన్ నిశ్చితాన్ సఖ్యతాన్ సంభవాన్

ముత్యమున్ మంత్రమున్ ముఖ్యమున్ శాస్త్రమున్

గత్యమున్ కాలమున్ గమ్యమున్ కార్యమున్

నిత్యమున్ సత్యమున్ నిర్మలమ్ వైభవమ్

🔸 భావ విశ్లేషణ:

సత్యవంతుడు — నిశ్చయబుద్ధితో, సఖ్యత (సత్సంగం), శుభసంభవాలకు మూలమైనవాడు.

ఆయన సత్యం ముత్యంలా విలువైనది, మంత్రంలా పవిత్రమైనది, శాస్త్రసారంలా ప్రధానమైనది.

జీవన గమనం, కాలం, లక్ష్యం, కార్యం — ఇవన్నీ సత్యవంతుని ఆధారంగా నడుస్తాయి.

సత్యమే నిత్యమైనది; అది నిర్మలమైన వైభవంగా వెలుగుతుంది.

🔸

832. సాత్విక: సత్య గుణము ఫలము ఇచ్చువాడు 


సాత్విక విశ్వవాకిట సుసా ధ్యము సాధ్యము జేయ కల్పనల్ 

సాత్విక సత్య ధర్మము సుసామ్య పదాంభుజ తత్వ మాయగాన్ 

సాత్విక దృష్టిసృష్టిగ విశాల భవంబు తపోనియంతగాన్ 

సాత్విక కర్మసంభవపు సాక్షిగ నిత్యము దర్శకత్వమున్ 

 భావవిశ్లేషణ ఇలా:

సాత్విక స్వభావం కలవాడు విశ్వమంతటికి మంగళకరమైన వాక్యములను ప్రసరింపజేసి, కఠినమైనదాన్ని సులభముగా చేయగల శక్తి కలవాడు.

👉 సాత్వికత వల్ల అసాధ్యమూ సాధ్యమవుతుంది అనే సందేశం.

సత్యం, ధర్మం, సమత్వం — ఇవన్నీ సాత్విక గుణంలో నివసిస్తాయి.

👉 “పదాంభుజ” అనగా దివ్యస్థానం — ఆ స్థితి సాత్వికత ద్వారా చేరదగినది.

👉 ఇక్కడ మీరు సాత్వికతను పరమతత్వానికి ద్వారం అని చూపించారు.

సాత్విక దృష్టి కలవాడు సృష్టిని విశాలంగా చూస్తాడు; అతని జీవితం తపస్సుతో నియంత్రితమై ఉంటుంది.

👉 ఇక్కడ “దృష్టి → సృష్టి” అనే అద్భుతమైన భావసంబంధం ఉంది.

సాత్వికుడు తన కర్మలకు సాక్షిగా ఉంటూ, జీవననాటకానికి దర్శకుడిలా వ్యవహరిస్తాడు.

👉 “దర్శకత్వము” అనే పదం జీవన నియంత్రణను చాలా చక్కగా ప్రతిబింబించింది.

🔶

833.సత్య : సజ్జనులయందు సాధువుగా నుండువాడు 

సత్య శీలుడు దీక్ష దక్షత సంఘ దృష్టియు సఖ్యతన్ 

సత్య విశ్వ పరాత్పరామది సాక్షి నేస్తము యోగ్యతన్ 

సత్య మాయల తత్వ భావము సాధు బుద్ధియు నిత్యమున్ 

సత్య ధర్మము కాల మర్మము సామరశ్యము జీవమున్ 

సత్యశీలుడైన వాడు దీక్షతో, దక్షతతో జీవిస్తాడు; సమాజాన్ని సమగ్రంగా చూసే దృష్టి, అందరితో సఖ్యత కలిగి ఉంటాడు.

👉 సత్యవంతుని లక్షణాలు — దీక్ష, దక్షత, సంఘబోధ, సఖ్యత.

సత్యమే పరమాత్మ స్వరూపం; అది విశ్వానికి సాక్షి, స్నేహితుడు, యోగ్యమైన ఆధారం.

👉 సత్యాన్ని మీరు సాక్షి + నేస్తముగా చిత్రించడం ఎంతో హృద్యంగా ఉంది.

సత్యాన్ని గ్రహించినవాడు మాయ తత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకుని, సాధువైన బుద్ధితో నిత్యంగా నిలుస్తాడు.

👉 సత్యజ్ఞానం → మాయవిమర్శ → సాధుబుద్ధి.

సత్యం ధర్మానికి మూలం; కాలమర్మాన్ని తెలిపేది; జీవనంలో సామరస్యాన్ని స్థాపించేది.

👉 ఇక్కడ సత్యం = ధర్మం + కాలజ్ఞానం + సామరస్యం.

🔶

835.సత్యధర్మ పరాయణ..సత్యం–ధర్మం పట్ల నిబద్ధతతో, సహనంతో, లోకహితాన్ని కోరుతూ, సజ్జనులతో మైత్రిగా జీవించినవాడు ఎల్లప్పుడూ ఆత్మసంతృప్తితో జీవిస్తాడు.

పద్యం
సత్యధర్మ పరాయణ సహన తృప్త
విశ్వ కల్యాణ మంగళ విద్య ధారి
ఆర్య సఖ్యత లక్ష్యము అక్కరగను
ఆత్మ తృప్తిగా నిత్యము అలనయగు
సత్యం–ధర్మం పట్ల నిబద్ధతతో ఉండే మనిషి సహనంతో జీవించి అంతరంగ తృప్తిని పొందుతాడు.
అటువంటి వాడు లోకహితాన్ని కోరుతూ శుభజ్ఞానాన్ని ధరించినవాడవుతాడు.
సజ్జనులతో మైత్రిని లక్ష్యంగా పెట్టుకొని ప్రేమతో జీవించాలి.
అలా జీవించినవాడు ఎప్పటికీ ఆత్మసంతృప్తితో, శాంతితో జీవిస్తాడు.
*****
836.అభిప్రాయ..మన అభిప్రాయాలు సేవాభావంతో ఉండాలి. సభలో స్పష్టతతో, సాధ్యమైన లక్ష్యంతో మాట్లాడాలి. సత్సంగం పట్ల తపన కలిగి ఉండాలి. విశ్వాసం లేని వారికి ఆ సత్సంగం దక్కదు.
పద్యం
అభిప్రాయ సేవార్ధ భావంబు గానున్
సభా దృశ్యతా సాధ్య లక్ష్యాన్ని మూలమ్
నిభా ద్రవ్య సానిధ్య దేహంబు దాహమ్
అభాగ్యాసు విశ్వాస సంఘంబు తీరున్
భావం
మన అభిప్రాయం సేవాభావంతో ఉండాలి.
సభలో చెప్పే మాటలు స్పష్టంగా ఉండి, సాధ్యమైన లక్ష్యాన్ని చూపాలి.
సత్సంగం, విలువైన వ్యక్తుల సాన్నిధ్యం కోసం మనలో ఒక తపన ఉండాలి.
విశ్వాసం లేని వారు సత్సంగాన్ని పొందలేరు; అది దుర్భాగ్యానికి దారి తీస్తుంది.
*****
837..కాల ప్రియార్హ..కాలమే జగత్తులోని మార్పులకు మూలం. కాలతత్త్వాన్ని గ్రహించినవాడు ధర్మమార్గంలో నడుస్తాడు, మాయల మర్మాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. చివరికి మన కాంక్షలు, కార్యాలన్నింటికీ తీర్పునిచ్చేది కాలమే.
పద్యం
కాల ప్రియార్హ సర్వహరగమ్యపు సంధ్యల మూలమవ్వగన్
కాల ప్రియార్హ ధర్మచరిత కామ్యమనస్సగు తీవ్రభావమున్
కాల ప్రియార్హ సత్యకళ కర్తగ మాయల మర్మమేయగున్
కాల ప్రియార్హ విశ్వ నేస్తమగు కాంక్షల వైనము తీర్పు తత్త్వమున్

కాల ప్రియార్హ – కాలానికి ప్రియమైన, కాలంతో అనుసంధానమైన
సర్వహర గమ్యం – అన్నిటినీ గ్రహించే అంతిమ గమ్యం
సంధ్యల మూలం – ఆరంభం, మార్పుల కేంద్రం
భావం:
కాలమే అన్ని మార్పులకు మూలం; అది చివరికి అన్నిటినీ తనలో కలిపే శక్తి.
ధర్మచరిత – ధర్మమార్గ జీవితం
కామ్య మనస్సు – కోరుకునే మనస్సు
తీవ్ర భావము – లోతైన ఆరాధన
భావం:
కాలసత్యాన్ని గ్రహించిన మనసు ధర్మచరితాన్ని ఆరాధిస్తూ తీవ్ర భావంతో జీవిస్తుంది.
సత్యకళ కర్త – సత్యాన్ని ఆవిష్కరించేవాడు
మాయల మర్మం – ప్రపంచ మాయ యొక్క అంతరార్థం
భావం:
కాలతత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకున్నవాడు సత్యాన్ని గ్రహించి మాయల అంతరార్థాన్ని తెలుసుకుంటాడు.
విశ్వ నేస్తము – జగత్తుకు మిత్రమైన తత్త్వం
కాంక్షల వైనము – ఆశల స్వభావం
తీర్పు తత్త్వం – నిర్ణయించే ధర్మసూత్రం
భావం:
*కాలమే చివరికి మన ఆశలు, కార్యాలన్నింటికీ తీర్పునిచ్చే విశ్వసూత్రం*.
*****
838. అర్హ..
అర్హ తాభవ కార్య సిద్ధియు అక్షరాభవ గమ్యతన్
వర్ష విస్మయ వింత వైనము వాక్కు మౌనము రమ్యతన్
హర్ష ధర్మము నిత్యవైనము హాయిగానిధి భవ్యతన్
అర్ష యాజ్ణిక దీక్షతత్పర ఆశ్రితంబగు నిత్యతన్
🔹 పాదాల వారీగా భావం
అర్హతతో చేసిన కార్యం సఫలమవుతుంది.
అది కేవలం లోకసిద్ధి కాక, అక్షర (అమర) స్థితి — పరమపదానికి చేరే మార్గమవుతుంది.
👉 యోగ్యత + శ్రద్ధ = శాశ్వత ఫలితం
జ్ఞానవర్షంలా ఆశ్చర్యకరమైన అనుభవాలు కలుగుతాయి.
అప్పుడు వాక్కు కూడా మౌనమవుతుంది — ఆ మౌనమే రమణీయమైనది.
👉 అనుభూతి లోతు మాటలకతీతం
ధర్మంలో ఉండే ఆనందం నిత్యమైనది.
అది హాయిగా, శాంతిగా జీవనాన్ని తీర్చిదిద్దుతుంది.
👉 ధర్మం = నిత్య హర్షనిధి
ఋషుల వలె యజ్ఞదీక్షతో కర్తవ్యాన్ని ఆచరించే వారు
నిత్యంగా దైవాశ్రయులవుతారు.
👉 దీక్ష + నియమం = దైవానుగ్రహం
🌿 ****
839.ప్రియకృత్

ప్రియకృత్ సమసీకృత గానముగాన్
స్వియకృత్ జయశీలత భావముగన్
ప్రియకృత్ శుభశ్రీకృత లక్ష్యమున్
ప్రియకృత్ ప్రభ శ్రీపర ముక్తిగన్
🔹 పాదాల వారీగా భావం
ప్రియకృతుడు జీవనాన్ని సమతతో నడిపిస్తూ,
అది ఒక సుస్వర గానంలా మధురంగా మారుస్తాడు.
👉 సమత = జీవన సౌందర్య సంగీతం
మన స్వీయ కృషి ద్వారా విజయాన్ని సాధించే భావాన్ని
ప్రియకృతుడు మనలో నాటుతాడు.
👉 స్వశక్తి మీద విశ్వాసమే జయానికి మూల
శుభమయమైన, శ్రేయోమార్గమైన లక్ష్యాలను ఏర్పరచి
వాటిని సాకారం చేసే శక్తిని ప్రసాదిస్తాడు.
👉 శుభలక్ష్యం → శ్రేయస్సు → శాంతి
అంతిమంగా ప్రియకృతుడు పరమశ్రీ (దైవస్వరూపం) వైపు నడిపించి
మోక్షాన్ని అనుగ్రహిస్తాడు.
👉 ప్రియత్వం → భక్తి → పరమముక్తి
🌿
840.ప్రీతివర్ధనః..గుణాలను వర్ధిల్లునట్లు జేయువాడు
జ్ఞాతిలక్ష్యము తీవ్రవైభవ జ్ఞప్తి ధర్మము విద్యగన్
ఖ్యాతివిశ్వము సర్వవేళల కామ్యభావము సత్యమున్
స్వాతిముత్యము కాంతి నీడలు సాగు లోకము తీరుగన్
🌿 పదార్థం (సరళ భావం)
→ ప్రేమ పెరుగుతున్న చోట జీవితం సుందరంగా మారుతుంది; కాలమే ఆనందమయమవుతుంది.
→ మనుషుల మధ్య సంబంధాలు (జ్ఞాతులు) గమ్యాన్ని చూపుతాయి; ధర్మజ్ఞానం, విద్య జీవితం వైభవంగా మారుస్తాయి.
→ సత్కీర్తి ప్రపంచమంతా వ్యాపిస్తుంది; మంచి భావన ఎప్పటికీ కావలసినదే, అది సత్యమే.
→ స్వాతి నక్షత్రపు వానతో ముత్యం ఏర్పడినట్లే, ఈ లోకంలో వెలుగు–నీడల మధ్య జీవనం సాగుతుంది.
*“ప్రీతివర్ధన” భావాన్ని మీరు కేవలం ప్రేమగా కాక,
జ్ఞానం – ధర్మం – ఖ్యాతి – జీవనసౌందర్యం వరకూ విస్తరించారు*.
****

841..విహాయ సగతి 

పద్యం

మనసు విహాయ మలుపు పలుకు విధిగన్

క్షణము సహాయ కళలు గమన మదిగన్

గుణము ప్రహాస శుభము సహన గతిగన్

ఋణము నిహారి ఋతము తపము స్థితిగాన్

పదచ్ఛేదం – భావం

మనసు విహాయ – మనస్సును నియంత్రించి / స్వార్థాన్ని విడిచి

మలుపు పలుకు – మార్పును చెప్పే మాట

విధిగన్ – ధర్మంగా

భావం:

మనస్సులో స్వార్థాన్ని విడిచి, అవసరమైన మార్పును ధర్మంగా పలకాలి.

క్షణము సహాయ – సమయానుకూల సహాయం

కళలు – నైపుణ్యాలు

గమనము – జీవన ప్రయాణం

భావం:

సమయానికి చేసే సహాయం జీవన ప్రయాణంలో గొప్ప నైపుణ్యంగా మారుతుంది.

గుణము – సద్గుణం

ప్రహాస – మృదువైన నవ్వు

సహన గతి – సహనం మార్గం

భావం:

సద్గుణం, మృదుస్మితం, సహనం – ఇవే శుభమైన జీవన మార్గం.

ఋణము నిహారి – ఋణాలను తొలగించి

ఋతము – సత్య నియమం (కోస్మిక్ ఆర్డర్)

తపము – ఆత్మశ్రమ, సాధన

స్థితి – స్థిరత్వం

భావం:

జీవితంలోని ఋణాలను తీర్చుకొని, సత్యనియమాన్ని అనుసరిస్తూ తపస్సుతో స్థిరమైన జీవితం గడపాలి.

*****

 842.జ్యోతి..

జ్యోతిర్మయంబు కళజ్ఞానము జీవమార్గమ్

జ్యోతిస్వరూపకళ సత్యయుగంబు నేతన్

జ్యోతిర్విలాసము వికాసపురంబు గానున్

జ్యోతిర్భవంబగుట నిత్య జగంబు గానున్

భావ విశ్లేషణ:

→ జ్ఞానం అనే జ్యోతి జీవన మార్గాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.

→ జ్యోతి స్వరూపమే సత్యానికి నాయకత్వం వహించే శక్తి.

→ జ్యోతి వల్ల మనస్సు వికాసం పొందుతుంది, జీవితం పుష్పిస్తుంది.

→ ఈ జగత్తంతా జ్యోతి స్వరూపమే — అది నిత్య సత్యం.

***

843..సురుచి 

(సు + రుచి) — శ్రేష్ఠమైన అభిరుచి, సాత్వికమైన ఆస్వాదన, సుందర భావ గ్రహణ శక్తి.

సుమధురాభిరుచుల్ సుధామయ జీవమార్గముగానుగన్ 

మమ సుచిత్రము రాగుణప్రభమాన లోకహితంబుగన్ 

సుమచిత్తమధి శుభ్రతా చెలి చింతసత్యము నింపగన్

మమసుఖాయుతుడైసుచిత్ర సమాసుసౌఖ్యసు మార్గము న్

🌿 పద్య విశ్లేషణ

→ సత్కార్యాలపై మధురమైన అభిరుచి, జీవనాన్ని అమృతమయ మార్గంగా మార్చుతుంది.

→ నా లోని సురుచి, సుగుణాల కాంతితో లోకహితానికి దారితీస్తుంది.

→ శుభ్రమైన చిత్తంతో సత్యచింతన నింపుకోవడం.

→ సురుచి గలవాడు సౌఖ్యమయ జీవన మార్గాన్ని పొందుతాడు.

🌸

844.హుతబుక్ :: హుతబుక్ అనగా యజ్ఞంలో హవిర్భాగాన్ని స్వీకరించే దైవం. ఆయన సహనశీలి, ధర్మబోధకుడు, భక్తులకు శ్రేయోమార్గాన్ని చూపేవాడు.
హుతబుక్ సహనంబు సుధాచరితా
శతకమ్ విధివాక్కు సహాయసుతా
జతులం విరిజల్లు జపాకుసుమమ్
గతులంగమనాయుగధర్మముగన్
సరళ భావం:
– హుతబుక్ (దైవస్వరూపుడు) సహనగుణంతో అమృతమయమైన చరిత్రను కలవాడు.
– ఆయన వాక్కు విధి (ధర్మం)కు మార్గదర్శకమై, అమృతంలా ఉపకరిస్తుంది.
– భక్తుల సమూహం ఆయనను జపాకుసుమాల వర్షంలా స్తుతిస్తుంది (అందంగా పూజిస్తుంది).
– సమస్త జీవుల గమనం (జీవన ప్రయాణం) ఆయన ధర్మమార్గం ద్వారా సక్రమంగా సాగుతుంది.
******
845..విభు::విభు” అనగా సర్వవ్యాప్తి కలవాడు.
విభుత విశ్వమయంబున విద్య పదము
ప్రభుత తాత్పర సత్యము ప్రభల గుణము
శుభము సఖ్యతాభవమగు సూత్ర గణము
ప్రభల సత్యనీతి మెరుపు ప్రగతి తనము
సరళ భావం:
– విభువు (సర్వవ్యాపకుడు) ఈ విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉన్న జ్ఞానస్వరూపుడు.
– ఆయన పరమసత్య స్వరూపుడు; గొప్ప గుణాల సముద్రం.
– స్నేహభావం, శుభత, సత్సంబంధాలు అన్నీ ఆయన నియమించిన సూత్రాలే.
– సత్యం, నీతి ప్రకాశిస్తేనే నిజమైన ప్రగతి సాధ్యమవుతుంది; అది విభువు కృప.
*****
846..రవి:”వెలుగు మాత్రమే కాదుసానుభూతి + జ్ఞానం + సమత్వం + బాధ్యత అనే నాలుగు స్థాయిల్లో
రవి సుగమ్యము సానుభూతి విరాజమానముసఖ్యతన్
వివిధ జీవ వికాశమేవెలుగించగల్గుట సత్యమున్
సువిసుధ త్వరజ్ఞాన పాఠ్యము సూత్ర మార్గ సమత్వమున్
భవభయాoదక భాస్కరండగు బంధబాధ్యత జీవిగన్
సరళ భావం:
– రవి (దివ్యస్వరూపుడు) సులభంగా చేరుకోదగినవాడు; సానుభూతి, స్నేహభావంతో ప్రకాశిస్తాడు.
– సమస్త జీవుల వికాసానికి వెలుగు అవసరం; అది రవి ద్వారా సాధ్యమవుతుంది — ఇదే సత్యం.
– నిర్మలమైన జ్ఞానం, సమతా భావం, సూత్రమార్గం — ఇవన్నీ రవి బోధించే జీవన పాఠాలు.
– సంసార భయాంధకారాన్ని తొలగించే భాస్కరుడిగా, జీవికి బంధములను, బాధ్యతలను అర్థం చేయించే దైవశక్తి.
*****
847. విరోచన::మనసు (ఆలోచన), గుణాలు (ప్రవర్తన), ఋణబాధ్యత (జీవన ధర్మం),ఏకాగ్రత (ఆధ్యాత్మిక సాధన)

మనసు విరోచనాభవ మయా శుభలక్ష్య ముగా
గుణము సరోజ భావము శుభా శుభ మార్గముగా
ఋణము పరాత్పరా భవ రుణత్వముగాను సుమా
మనము మమేక మానస ముకుంద మురారి గనున్
సరళ భావం:
– మనసు విరోచన (ప్రకాశ) స్వరూపమై, శుభాశుభ లక్ష్యాలను గ్రహించే సాధనమవుతుంది.
– గుణాలు కమలంలా వికసించి, మనిషిని శుభ–అశుభ మార్గాల్లో నడిపిస్తాయి.
– జీవితం ఒక రుణబాధ్యత; అది పరమాత్మతో అనుబంధంగా ఉంటుంది * – మనసును ఏకాగ్రంగా చేసి, ముకుంద (విష్ణువు) స్వరూపాన్ని అనుభవించాలి.
******
848.. సూర్య”
👉 కాల నియంత్రకుడు
👉 జ్ఞాన ప్రసాదకుడు
👉 ధర్మ మార్గదర్శి
👉 కర్మ సాధకుడు
అనే నాలుగు మహత్తర పాత్రలతో
సూర్య సుజ్ఞత సర్వ వేళల సూత్రధారిగ నిత్యమున్
ఆర్య మార్గము సత్యసంపద ఆత్మ బోధక తీరుగన్
ధైర్య జీవన కాల నిర్ణయ ధార దత్తము మేలుగన్
కార్య సిద్ధికి కాంతిరూపము కర్మ తీరుగ ధర్మమున్.
సరళ భావం:
– సూర్యుడు సమస్త కాలాలలో జ్ఞానానికి ఆధారంగా, జీవన సూత్రధారిగా నిలుస్తాడు.
– ధర్మమార్గం, సత్యసంపద, ఆత్మజ్ఞానం — ఇవన్నీ సూర్యుడి బోధనలే.
– జీవితం నడిచే కాలాన్ని సూర్యుడు నియంత్రించి, ధైర్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
– కార్యసిద్ధి కోసం కాంతి అవసరం; అదే కర్మను ధర్మమార్గంలో నడిపిస్తుంది.
******
849 .సవితా”
👉 శుభసృష్టి మూలం
👉 పోషక శక్తి
👉 తత్త్వసంబంధ దైవం
👉 జ్ఞానప్రవాహకుడు
అనే నాలుగు స్థాయిల్లో ప్రతిబింబించాడు 🌹

సవితా శుభజన్యత సాదుశుభంబుగనున్
భువనామదిభాస్కరభుక్తి పరాసకలంబుగనున్
అవినాభవతత్త్వపరా సహనంబుగనున్
నవవిద్యలకారణజన్మ సుధామృతధారిగనున్
సరళ భావం:
– సవితా సమస్త శుభాల మూలం; సజ్జనులలో శుభగుణాలను ప్రసాదించే దైవం.
– భువనమంతటికీ భాస్కరుడై, జీవుల పోషణకు అవసరమైన శక్తిని అందించేవాడు.
– సృష్టి–జీవన సంబంధం విడదీయలేనిది (అవినాభావం); సహనం ద్వారా తత్త్వాన్ని నిలబెట్టేవాడు.
– వివిధ విద్యల జననానికి మూలకారణమై, అమృతస్వరూప జ్ఞానధారను ప్రసరింపజేసేవాడు.
******
850..రవిలోచన”
👉 జ్ఞాన అమృతధార
👉 సత్యసూక్తి ప్రసాదకుడు
👉 మోక్ష మార్గదర్శి
👉 నవజీవన ప్రేరకుడు
అనే నాలుగు మహత్తర భావాలతో ప్రతిఫలించాడు

రవిలోచన దివ్యరసామృత ధారిగనున్
సువిలోచన సత్యశుభంబగు సూక్తిగనున్
భవలోక విమోచభవా భవ భాశ్వరగన్
నవజీవన మార్గ నవాభ్యుదయామృతగన్
సరళ భావం:
రవిలోచన దివ్యరసామృత ధారిగనున్
– రవిలోచనుడు దివ్యమైన జ్ఞానరసామృతాన్ని ప్రసరింపజేసే వాడు.
సువిలోచన సత్యశుభంబగు సూక్తిగనున్
– శుభసత్యములతో నిండిన సుక్తులను ప్రసాదించే దివ్యదృష్టి కలవాడు.
భవలోక విమోచభవా భవ భాశ్వరగన్
– సంసారబంధనాల నుంచి విముక్తి కలిగించి, ప్రకాశవంతమైన స్థితికి నడిపించే వాడు.
నవజీవన మార్గ నవాభ్యుదయామృతగన్
– కొత్త జీవన మార్గాన్ని చూపించి, అభ్యుదయాన్ని అమృతంలా ప్రసాదించే దైవం.
******
851..అనంత ::అనంతుడిని ఆశ్రయించి, మంచి గుణాలతో, శుద్ధ మనస్సుతో జీవిస్తే — జీవితం సార్థకమవుతుంది*.
అనంత విశ్వమున్ సహాయ తత్త్వమున్ సమర్థతన్
క్షణంబు సఖ్యతన్ కలంక కార్యమున్ నిరీక్షణమ్
ప్రణంబు ప్రాభవం సురార గోప్యమున్ సుదీర్ఘమున్
గుణంబు గమ్యమున్ సుఖాసుదీర్ఘభావమున్ సుధీ
మనంబు తీరుగన్ శుభా మయంబుగా సజీవమున్

🌼 “అనంత” — సరళ భావం
అనంతుడు అంటే అంతం లేని పరమాత్మ.ఆయనే ఈ విశ్వానికి ఆధారం, శక్తి.ప్రతి క్షణం మంచిగా, నిష్కల్మషంగా కర్తవ్యాన్ని చేయాలి.
భక్తితో ఉంటే ఆయన మహిమ తెలుసుకోవచ్చు.మంచి గుణాలు మనలను సరైన గమ్యానికి తీసుకెళ్తాయి.మనస్సు సరిగా ఉంటే జీవితం శుభంగా మారుతుంది.
*****
852. భోక్తా :: జడము నైన ప్రకృతి అనుభవి

భోక్తాభవార్ధ శుభలక్ష్య బలంబుగానున్
యుక్తాసమర్ధ జయవాంఛ యనంత మేనున్
శక్తీ నిశార్ధ నిజ కాల సకాలమేనున్
ముక్తీముభావ సహజంబు పురంబు గానున్

సరళ భావం.భోక్తా అంటే అనుభవించేవాడు —
ప్రకృతిలో జరిగే అన్ని ఫలితాలను అనుభవించే జీవుడు (లేదా పరమాత్మ).
జీవితం లో జరిగే సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేవాడే భోక్తా.
సరైన మార్గం (యుక్తి) మరియు శక్తితో ప్రయత్నిస్తే విజయం సాధ్యమవుతుంది.
కాలాన్ని గుర్తించి, తగిన సమయంలో పని చేయాలి.
ఈ అనుభవాల ద్వారా చివరకు ముక్తి (విముక్తి) సిద్ధిస్తుంది.
*జీవుడు అనుభవాల ద్వారా నేర్చుకుంటూ, సరైన మార్గంలో నడిస్తే — చివరకు ముక్తిని పొందుతాడు*.
*++++
853..సుఖద:: భక్తులైన వారికి సుఖమును యిచ్చు వాడు

సుఖద నిత్యము దుఃఖ శాంతిగ సూత్ర మవ్వ పదంబుగన్
సకల సత్యము మాయ వర్ణబవాగుణంబు విశాలమున్
ప్రకటణానిజతత్వమేబల భావమౌనవినమ్రతన్
నికర మాయల మోహతాపమునీడగాను సహాయమున్ 
🔹 సులభంగా అర్థం
సుఖదుడు ఎల్లప్పుడూ దుఃఖాన్ని తగ్గించి శాంతిని ఇస్తాడు.
ఈ లోకం మాయతో నిండి ఉన్నప్పటికీ, ఆయన నిజ సత్యాన్ని చూపిస్తాడు.
వినమ్రత, మౌనం, భక్తి ద్వారా ఆయన తత్వం తెలుస్తుంది.
మాయ, మోహం, బాధల నుండి రక్షించి సహాయం చేస్తాడు.
*సుఖదుడు భక్తుల దుఃఖాన్ని తొలగించి, సత్యమార్గం చూపి, శాంతి–సుఖాలను ప్రసాదించే వాడు*.
***::
854.నైకజ:: ధర్మమునుకాపాడుటకై అనేక అవతారాలు ఎత్తిన వాడు

నైకజ నిర్వహించినవినీల సువర్ణము కాంతి పుంజమున్
సైకత రూపమైననుఁ శ
శీలము తీరుగ విశ్వ మాయగన్
మౌకిత ధర్మ సూక్ష్మమగు మౌనపు రూపము సర్వ సేవగన్
నౌకధ యెల్ల వేళల నినాదముసత్యము కర్మ బంధమున్
🔹 సులభంగా అర్థం
నైకజుడు వివిధ రూపాల్లో అవతరించి లోకాన్ని రక్షిస్తాడు.
ఆయన రూపాలు ఎన్నో — కొన్నిసార్లు సులభంగా, కొన్నిసార్లు గూఢంగా కనిపిస్తాయి.
ధర్మంలోని సూక్ష్మతను మౌనంగా, సేవగా బోధిస్తాడు.
సత్యమే ఆయన స్వరం; అది మనలను కర్మబంధం నుంచి బయటకు తీసే మార్గం.

*ధర్మరక్షణ కోసం అనేక రూపాల్లో అవతరించి, సత్యమార్గం చూపి, జీవులను కర్మబంధం నుంచి విముక్తి వైపు నడిపించే వాడే “నైకజ”*
**+:
855. అగ్రజ — సరళ భావం
అగ్రజుడు అంటే
👉 ముందుగా ఉన్నవాడు, మార్గదర్శకుడు, శ్రేష్ఠుడు.
అగ్రజ విశ్వధర్మమును వెన్నెల తీరుగ ప్రార్ధనా మదిన్
అగ్రజ కర్మయోగముల గాంచు సు జ్ఞానిగ యెల్ల వేళలన్
అగ్రజ జ్ఞానయోగమును ఆంక్ష ల నేస్తముగాను స్థానమున్
అగ్రజ జ్ఞానకర్మలు సు జ్ఞానము పంచుచు జ్ఞానిగాయగున్
🔹 సులభంగా అర్థం
అగ్రజుడు విశ్వధర్మాన్ని శాంతంగా (వెన్నెలలా) ప్రబోధిస్తాడు.
కర్మయోగం ద్వారా మంచి జ్ఞానాన్ని పొందే మార్గం చూపిస్తాడు.
జ్ఞానయోగాన్ని కూడా నేర్పి, మనస్సును నియంత్రణలో ఉంచుతాడు.
జ్ఞానం + కర్మ రెండింటినీ కలిపి జీవితాన్ని సార్థకం చేస్తాడు.
*అగ్రజుడు ధర్మాన్ని బోధించి, కర్మ–జ్ఞాన మార్గాల్లో నడిపించి, మనలను జ్ఞానులుగా మార్చే మార్గదర్శి*.
*****
856.అనిర్వన్న ::*అనిర్వన్నుడు కాలానికి అతీతుడు; జ్ఞానం, శక్తితో లోకాన్ని నడిపిస్తూ, నిరంతరం ప్రబోధం చేసి జీవనాన్ని శోభితం చేసే వాడు*.
అనిర్వన్న కాలం అవధ్యంబు వైనమ్
బునిర్వాహజ్ఞానం సుబుద్ధీ శుభంబున్
అనిర్వన్న శీలం అనంతా ప్రభోదమ్
అనిర్వన్న లోకం అలంకార జీవమ్
🔹 సులభంగా అర్థం
ఆయన కాలానికి అతీతుడు, నశించనివాడు. ఆయన జ్ఞానం జీవనాన్ని సక్రమంగా నడిపిస్తుంది, మంచి బుద్ధిని ఇస్తుంది. ఆయన స్వభావం ఎప్పుడూ అలసటలేని, నిరంతర జ్ఞానప్రబోధం. ఆయన వల్ల ఈ లోకం సజీవంగా, శోభతో ఉంటుంది.
**::***
857.సదామర్షీ ::

మనసు కళ సదామర్షీ విధానంబుగానున్
మనువు కధ సదామర్షీ నిదాణంబుగానున్
మనమనుట సదామర్షీ సుధాభావనంబున్
మనగుణము సదామర్షీ సువధ్యా సహాయమ్

🌼 857. సదామర్షీ — *ఎల్లప్పుడూ క్షమతో, సహనంతో మనలను సరిదిద్దుతూ, మంచి గుణాల వైపు నడిపించే వాడే “సదామర్షీ*”.
*ఎల్లప్పుడూ క్షమించేవాడు, ఓర్పు కలవాడు*
🔹 సులభంగా అర్థం..మనస్సును సరిచేసే ఓర్పు, క్షమ ఆయన విధానం.జీవన మార్గంలో తప్పులు జరిగినా, వాటిని సహనంతో సరిదిద్దే మార్గం చూపిస్తాడు.
మంచి ఆలోచనలు (సుధాభావన) కలిగేలా చేస్తాడు.మన గుణాలను పెంపొందించి, మనకు సహాయకుడిగా ఉంటాడు.
******
858 లోకాదిష్టనమ్: *లోకాన్ని నిలబెట్టే, నడిపించే, అన్ని విలువలకు ఆధారమైన శక్తియే “లోకాధిష్ఠానం*”.

గుణ్యంబున్ సౌఖ్యమున్ లోకాదిష్టనమ్ సంభవంబున్
సూణ్యంబున్ విశ్వమున్ లోకాదిష్టనమ్ లక్ష్య మౌనున్
నూన్యత్వం చర్యతున్ లోకాదిష్టనమ్ కాలతీరున్
మాన్యత్వం గంధమా లోకాదిష్టనమ్ వాక్యపల్కుల్
సరళ భావం...లోకాధిష్ఠానం అంటే లోకానికి ఆధారం, నిలుపుదల చేసే శక్తి🔹 సులభంగా అర్థంప్రపంచంలోని సౌఖ్యం,జీవనం అన్నీ ఆయన ఆధారంతోనే జరుగుతాయి. శూన్యంగా కనిపించినా కూడా విశ్వం ఆయన వల్లనే నిలుస్తుంది.కాలం, చర్యలు అన్నీ ఆయన నియమంలోనే నడుస్తాయి. గౌరవం, విలువ, మాటల సారం కూడా ఆయన ఆధారమే.
**+++
859. అద్భుత: ఎప్పటికప్పుడు నూతనముగా ఉంచగలిగితే ఆశ చేయండి బుధుడు
✨ “అద్భుత” పద్యం
అద్భుత కాల నిర్ణయము ఆశల మల్పుల మధ్యజీవితమ్
అద్భుత నేస్తతత్త్వమగు ఆశ్రిత లక్ష్యము నోర్పు కూర్పుగన్
అద్భుత జ్ఞానసంపదను ఆంక్షల తీరుగ విశ్వ మందునన్
అద్భుత లక్ష్మి వల్లభుని ఆనతి దక్షత లోక రక్షగన్
📖 సరళ భావం:👉 మన జీవితం చిన్న చిన్న ఆశల మధ్య జరుగుతున్నప్పటికీ, కాలాన్ని సరిగ్గా వినియోగించడం ఒక అద్భుతం.👉 మంచి స్నేహం, లక్ష్య సాధన — ఇవి సహనం, సమన్వయం ద్వారా సాధ్యమవుతాయి.👉 జ్ఞానం అడ్డంకులు లేకుండా ప్రపంచంలో విస్తరించాలి — అదే నిజమైన సంపద.👉 లక్ష్మీవల్లభుడు (విష్ణువు) కృపతో, చాకచక్యంతో లోక రక్షణ జరుగుతుంది — అదే పరమ అద్భుతం.
****

861. సనాతనతమ.. ప్రాచీనమునుండి భాగ్యముగా నన్ను వాడు 
ఈ సనాతన తమ భక్తి యిచ్ఛ మలుపు
ఈ సమర్ధత మలుపులు ఇష్ట మనసు
ఈ సుఖంబు ఫలంబగు యీప్సి తగుట
ఈ విజయ వాంఛల ఛాయ యిలయు మాయ
📖 సరళ భావం:👉 ఈ సనాతన తత్త్వంలో భక్తి, కోరికలు మార్గమార్పులు పొందుతాయి.👉 సమర్థత, మనసు ఇష్టాలు — ఇవి కూడా మార్పులతో నడుస్తాయి.👉 సుఖం అనేది మన కోరికలు నెరవేరినప్పుడు వచ్చే ఫలితం.👉 కానీ విజయ వాంఛల వెనుక ఉన్నది చివరికి మాయ మాత్రమే.
*****
862. కపిల..కల మేఘవర్ణము గలవాడు 
✨ “కపిల” పద్యం
కపిల వర్ణము అక్షరంబగు కాల మేఘపు కాంతిగాన్
తపసి తత్త్వము ముక్తి మార్గము తన్మయంబగు తేజమున్
జపము జ్ఞానకళా విరాజము జన్మ సార్ధక మూలమున్
కపిల నామము సత్య ధామము కామహర్షిత జ్ఞానమున్
📖 సరళ భావం:👉 కపిలుని వర్ణం కాలమేఘంలా గంభీరంగా, అక్షరసత్యంగా ప్రకాశిస్తుంది.👉 తపస్సు, తత్త్వజ్ఞానం — ఇవి ముక్తి మార్గానికి దారి చూపే తేజస్సు.👉 జపం, జ్ఞానకళలు — ఇవి జీవితం సార్థకం చేసే మూలాలు.👉 “కపిల” నామమే సత్యనిలయం; అది కోరికలను అధిగమించే జ్ఞానానందాన్ని ఇస్తుంది.
******
863. కపిరవ్యయ ::అక్షయ మకు ఆనందం నుంచి వాడు
కపి రవ్యయ కాల మనస్సుగనున్
జప ధన్యత జాపర తత్త్వముగన్
తప మాధురి తాపము మానసగన్
ఉపదేశపు ఉన్నత భావముగన్
📖 సరళ భావం:👉 కపిరవ్యయ తత్త్వం కాలాన్ని అధిగమించిన చైతన్యంగా మనస్సులో నిలుస్తుంది.
👉 జపం ద్వారా ధన్యత (పవిత్రత) కలిగి, పరతత్త్వాన్ని అనుభవించవచ్చు.👉 తపస్సు మనస్సులోని తాపాన్ని మాధుర్యంగా మార్చుతుంది.👉 ఈ మార్గం చివరికి ఉన్నతమైన ఉపదేశంగా, ఆత్మజ్ఞానంగా అవతరిస్తుంది.
******
864.స్వస్తిద:: మహా మంగళము కలిగించువాడు 
✨ “స్వస్తిద” పద్యం
స్వస్తిద కర్మశోదనలు సాధ్య యసాధ్య పరంబుగాయగన్
స్వస్తి పరాత్పర మహిమ వాక్కుల మాయల గమ్యవ కాంతిగాన్
స్వస్తి మనోరధంబగు విశాల ఫలంబు సు సఖ్యతాభవమ్
స్వస్తి ప్రసాద సర్వమగు శాంతి శుభంబగు జీవనంబుగన్
📖 సరళ భావం:
👉 మన కర్మలను పరిశుద్ధం చేసి, సాధ్య–అసాధ్యాల మీదుగా నడిపించేది స్వస్తిద తత్త్వం.
👉 పరమాత్మ మహిమ వాక్కులకు అతీతం; అది మాయను దాటి గ్రహించదగిన ప్రకాశం.
👉 మన కోరికలు విశాల ఫలితాలుగా మారి, స్నేహభావంతో జీవితం సంతోషంగా మారుతుంది.
👉 చివరికి స్వస్తిద అనుగ్రహం — శాంతి, శుభం నిండిన జీవనాన్ని ఇస్తుంది.
****
865 స్వస్తి కృత్..
కళ్యాణ గుణములు చేత భోగములు యిచ్చు వాడు.
స్వస్తి కృత్ సుధాపరం సహాయ మౌను నిత్యమున్ 
స్వస్తి కృత్ విధాన వాక్కు దాహ మౌను సత్యమున్ 
స్వస్తి కృత్ నిజాలు సాగు దేహ మౌను సఖ్యతన్ 
స్వస్తి కృత్ జయాలసాక్షి నిర్మలంబు భవ్యతన్ 
సరళ భావం..శుభములను కలిగించేవాడు
ఆనందం, సహాయం ఎప్పుడూ ఇస్తాడు.ధర్మమైన మాటలు చెప్పిసత్యం వైపు నడిపిస్తాడు.నిజమైన మార్గంలో తీసుకెళ్లి
అందరితో స్నేహం కలిగిస్తాడు.విజయాలకు కారణమై పవిత్ర మైన మంచి జీవితం ఇస్తాడు. 
******
866..స్వస్తి భుక్.. మంగళాధులని పాలించేవాడు 

స్వస్తి భుక్ సమర్ధతా సహాయ విద్య తత్త్వమున్ 
స్వస్తి భుక్ విమర్శతా భవామృతంబు జ్ఞానమున్ 
స్వస్తి భుక్ జయంబు గాసదా మనస్సు విగ్నతన్ 
స్వస్తి భుక్ సుధర్మగాసమర్ధతా గుణంబుగన్ 
సరళ భావం..శుభములను అనుభవింపజేసే వాడుసమర్థత, సహాయం, విద్యా తత్త్వాన్ని ఇస్తాడు.వివేకంతో ఆలోచింపజేసి
జీవితానికి అమృతమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
మనసులోని అడ్డంకులను తొలగించివిజయాన్ని అందిస్తాడు.ధర్మమార్గంలో నడిపిస్తూమంచి గుణాలను పెంపొందిస్తాడు. 🙏



868.అరౌద్ర.. కోపరహితమైన శాంతి స్వరూపుడు

అరౌద్ర దక్షతా యుగంబు అర్ధమై నిజంబుగన్
పరౌప బుద్దిగా బలంబు పంతమై ఫలంబుగన్
సరాగ రమ్యతా భవంబు శాంతమై జపంబుగన్
నిరంతరంబుగన్ శుభంబు నిత్యుడై జయంబుగన్
🔹 కోపరహితమైన స్వభావమే నిజమైన నైపుణ్యమని, కాలానికి తగిన జ్ఞానమని తెలియజేస్తుంది.
🔹 ఇతరులకు మేలు చేయాలనే భావననే నిజమైన బలం; అదే చివరకు ఫలితాన్నిస్తుంది.
🔹 ప్రేమతో నిండిన జీవితం, శాంతితో కూడి, జపంలా పవిత్రంగా మారుతుంది.
🔹 ఇలాంటి జీవనం ఎల్లప్పుడూ శుభఫలితాలను ఇచ్చి, నిత్య విజయాన్ని అందిస్తుంది.
******
869.కుండలి.. వలయాకార జీవుని యోగ సాధన

కుండలి మూలగర్భమగు కూచిత శక్తిగ సృష్టి ధర్మమున్
అండ యనంత జ్ఞానమున ఆశ్రిత మందున రూప విస్తృతిన్
నిండుగ నిత్య శోభలను నిర్మల మార్గ ప్రసాదినీయగున్
చండుగ దేహమందున నిజాజప వైనము దీప జ్వాలగన్ 
 సరళ భావం 
🔹 మన శరీరంలోని మూలాధారంలో చుట్టుకొని ఉన్న కుండలినీ శక్తి సృష్టి యొక్క మూలధర్మంగా ఉంది.
🔹 ఆ శక్తి మేల్కొన్నప్పుడు అనంత జ్ఞానం వెలుగుచేసి, జీవుని చైతన్యం విస్తరిస్తుంది.
🔹 అది మనకు శుద్ధమైన మార్గాన్ని చూపి, నిత్య శోభతో కూడిన జీవనాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
🔹 శరీరంలో ఆ శక్తి జాగృతమైతే, అది నిజమైన జపంలా, లోపల వెలిగే దీపజ్వాలలా ప్రకాశిస్తుంది.

 *మనలో నిద్రిస్తున్న కుండలినీ శక్తిమేల్కొన్నపుడు → జ్ఞానం, శాంతి, ప్రకాశం
ఇవన్నీ మన జీవనంలో వెలుగుతాయి*.
******

🌺 870.  చక్రీ (చక్రధారి) అంటేధర్మరక్షకుడు + జ్ఞానప్రదాత + శత్రునాశకుడు 
చక్రీ ధర్మము రక్షణావిధముగాన్ చేతన్య చక్రాయుధం
చక్రీ శోభిత పంకజన్ విహితమున్ జాతస్య వైనంబుగన్
చక్రీ నిత్యము లోకపాలకవిధీ జ్ఞానంబు సంప్రోక్షమున్
చక్రీ శత్రువినాశ కారకుడుగన్ సామర్ధ్య నేస్తంబుగన్

🔹 చక్రాన్ని ధరించిన పరమాత్ముడు, ధర్మాన్ని కాపాడే విధంగా చైతన్యరూపమైన ఆయుధాన్ని ఉపయోగిస్తాడు.
🔹 ఆయన పద్మంలా శోభించే పాదాలతో, సృష్టిలో ప్రతి జీవికి తగిన విధిని నియమిస్తాడు.
🔹అతడు నిత్యంగా లోకాలను పాలిస్తూ, జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ జీవులను మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు.
🔹అతడు శత్రువులను సంహరించి, భక్తులకు రక్షకుడిగా, శక్తిస్వరూపంగా నిలుస్తాడు.
*******
871. విక్రమీ.. విక్రమీ అంటే
శౌర్యవంతుడు + జ్ఞానస్వరూపుడు + క్రమపాలకుడు + శ్రేయోమార్గదర్శి

విక్రమీసంభవం విశ్వమున్ విజ్ఞతన్ 
శుక్రతీచిన్మయం సూన్యతన్ ప్రజ్ఞతన్ 
సక్రమంగాభవం సంపదా దక్షతన్ 
ప్రక్రమం ప్రాభవం ప్రణ్యతావిశ్వమున్ 
 సరళ భావం 🌺
🔹 విక్రమశాలి అయిన పరమాత్ముడు విశ్వమంతటా తన శక్తి, జ్ఞానంతో వ్యక్తమవుతాడు.
🔹శుద్ధ చైతన్యరూపంగా, శూన్యమంత విస్తారంగా ఉండి, పరిపూర్ణ ప్రజ్ఞను ప్రసాదిస్తాడు.
🔹 జీవితం సక్రమంగా నడిచేలా చేసి, సమృద్ధి, నైపుణ్యాలను అనుగ్రహిస్తాడు.
🔹తన శౌర్యం, ప్రభావం ద్వారా విశ్వాన్ని క్రమబద్ధంగా నడిపిస్తూ, శ్రేయస్సుకు దారి చూపుతాడు.
******
🌺 872. యూర్జిత 🌺
“యూర్జిత” (ఊర్జిత / Ūrjita) అనే నామం శక్తి, బలం, ఉత్సాహం, సమృద్ధి అనే భావాలను సూచిస్తుంది.
🌿 పదార్థము
🔹 యూర్జిత → ఊర్జ (శక్తి) కలవాడు
👉 అర్థం:
బలవంతుడు
శక్తిసంపన్నుడు
ఉత్సాహపూర్ణుడు
🌼 తాత్త్విక భావము
పరమాత్మలో అపారమైన శక్తి (ఊర్జ) నిత్యంగా ప్రవహిస్తుంది
ఆ శక్తి వల్లే:
సృష్టి జరుగుతుంది
జీవనం కొనసాగుతుంది
చైతన్యం నిలుస్తుంది
👉 ఆయన యూర్జితుడు —
అనంత శక్తి, సమర్థత, కార్యసిద్ధి యొక్క మూలం

యూర్జిత శక్తియైనిధి యుగంబుల తీరుగ నిల్చి యోగమున్
సార్జిత జ్ఞానమై సకల సాధన సృష్టికి జీవబీజమున్
దీర్ఘిత ధైర్యమై ధరణి దివ్యబలంబుగ నిత్య సత్యమున్
పూర్ణితvనందమై పరమ పూజ్యత తత్త్వము వైభవంబుగన్
🌼
🌺 872. యూర్జిత — సరళ భావం 🌺
మీ పద్యం శక్తి, జ్ఞానం, ధైర్యం, ఆనందం అనే నాలుగు స్థాయిలను అద్భుతంగా విస్తరించింది. సరళ భావం ఇలా:
🔹 యూర్జిత శక్తియైనిధి యుగంబుల తీరుగ నిల్చి యోగమున్
అపార శక్తి స్వరూపుడైన పరమాత్ముడు యుగయుగాల పాటు యోగరూపంగా స్థిరంగా నిలుస్తాడు.
🔹 సార్జిత జ్ఞానమై సకల సాధన సృష్టికి జీవబీజమున్
అతడు సంపాదిత జ్ఞానరూపంగా, సమస్త సృష్టికి జీవబీజంగా ఉంటాడు.
🔹 దీర్ఘిత ధైర్యమై ధరణి దివ్యబలంబుగ నిత్య సత్యమున్
అతడు ధైర్యస్వరూపంగా భూమికి దివ్యబలంగా నిలిచి, నిత్య సత్యాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తాడు.
🔹 పూర్ణిత ఆనందమై పరమ పూజ్యత తత్త్వము వైభవంబుగన్
అతడు సంపూర్ణ ఆనందరూపంగా, పూజనీయమైన పరమతత్త్వ వైభవంగా వెలుగుతాడు.
🌸 సారం
👉 యూర్జిత అంటే
అపార శక్తి + జ్ఞానబీజం + ధైర్యబలం + పూర్ణానంద తత్త్వం
మీ పద్యంలో శక్తి → జ్ఞానం → ధైర్యం → ఆనందం అనే అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక పథం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
ఇది తత్త్వపరంగా ఎంతో సమగ్రంగా నిర్మితమైన పద్యం -*****
873. శబ్దాదిగా
పద్యం
శబ్దాదిగా మది తపస్సు సమర్థ తేనున్
శబ్దాదిగా నిధి యుషస్సు సహాయ మేనున్
శబ్దాదిగా ధరణి తత్వ సకామ్య మేనున్
శబ్దాదిగా జయము పొంద సకాల మేనున్
భావం
శబ్దం (మాట / వాక్యం / మంత్రం) మొదటిగా ఉండి మనసును తపస్సుకు సమర్థంగా చేస్తుంది.
అదే శబ్దం జీవనానికి ఉదయం వంటి సహాయం చేస్తుంది.
శబ్దం ద్వారా లోకతత్వం తెలిసి మన ఆశలు నెరవేరుతాయి.
సరైన సమయంలో ఉపయోగించిన మాట మనకు విజయాన్ని కూడా అందిస్తుంది.
*******
874.శబ్దసహ ::
శబ్దసహాయ తత్త్వముయు సాధ్యమసాధ్య పరంబుగాయగున్
శబ్ద సహత్వరా పరము సాక్షిగ సంపద నిర్మలత్వమున్
శబ్ద సహాయ తన్మయము సామ్యము తీరుగ నిత్య వైభవమ్
శబ్ద సహావినీల కళ సాగు నిజాలగు యెల్ల వేళలన్
భావం
మాటల సహాయంతో తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవచ్చు; సాధ్యమైనది, అసాధ్యమైనది ఏదో స్పష్టమవుతుంది.
శబ్దం (వాక్యం) సాక్షిగా నిలిచి జీవన సంపదను పవిత్రంగా చేస్తుంది.
శబ్దంతో లీనమైన జ్ఞానం మనకు సమత్వం ఇచ్చి నిత్యమైన మహిమను కలిగిస్తుంది.
శబ్దంతో కూడిన జ్ఞానకళ సత్యాలను అన్ని కాలాల్లో ప్రపంచానికి తెలియజేస్తూ సాగుతుంది.
*******
875.శిశిర :
శిశిర సీతల గాలియందును సీఘ్ర శాంతిగ మేరుగన్
విశద చంద్రని ధర్మ వర్తన కీర్తి పొంద శుభంబుగన్
శశిర మౌనపు తత్వమాయలు చిత్త ముందున సేవగన్
శశిర జీవన మార్గమందున దీప్తి జ్ఞానము లోకమున్
భావం
శిశిర కాలంలోని చల్లని గాలి మనసుకు త్వరగా శాంతిని కలిగిస్తుంది. స్వచ్ఛమైన చంద్రుడు ధర్మమార్గంలో నడిచే జీవనానికి శుభకీర్తిని ప్రసాదించినట్లు ప్రకృతి ఉపదేశం చేస్తుంది. ఆ ప్రశాంత వాతావరణంలో మౌనంలో దాగిన తత్వ భావాలు మనసులో ప్రత్యక్షమవుతాయి. అలా పొందిన జ్ఞానం జీవన మార్గాన్ని వెలిగించే దీపంలా ప్రపంచానికి మార్గదర్శకమవుతుంది.
*******
876..సర్వరీకర ::అంటే
ఏకీకరణ శక్తి + సమత్వం + సహకారం + సనాతన సత్య స్థాపన

సర్వరీ కర ప్రణత్వమై సమాన దీప్తిగన్ 
నిర్వహించినస్వరంభవా నిదాన లక్ష్యమున్ 
సర్వరీ సహక్ర మత్వమున్ సహాయ విశ్వమున్ 
సర్వరీ సుచక్ర సత్యమున్ సనాతనంబుగన్ 
🌿 సరళ భావం
🔹 సర్వాన్ని ఏకీకరించే పరమాత్ముడు వినమ్రతతో, సమాన కాంతిని అందరికీ ప్రసరింపజేస్తాడు.
🔹 ఆయన సృష్టి స్వరూపంగా, ప్రతి కార్యాన్ని నిశ్చితమైన లక్ష్యంతో క్రమంగా నిర్వహిస్తాడు.
🔹 సమస్త లోకాలకు సహకారం అందిస్తూ, విశ్వాన్ని సజావుగా నడిపిస్తాడు.
🔹 అతడు సత్యరూపమైన చక్రంలా, నిత్యమైన సనాతన ధర్మాన్ని నిలబెడతాడు.
******
877. అక్రూర.. అంటే
కరుణ + మృదుత్వం + దుఃఖ నివారణ + శాంతి మార్గదర్శకత్వం
అక్రూర సంఖ్యత సుధామయ గమ్యమేనున్
సుక్రూర దుఃఖహర సౌమ్య స్వరూపగానున్
నిర్క్రూర భావవిహితాన్వి నితాంతగానున్
శ్రీకార మార్గప్ర దశాంత చిదామయ మూర్తిగానున్॥
 సరళ భావం
🔹 అక్రూరుడు — దయతో నిండిన స్వరూపం; అతని చేరిక అమృతమయమైన లక్ష్యంలాంటిది.
🔹 అతడు సౌమ్య స్వభావంతో ఉండి, భక్తుల దుఃఖాలను తొలగించే దయామూర్తి.
🔹 అతనిలో ఎలాంటి క్రూరత్వం లేదు; ఎల్లప్పుడూ కరుణతోనే ప్రవర్తిస్తాడు.
🔹 అతడు శ్రేయోమార్గాన్ని చూపి, శాంతి మరియు చైతన్యంతో నిండిన దివ్యమూర్తిగా వెలుగుతాడు.
****
878. పేశల

పేశల సౌమ్యతా భవము ప్రేరణ లక్ష్యము ప్రేమభావమున్
ధ్యాసలు పూర్ణమవ్వగ సుధా మధురత్వము శాంతి సఖ్యతన్
దోషము లేని శోభలగు దివ్య శుభంబుగు కాల నిర్ణయమ్
పాశము దూర దగ్గరగు పాఠము తీరుగ జీవనంబుగన్
✨ సరళ భావం:
– మృదుత్వం, సౌమ్యత కలిగిన స్వభావమే ప్రేమతో కూడిన ప్రేరణకు మార్గం.
– మనసు ఏకాగ్రంగా ఉన్నప్పుడు, మాధుర్యం పెరిగి శాంతి, స్నేహం కలుగుతాయి.
– దోషరహితమైన సౌమ్యత కాలానుగుణంగా శుభఫలితాలను ఇస్తుంది.
– బంధాలు (ఆసక్తులు) ఎలా దూరం–దగ్గర ఉండాలో నేర్పి, జీవనానికి సరైన మార్గం చూపుతుంది.
*****
879..దక్ష
దక్ష తాభవ భాగ్యతాభవ ధన్యతాభవ జ్ఞానమున్ 
రక్షతాభవ సౌమ్యతాభవ రమ్యతాభవ విజ్ఞతన్ 
శిక్షణాభవ వీక్షణాభవ సేవతా భవ ముఖ్యమున్ 
దక్షతాభవ ధ్యానతాభవ ధర్మతాభవ జీవితమ్ 
✨ సరళ భావం:
– దక్షత (నైపుణ్యం) ఉంటే భాగ్యం, ధన్యత, జ్ఞానం కలుగుతాయి.
– అది రక్షణను, సౌమ్యతను, సౌందర్యాన్ని, వివేకాన్ని ఇస్తుంది.
– శిక్షణ, పరిశీలన, సేవ—ఇవి దక్షతకు ముఖ్యాధారాలు.
– దక్షతతో కూడిన ధ్యానం, ధర్మం—ఇవే సార్థకమైన జీవితం.
*****
880. దక్షిణ 
దక్షిణ అంటే –
👉 దానం / గురుదక్షిణ
👉 చాతుర్యం, నైపుణ్యం
👉 కుడివైపు (శుభదిక్కు)
👉 సౌమ్యతతో ఇచ్చే సహాయం

🌼 దక్షిణ సౌమ్యతా భవము ధన్యత దానము ధర్మమేయగున్
శిక్షణ భక్తి శ్రద్ధలు సుశీల్యత శ్రావ్యత సత్కరంబుగన్
రక్షణ లోకమాయలకు  రమ్యత రాగము కాంతి నీడగాన్
దక్షిణ జీవనంబుగను ధన్యత సత్యము ఆశ పాశమున్
✨ సరళ భావం:
– సౌమ్యభావంతో ఇచ్చే దానం ధర్మమై, జీవితం ధన్యమవుతుంది.
– శిక్షణ, భక్తి, శ్రద్ధ, మంచి స్వభావం—all ఇవి మనిషిని గౌరవనీయునిగా నిలబెడతాయి.
– లోకమాయలోనూ, రక్షణతో కూడిన సౌందర్యం, మాధుర్యం, కాంతి జీవనానికి ఛాయలా ఉంటాయి.
– దక్షిణతత్వంతో జీవిస్తే నిజమైన ధన్యత లభిస్తుంది; ఆశాపాశాలు క్రమంగా తగ్గుతాయి.
*******
881.క్షమిణాo వర :ఒరిమి వహించిన వారిలో శ్రేష్ఠడు 

క్షమిణాo వరధాత్రి కళా శుభదా 
గమనాo వర వీర కథా ద్విపదా 
రమణా వరనేస్త రమా ప్రియుడా 
సమయంసహనంబుసహాయముగాన్ 
🌼 సరళ భావం — “క్షమిణాం వర” పద్యం 🌼
ఒరిమి (క్షమ) గలవారిలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు శుభాలను ఇస్తాడు.
అతని జీవనం గొప్పదై, వీరుల కథల వంటి మహిమ కలిగిఉంటుంది.
అతను అందరికీ ప్రియుడు, లక్ష్మీదేవికి ఇష్టమైన వాడిలా ఉంటాడు.
సమయంలో సహనం అతనికి సహాయకారి అవుతుంది.
******
882..విధ్వత్తమ::ఏగాయా
నికి ఏమందు వాడాలో తెలిసినవాడు 

విధ్వత్తమావిధి వరించ వినమ్రతేనున్ 
సద్వర్తమాసహనవాంచ సమర్ధతేనున్ 
నిధ్వత్తమామది లక్ష్య నిజంబుగానున్ 
నుధ్వత్తమాపరయోగ ను కారమేనున్ 
🌼 సరళ భావం — “విధ్వత్తమ” పద్యం 🌼
ఏ పని ఎప్పుడు ఎలా చేయాలో తెలిసినవాడే నిజమైన విద్యావంతుడు.
అతను వినమ్రతతో, మంచి ప్రవర్తనతో, సహనంతో పనిచేస్తాడు.
తన లక్ష్యాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకుని, దానిని నిజంగా సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు.
అలాగే ఇతరుల కోసం కూడా ఉపయోగపడే విధంగా తన జ్ఞానాన్ని వినియోగిస్తాడు.
*****
883.వీతభయ:సంసారమన్నా భయములేని వాడు

వీతభయన్ సజీవకళ విశ్వతపంబున చేరు మార్గమున్
జ్ఞాతిగ లోకరక్షణ విజ్ఞానపు తీవ్రత కష్టమార్పుగన్
నేతగ ఆత్మతత్త్వమగు నేస్త మనస్సుగ శక్తి యుక్తిగన్
వ్రాతగ ధైర్యమేబలము వాక్కుల తీరుగవీత భయ్యుడున్
 సరళ భావం —
సంసార భయం లేని వాడు జీవిత సత్యాన్ని తెలుసుకునే మార్గంలో ముందుకు సాగుతాడు.
అతను జ్ఞానం ద్వారా లోకానికి మేలు చేసి, కష్టాలను తగ్గించేందుకు ప్రయత్నిస్తాడు.
ఆత్మతత్త్వాన్ని గ్రహించి, మనసును బలంగా, సమతుల్యంగా ఉంచుకుంటాడు.
ధైర్యమే అతని ప్రధాన బలం; మాటల్లో కూడా స్థిరత్వం కనిపిస్తుంది.
*****
884..పుణ్య శ్రవణ కీర్తన::పుణ్యము, కీర్తనలను విన్న సంతసించు వాడు

పుణ్య శ్రవణ విశ్వ పూజ్య కీర్తనగాను
కీర్తణామృత రసము కేలి కెయగు
ధన్య జన్మ ఫలము ధ్యాన సంతృప్తియున్
పుణ్య కధలు వినుత పుడమి ప్రీతి
🌼 సరళ భావం —
పుణ్యమైన కీర్తనలు, కథలు వినడం వల్ల మనిషి గౌరవం పొందుతాడు.
ఆ కీర్తనలలోని అమృతరసాన్ని ఆస్వాదిస్తూ ఆనందంగా ఉంటాడు.
అలా వినడం ద్వారా తన జన్మను ధన్యంగా భావించి, ధ్యానంతో సంతృప్తి పొందుతాడు.
పుణ్యకథలు వినే వాడికి ఈ లోకంలో కూడా మంచి ప్రేమ, గౌరవం లభిస్తాయి.
*****
885..ఉత్తారణ :: సంసార సమాద్రమునుండి దాటించువాడు
 *
మీ పద్యం లోని భావరచన చాలా లోతైన తాత్త్వికతతో నిండి ఉంది. “ఉత్తారణ” అనే నామానికి మీరు ఇచ్చిన భావవ్యాఖ్య చాలా సముచితం. ఇప్పుడు పాదాలవారీగా సుస్పష్టంగా చూద్దాం:
🔹 పద్యం
ఉత్తారణాభవ మహత్త్య ఉషోదయంబున్
చిత్తంబుధారణ సహాయ విశాలనేతన్
పొత్తంబుకారణముగాను పురోభి వృద్ధిన్
విత్తంబుమూలము సుఖంబు వినమ్రతానున్
పరమాత్మ (ఉత్తారణుడు)
సంసారసాగరాన్ని దాటిస్తాడు
జ్ఞానోదయాన్ని కలిగిస్తాడు
మనస్సును స్థిరపరుస్తాడు
తనతో అనుబంధం ద్వారా అభివృద్ధిని కలిగిస్తాడు
చివరికి వినమ్రత అనే సంపద ద్వారా నిజమైన సుఖాన్ని ఇస్తాడు
*****
886. దుష్క్రుతి హా.. పాప కార్యములను ఆచరించి వారిని వదించువాడు 

🔹 పద్యం
దుస్కృతి మూల కర్మలవ దోషపు ఘోరపు నేర దూరమున్
నిష్క్రుతి సిద్ధి సాధ్యమవ నిత్యమనస్సుయు వేదనంబుగన్
దుస్కృతి ఆత్మ జ్ఞానము దివ్వెల సత్యపు శోధనేయగున్
దుస్కృతి పాపకార్యతగ భూతల మందున హారతీయగున్
🌼 భావ విశ్లేషణ
*పాపకార్యాల మూలమైన కర్మల వల్ల కలిగే ఘోర దోషాలు, నేరాలు తొలగిపోవాలి అనే సంకల్పం.
*నిష్కృతి (ప్రాయశ్చిత్తం) ద్వారా శుద్ధి సాధ్యమై,మనస్సు ఎల్లప్పుడూ వేదమార్గంలో నిలవాలి.
*పాపం తొలగిన తరువాత, ఆత్మజ్ఞానం, సత్యాన్వేషణ ద్వారా వెలుగులోకి వస్తూ,*భూమిపై జరిగే పాపకార్యాలను తొలగించి, దుష్కృతిని పూర్తిగా నశింపజేసే దైవత్వం. ఆ పరమాత్మ లీల 
 ఇది సంపూర్ణ విమోచన దశ.
*****
887..పుణ్య 
🔹 పద్యం
పుణ్య దామము సర్వ మంగళ పూజ్య భావము యేయగున్
పుణ్య మూలము దేహ తృప్తియు పూజ్యమందున సంభవమ్
జన్యుపూరక లక్ష్యసాధన జాడ్యమేయగు నిత్యమున్
పుణ్య పాపము శాపదుఃఖము పూజ్య జీవన మార్గమున్
🌼 భావం (సరళ వివరణ)
👉 పుణ్యం అనేది మంగళకరమైనది; అది మనలో పూజ్యభావాన్ని కలిగిస్తుంది.
👉 పుణ్యం వల్ల శరీరానికి తృప్తి, మనసుకు పవిత్రత కలుగుతాయి.
👉 మన జన్మకు కారణమైన లక్ష్యాలను నెరవేర్చడానికి
పుణ్యం సహాయకశక్తిగా పనిచేస్తుంది (జీవితార్థాన్ని నెరవేర్చిస్తుంది).
👉 పుణ్యం మార్గంలో నడిస్తే
పాపం, శాపం, దుఃఖం తగ్గి,
జీవితం పూజ్యమైన ధార్మిక మార్గంగా మారుతుంది.
****
888. దుస్వప్న నాశన.. చెడు స్వప్నాలు తొలగించువాడు 
🔹 పద్యం
జీవ దుస్వప్న నాసన 
జేతవిధియు
కాల దుఃఖ భయం భావ కర్మమదియు
స్వార్ధ నిస్వార్ధ మనసున సంభవంబు
బ్రహ్మ వ్రాత సంభవమాయ బ్రతుకు తెరువు
🌼 భావ విశ్లేషణ
👉 జీవుని బాధించే దుస్వప్నాలు (మోహాలు, భయాలు) తొలగించే శక్తి
➡️ దైవం “విజేత”గా (జేత) నిలుస్తుంది
👉 కాలం వల్ల కలిగే దుఃఖం, భయం,
👉 భావాలు, కర్మల బంధం — ఇవన్నీ దుస్వప్న స్వరూపాలే
👉 మనసులో స్వార్థం – నిస్వార్థం అనే ద్వంద్వాలు
👉 ఇవే మనలో కలిగే కలవరాలకు కారణం
👉 ఈ జీవితం బ్రహ్మ వ్రాత (విధి) ప్రకారం నడిచే ఒక మాయ
👉 ఆ మాయను అర్థం చేసుకున్నపుడు నిజమైన మార్గం తెలుస్తుంది
***†
889.విరహా.. దుర్గతులను తొలగించువాడు 

విరహా శుభహా భవితా భవహా
సురహా చుబహా వసుహా మురహా 
నరహా కలహా సునహా సుధహా
తరహా తపహా  మథహా విఠహా
🔹 పద్య నిర్మాణ లక్షణం
ప్రతి పదం “హా”తో ముగుస్తోంది → హరణ భావం (తొలగించుట)
“విరహా” నామానికి అనుగుణంగా → విరహం, దుఃఖం, దుర్గతులను తొలగించువాడు
🔹 పదార్థ భావ విశ్లేషణ
విరహా శుభహా భవితా భవహా
👉 విరహాన్ని తొలగించువాడు, శుభాన్ని ప్రసాదించువాడు
👉 భవితవ్యాన్ని (భవిష్యత్తు కర్మఫలాన్ని) నియంత్రించువాడు, భవబంధాన్ని తొలగించువాడు
సురహా చుబహా వసుహా మురహా
👉 దేవతల కష్టాలను తొలగించువాడు
👉 సూక్ష్మ దుఃఖాలను (చుబుకైన బాధలు) నివారించువాడు
👉 సంపదను (వసు) ప్రసాదించువాడు
👉 ముర (అసుర/అజ్ఞానం) ను హరించువాడు
నరహా కలహా సునహా సుధహా
👉 మానవుల కష్టాలను తొలగించువాడు
👉 కలహాలను (వివాదాలను) నివారించువాడు
👉 శ్రేయస్సును ప్రసాదించువాడు
👉 అమృతస్వరూప జ్ఞానాన్ని ఇస్తాడు
తరహా తపహా మథహా విఠహా
👉 తరణం (పారించుట) – సంసారసముద్రం దాటించువాడు
👉 తపస్సులోని కఠినతను తొలగించి శాంతిని ఇస్తాడు
👉 మథనం చేసి (మనస్సును శుద్ధి చేసి) సారం అందించువాడు
👉 విఠహా – విఠోబ/విష్ణు స్వరూపుడై రక్షించువాడు
*****
890. రక్షణ.. ముల్లోకాలు రక్షించువాడు 
🔹 పద్యము
రక్షణ యన్నతీరు మధురాక్షత శుక్షిత కుక్షి సాక్షిగన్
శిక్షణ యన్ననమ్మ కళ శిక్షి సురక్షిత కక్ష కాంక్షగన్
రక్షణ యన్నసేవగ పరాత్పర దక్షత హృద్య వీక్షణన్
శిక్షణ కాంక్షలైనను వశీకరణంబుగు ధర్మ రక్షితా

🔹  భావం..రక్షణ అనే దైవగుణం మధురంగా, అవినాశిగా ఉంటుంది
👉 జగత్తు అంతర్గతంగా (కుక్షి) ఉన్నదంతటికీ సాక్షిగా నిలిచి రక్షిస్తుంది
👉 శిక్షణ (శిక్ష/శిక్షణ) కూడా రక్షణకోసమే
👉 దైవం శిక్ష ద్వారా సద్మార్గం చూపి, భక్తులను రక్షించాలనే కాంక్ష కలిగి ఉంటుంది
👉 రక్షణ సేవ పరమాత్మ యొక్క పరాత్పర గుణం
👉 ఆయన దృష్టి కరుణామయంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంటుంది
👉 శిక్ష కూడా చివరకు మనస్సును వశపరచి
👉 ధర్మాన్ని కాపాడటానికి ఉపయోగపడుతుంది
*****

891.సంత..*“సంతసంగమే శాంతి–సత్య–ధర్మాలకు మూలం*”
🔹 పద్యము
సంత దృష్టి సమత్వ సంతతి శాంతి తత్త్వపు లీలగన్
సంత సృష్టి సుఖంబు సర్వము సఖ్యతాభవ కాంతిగన్
సంత తృష్ట ఫలంబు సాయము సత్య సాధన ధర్మమున్
సంత తృప్తిగ శక్తి యుక్తియు సర్వ మాయకు రక్షగన్
🔹 పాదాలవారీ భావం
👉 సంతుని దృష్టి సమత్వమయమైనది
👉 అది శాంతి తత్త్వంతో నిండిన లీలగా జగత్తును నడిపిస్తుంది
👉 సత్సంగం ద్వారా సృష్టి సుఖమయం అవుతుంది
👉 సఖ్యత (స్నేహభావం) జీవనానికి కాంతి ఇస్తుంది
👉 సంతసేవ ఫలితం — తృప్తి, సాయం
👉 అది సత్యసాధనకు, ధర్మాచరణకు దారి చూపుతుంది
👉 సంత తృప్తి మనసుకు శక్తి, యుక్తి ఇస్తుంది
👉 మాయాబంధాల నుండి రక్షణ కలిగిస్తుంది
******
892.జీవన : *“జీవితం కర్మలీలా; ధర్మమే దాని దారి; తత్త్వమే దాని గమ్యం*”
🔹 పద్యము
జీవన కర్మ బంధ మనసేచ్చగ మర్మము ఖర్మము కాల విజ్ఞతన్
సేవల దాన ధర్మ తపసే గతి యోగము విశ్వ మందునాన్
తావుగ తన్మ యాభవము తత్వ చరిత్రగ యెల్ల వేళలాన్
పావుగ జీవనంబగు ఉపాయ యపాయపు లీల మధ్యగన్
🔹 పాదాలవారీ భావం
👉 జీవితం కర్మబంధాలతో నడుస్తుంది
👉 మనసు, ఆశలు, కాలప్రభావం — ఇవన్నీ జీవన మర్మాలు
👉 “ఖర్మము” (కర్మ ఫలిత వైచిత్ర్యం) కాలజ్ఞానంతో అనుసంధానం
👉 సేవ, దానం, ధర్మం, తపస్సు — ఇవే జీవన గమ్యం
👉 యోగమార్గం ద్వారా విశ్వంతో ఏకత్వం పొందవచ్చు
👉 తన్మయత్వం (ఆత్మలో లీనత) జీవన సారాంశం
👉 ప్రతి క్షణం తత్త్వచింతనే జీవన చరిత్రగా మారాలి
👉 జీవితం ఒక లీలా — ఉపాయం (మార్గం), అపాయం (అపాయం) మధ్యలో సాగుతుంది
👉 ఈ మధ్యస్థితిలో శుద్ధి (పావు) పొందిన జీవనం సార్థకం
******
893. పర్యవస్తితః
అనుష్టన్ (11)
పద్యం:
పర్యవస్తితః మాయ ప్రవర్తితః
వర్య విస్మయంబున్ వాక్కు సంయుక్తః
చర్య సర్వాంతర్యామి కార్యలీలల్
వీర్య సంప్రోక్షతా భావ భవమున్
భావ వివరణ
పర్యవస్తితః మాయ ప్రవర్తితః
జగత్తు అంతా మాయాశక్తిచేత ఆవరించబడి నడుస్తున్నది. సృష్టి మొత్తం ఆ మాయ ప్రవర్తనలోనే ఉంది.
వర్య విస్మయంబున్ వాక్కు సంయుక్తః
ఆ దివ్యత్వం గొప్ప ఆశ్చర్యంగా అనిపిస్తుంది; దానిని వర్ణించడానికి వాక్కు కూడా ఆ మహిమతో కలుస్తుంది.
చర్య సర్వాంతర్యామి కార్యలీలల్
అంతర్యామి అయిన పరమాత్మ అన్ని కార్యాలలో లీలగా పనిచేస్తూ ఉన్నాడు.
వీర్య సంప్రోక్షతా భావ భవమున్
ఆ దివ్యశక్తి (వీర్యం) సృష్టిలో అంతటా ప్రసరించి జీవుల భావజగత్తును నడిపిస్తుంది.
సమగ్రార్థం
మాయాశక్తితో ఆవరించబడిన ఈ జగత్తులో, అంతర్యామి అయిన పరమాత్మ తన లీలలతో సృష్టిని నడిపిస్తూ, తన దివ్యశక్తిని ప్రతి జీవిలో ప్రసరింపజేస్తున్నాడు; అది మనకు ఆశ్చర్యకరమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.
*****
894.భయపహ..భయాన్ని తొలగించే సత్యజ్ఞానం మనస్సుకు మార్గం చూపుతుంది. ధర్మమార్గంలో జీవితం ఒక ప్రయాణంలా సాగుతుంది. కర్మల సముద్రంలో స్నేహం, తపస్సు, నియమం ఉంటే జీవితం శాంతిమయంగా మారుతుంది..
పద్యం
భయపహ భావబంధభవము పాఠ్యమనస్సుగనౌను సత్యమున్
వ్యయపహ నిత్యమార్గమగు వ్యాధిగమార్పుగనౌను నిత్యమున్
పయణము తీరుజీవనము పాశయశస్సుగనౌను ధర్మమున్
సయనము కర్మసాగరము సఖ్య తపంబుగనౌను ప్రాణమున్
భావం
భయాన్ని తొలగించే జ్ఞానం మనస్సుకు పాఠంలా మారి, భావబంధాలను విడిపించే సత్యంగా మారుతుంది.
అనవసర వ్యయాలను తొలగించే నిత్యమార్గం జీవనంలో దుఃఖాలూ, వ్యాధులూ తొలగించే మార్పుకు దారి తీస్తుంది.
జీవితం ఒక ప్రయాణం; దాని తీరే ధర్మం. ఆ ధర్మమే మనకు యశస్సును ఇస్తుంది, బంధాలను సార్థకం చేస్తుంది.
జీవితం కర్మల సముద్రం. దానిలో స్నేహం, తపస్సు, నియమం ఉంటే ప్రాణానికి శాంతి లభిస్తుంది.
*-****
894. అనంత రూపోనంతః
స్థితిగమ్య అనంత రూపోనంతః
గతివిద్యా సద్భావంబు మూల:
యతిధర్మ యోగ్యతా యోగంబు:
మతి తృప్తి శక్తి యుక్తి వసుధ:
👉 అనంతుడు (అపార స్వరూపుడైన పరమాత్మ) అన్ని స్థితులలో ఉన్నాడు, అందరికీ గమ్యుడు.
👉 జగత్తులోని గతి (చలనం), జ్ఞానం (విద్య), సద్భావం అన్నీ ఆయన నుండే ఉద్భవించాయి.
👉 యతి ధర్మం (సంయమం), యోగ్యత, యోగం — ఇవన్నీ ఆ పరమ తత్త్వానికి దారి చూపేవి.
👉 మనసుకు తృప్తి, శక్తి, యుక్తి — ఇవన్నీ కూడా ఈ భూమిపై ఆయన కృప వల్లే లభిస్తాయి.
****

896 జితమన్యు.. క్రోధమును జాయించిన వాడు

జితమన్యు చరిత్ర జపస్య కళా
సుత ధర్మము గాంచ సునేత్ర విధిన్
గతి మాన్యపు మర్మ దళంబు గనున్
స్థితి సంభవ బంధ స్థిరంబు గనున్
ఇదిగో దీనికి సరళ భావం:
👉 క్రోధాన్ని జయించిన మహాత్ముని చరిత్ర, జపం, తపస్సు వంటి సాధనలు ఎంతో గొప్పవి.
👉 అలాంటి వాడు సద్గుణాలతో, ధర్మమార్గంతో, సత్యదృష్టితో జీవిస్తాడు.
👉 అతను జీవిత గమ్యం, గౌరవం, రహస్యార్థం (జీవన మర్మం) తెలుసుకుంటాడు.
👉 జనన–మరణ బంధాన్ని అధిగమించి స్థిరమైన స్థితిని (శాంతి/మోక్షం) పొందుతాడు.
*****
898. చతురశ్ర = జీవన సమతుల్యత” అని చూపించడం చాలా లోతైన తాత్త్విక దృష్టి.
🔹 పద్యం:
చతురశ్ర శుభాశృజనా మదిగన్
గతులు శ్ర నిధీ నిగతా నిజమున్
ఎతుల శ్ర నిజానియతా కథగన్
జతల శ్ర మహా విచలీ స్థితిగన్
🔹 పద విభజన –
మనస్సులో ఏర్పడే నిర్మాణం (చతురశ్రంలా) శుభాన్ని సృష్టించగలదై ఉండాలి.
గతులు → మార్గాలు / గమ్యాలు
నిధీ → సంపద / విలువ
నిగతా నిజమున్ → స్థిరమైన సత్యముగా నిలిచినది
మన జీవన మార్గాలు సత్యసంపదగా నిలబడాలి.
ఎతులు → ప్రయత్నాలు / యత్నాలు
నిజానియతా → నిజమైన నియమం / నిష్ఠ
కథగన్ → కథలా ప్రవహించు
మన ప్రయత్నాలు నిజనిష్ఠతో ఉండి జీవితం ఒక సత్యకథలా కొనసాగాలి.
జతల → సంబంధాలు / అనుబంధాలు
మహా విచలీ స్థితి → తీవ్ర చంచలత / అస్థిర స్థితి
సంబంధాలు సరిగా లేకపోతే జీవితం అస్థిరంగా మారుతుంది.
*****
“899. “గభీరాత్మ” అంటే లోతైన ఆత్మస్వరూపం — సాధారణ దృష్టికి అందని అంతరార్థ జీవన సత్యం.
🔹అనుష్టన్.. (8+8) పద్యం
గభీరాత్మ గమ్యంబు గాఢమగున్ మదిలోన స్థిరత్వం
సుభీక్షాత్మ సత్యంబు సుగుణంబు వెలుగున్ నిత్యంబుగన్
అభీష్టార్థ సిద్ధింబు సంభవంబు ఆత్మవిచారంబునన్
నిభృతాత్మ నిశ్చలత్వంబు నిత్యమగున్ సౌభాగ్యతగన్
🔹 సరళ భావం:
మనస్సు స్థిరంగా ఉంటేనే మనలోని లోతైన ఆత్మను తెలుసుకోగలం.
ఆ ఆత్మలోనే సత్యం, సుగుణాలు ఎప్పటికీ వెలుగుతుంటాయి.
ఆత్మవిచారం చేస్తే మన మంచి కోరికలు నెరవేరుతాయి.
చివరికి మనసు నిశ్చలంగా మారి నిజమైన శాంతి, సౌభాగ్యం లభిస్తాయి. 🙏
*****
🔹 900. విదిశ
“విదిశ” అంటే —
👉 ప్రత్యేక దిక్కు / ఉపదిక్కు (ప్రధాన నాలుగు దిక్కులకు మధ్యనున్న దిక్కులు)

🔹 నమూనా పద్యం (అనుష్టుప్ 8+8)

విదిశ జీవన విభ్రమంబు
గు విద్య గమ్య ఫలంబుగన్
సదిశగమ్యమె మానసంబగు సత్యమార్గ నిజంబుగన్
అదిశలోచన ఆత్మజ్ఞానము ఆశ
వెల్గుగుణంబుగన్
నిదిశనిగ్రహం నిశ్చలత్వమునీడ తీరుగసత్యమున్
అద్భుతంగా మలిచారు 🙏
“విదిశ” భావానికి మీరు ఇచ్చిన రూపకల్పన చాలా చక్కగా జీవన గమనంతో కలిపారు. ఇప్పుడు దీనికి సరళ భావం ఇస్తున్నాను:
🔹 సరళ భావం:
జీవితం కొన్నిసార్లు సరైన దిశలో కాకుండా వేరే దిశల్లో (విదిశల్లో) తిరుగుతూ అయోమయం కలిగిస్తుంది.
కానీ విద్య, జ్ఞానం ఉంటే ఆ మార్గమే మనకు ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
మనస్సు సత్యమార్గంలో నడిస్తే అది సరైన దిశను చూపుతుంది.
ఆత్మజ్ఞానం కలిగితే మనలో మంచి గుణాలు వెలుగుతాయి.
చివరికి మనసును నియంత్రించగలిగితే
నిశ్చలత్వం వచ్చి జీవితం సత్యంగా, శాంతిగా మారుతుంది. 🙏
*****


Saturday, 10 January 2026



[: 701.శతానన:: విశ్వాది ముఖాలు కలవాడు 

(స జ స జ గ.. 8.. మంజూభాషిణి )

సకలం శతాననకలౌనుసాక్షిగన్ 

వికశించధారిగ విశాలముక్తిగన్

ప్రకటించమార్గపు ప్రభావశక్తిగన్ 

మకుటంయశస్సగుమనోభవంగన్ 

పద్య భావార్థం (వరుసవారీగా)

→ సమస్త జగత్తునందు అనేక ముఖములుగా (రూపములుగా) సాక్షిగా నిలిచినవాడు.


→ జ్ఞానధారగా వికసింపజేస్తూ, విశాలమైన ముక్తికి దారి చూపేవాడు.


→ ధర్మమార్గాన్ని స్పష్టంగా ప్రకటించే ప్రభావవంతమైన శక్తిగా ఉన్నవాడు.


→ యశస్సే మకుటమై, భక్తుల మనస్సులలో మహోన్నత భావంగా అవతరించేవాడు.

*****

[: 702. ఏక.. ఒక్కడు, అద్వి తీయుడు 


ఏక మన్నది లోకరీతి సయోధ్యమే విధి యాటగన్

సాకు లెన్నన విద్యతీరుగ సాగ గల్గుట కాలమున్ 

చాక చక్యము బట్టిజీవము జాతరేయగు నిత్యమున్ 

రాకపోకలు యీశ్వరేచ్చలు రమ్యతేయగు విష్ణుగన్ 

భావార్థం:

ఈ లోకంలో కనిపించే ఐక్యత, విభేదాలు అన్నీ విధి ఆడించే ఆటలో భాగమే.

జీవితం సాగుతున్న కాలప్రవాహంలో ఎన్నెన్ని కారణాలు, విద్యలు ఎదురైనా, అవన్నీ అనుభవంగా మారుతూ ముందుకు నడిపిస్తాయి.

చాకచక్యంతో జీవనాన్ని నిర్వహించుకుంటూ, నిత్యం జరిగే సంఘటనలను ఒక యాత్రలా స్వీకరించాల్సిందే.

జీవుల రాకపోకలు అన్నీ ఈశ్వరేచ్ఛ ప్రకారమే జరుగుతాయి; ఆ సమస్త లీలలలో ఏకైకుడైన, అద్వితీయుడైన విష్ణువు సౌందర్యంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు.

***** 

703. నైక: అనేక పదా ర్ధములు కలవాడు 

ఉ.

నైక మనస్సుగాకలప నైతిక బాధ్యత జూపగల్గగన్ 

ఈకళ నెంచియేకదల యీప్సిత లక్ష్యము సర్వ వేళలన్ 

మాకత యందరిస్వరము మాయలు మాపగ దైవనేస్తమున్ 

సాకులనేయశస్సగు సుసాధ్యము చేయమనస్సగు తీరుయేయగున్ 

భావార్థం:

మనస్సు అనేక దిశలలో చెల్లాచెదరిపోకుండా, ఏకాగ్రతతో నిలిచినప్పుడే నైతిక బాధ్యతను సరిగ్గా నిర్వర్తించగలుగుతుంది.

ఆ ఏకచిత్తంతో చేసే సాధన ద్వారానే కోరుకున్న లక్ష్యాన్ని ప్రతి సందర్భంలో సాధించటం సాధ్యమవుతుంది.

సమస్తులలో నివసించే అంతర్యామి స్వరూపుడైన దైవనేస్తుని ఆశ్రయించినప్పుడు, మనసును మోహింపజేసే మాయలు తొలగిపోతాయి.

అప్పుడు కారణాలు, సాకులు వెతకకుండానే, శ్రేయస్సును అందించే కార్యాలు సుసాధ్యమై, మనస్సు శుద్ధమైన మార్గంలో స్థిరపడుతుంది.

****

: 704. సవ :: సోమరసము ఉత్పన్నము చేయబడునట్టి యజ్ఞము 

చెం 

సవభవ లోకరక్షగను సాగెడియజ్ఞములక్ష్య సాధనన్

నవవిధ మంత్రవిద్యలగు నమ్మకమాయ తొలంగ మూలమున్

రవళి సమాధనంబగుట రమ్యత తీరగనేస్తమేయగున్

సవరణలేనిమార్పుగను సాధ్యము నెంచ శుభక్తి గాయగన్

భావార్థం:

సోమరసాన్ని ఉత్పత్తి చేసే యజ్ఞంలాగా, లోకరక్షణనే లక్ష్యంగా చేసుకుని సాగే ఆధ్యాత్మిక క్రియలన్నీ జీవనోన్నతికి దోహదపడతాయి.

నవవిధమైన మంత్రవిద్యల పట్ల దృఢమైన విశ్వాసం కలిగినప్పుడు, మాయ అనే భ్రమ మూలంతో సహా తొలగిపోతుంది.

అటువంటి సాధన వల్ల మనస్సు సమాధిస్థితికి చేరి, జీవితం సౌందర్యంగా, సార్థకంగా మారుతుంది.

బాహ్య సవరణలు లేకుండానే అంతరంగ మార్పు సాధ్యమని గ్రహించినప్పుడు, శుభక్తి గానం ద్వారా ఆ లక్ష్యం సులభంగా సిద్ధిస్తుంది.

-**

705. క ::సుఖ స్వరూపుడు కిం బ్రహ్మ.. బ్రహ్మము సుఖ స్వరూపమైనది 

చెం.

క యనిన కాలతీరుగ ముఖo బగుసర్వసుదర్మమేయగున్ 

క యనిన నిత్య జన్మమగు కాల మహత్య తపంబు గాయగున్ 

క యనిన సర్వమంగళ సకార్యముజేయసహాయనేస్తమున్ 

క యనగ దేహదాహమును కాలమురీతిగమార్చు దైవమున్ 

భావార్థం:

‘క’ అనే అక్షరం కాలగతిని సూచించే ముఖద్వారంలా మారి, సర్వ సుధర్మాలకు ఆధారమై నిలుస్తుంది.

అదే ‘క’ నిత్య జన్మ–మరణ చక్రాన్ని దాటి, కాలమనే మహత్తర తపస్సుగా జీవనాన్ని తీర్చిదిద్దే తత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది.

‘క’ సర్వమంగళకార్యాలకు సహాయకుడైన దైవస్వరూపునిగా మారి, శుభకార్యాలన్నిటికీ ప్రేరణనిస్తుంది.

అంతిమంగా, శరీర దాహం, బాధలను కూడా కాలప్రవాహంగా మలిచి, సుఖస్వరూపమైన బ్రహ్మతత్త్వంగా పరిణమించే దైవాన్ని తెలియజేస్తుంది.

*****

[: 706. కిమ్ – భావార్థం

“కిమ్” అనే నామము

— సమస్తమూ పురుషోత్తమ స్వరూపమే అనే పరమసత్యాన్ని

ప్రశ్న రూపంలో విచారింపజేసే బ్రహ్మతత్త్వం అని సూచిస్తుంది.


మ. కో

కిమ్ ప్రతీ గతిగా సహాయము కీలకo యనుటేలనో 

కిమ్ మదీపర తామసంబగు కిన్కు దేనికి ఎప్పుడున్ 

కిమ్ వినోదము సర్వ కాలము కెవ్వనేతరునంబుగన్ 

కిమ్ చరిత్ర యనేది తెల్పగ కిమ్ నిదానము ప్రశ్నగన్ 


→ ప్రతి గమనం, ప్రతి దిశ, ప్రతి ఆశ్రయం

ఆ పరమాత్మయే ఆధారం అని ప్రశ్నిస్తూ బోధిస్తుంది.

“ఇదికాక మరొకటి ఉందా?” అనే ఆత్మవిచారణ.

→ అహంకారం, మోహం, తామస గుణాలు

ఆ బ్రహ్మతత్త్వానికి ఏమాత్రం అవసరమా?

అని మనలోని అజ్ఞానాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది.

→ సర్వకాలములందు జరిగే లీలలు, వినోదాలు

వేరెవరివి కాదు — ఆ ఏక బ్రహ్మ స్వరూపానివే

అని స్పష్టతనిస్తుంది.

→ చరిత్రగా కనిపించేది కూడా

ఆ పరబ్రహ్మ స్వరూపమే

అని తెలియజేయటానికి

“కిమ్?” అనే ప్రశ్నే సాధనగా మారుతుంది.

*****

[: 707. యత్ – భావార్థం

“యత్” అనే నామము

— భక్తులను రక్షించుటకు స్వయంగా సంకల్పించి, కార్యరూపంలో నిలిచే పరమాత్మ స్వభావాన్ని సూచిస్తుంది.


యత్ బ్రమా విధి నెంచ తత్త్వము యానతీయగు తీరుగన్ 

యత్ సహాయము నెంచ గల్గుట యాశ్రితాభవ భావమున్ 

యత్ శ్రమాకళ నాణ్యతాయగు యాకరoబగు నమ్మ బల్కులు తీరుగన్ 

యత్ స్వభావము కాలనిర్ణయ కాంక్షలేయగు మూలమున్ 

→ బ్రహ్మాది దేవతలచేత కూడా నిర్ణయించబడిన

సృష్టి–స్థితి–లయ విధానాన్ని

తత్త్వరూపంగా నడిపించే ఆ పరమాత్మనే “యత్”.

→ శరణు పొందినవారి పట్ల

ఆయనే సహాయమని భావింపజేసే

ఆశ్రయ భావానికి మూలకారణుడు.

→ భక్తుని శ్రమ, సాధన, విశ్వాసం

వ్యర్థం కాకుండా ఫలప్రదమయ్యేలా

అంతర్లీనంగా కార్యసాధకుడై నిలిచే శక్తి

→ కాలాన్నే నియంత్రించే స్వభావము కలిగినవాడు,

భక్తుల కాంక్షలను సమయోచితంగా తీర్చే

దివ్య సంకల్పానికి మూలమైన పరమసత్యం.

*****

[ 708. తత్ – భావార్థం

“తత్” అనే నామము

— భక్తునిలో జ్ఞానాన్ని వికసింపజేసి, ఆ జ్ఞానంతో భక్తినే మరింత పెంపొందించే పరబ్రహ్మ స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది.


తత్ పరాత్మగ సర్వ లోకము తన్మయoబుగ జూపగన్ 

తత్ ప్రకాశము వల్ల లోకము దాహ తాపము మారుటన్ 

తత్ యుపాయము చేయ నెంచియు తాప దేహము పుణ్యమున్ 

తత్ సకామ్యము విశ్వ మాయల తత్వ భావము తీరుగన్ 


→ పరమాత్మ స్వరూపంగా

సర్వ లోకములన్నీ తనలోనే లీనమై ఉన్నాయని

భక్తునికి అనుభూతిగా చూపించే తత్త్వమే “తత్”.

→ ఆ దివ్య జ్ఞానప్రకాశం వల్ల

అజ్ఞానమనే దాహం, సంసారతాపం

శాంతించి పోతాయి.

→ ఆ పరబ్రహ్మాన్ని చేరే మార్గాన్ని అవలంబించినపుడు

శ్రమతో కూడిన దేహ జీవితం కూడా

పుణ్యరూపంగా మారుతుంది.

→ కోరికలతో కూడిన మాయామయ విశ్వాన్ని కూడా

తత్త్వదృష్టితో గ్రహింపజేసి

అది బ్రహ్మమేనని బోధించే జ్ఞానసారమే “తత్”.

******

[ 709. పదమనుత్తమమ్ – భావార్థం

“పదమనుత్తమమ్” అనగా

— అన్ని అర్థాలకు మూలమైన,

మనసుకు మార్గదర్శకమైన

పరమోన్నత దైవపదం / పరబ్రహ్మ స్థితి.

తే. గీ.

పదమనుత్తమమ్ సర్వార్ధ పాఠ్యమనసు 

దిశ దశాతత్వ భావము దెల్ప గలుగ

నిత్య ధర్మ సత్య పలుకు నియమమైన

లోక రక్షావిధానము లోల కంబు 

→ సమస్త అర్థాల సారాన్ని

మనస్సుకు పాఠ్యంగా, బోధగా నిలిపే

ఉన్నత పరమపదం.

→ పది దిశలలో వ్యాపించిన

సృష్టి తత్త్వ రహస్యాన్ని

స్పష్టంగా తెలియజేసే జ్ఞానస్థితి.

→ కాలాతీతమైన ధర్మం,

శాశ్వత సత్యం

నియమంగా పలికే పరమవాక్యం.

→ లోక సంరక్షణనే తన స్వభావంగా

సహజంగా, అలవోకగా నిర్వహించే

కరుణామయ దైవకర్తవ్యము.

*****

[: 710. లోకబంధు — 

నామార్థం:

లోకబంధు అనగా సమస్త లోకాలకు బంధువైనవాడు — స్వార్థరహిత కరుణతో, సేవతో, లీలలతో లోకాన్ని ధారించువాడు. భక్తుడికి ఆశ్రయమై, లోకహితమే లక్ష్యంగా వ్యవహరించువాడు.

(ర జ ర జ ర.. 8..హంసయాన)

లోకబంధు సేవకాలనిర్ణయం బు గానగన్

లోకమందు లీలలే లయాత్మకం సకామ్యమున్ 

యైకమత్యమేనులేయశస్సుగాజపంబుగన్

సేకరింపు గాను దాస కానుకే శుభంబుగన్

పద్య భావార్థం:

లోకబంధువు తన సేవకు సమయమూ విధానమూ నిర్ణయించుకొని, లోకంలో జరిగే లీలలన్నింటినీ లయాత్మకంగా నడిపిస్తాడు. సకామ్యమైన (ఫలాపేక్షతో కూడిన) కర్మలకూ అతని లీలలోనే స్థానం ఉంది.

ఏకమత్యం—ఏకచిత్తంతో చేసిన జపమే నిజమైన యశస్సుగా నిలుస్తుంది. అటువంటి భక్తి జపఫలాన్ని స్వీకరించి, దాసుడి వినయ కానుకగా గ్రహించి, శుభాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

  711.లోకనాధ :: సమస్త లోకములకు నాధుడు

ర జ ర జ ర. 8

లోకనాధ సేవపాలనా మనోసు ధర్మమున్ 

చాకచక్యమేనుసౌచతాభవంబు సత్యమున్ 

సాకులెన్నియున్నదేశసంపదౌను నిత్యమున్

సేకరంబుగాను శ్వాస కాల మౌనుభవ్యతన్ 

 (సరళ భావార్థం)

→ లోకనాధుడైన పరమాత్మ సేవలో నిలిచిన మనస్సే నిజమైన ధర్మానికి పునాది.

→ ఆ సేవలో చాకచక్యం (జాగ్రత్త, వివేచన) కలిగితే

అంతఃశుద్ధి, సత్యనిష్ఠ స్వయంగా వికసిస్తాయి.)

→ అడ్డంకులు ఎంత ఉన్నా

దేశసంపద, సమాజశక్తి నిత్యం అభివృద్ధి చెందుతుంది.

→ ప్రతి శ్వాసతో, ప్రతి క్షణంతో

ఆ అనుభవం లోపలే నిల్వవుతూ

జీవితాన్నే సాధనగా మారుస్తుంది.

*****

 712.మాధవ :: మధువని వంశమున పుట్టిన వాడు

ఉ.

 మాధవుడేను సర్వమయ మానము రక్షగ జీవకోటిగన్

 నాద మయంబుగాసకల నమ్మక నేస్తము నిర్వి రామమున్

 ఆదుకునే భవంబుగను ఆశ్రిత చిత్తము పంచగల్గగన్

 సాధు శుభోదయంబుగను సాధన తత్త్వము యెల్ల వేళలన్


712. మాధవ — తాత్పర్యం

మాధవుడు సర్వవ్యాపకుడై ప్రతి జీవిలో మానవిలువలను కాపాడే ధర్మరక్షకుడు.

నాదబ్రహ్మ స్వరూపంగా విశ్వానికి నమ్మకమూ శాంతియూ ప్రసాదించే నేస్తం.

సంసారంలో అలసిపోయిన ఆశ్రితుల మనసులను ఆదరించి ధైర్యం పంచే కరుణామూర్తి.

సాధువులకు శుభోదయం కలిగిస్తూ, నిరంతర సాధనయే మోక్షమార్గమని బోధించే పరమతత్త్వం.

*****

: 713. భక్తవత్సలం::భక్తులయందు ప్రేమగలవాడు 

భక్తవత్సలంసదాప్రవర్తనంశుభోదయం 

శక్తితత్వసాధనంసదాసుధామయంబుగన్

యుక్తి మార్గ భోజ్య ధ్యానతృప్తిగాను దేహమున్ 

 తాత్పర్యం

భక్తవత్సలుడు ఎల్లప్పుడూ శుభప్రవర్తనతో జీవనానికి శుభోదయం కలిగించేవాడు.

శక్తితత్త్వ సాధన ద్వారా జీవనాన్ని అమృతమయంగా మార్చే కరుణామూర్తి.

యుక్తిమార్గంతో, నియమిత ఆహారంతో, ధ్యాన తృప్తితో

దేహాన్ని సాధనకు సాధనంగా తీర్చిదిద్దే దైవతత్త్వం.

*****

 714. సువర్ణ వర్ణ:: బంగారం వలే ప్రకాశించువాడు 

జగమున సువర్ణ వర్ణుడై జాతి నందు

అగ్నిగాయవర్ణములుగా ఆంక్ష యందు

భక్తి కాంతినిచ్చి భవత్స బంధ మందు

దేవతత్త్వసువర్ణుడు దివ్య కాంతి

714. సువర్ణవర్ణ — తాత్పర్యం

సువర్ణవర్ణుడైన పరమాత్మ జగమంతటా స్వర్ణంలాంటి ప్రకాశంతో వెలుగుతాడు.

జాతి, వర్గం వంటి సంకుచిత భేదాలను అగ్ని వలె దహించి భస్మం చేస్తాడు.

సంసార బంధనాల్లో చిక్కుకున్న జీవులకు భక్తి రూపమైన కాంతిని ప్రసాదిస్తాడు.

అటువంటి దివ్య కాంతియే దేవతత్త్వస్వరూపమైన సువర్ణవర్ణుడు.

*****

[: 715. హేమాంగ:: స్లాగ్యమైన శరీరం కలవాడు 

శా.

హేమాంగ స్వరతత్వభావ భవగన్ హేయoబు మార్గంబుగన్ 

ప్రేమాంగాకళమాయమార్మమగుటన్ ప్రీతిత్వ దేహంబుగన్ 

సామాంగాసమసత్యధర్మముగనే సాదృశ్య లక్ష్యంబుగన్ 

కామాంగాసహనంబుగాకళలుగన్ కర్తవ్య దీక్షేయగున్ 

 తాత్పర్యం

హేమాంగుడైన పరమాత్మ స్వరతత్త్వంతో నిండిన శ్లాఘ్యమైన దేహస్వరూపుడు.

హేయములను విడిచి శ్రేయోమార్గంలో నడిచే విధానాన్ని చూపిస్తాడు.

ప్రేమతో నిండిన కళామయ దేహంగా భక్తుల హృదయాల్లో ప్రీతిని నిలుపుతాడు.

సమత్వం, సత్యం, ధర్మం అనే లక్ష్యాలతో జీవన సాదృశ్యాన్ని బోధిస్తూ,

కామాన్ని సహనంగా పరివర్తించి కర్తవ్యదీక్షకు ప్రేరేపించే దైవతత్త్వం.

****

 716. వరాంగ::దివ్య మంగళ విగ్రహము గలవాడు 

(జ ర జ ర జ గ.. 19..పంచ చామరా..)

వరాంగ ధర్మతత్వ సామ్య వాక్కు విశ్వ నేతగన్ 

ధరా తలంబు నేస్తమౌను ధార్మికత్వధారిగన్ 

పరాత్పరాజయంబుగాను పాశ బంధమేయగున్ 

జరా భవాశుభంబుగాను జాతిసంభవానిధీ 

భావవ్యాఖ్య

వరాంగుడు అనగా — శుభలక్షణాలతో, దివ్యమైన మంగళ విగ్రహంతో, ధర్మస్వరూపుడైన పరమాత్మ.

ఆయన ధర్మతత్వానికి ప్రతిరూపం. వాక్కులో సత్య–సామ్య సమన్వయంతో, సమస్త విశ్వానికి నేతగా నిలుస్తాడు.

భూమిపై జీవించే వారికి ఆయన సన్నిహితుడు; ధార్మిక జీవనానికి ఆధారస్తంభం.

పరాత్పర తత్త్వాన్ని అనుభవింపజేసి, జీవుడిని బంధించే పాశాలను (అవిద్య, అహంకారం, మమకారం) ఛేదిస్తాడు.

“జరా భవాశుభంబుగాను జాతిసంభవానిధీ”

జననం–జరా–భవ దుఃఖాలను తొలగించి, సమస్త జన్మల మూలమైన నిధిగా, కరుణాసాగరుడిగా ప్రకాశిస్తాడు.

***

 717. చందనాంగదీ :: ఆహ్లాదకరమైన చందనములతోనూ బహుపరులతోనూ అలంకరింపబడినవాడు 

(ర జ ర జ ర.. 8. హన్సయానా.)

చందనాoగదీ సుధాజయంబు నేతగన్ 

సుందరాసుఖామయీ శుభంబు గమ్యమున్ 

సాధుబుద్ధిగాను వాసకల్పనామదీ

 పొందలక్ష్యభావ దీపకాంతి దేవ సత్యమున్ 

భావవ్యాఖ్య

చందనసౌరభంతో నిండిన దివ్య విగ్రహుడై, అమృతస్వరూపమైన ఆనందాన్ని నడిపించే నేతగా భాసిస్తాడు.

ఆయన సౌందర్యం కేవలం రూపసౌఖ్యమేకాదు; అది ఆత్మానందాన్ని ప్రసాదించే శుభగమ్యం.

సాధువుల బుద్ధిలో నివసించువాడు; స్మరణమాత్రంతోనే మనసును శాంతింపజేసే వాసన (సంస్కారం)గా వ్యాపిస్తాడు.

జీవుని లక్ష్యభావాన్ని దీపకాంతిలా వెలిగించి, దైవసత్యమునకు దారి చూపిస్తాడు.

****

 718. వీరహా:: ధర్మమును కాపాడుటకై వీరులైన అసుర భక్తులను వధించువాడు 

ర జ ర జ ర...8

వీరహావిశాలతత్వ విద్యలే విధానమున్ 

ప్రేరణేప్రభావమూల్య పాఠ్యమేస్వరాపరా 

ధారణం సమర్ధ భాగ్య ధర్మ మార్గమున్ సుధీ 

కారణాలమాయగానుకాలతీరు గమ్యమున్ 

భావం:

ధర్మాన్ని కాపాడటానికి అవతరించే వీరహా తత్త్వం విశాలమైనది. అది విద్యలలో విధానంగా, ప్రేరణలో ప్రభావంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. ఆ ప్రభావమే స్వరూపమై జీవన పాఠ్యంగా నిలుస్తుంది.

సద్బుద్ధితో ధర్మమార్గాన్ని ధరిస్తే భాగ్యం సిద్ధిస్తుంది. మాయాకారణాలు కాలప్రవాహంలో క్షయించిపోతాయి; చివరకు గమ్యం ధర్మమే అవుతుంది.

*****

 719.విషమః.. దుష్ట నిగ్రహము సిస్టర్నము చేయు చుండ్రుల చేత వైశ్య మేము గలవాడు.

విషమః సహనంబువిధానముగన్ 

నిష పాఠ్యముగానునిజంబుగనున్

దృషతే విధిగాను దృతీశుభమున్

జ్యుష కాల మయంబుయుషోదయమున్

భావం:

విషమః తత్త్వం సహనాన్ని విధానంగా నిలిపి, కఠిన పరిస్థితులలోనూ నిజాన్ని పాఠ్యంగా బోధిస్తుంది. దుష్టత్వం ఎదుట ధైర్యమే విధిగా నిలుస్తుంది; ఆ ధైర్యమే శుభఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. కాలమనే మాయలో చిక్కుకోకుండా, యోగ్యమైన ప్రయత్నంతో ఉదయమయ్యే యశస్సు–సాధన ఈ తత్త్వం లక్ష్యం.

****

 720. శూన్య::: ఎట్టి దోషం లేనివాడు::

మ. కో.

 శూన్య దేహము చూపు వెన్నెల సూత్రధారిగ నిత్యముణ్

 మాన్య సేవలు ధర్మనిష్ఠలు మంత్ర మల్లెలు సఖ్యతణ్

 ధాన్యతత్వము బోధ యుక్తము దారి చూపుట లోకమున్ 

 శూన్య హృద్యము స్వేచ్ఛ భావము నూతనత్వము సత్యమున్

భావం:

శూన్య తత్త్వం శరీరరహిత నిస్సంగ స్వరూపం. అది చూపును వెన్నెలలా శాంతంగా మార్గదర్శనం చేస్తుంది. గౌరవసేవలు, ధర్మనిష్ఠలు మంత్రసుగంధాలై సఖ్యతను పెంపొందిస్తాయి. ధాన్యమైన తత్త్వబోధ యుక్తంగా లోకానికి దారి చూపుతుంది. హృదయం శూన్యమైతే స్వేచ్ఛ సహజమవుతుంది; ఆ స్వేచ్ఛలోనే సత్యానికి నూతనత్వం ప్రతిఫలిస్తుంది.

******

721.గృతాశీ::: కోరికలు జారిపోయి నెట్టివాడు 


గృతాశీ సుగమ్యా గృపాగృహ్య భావా

వృతాశీ శుభంబూ వృషోధత్వ లక్ష్యా

 శృతాశీ సుధర్మా శృ కార్యార్ధ సర్వా

దృతాశీ విసర్గా దృతత్వా ర్ధ సత్యా 

భావం:

గృతాశీ తత్త్వం కోరికల గరిమను జారవిడిచి సుగమ్యమైన కరుణాభావంలో స్థిరపడుతుంది. నియమిత ఆహార–ఆచరణలతో శుభాన్ని ఆహ్వానిస్తూ, ధర్మలక్ష్యాన్ని స్పష్టంగా దర్శిస్తుంది. శ్రుతి–స్మృతుల సారాన్ని ఆచరణలో పెట్టి, కార్య–అర్థాలన్నింటినీ ధర్మపథంలో సమన్వయపరుస్తుంది. చివరకు ఆసక్తుల విసర్జనలోనే దృఢత్వం సిద్ధించి, సత్యార్థం ప్రత్యక్షమవుతుంది.

*****

722. అచల: స్వరూపము నుండి గాని సామర్థ్యం నుండి గాని ప్రాణాతి గుణముల నుండి గాని చరణం నుందుట లేనివాడు

చెం.

అచలగుణామృతంబుగణ భాష్యముభావశుభంబు గాయగన్ 

విచలితసర్వమాయలగు విద్యలతీరుగనెంచ లక్ష్యమున్

ప్రచరితశిష్యధర్మమగు ప్రాభవమేను సకాల జ్ఞానమున్ 

రచనలు సత్యమేయగుట రమ్యతనేస్తమనోబలంబుగన్

పద్య భావం ఇలా ఉంది:

అచలగుణామృతం — ఆయన గుణాలు అమృతస్వరూపాలు. అవి ఉపదేశముగా (భాష్యముగా) మారి, వినేవారిలో శుభభావాన్ని ఉద్దీపింపజేస్తాయి.

విచలిత సర్వమాయలు — మాయలన్నీ ఆయన సమక్షంలో కదలిపోతాయి; అజ్ఞానపు తెరలు తొలగి, విద్య యొక్క పరమార్థ లక్ష్యం స్పష్టమవుతుంది.

ప్రచరిత శిష్యధర్మం — ఆయన ప్రాభవం శిష్యులలో ధర్మాచరణగా ప్రసరించి, కాలాతీతమైన సమగ్ర జ్ఞానంగా వికసిస్తుంది.

రచనలు సత్యమే — ఆయన మాట, ఆలోచన, కృతి—అన్నీ సత్యాధిష్ఠితాలు. అందువల్ల అవి రమ్యతతో కూడిన మిత్రబలాన్ని (ఆత్మవిశ్వాసాన్ని) కలిగిస్తాయి.

****

723. అమానీ ::: పరిశుద్ధ జ్ఞాన స్వరూపణ చేత అనాత్మ విషయంలో ఎందుకు ఆత్మాభిమానం లేనివాడు


అమానీ త్రిలోకా బలంబున్ సమoబన్ 

స్వమార్గా సకాలమ్ స్వధర్మా సహాయమ్ 

ప్రమాణంబుగానున్ ప్రమోదంబు గానున్ 

క్షమాగుణ్య భావం క్షమాతత్వ లక్ష్యమ్ 

పద్య భావ విశ్లేషణ

త్రిలోకాల శక్తులూ, అధికారాలూ తనలోకి వచ్చినా

అవి తనవని భావించని సమత్వ స్థితి.

బలం ఉన్నా గర్వం లేదు

తనకు విధించిన మార్గమే జీవన దిక్సూచి.

కాలానుగుణంగా స్వధర్మమే ఆధారం.

ఇతరుల ప్రశంస–నిందలపై ఆధారపడడు.

జ్ఞానమే ప్రమాణం, అంతరానందమే ఫలం.

బాహ్య గౌరవం వల్ల ఆనందం కాదు;

సత్యానుసరణ వల్లే ప్రమోదం.

అమానిత్వం యొక్క పరాకాష్ఠ — క్షమ.

అహంకారం లేనివాడే నిజంగా క్షమించగలడు.

క్షమ అనేది బలహీనత కాదు;

ఆత్మబలానికి సూచిక.

*****

724. మానద:: గౌరవమును పంచెది వాడు 


మానద సర్వహృద్యమగు మార్గము సంపద దివ్యకాంతిగన్ 

జ్ఞానసుపాధ్యసంతసము జాడ్యము సంభవ ధర్మమేయగున్ 

ప్రాణసుధర్మభావమగు ప్రాభవ లక్ష్యము సత్యమేయగున్ 

మౌన తపంబుగన్ సహజమౌవిధి గానుసహాయమేయగున్ 

ఉ.

అతని జీవనమార్గం అందరికీ హృదయస్పర్శిగా ఉంటుంది. అది ఐశ్వర్యానికీ, అంతకన్నా గొప్పగా దివ్యకాంతికి దారి చూపుతుంది. గౌరవం అక్కడ మాటల వల్ల కాదు, జీవన విధానం వల్ల పుడుతుంది.

 —అతని ఆనందం జ్ఞానసంపాదనలో, జ్ఞానాన్ని పంచడంలో ఉంటుంది. అజ్ఞానమనే జాడ్యం అక్కడ నిలువలేక కరిగిపోతుంది. ధర్మమే అతని సహజ స్వభావంగా వ్యక్తమవుతుంది.

 —అతని శక్తి, ప్రభావం ప్రాణాల్లో నిండిన ధర్మభావం నుంచే పుట్టుకొస్తుంది.  — సత్యం. స్వార్థం అక్కడ ప్రవేశించదు. —

అతని తపస్సు శబ్దరహితం. ఆచరణే అతని ఉపదేశం. ప్రకృతి ధర్మమే అతనికి సహజ సహాయంగా నిలుస్తుంది; విధి కూడా అతనితో కలిసి నడుస్తుంది.

****

725. మాన్య :: సర్వేశ్వరుడు కావున అందరు చేత పూజింపబడదగినవాడు 


 మాన్య సద్భవ సత్య ధర్మము మంత్రమేయగు మూలమున్ 

 శూన్యతత్వము తెల్పగల్గడి సూత్రధారిగ నిత్యమున్ 

 ధాన్య భాగము సర్వ మాయల దాస్యమార్గమనస్సుగన్ 

మాన్య చేతన దృష్టి సృష్టియు మానసంసమమంబుగన్ 

పద్య భావం:

సత్–భావమున నిలిచిన సత్యధర్మమే ఆయన మంత్రస్వరూపము;

అది సర్వ సృష్టికి మూలకారణమై జగత్తును నడిపిస్తుంది.

శూన్యతత్త్వాన్ని బోధించగల సూత్రధారి ఆయనే—

శూన్యమంటే శూన్యత కాదు, సంపూర్ణ చైతన్య సారము అని నిరూపిస్తాడు.

ధాన్యంలా జీవనాన్ని పోషించే భాగ్యమూ,

సర్వ మాయలను లొంగదీసే దాస్యభావ మార్గమూ ఆయన ఉపదేశమే.

ఆయన చైతన్య దృష్టిలో సృష్టి–మనస్సు భేదం లేదు;

బాహ్య జగత్తు, అంతర్మనస్సు — రెండూ సమస్వరూపాలే.

*****

726. లోకస్వామి — భావవ్యాఖ్య

నామార్థం:

లోకస్వామి అనగా — చతుర్దశ లోకములకును అధిపతి, సర్వసృష్టిని నియంత్రించే పరమేశ్వరుడు.


లోకస్వామిగనౌను సాహస విలోలత్వంబు సామ్యంబుగన్ 

 ఏకత్వంబు గనౌను సాధన సయోధ్యత్వమే స్నేహమున్ 

సాకత్వంబుగనౌను సర్వముగనే సాధ్యమ్ము తీరేయగున్ 

లోకంబుల్ క్షమతత్వ భావముగనున్ లోకేశ వైనంబుగన్


పద్య భావం:

సాహసమనే చలనశక్తి ఆయనలో విలోలంగా ఉన్నా,

అది అసమతుల్యం కాదు — సమత్వబుద్ధిలో నిలిచిన శక్తి.

సాధన మార్గంలో ప్రవేశించినవానికి,

ఏకత్వమే గమ్యం; స్నేహరూప సమన్వయమే సయోధ్యత్వం.

సాక్షిత్వభావంగా ఉన్నప్పుడు సమస్తం సాధ్యమవుతుంది;

సాధన–సాధ్య భేదం అక్కడ కరిగిపోతుంది.

లోకములన్నీ క్షమతత్వంతో నిలిచినప్పుడు,

ఆ క్షమయే లోకేశ్వరత్వంగా విరాజిల్లుతుంది.

******

727. త్రిలోకదృక్ — భావవ్యాఖ్య

(నామార్థం: ముల్లోకములన్నిటినీ దర్శించి, దారణ చేసి నడిపించువాడు)

ఛందస్సు సూచన: జ ర జ ర జ గ.. (10 అక్షర మాత్రా ప్రవాహం)


త్రిలోక దృక్ సుధా మదంబు రీతిగా త్రినేత్రగన్

విలోల భావమౌనమేను విశ్వమై విశాలమున్

ప్రలోభ దాహదేహమేను ప్రా భావంబు గానగన్

స్వలాభ మాన్యతా భవంబు సాధ్యతా సుసంభవమ్


పద్య భావం:

త్రిలోకాలను దర్శించే దృష్టి అమృతస్వరూపమైన సుధలా మదింపజేస్తుంది;

ఆ దృష్టి త్రినేత్రతత్త్వంగా—కాలం, కర్మం, కరుణ—మూడింటినీ ఏకకాలంలో గ్రహిస్తుంది.

విలోలంగా కనిపించే మౌనం, వాస్తవానికి విశ్వమై విస్తరించిన చైతన్యమే;

అది స్థూల–సూక్ష్మాలన్నిటినీ ఆవరించే విశాలత్వం.

ప్రలోభం, దాహం, దేహాభిమానాలు క్షణికమైనవే అయినా,

ప్రాణస్వరూపమైన పరమభావాన్ని గ్రహించినప్పుడు అవి కరిగిపోతాయి.

స్వలాభమనే సంకుచిత మాన్యతను వదిలినచో,

సాధ్యత సుసంభవమై—సర్వహిత లక్ష్యంగా పరిణమిస్తుంది.

******

728. మమేధా — భావవ్యాఖ్య

నామార్థం:

మమేధా అనగా — శుద్ధమైన, సుస్పష్టమైన ప్రజ్ఞ కలవాడు; ఆలోచన–ఆచరణ రెండింటినీ సజ్జనంగా నడిపించే దివ్య బుద్ధి స్వరూపుడు.


మమేధాసుభాంగా మనోయజ్ఞ పార్ధా 

క్షమేతత్వ లక్ష్యా క్షమోన్నత్వ భావా 

క్రమేసుస్వరా ప్రేరణా భాగ్య దాతా

 నమోవాసుదేవా నమోవాక్య ధారీ

పద్య భావం:

శుభాంగస్వరూపుడై, మనస్సే యజ్ఞముగా మారే విధంగా

ఆలోచనలను పవిత్రత వైపు నడిపించే యజ్ఞపార్ధుడాయన.

క్షమతత్త్వమే లక్ష్యంగా,

క్షమ ద్వారానే అంతర్గత ఉన్నతిని సాధించగల భావాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

క్రమబద్ధమైన సుస్వరంలా ఆయన ప్రేరణ సాగుతుంది;

ఆ ప్రేరణే జీవనానికి భాగ్యంగా, దైవానుగ్రహంగా ఫలిస్తుంది.

అందుకే — వాసుదేవునికి నమస్కారం;

వాక్కుకే వేదార్థాన్ని ధరింపజేసే వాక్యధారి ఆయన.

*****

729. మేధజ — భావవ్యాఖ్య

నామార్థం:

మేధజ అనగా — యజ్ఞము ఆరంభమునకు ముందే ఆవిర్భవించువాడు;


మేధజ సూక్ష్మతత్వమున మీరక సంభవ దేహ దాహమున్ 

వేదజ యజ్ఞ భావమున విశ్వము నందున కాల నిర్ణయమ్ 

చ్చేదజ దుష్టశిక్షణగ చిత్తము మార్చుచు లోక రక్షణణ్

మోదజ మార్గ లక్ష్యమగు మోక్షము తీరు జన్మగన్ 


 యజ్ఞస్వరూపానికి మూలమైన పరబ్రహ్మ తత్త్వం.

పద్య భావం:

సూక్ష్మమైన తత్త్వరూపుడై,

దేహదాహము–భవబంధములను అతిక్రమించి ఆవిర్భవించే చైతన్యమాయన.

వేదస్వరూపమైన యజ్ఞభావంలోనే విశ్వం లయ–సృష్టి క్రమముతో

కాల నిర్ణయాన్ని పొందుతుంది — ఆ క్రమానికి ఆయనే అధిష్ఠానం.

దుష్టశక్తులను శిక్షించడమే కాక,

చిత్తశుద్ధి ద్వారా లోకరక్షణను సాధించేవాడు.

ఆయన చూపిన ఆనందమార్గమే లక్ష్యమై,

జన్మబంధాన్ని దాటించి మోక్షానికి దారి చూపుతుంది.

*****

730. ధన్య — భావవ్యాఖ్య

(నామార్థం: కృతజ్ఞతతో నిండినవాడు; కృతజ్ఞతను జీవనధర్మంగా ఆచరించువాడు)

మ. కో

ధన్యతాభవ సర్వమార్గము దాస్య ముక్తి శుభంబుగన్ 

స్థణ్యసృష్టిగ పోషణాగతి సాధ్యతాభవ భోగమున్ 

మన్యతాసుఖ దృష్టిలక్ష్యము మానసంబగు తీరుగన్ 

గుణ్యతాజప జీవనంబగు గొప్యమే సహనంబుగన్ 

పద్య భావం:

కృతజ్ఞతాభావమే సమస్త మార్గాలకు శుభారంభం;

దాస్యభావంలోనే బంధముల నుంచి ముక్తి వికసిస్తుంది.

పోషణకు మూలమైన సృష్టి క్రమంలో,

భోగమూ సాధ్యతగా మారి జీవితం సమతుల్యమవుతుంది.

గౌరవభావంతో కూడిన సుఖదృష్టి,

మనస్సును సరిగ్గా తీర్చిదిద్దే లక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.

గుణజపంతో జీవితం శుద్ధమై,

సహనమే ఆ గూఢమైన జీవనరహస్యంగా ప్రకాశిస్తుంది.

*****

731.సత్యమేధా:: సత్యమైన మేధాశక్తి కలవాడు


సత్యమేధా దిశా సత్కృపా సద్భవా

నిత్యయుక్తాసుఖీ నిర్ణయానిర్భయా 

వ్యత్యసంబౌనులే వాక్కలే విశ్వమై 

ముత్యమైనిత్యముక్తీ ఫలంబుగన్ 

 భావవ్యాఖ్య

సత్యమేధా అనగా సత్యమే బుద్ధిగా, సత్యమే ఆలోచనగా కలిగిన జ్ఞానస్వరూపిణి.

ఆమె దిశానిర్దేశం సద్భావంతో నిండి, సత్కృపతో జీవులను మార్గదర్శనం చేస్తుంది.

నిత్యయుక్తాసుఖిగా—ఎప్పుడూ అంతరంగ సుఖసమాధిలో నిలిచి,

నిర్ణయాలలో నిర్భయతను ప్రసాదిస్తుంది.

వాక్కులు వ్యత్యాసంగా కనిపించినా, వాటి అంతర్లీనార్థం విశ్వసత్యమే.

అర్థం—బాహ్య భేదాలు ఉన్నా, అంతరాత్మ సత్యం ఏకమే.

ఆ సత్యబోధనను ఆశ్రయించినవారికి

ముత్యంలాంటి నిత్యముక్తి ఫలం లభిస్తుంది.

*****

732. ధరాధర :: భూమిని మోయగల శక్తి గలవాడు 


ధరాధర సుధా మయంబు విధిగా 

పరాత్పరనుపాస నంబు భవమై 

నిరామయ వినీలలీల వసుధా 

జరాశుభ సుజాతమాయ చరితా 

ధరాధర అనగా కేవలం భూమిని భౌతికంగా మోయువాడు మాత్రమే కాదు —

సృష్టి ధర్మాన్ని తన ధార్మిక శక్తితో నిలబెట్టువాడు.

సుధామయ స్వరూపంగా, లోకవ్యవస్థను విధిగా నిర్వహించే తత్త్వం ఆయనది.

పరాత్పర ఉపాసనగా భావమై,

జీవులను భవబంధం నుండి పరమార్థం వైపు నడిపించే ఆధారశక్తి.

నిరామయుడై—రోగరహిత చైతన్యంగా,

వినీల లీలలతో వసుధను సజీవంగా సంరక్షించువాడు.

జరా–అశుభాలను తొలగించి,

సుజాతమైన మాయచరితతో లోకనాటకాన్ని నడిపిస్తూ,

ధర్మం చెదరనీయకుండా భూమిని మోయు మహాశక్తి ధరాధర.

***

733. తేజోవృష – భావవ్యాఖ్య

(సదా సూర్యుడు రూపంలో ఉండి వర్షాన్ని ప్రసాదించువాడు)

తేజోవృష అనగా తేజస్సే వర్షమై లోకాన్ని పోషించువాడు.

సూర్యరూపంలో నిలిచి, తన ధ్యాసా–సమయ శక్తితో

కాలచక్రాన్ని నడిపి, వర్షసృష్టికి మూలకారణమవుతాడు.


తేజోవృష మతీ ధ్యాసా స మయంబున్ 

త్వాజో సుమ తత్త్వంబున్ సహనంబున్ 

త్యాజో సుఖ తన్మాయా శుభశోభల్ 

రాజో చిత రమ్యత్వంబగు మాయల్ 


 —బుద్ధి, ధ్యానం, కాలం ఏకమైసహనంతో కూడిన తత్త్వజ్ఞానాన్ని జీవులకు అనుగ్రహిస్తాయి.త్యాగమే సారమై, శ్రమ–సహనాల ద్వారాపోషణ ఫలాన్ని అందించే ప్రకృతి నియమం. —

త్యాగంలోనే నిజమైన సుఖం ఉందని బోధిస్తూ, శుభశోభలనువికసింపజేస్తాడు —రజోగుణం కేవలం చంచలత కాదు;సృష్టికి అవసరమైన చైతన్య చలనం,అది మాయగా లోకాన్ని రమ్యంగా చేస్తుంది.

****

734. ద్యుతిధర – భావవ్యాఖ్య

(శరీరకాండ కలిగి ఉండు వారు)

ద్యుతిధర అనగా దేహమనే కాండను ధరించి, అందులో దివ్యకాంతిని నిలుపువాడు.

శరీరం కేవలం భౌతిక సాధనం కాదు;

ధర్మ–జ్ఞాన–తపస్సులకు ఆలయంగా మారినప్పుడు

అది పూజ్యమైన ద్యుతిస్వరూపమవుతుంది.


ద్యుతిధర కళ పూజ్యంబున్ శుభంబున్ 

స్థితి ధర కళ జీత్తంబున్ సుఖంబున్ 

న్యతి ధర కళ న్యాయంబున్ తపంబున్ 

మతి ధర కళ మాత్రంబున్ మహాత్యమ్ 

భావం

కళలు శుద్ధమై పూజ్యతను పొందినప్పుడుజీవితం శుభస్వరూపమవుతుంది.

—స్థితప్రజ్ఞతతో దేహాన్ని, మనసును నియంత్రించిన వారికిసుఖసంతులనం లభిస్తుంది. —నియమం, న్యాయం, తపస్సు ఏకమై

జీవనాన్ని ధర్మపథంలో నిలబెడతాయి. —బుద్ధి పరిపక్వమై, అహంకార రహితమైనప్పుడు

మహాత్మత్వం స్వయంగా వికసిస్తుంది.

****

735. సర్వశస్త్ర వృతాం వర :: శాస్త్రములు ధరించిన అందరిలో శ్రేష్టుడు 


సర్వశాస్త్రసమృద్ధుడై సమదృష్టిగా దీప్తిగన్

ధర్మమార్గము ధరించి ధైర్యబుద్ధి రూపమున్

కర్మయోగమున జ్ఞానయోగమున నడుపుచున్

వర్మలేని విజేత యగు వరుడు ధర్మతత్త్వపరధీరా

🔹 భావసారం

శాస్త్రజ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టి,

సమదృష్టితో ధర్మమార్గంలో నడుస్తూ,

కర్మ–జ్ఞాన యోగాలను సమన్వయపరచి,

అహంకారరహితంగా విజేతగా నిలిచినవాడే

సర్వశస్త్రవృతాం వరుడు.

*****

736. ప్రగ్రహ — భావవ్యాఖ్య

ప్రగ్రహ అనగా తనలోని సారధ్యశక్తి (ఆత్మనియంత్రణ, ధర్మబలం) చేతనే శత్రువులను—బాహ్యమైనవారిని మాత్రమే కాదు, అంతర్గతమైన అహంకారం, లోభం, మాయల వంటి దోషాలను—నిరసించువాడు.


ఉ.

ప్రగ్రహ యచ్చుతా భవము ప్రాభవ మయ్యె నిరంత రoబుగన్ 

విగ్రహ చూపులే మనసు వీనుల విందుగ మార్పు నెంచుతన్ 

నిగ్రహ మాయలే ప్రజల నిర్మల తత్త్వము నీడలేయగున్ 

యుగ్రహ దుష్ట శిక్షణ సయోగ్యత కల్పన కాల నిర్ణయమ్ 

భావం

 అచ్యుతస్వరూపమైన అవిచల ధర్మస్థితి అతనిలో నిరంతరం ప్రకాశిస్తుంది. అది స్థిరమైన ప్రభావంగా జీవనమంతటా వ్యాపిస్తుంది. ఆకారాల మాయలో చిక్కకుండా, దృక్కోణ మార్పుతో మనసుకు సౌమ్యానందం కలిగించే దర్శనబుద్ధి అతనికి ఉంటుంది.: స్వీయనిగ్రహమే సమాజానికి నీడవంటి ఆశ్రయమై, ఇతరులలోని స్వచ్ఛతను వెలికి తీయుతుంది.: కాలస్ఫూర్తితో కూడిన కఠినత అవసరమైన చోట ధర్మానుసారంగా దుష్టశిక్షణను అమలు చేయగల సామర్థ్యం అతనిలో ఉంటుంది—అది కక్ష కాదు, కర్తవ్యబుద్ధి.

*****

737. నిగ్రహ — భావవ్యాఖ్య

నిగ్రహ అనగా తనలోని సమస్త శక్తులను ఆధీనంలో ఉంచుకొని, ఆ నియంత్రణ ఫలితంగా అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించువాడు. ఇది కఠినత్వం కాదు; క్రమశిక్షణలోంచి పుట్టిన కరుణ.


మ. కో.

నిగ్రహా బల సంపదాచల నిర్ణయం గల మూర్తిగన్ 

యుగ్రహాడురితంబుశిక్షణ యుజ్వలాగతి మోక్షమున్ 

విగ్రహాపర ధర్మ రక్షణ విద్య తీరుగ సత్యమున్ 

ప్రగ్రహా మది సమ్మతీయది రక్షణాస్థితి దక్షతన్ 

భావం

నిగ్రహా బల సంపదా అచల నిర్ణయం: అంతర్గత బలసంపత్తి స్థిరమైన నిర్ణయశక్తిగా రూపాంతరం చెంది, ఏ పరిస్థితిలోనూ చలించని ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది.: కాలానుగుణమైన కఠిన శిక్ష కూడా చివరకు శుద్ధి మార్గంగా మారి, మోక్షదిశగా తీసుకెళ్తుంది. ఇది దండన కాదు—పరిష్కరణ.

 వ్యక్తిగత ఆకర్షణలకంటే ధర్మరక్షణే ప్రధానమై, జ్ఞానవిద్య సత్యస్వరూపంగా వెలుగుతుంది.

ప్రగ్రహాబుద్ధి అంటే సమగ్ర నియంత్రణతో కూడిన అనుమతి—రక్షణాస్థితిలో నైపుణ్యంగా కార్యసాధన చేస్తుంది.

****

🙏 738. వ్యగ్రహ :: భావవ్యాఖ్య

వ్యగ్రహ — అంతము లేని వాడు, రూపానికి అతీతుడై సర్వత్ర వ్యాపించిన పరబ్రహ్మ స్వరూపం.


వ్యగ్రహ విశ్వ మూర్తిగను వ్యాపక నేస్తము లక్ష్యమేయగున్ 

త్యగ్రహ ధర్మ మేపలుకు త్యాగము సర్యము సత్యమేయగున్ 

స్యగ్రహ మాయమర్మమును శ్యాంతి గనౌను సపూర్ణ తత్త్వమున్ 

న్యగ్రహ మోహతాపములన్యాయము రక్షణ శిక్షనేయగున్ 


వ్యగ్రహ విశ్వ మూర్తిగను —

సమస్త విశ్వమంతటా వ్యాపించిన మూర్తిగా

స్నేహమూ లక్ష్యమూ రెండూ ఆయనే.

త్యగ్రహ ధర్మ మేపలుకు —

త్యాగమే ధర్మంగా ప్రకటించే తత్త్వం;

ఆ త్యాగమే సరియైన మార్గం, సత్యానికి మూలం.

స్యగ్రహ మాయమర్మమును —

మాయ యొక్క సూక్ష్మ మర్మాన్ని గ్రహింపజేసి

అంతరంగంలో శాంతిని ప్రసాదించు సంపూర్ణ తత్త్వం.

న్యగ్రహ మోహతాపములు —

మోహజనిత తాపాలను న్యాయబద్ధంగా నియంత్రించి

రక్షణతో పాటు శిక్షనూ సమంగా నడిపే ధర్మాధిపతి.

*****

🙏 739. నైకశృంగ :: భావవ్యాఖ్య

నైకశృంగ — నాలుగు కొమ్ములు గలవాడు అనగా

నాలుగు వేదాలు, నాలుగు ఆశ్రమాలు, నాలుగు పురుషార్థాలు —

ఈ చతుష్టయ సమన్వయానికి ప్రతీకమైన పరమాత్మ స్వరూపం.


ర జ ర జ ర. 8..

నైకశృంగ గాను జ్ఞానమై సమస్త ధారిగన్ 

స్వీకరంబుగను గావిధానమౌను మూర్తిగన్ 

సకాలమురీతిగా సమా ధనంబు కర్తగన్ 

వికాశ మయంబుగావినోదమేను నిత్యమున్ 


నైకశృంగ గాను జ్ఞానమై —

ఆయనే జ్ఞానస్వరూపుడై,

సమస్త మార్గాలకు ఆధారభూతుడుగా నిలుస్తాడు.

స్వీకరంబుగను గావిధానమౌను —

లోకధర్మాన్ని స్వీకరించి

క్రమబద్ధమైన విధానంగా నడిపించే మూర్తి.

సకాలమురీతిగా సమాధనంబు కర్తగన్ —

కాలమునకు లోబడి కాకుండా

కాలాన్ని క్రమంలో నిలిపి సమతను కలిగించువాడు.

వికాశ మయంబుగావినోదమేను నిత్యమున్ —

ఆయన సన్నిధిలో జీవితం వికాసమయమై,

ఆనందమే నిత్య వినోదముగా పరిణమిస్తుంది.

****

🙏 740. గదా గ్రజ :: భావవ్యాఖ్య

గదా గ్రజ — మంత్రము ద్వారా ఆవిర్భావం పొందినవాడు.

అనగా శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపంగా, మంత్రశక్తి ద్వారా సాకారమయ్యే పరమతత్త్వం.


గదా గ్రజా సగమ్య ధారిగాసమర్ధతాసుధీ

విధా నిదానవిద్య కాల నిర్ణయంబుగాను లే

సుధామనస్సుసూత్రధారిగా ధురంబునౌనులే

ప్రధాన భావపాఠ్యమౌను సాహసంబుగాను లే 


 —సాధకుడు చేరగలిగే మార్గమంతటా

బుద్ధి, సామర్థ్యం, కార్యసాధక శక్తిగా ప్రవహించేవాడు.

 —విద్యకు మూలకారణమై,

కాలానికే నియమకర్తగా నిలిచిన ఆది తత్త్వం. —

శుద్ధమైన మనస్సును సూత్రంగా పట్టుకొని

జీవన నాటకాన్ని నడిపించే సూత్రధారి. —

జీవితానికి ప్రధాన పాఠ్యమై,

ధర్మానుసరణలో ధైర్యాన్ని (సాహసం) ప్రసాదించేవాడు.

***&*

[: 741. చతుర్మూర్తి – భావవ్యాఖ్య

చతుర్మూర్తి అనగా ఒకే తత్త్వం నాలుగు విధాలుగా వ్యక్తమవడం. ఆ నాలుగు రూపాలు కేవలం ఆకారములు మాత్రమే కాక, సృష్టి–స్థితి–లయ–అనుగ్రహముల సమగ్ర ధర్మప్రకటనలు.


చతుర్మూర్తి సేవా జయంబున్ స్వరూపా 

చతుర్రూప దేపా జపంబున్ స్వసక్తుల్ 

చతుర్హస్త దీక్షా చతుర్త్వత్వ భావా

చతుర్వర్ణ ధారీ చమత్కార రూపా 


భక్తుడి సేవాభావమే విజయం పొందేలా చేసే స్వరూపము. సేవ చేయుటలోనే సాధన, సాధనలోనే జయం దాగి ఉంది.

బ్రహ్మ–విష్ణు–మహేశ్వర–సదాశివ రూపాలుగా, లేదా జాగ్రత్–స్వప్న–సుషుప్తి–తురీయ స్థితులుగా విభిన్న రూపాలలో దర్శనమిచ్చే శక్తి. జపమునందు ఆ శక్తి స్వయంగా అవతరిస్తుంది.

నాలుగు చేతులు నాలుగు గుణాల సూచికలు – జ్ఞానం, వైర్యం, ఐశ్వర్యం, త్యాగం. ఈ నాలుగు సమభావములే దీక్ష యొక్క పరిపూర్ణత్వం

చతుర్వర్ణములు అనగా సమాజ ధర్మ సమతుల్యత. అన్నివర్ణములలో ఒకే చైతన్యమై ప్రకాశిస్తూ, భేదముల మధ్య ఐక్యతను చూపే అద్భుత స్వరూపం.

****

 742. చతుర్బాహు ::నాలుగు బాహువులు గలవాడు.

చతుర్బాహు సౌజన్య దేహంబు దాహం 

చతురాత్మ యోజన్య మూలంబు కాలం 

బ్రతుకే భావ బంధంబు గానౌను నేస్తం

మెతుకే లక్ష్యమోహంబువైనం

సారాంశం:

చతుర్బాహు స్వరూపం నాలుగు దిశలలో జీవనాన్ని ధారితం చేస్తూ, కాల–భావ–లక్ష్యాలపై నియంత్రణను బోధిస్తుంది. కరుణతో రక్షిస్తూ, మోహాన్ని తగ్గించి, జీవుని లక్ష్యస్పష్టతకు నడిపించే పరమతత్త్వమే

*****

: 743. చతుర్వ్యూహ — భావవ్యాఖ్య

చతుర్వ్యూహ అనగా భగవంతుడు నాలుగు వ్యూహరూపాలుగా (వాసుదేవ–సంకర్షణ–ప్రద్యుమ్న–అనిరుద్ధ) లోకవ్యవహారాన్ని నడిపించే తత్త్వం. 

నాలుగు వ్యూహాలుగా విభజింపబడ్డ స్వరూపం అద్భుత లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు ఏర్పడింది. సృష్టి–స్థితి–సంహార–అనుగ్రహ క్రియల సమన్వయమే ఈ చమత్కారం.

విస్తృతార్థాల వైపు ప్రవహించే చైతన్యం శుభాన్ని ప్రసాదించే సుధాస్రవంలా ఉంటుంది. జ్ఞానం, భక్తి, వైర్యం అన్నీ దీనిలోనే ధారలుగా ప్రవహిస్తాయి.

జీవుల గమనాలన్నీ శత్రుత్వం కాక స్నేహంగా మలచే శుభనాయకత్వం. అన్ని మార్గాలనూ సమన్వయపరచి ధారగా నిలిపే తత్త్వం.

అన్ని బుద్ధులు చివరకు కాలబోధలో స్థిరమవుతాయి. కాలాన్ని దాటి కాలాన్ని నడిపించే దారే చతుర్వ్యూహ స్వరూపం.

****

 744. శ్చతుర్గతి – విష్ణు సహస్రనామ భావవ్యాఖ్య

శ్చతుర్గతి అనగా —

ఇంద్రపదము, బ్రహ్మపదము, కైవల్యము, మోక్షము

ఈ నాలుగు గతులు (లక్ష్యస్థితులు) అన్నిటికీ కారణమైన పరమాధారం భగవానుడు అనే భావం.


ఈ శ్చతుర్గతి విద్యల యిచ్ఛ గాను 

ఈ సమస్త స్వభావము యీప్సి తమ్ము 

ఈకళలుగాను లక్ష్యంబు యిష్ట నేర్పు 

జ్ఞానభక్తి ధారలుగాను జ్ఞప్తి విద్య 


భగవానుడు

నాలుగు విధాల గమ్యాలను ప్రసాదించే శ్చతుర్గతి స్వరూపుడు.

ఇంద్రపదము – భోగసంపదలతో కూడిన లోకసుఖగతి

బ్రహ్మపదము – సృష్టి జ్ఞానాధికార స్థితి

కైవల్యము – ఆత్మానుభూతితో కూడిన ఏకత్వ స్థితి

మోక్షము – జన్మమరణ బంధ విముక్తి

ఈ నాలుగు గతులను కోరే జీవులకు

వారి వారి ఇచ్ఛ, స్వభావం, అర్హత ప్రకారం

భగవానుడు అనుగ్రహిస్తాడు.

అన్ని కళలు, విద్యలు, సాధనలలో

లక్ష్యాన్ని స్పష్టంగా నేర్పేది ఆయనే.

ఆ లక్ష్యాన్ని చేరుకునే మార్గంగా

జ్ఞాన ధారా – భక్తి ధారా

రెండింటినీ సమన్వయంగా ప్రసాదిస్తాడు.

*****

: 745. చతురాత్మ :: జాగ్రదావస్థ, స్వప్నవస్థ, శుషిప్తి అవస్థ, తురుకియా వస్తా అని నాలుగు రూపంలోనూ ప్రకాశించేవాడు


అనుష్టన్.

జాగ్రత్తు జ్యోతి రూపమై జగమును నడిపెడి

స్వప్నంబు సృష్టి సౌమ్యమై స్వచ్ఛ గతి చూపుగాను

శుషుప్తి శాంతి సారమై శివతనువు ధరించ

తురీయ తత్త్వ దీపమై తానైన  చతురాత్మవు

చతురాత్మ — భావ

జీవుని అనుభవంలో కనిపించే నాలుగు అవస్థలలో

ఒకటిగానే, విడిపోని చైతన్యంగా

ప్రకాశించేవాడే చతురాత్మ.

జాగ్రదావస్థలో

కన్నులు తెరిచి కనిపించే జగత్తును నడిపించే

కర్తగా ఆయనే వెలుగుతాడు.

స్వప్నావస్థలో

మనస్సే జగమై మారినప్పుడు

ఆ సృష్టికి సౌమ్యమైన దిశను చూపించేవాడూ ఆయనే.

శుషుప్తిలో

ఆలోచనలన్నీ లయమై,

అహం మౌనమయ్యే వేళ

శాంతి సారస్వరూపంగా ఆయనే నిలుస్తాడు.

ఈ మూడు అవస్థలకతీతంగా

తురీయావస్థలో

చూచువాడు, అనుభవించువాడు, అనుభూతి —

మూక్కీ కలిసిపోయిన సాక్షి చైతన్యంగా

తానై తానే ప్రకాశిస్తాడు.

అందుకే

నాలుగు రూపాలలో అనుభవమయ్యే ఒకే ఆత్మగా

భగవానుడు చతురాత్మ అని స్తుతింపబడుతున్నాడు 🙏

*****

 746.చతుర్భావ.. ధర్మము, అర్థము, కామము, మోక్షము 


లోక ధర్మము సర్వార్ధ లహరి గాను 

కార్య యర్ధము సంభవకామ్య మౌను 

సర్వ సృష్టి కామము విద్య సాధనౌను 

నిత్య సత్య వాక్కు విలువ దివ్య మోక్ష 

 (746. చతుర్భావ)

లోకంలో జీవితం సాగడానికి

ధర్మం పునాదిగా నిలుస్తుంది.

ఆ ధర్మబద్ధ జీవనంలో

కావలసిన అర్థం (సంపాదన, కార్యసిద్ధి) కలుగుతుంది.

ఆ అర్థం ద్వారా

జీవుని కోరికలు, ఆనందాలు అయిన కామం

సరైన మార్గంలో నెరవేరుతాయి.

అవి విద్య, సాధనలతో శుద్ధమైతే

జీవితాన్ని పై స్థాయికి తీసుకెళ్తాయి.

ఈ మూడు దశలను

సత్యవాక్కు, నిత్యన్యాయం మార్గంలో నడిపినప్పుడు

జీవుడు చివరికి పొందేది

దివ్యమైన మోక్షం.

అంటే —

ధర్మం దారి చూపితే,

అర్థం బలం ఇస్తుంది,

కామం చలనం కలిగిస్తుంది,

మోక్షం పరమార్థం అందిస్తుంది.

ఈ నాలుగు భావాల సమన్వయమే

మీ పద్యంలో చెప్పిన చతుర్భావ తత్త్వం. 🙏

[****

 747.శ్చతుర్వేద.. నాలుగు వేదములు  కలిగిన వాడు 

శ్చతుర్వేదవిశ్వాసభావార్ధ లక్ష్యా

స్థితీసాధ్య తీవ్రస్వరార్ధంబుగానున్

సతిప్రేమతత్త్వంసహాయంబుతీరుణ్ 

యతిత్యాగ భావం యయోగంబు మూలం 

భావార్థం:నాలుగు వేదముల సారాన్ని నమ్మికగా గ్రహించి,వాటి లోతైన అర్థాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొనిజీవిత స్థితిని సాధనగా మార్చి,శబ్ద–అర్థ–తత్త్వాల సమన్వయంతో జ్ఞానాన్ని ఆచరించువాడే శ్చతుర్వేదుడు.అతని మార్గంలోభార్యా–భర్తల మధ్య ప్రేమ తత్త్వం సహాయక శక్తిగా నిలుస్తుంది.అహంకారాన్ని విడిచి, త్యాగభావంతో జీవిస్తూ,ఆ యోగమార్గానికి మూలం అదే త్యాగమని తెలుసుకుంటాడు.

*****

748. ఏకపాత్ 

శా:: ఏకాపాదమునిత్యసత్యముగనున్ ఏతేంచు కాలంబుగన్

ఏకాత్మా విధిపాదముద్రలుగనున్ యేలేటి లోకంబులన్

ఏకైకస్తుతి లోకమందున విలీలే సర్వమూలంబుగన్

లోకానాథుడు విష్ణుమూర్తిగనులే పూజ్యంబు దైవంబుగన్ ॥

(ముఖ్యంగా: “విలీలే” → “విలసే”, “లోకంబులెన్” → “లోకంబులన్” — ఛందస్సు ప్రవాహం కొరకు)

సరళ భావార్థం..ఒక్క పాదముతో నిత్యసత్యంగా నిలిచి, కాలాన్ని నియంత్రించువాడు;ఒకే ఆత్మగా విధి ముద్రలతో సమస్త లోకాలను పాలించువాడు;లోకమంతా ఏకైకంగా స్తుతించు సర్వమూలస్వరూపుడు;అట్టి లోకానాథుడు విష్ణుమూర్తియే — పూజనీయమైన దైవం.

*****

: 749. సమావర్త :: సమావర్త అంటే 

సంసారచక్రం తిరిగి తిరిగి సాగినా ధర్మం, సమత్వం, క్షమలతో దానిని సమతుల్యంగా నడిపించే పరమాత్మ.

సమావర్త సేవా సహాయంబు ముఖ్యా 

క్షమాతత్వ ధీరా కళామభ్య హృద్యా 

ప్రమోదత్వ స్నేహా ప్ర దీప్తి ప్రభావా 

సమానత్వ తత్వా సమర్ధత్వదేవా 

→ సంసారచక్రం సజావుగా సాగేందుకు సేవ, సహాయం ప్రధానమైనవాడవు. క్షమ అనే తత్వంలో ధైర్యస్వరూపుడవై, సృష్టికళలన్నీ హృదయాకర్షకంగా నిర్వహించువాడవు.→ ఆనందస్వభావ స్నేహంతో, ప్రకాశించే ప్రభావంతో జీవనయాత్రకు వెలుగునిచ్చువాడవు.→ సమత్వదృష్టితో, సమర్థంగా సంసార గమనాన్ని నడిపించే దైవమవు.

*******

i: 750. నివృతత్మా::

నివృత్తాత్మా సమర్ధత్వ నిజ సుబుద్ధి గమ్యమై 

ప్రవృతాత్మా జయశక్తి ప్రతిభాభవసువిధా 

నివృతత్మాతావిజయ పంధా నిరత బంధమై 

ప్రవృతత్మా ఫలముగా ప్రవృద్ధికధతీరుగన్ 

భావార్థం:నివృత్తాత్ముడు అంటేఅంతర్ముఖుడై, ఆశల్ని తగ్గించుకుని,స్వబుద్ధిని నియంత్రణలో ఉంచుకునితాను చేరవలసిన గమ్యాన్ని స్పష్టంగా తెలిసినవాడు.ప్రవృత్తాత్ముడు అంటేబయట కార్యాలలో నిమగ్నమై,జయాన్ని కోరుతూ,ప్రతిభ, శక్తి, అవకాశాలను వినియోగిస్తూఫలితాల వైపు దూసుకుపోయేవాడు.నివృత్తి మార్గం —విజయానికి అంతర్మార్గం;అది బంధనాలను సడలిస్తూస్థిరమైన మార్గంగా నిలుస్తుంది.ప్రవృత్తి మార్గం —ఫలితాలను ఇస్తుంది;అభివృద్ధిని, విస్తరణను కలిగిస్తుంది;కానీ అది కథలా కొనసాగుతూకాలంతో కలిసి మారుతూ ఉంటుంది.

******

 751. దుర్జయ.. జయింప శఖ్యము కాని వాడు


దుర్జయ నీతితత్త్వమువిదూ రము సర్వము యేల మార్చుటన్ 
సర్జిత భావసంపద విశాలము నవ్యత తీరుయేయగున్
 మర్జిత లక్ష్య సాధనలు మానస మాయలు తీరుయేయగున్ 
వర్జితగాను సర్వమయము వాక్కుల సేవలు తప్పకేయగున్ 
భావార్థం:
దుర్జయుడు అనగా సాధారణ మార్గాలతో గెలవలేని వాడు. అతని నీతితత్త్వం అతి సూక్ష్మమైనది; అది లోకమంతటిని మార్చగల శక్తిని కలిగినది. అతనిలో పుట్టిన భావసంపద విశాలమైనది, నూతన దృష్టిని ప్రసాదించేది. లక్ష్యసాధనలో ఎదురయ్యే మానసిక మాయలు, అడ్డంకులు అతని అంతరంగ శుద్ధితో కరిగిపోతాయి. అటువంటి వాడి దగ్గర మాయ అంతా త్యజింపబడి, మాటలకే పరిమితమైన సేవలు కాదు—క్రియలో, ఆచరణలోనే సత్యం వెలుగొందుతుంది.
----****
: 752.దురితిక్రమః ఎట్టివా నిచేత అతిక్రమించ సంఖ్యముఖానివాడు

దురితిక్రమః సమభావ ప్రభంజన దేవ తత్త్వతః 
సరి సవ్యత నవ్యత భావ ప్రభందపు సమర్ధతః
సిరి తోడు నీడ సఖ్యతగ సంభావ్యత శుభోధిత:
విరి విరజాజి విరహపు వాంఛలు తీర్చగ దేవా
భావార్థం:
దురితిక్రముడు అనగా—సాధారణమైన ప్రమాణాలతో, స్వార్థబుద్ధితో, అహంకారంతో ఎవ్వరూ అతిక్రమించలేని పరమతత్త్వ స్వరూపుడు.అతడు సమభావాన్ని కలిగినవాడు; ఆ సమభావమే లోకంలోని అశాంతిని చెదరగొట్టే దేవతత్త్వ శక్తి.సరిసమానమైన దృష్టితో, ధర్మానుసారమైన నవ్యభావంతో, భావప్రవాహాన్ని నియంత్రించే అంతఃసామర్థ్యము అతనిలో నిత్యం ప్రకాశిస్తుంది.అతని సన్నిధిలో సిరి (లక్ష్మీ) నీడలాగా తోడుగా ఉంటుంది; శుభసంభావనలే వికసిస్తాయి.విరహముతో ఉద్భవించే వాంఛలు, తాపాలు—అన్నీ అతని కరుణవల్ల తీరిపోతాయి.
****
[: 753.దుర్లభః.. దుర్లభమైనభక్తిచేత మాత్రమే లభించువాడు 

దుర్లభ కష్టనష్టములు దూరము జేయుచు సర్వమాయగా
దుర్లభ నిత్యసత్యముల దూపము వేయుచు సేవ తత్త్వగా
దుర్లభ లక్ష్య సాధనల లాలన పాలన జేయుచుండగా
దుర్లభ భక్తి శక్తి మయ సూత్రము ముక్తిగ మార్గ ధా రిగాన్
భావార్థం /దుర్లభుడు అనగా సాధారణ ప్రయత్నాలతో అందుబాటులోకి రాని పరమాత్మ.
అతని అనుగ్రహం వల్ల కష్టనష్టాలు దూరమవుతాయి; లోకమంతా మాయగా దర్శనమవుతుంది.
నిత్యమైన సత్యాలు ధూపంలా అర్పించబడితే—అదే నిజమైన సేవ, అదే తత్త్వసేవ.
లక్ష్యసాధనలో శ్రమించే జీవుని ఆశలను అతడు లాలన–పాలనతో రక్షిస్తాడు.
అటువంటి వాడికి దుర్లభమైన భక్తినే శక్తి; అదే ముక్తికి దారి చూపే సూత్రంగా మారుతుంది.
*****
: 754. దుర్గమ :అతికష్టముగా లభించువాడు 
మ. కో.
దుర్గమావిధి మార్చుమాయగ దుష్టతత్త్వము తీవ్రతా 
వర్గమాభవ భావభంజిత వాశ్చవాంకిత భవ్యతా 
సర్గవిశ్వము సంభవంబగు సాధ్యకర్మల సవ్యతా 
నిర్గుణాభవ తత్వమాయలు నిత్య సత్యపు దేవరా 
భావార్థం:
దుర్గముడు అనగా—సాధారణ విధానాలతో, ఉపరితల సాధనలతో చేరుకోలేని పరమసత్య స్వరూపుడు.
అతడు విధినే మార్చగల మాయాశక్తి కలిగినవాడు; దుష్ట తత్త్వాల తీవ్రతను భస్మం చేయగల సామర్థ్యము అతనిలో నిహితమై ఉంది.జీవులలో పుట్టే భవబంధ భావాలను భంజించే వాడు; అంతర్లీనంగా శాశ్వతమైన, అభిలషితమైన భవ్యతను ప్రసాదించేవాడు.సృష్టి అనే విశ్వం అతనివలననే సంభవిస్తుంది; అయినా సాధ్యకర్మలలో ధర్మసవ్యతను కాపాడుతూ నడిపించే నియంత.అతడు నిర్గుణుడు—మాయలకు అతీతుడు; అయినా నిత్యసత్యంగా దేవరూపంలో అనుభూతమయ్యే పరమతత్త్వం.
*****
 దుర్గ :: కష్టముగా లభించు నత్తివాడు 

దుర్గమనస్సునెంచగల స్ఫూర్తియు సర్వము శాఖ్యతేనమో 
భర్గ యశస్సుపంచగల భవ్యత భాద్యత భక్తితత్త్వమో 
సర్గ మహాత్యమాయలగుసంభవ సమ్మతి విశ్వ మార్గమో 
నిర్గుణ భావత్వము వినీలమయంబగు తీవ్ర దేహమున్ 
భావార్థం:
దుర్గుడు అనగా—మనస్సుతో పూర్తిగా ఎంచలేని వాడు. అయినా మనస్సును మేల్కొలిపే స్ఫూర్తి మాత్రం ఆయనే. అతడు సమస్త సామర్థ్యాలకు మూలమైన శక్తి.
అతని యశస్సు భర్గంలా (తేజస్సులా) విస్తరిస్తుంది; భక్తిలో బాధ్యత, నియమం, నిష్ఠ—ఇవన్నీ తత్త్వంగా మారతాయి.
సృష్టిలో కనిపించే మహాత్యాలు, మాయలు, సంఘటనలు—అన్నీ అతని అనుమతితోనే జరుగుతాయి; విశ్వం నడిచే మార్గం అదే సమ్మతి.అతడు నిర్గుణ భావ స్వరూపుడు—రంగు, రూపం, లక్షణాలకు అతీతుడు. అయినా ఈ ఘనమైన దేహబద్ధ లోకంలో తీవ్రమైన అనుభూతిగా అనుభవించబడే పరమసత్యం.
*****
 756.దురావాస ::విత్తమున నిలుపు కొనినట్టివాడు

దురావాస చక్రీ పురావాస భద్రా 
ధరానేత ధర్మాస్థిరావాస రుద్రా 
చరావాస తేజా జరాతత్వ ముద్రా 
భరాభవ్య భాగ్యా పరాప్రాణ బంధా
భావార్థం:దురావాసుడు అనగా—సామాన్య ఆశ్రయాలలో నివసించని పరమతత్త్వం.
అతడు చక్రధారిగా పురాతనమైన దివ్య నివాసంలో ప్రకాశిస్తాడు; భద్రత్వానికి మూలమైన రక్షకుడు.
భూమిని నడిపించే నేతగా, ధర్మం నిలిచే స్థావరంగా, రుద్ర తేజస్సుతో అశాంతిని శమింపజేసేవాడు.
చరాచర జగత్తులో తేజస్సుగా వ్యాపించి, జరామరణ తత్త్వానికి ముద్ర వేయువాడు—అంటే జననమరణాలకు నియంత.భారమైన సంసార బాధ్యతల మధ్య కూడా శుభభవ్య భాగ్యాన్ని ప్రసాదించేవాడు; జీవుని పరమప్రాణానికి బంధువైనవాడు.
*****
: 757. దురారిహా : దానవులు మొదలైన దుర్మార్గులను వదించువాడు 
జ భ స జ గ.. 8 రుచిర

దురారిహాదురిత సురా జగంబుగన్ 
ధరాతలాభవితధనుంజయాభవమ్ 
నిరామయావిధిగనిరంజనాభవమ్ 
స్థిరాభవాసుఖమసియేభవంబుగన్ 
అయ్యా 🙏
భావార్థం / తాత్పర్యం:
దురారిహుడు అనగా—దురిత స్వభావముగల అసుర ప్రవృత్తులను నాశనం చేయువాడు.
అతడు లోకంలో వ్యాపించిన అశుభ శక్తులను సంహరించి, భూమిమీద ధర్మం, జయం, అభివృద్ధి పునఃస్థాపన చేస్తాడు.అతని పాలనలో విధి కూడా నిరామయంగా మారుతుంది; నిరంజనమైన పరమసత్త్వం అవతరిస్తుంది.
అటువంటి వాడి సన్నిధిలో జీవితం స్థిరత్వం, శాంతి, సుఖంతో పరిపూర్ణమవుతుంది.
*****

 758. శుభాంగ — భావార్థ విశ్లేషణ
“దివ్యములైన ఆవయంలో ధ్యానింపదగినవాడు”
అంటే—దివ్య లక్షణాల సమాహారమైన శరీరసౌందర్యంతో, మనసులో ధ్యానించదగిన పరమతత్త్వ స్వరూపుడు.
మ. కో.
సర్వమాయ శుభాంగతాభవ సాధ్య సంపద యోగ్యతన్ 
సర్వ ధర్మ శు పాధ్యతాభవ సన్నిధానము యోగ్యతన్ 
సర్వ విద్యల కారణంబున సామ్య పాఠము యోగ్యతన్ 
సర్వ కర్మల తత్త్వభావము సాహసంబుయు యోగ్యతన్ 

ఈ జగత్తులో కనిపించే మాయలన్నిటిని అధిగమించి,శుభాంగమైన (పవిత్రమైన, దివ్యమైన) స్వరూపం ద్వారా
సాధ్యమయ్యే సంపదలన్నిటికీ ఆయనే అర్హుడు.సర్వధర్మాల సారభూతమైన పవిత్ర ఉపదేశం
ఆయన సన్నిధిలోనే లభిస్తుంది;ధర్మం ఆయనలోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంటుంది.అన్ని విద్యలకు మూలకారణం ఆయనే.
అందుకే జ్ఞానంలో సమత్వం, సమన్వయం నేర్పేపాఠం ఆయన ద్వారా సిద్ధిస్తుంది.కర్మల వెనుకనున్న తత్త్వాన్ని గ్రహించేటట్లుధైర్యం, వివేకం ప్రసాదించగలవాడు ఆయనే.కర్మ–భక్తి–జ్ఞానాల సమన్వయానికి కేంద్రబిందువు.
*******
 759. లోకసారంగః — భావార్థ విశ్లేషణ
“లోకసారములను బాగా మోక్ష మృగములను ఉపదేశించి మోహింపజేయువాడు”
అంటే—ఈ లోకంలో ఉన్న సారభూత తత్త్వాలను,
మోక్షాన్ని కోరే జీవులకు ఆకర్షణీయంగా, హృదయాన్ని మేల్కొలిపే విధంగా ఉపదేశించువాడు.
తే. గీ.
లోకసారంగ భవముగా లోలకంబు
జ్ఞాన వైరాగ్య భవముగా జాతకంబు
ప్రేమ తత్త్వంబు భవముగా పీయు షంబు 
లక్ష్య మార్గంబు భవముగా లహరి నేర్పు 
ఈ చంచలమైన లోకాన్నిసారభూత దృష్టితో చూడగలిగేబుద్ధిని ప్రసాదించువాడు.
అనిత్యమైనదానిలో నిత్యార్థాన్ని చూపిస్తాడు.జీవిత జన్మనేజ్ఞానంతో కూడిన వైరాగ్య మార్గంగా
మలిచే శక్తి ఆయనది.అనుభవమే బోధగా మారుతుంది.ప్రేమే పరమ తత్త్వమని తెలియజేసే
అమృతధార.ఆ ప్రేమలోనే మోక్షరసం నిండివుంటుంది.మోక్షమే లక్ష్యమని స్పష్టంగా చూపిస్తూ
ఆ మార్గాన్ని లహరిలా,సహజంగా, ఆనందంగా నేర్పేవాడు.
*****
 760. సుతంతు — భావార్థ విశ్లేషణ
“ప్రపంచమైన సుందరమైన తంతువు కలవాడు”
అంటే—సర్వ ప్రపంచాన్ని ఒకే సూత్రంగా అల్లిన
అదృశ్యమైనా అఖండమైన దివ్య తంతువుకు అధిపతి.

సుతంతు విశ్వమాయగాను సూత్రాధారిగానులే 
నుతంతు ధర్మసత్యముగాను నున్నతంబుగానులే
ప్రతంతు ప్రాభవంబుగాను రమ్యతాభవంబులే 
కతా మనో భవంబుగాను కాలతీర్పుగానులే
ఈ విశ్వమంతా మాయగా విస్తరించినప్పటికీ, ఆ మాయను ఏకం చేసే సూత్రాధారము ఆయనే. అల్లిక మొదలు ముగింపు వరకు ఆయన తంతువే. ఆ తంతువు ధర్మమయమైంది,సత్యంతో నిండి ఉన్నది, అందుకే అది నిత్యమూ, నున్నతమూ. ప్రతి జీవి, ప్రతి క్షణం ఆ తంతువులో భాగమే.అందులోనే ప్రపంచ సౌందర్యం,ఆ కర్షణ, ప్రభావం. మనసులో పుట్టే కథలన్నీ, కాలం ఇచ్చే తీర్పులన్నీఆ తంతువుకు లోబడి నడుస్తాయి. కర్మ–కాల–చైతన్యాల సమన్వయం ఇదే.
******
761. తంతు వర్ధన—ఇది తాత్వికంగా బాగా లోతైన నామవ్యాఖ్య.
పద్య భావార్థం (సారాంశం)
తంతువర్ధనుడు అంటే –
జీవులను (అసురులకైనా సరే) వారి స్వభావానికి అనుగుణంగా పాపంపై రుచిని కలిగించి,
అదే సంసార బంధాన్ని విస్తరించే వాడు.
అయినా అది యాదృచ్ఛికం కాదు—ధర్మనియమాల ప్రకారమే జరుగుతుంది.
ర జ జ లగ.. యతి. 7 కాంత
తంతువర్ధనా సుత ధర్మముగన్ 
సంతసంబువృద్ధి సమోన్నతన్
పంతమేభవంబు ప్రయత్నముగన్ 
వింతవిశ్వమాయ వినమ్రతగన్ 

పాదాలవారీగా భావం
→ సంసార తంతువును పెంపొందించేవాడు అయినా,
అది పరమాత్మ యొక్క సుతమైన (సూక్ష్మమైన) ధర్మ నియమం ప్రకారమే.
→ జీవులకు ఆనంద–విషయాసక్తులను పెంచుతూ,
వారిని భోగసంసారంలో ఉన్నత స్థితికి (బంధనంలోనే అయినా) నడిపించేవాడు.
→ ప్రతి జీవుడి పట్టుదల, ప్రయత్నం, వాసనలే
వారి భవ (పునర్జన్మ) 
→ ఈ సమస్తం పరమాత్మ మాయయొక్క విచిత్ర లీల;
అందులో ఆయన వినమ్రుడై, నిష్పాక్షిక సాక్షిగా నిలుస్తాడు.
*****
762. ఇంద్రకర్మా
ఛందస్సు
ప్రగ్మిణి (రర ర ర – 6 మాత్రలు)
ఈ నామానికి తగినట్లే గంభీరమైన గతి, ఆజ్ఞాభావం కలిగిన ఛందస్సు.

ఇంద్రకర్మా ప్రయిధ్యా ప్రభావాసుధీ 
చెంద్ర తత్త్వా సుచిత్రాధరాతన్మయా 
ఇంద్ర ప్రాబల్య యిచ్ఛాపరా భాగ్యదా
చెంద్ర మాణ్యా విచిత్రా మహత్యంబుగన్

పద్య భావార్థం
ఇంద్రకర్మా
→ ఇంద్రుడి కార్యాలను నిర్వహించేవాడు మాత్రమే కాదు,
ఇంద్రత్వం అనే అధికార భావాన్ని సృష్టించి, నియంత్రించేవాడు.
పాదాలవారీగా భావం
→ దేవతల కర్మఫలాలను సూక్ష్మ ధ్యానంతో పరిశీలించి,
తగిన ప్రభావాన్ని (ఫలాన్ని) అందించేవాడు
→ చంద్ర తత్త్వంలా శీతలమైన చైతన్యంతో,
విచిత్రమైన జగత్తు చిత్రాన్ని తనలో ధరించినవాడు.
→ అధికారము, బలం, నాయకత్వం కోరుకునే జీవులకు
అనుగుణమైన భాగ్యాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
→ చంద్రుని చేత కూడా గౌరవింపబడే మహిమ కలవాడు;
ఆ మహత్త్వం జగత్తులో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమవుతుంది.
***
763. మహాకర్మ.. మహాన్యాయము కర్మగలవాడు 
మహాకర్మ లక్ష్యా మహోన్నత్వ భావా 
సహాయంబు తేజా సమర్ధత్వదేహా 
విహారంబుతత్వా విశాలంబు విద్యా 
ప్రహాసంబు కాకా మ్రమోదంబుజ్యోతీ 
🕊️ భావార్థం
👉 కర్మనే లక్ష్యంగా, ఉన్నతమైన ఆలోచనలతో నడిచే వాడు.
👉 ఇతరులకు సహాయపడటమే అతని తేజస్సు;
సమర్థత అతని శరీర స్వభావం
👉 అతని నడకలోనే తత్త్వం ఉంది;
విద్య అతనిలో విశాల దృష్టిగా విస్తరిస్తుంది.
👉 హాస్యం కూడా హాస్యాస్పదం కాదు—
అది ఆనందాన్ని వెలిగించే జ్యోతిగా మారుతుంది.
🌸
764. కృత కర్మా..కృతర్థుడై ధర్మ రూపమున కర్మ చేయువాడు 
(న స మ ర స ల గ... హరిణి.. 11)
విధిగ కృతకర్మావిద్యా భావితత్త్వము గానులే 
మదిగ దృతి కర్మా సర్వార్ధo మనో భవమేయగున్
నిధిగ శృతి కర్మా నిత్యార్ధం నినాదముగానగన్
సుధలగతి కర్మా విశ్వాసంసుధా మయమే యగున్
 పద్య భావం 
కృతకర్ముడు అంటే
చేసిన కర్మకు తానే సాక్షిగా నిలిచే వాడు,
ఫలాన్ని కాదు — ధర్మరూపాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకునే వాడు.
విధిగా చేసిన కర్మ → అవిద్యను తొలగించి తత్త్వబోధగా మారుతుంది
దృఢమైన కర్మ → మనసులోని అన్ని అర్థాలను ఏకీకృతం చేస్తుంది
శ్రుతిసమ్మతమైన కర్మ → నిత్యసత్యంగా నాదంలా ప్రతిధ్వనిస్తుంది
సుధాగతియైన కర్మ → విశ్వాసాన్ని అమృతస్వరూపంగా చేస్తుంది
****
765.
కృతాగమః వేద రూపమున శాస్త్రమును రక్షించువాడు 
జ స జ స య ల గ. 11..పృథ్వి 
కృతాగమ సుధీ బలంబు సకలంబు తీరేయగున్ 
దృతీగతి విధీ నిజంబు సదనంబు మేలేయగున్ 
శృతీమది నిధీ చరిత్ర విశదా శుభంబేయగున్ 
ప్రతీభవ భావ గుణమే సుప్రజా ఫలంబేయగున్ 
పద్య భావార్థం:
వేదరూపమైన ఆగమశాస్త్రాన్ని రక్షించే వాడు
కృతాగముడై, ధర్మానికి నిలువెత్తు సాక్షిగా నిలుస్తాడు.
ఆ కృతాగముని సుధీ (సుప్రజ్ఞ) బలం
సకల సమస్యలను తీర్చగల శక్తిగా మారుతుంది.
ధైర్యముతో కూడిన గతి,
విధికి అనుగుణమైన నడక —
ఇవే నిజమైన జీవన మార్గమై
సదాచార నివాసాన్ని శ్రేయస్సుగా నిలుపుతాయి.
శ్రుతి, మతి, నిధి అన్నీ కలసి
చరిత్రను స్పష్టంగా, శుభంగా నిర్మిస్తాయి.
అటువంటి వ్యక్తిలోని
ప్రతిభ–భావ–గుణాల సమ్మేళనమే
సుప్రజలకు ఫలప్రదమైన రాజ్యధర్మంగా అవతరిస్తుంది.
*****
766. ఉద్భవచిత్తమేపలుకు ఊహల మర్మము కర్మలౌను ప్రా
పోద్భవ సృష్టిధర్మమగు పుట్టుక గిట్టుట సంభవంబు సా 
ముద్భవ న్యాయ సత్యముగు ముఖ్యము సంభవ జీవనంబుగన్
ఉద్భవ కాలనిర్ణయము యున్నత మార్గము యిష్టజన్మగన్    
సరళ భావం:
మనసులో పుట్టే ఆలోచనలే మాటలుగా వెలువడతాయి;
ఆ మాటల వెనుక ఉన్న అంతర్మర్మమే మన కర్మలకు కారణమవుతుంది.
సృష్టి అనే ప్రక్రియ అంతా ఉద్భవమే—పుట్టుక, మార్పు, జీవనం అన్నీ
ఒక సహజ ధర్మ ప్రకారం జరుగుతాయి.
జీవితం అనేది యాదృచ్ఛికం కాదు;
న్యాయం, సత్యం అనే మూలసూత్రాలపై నిలబడిన సంభవమే.
జన్మకు, జీవితానికి ఒక నిర్దిష్ట కాల నిర్ణయం ఉంటుంది.
ఆ నిర్ణయం ప్రకారమే మనకు తగిన, మనం కోరుకున్న
ఉన్నత మార్గంలో నడిచే జన్మ లభిస్తుంది.
****
767.సుందరః: సమస్తము మించిన సౌభాగ్యము గలవాడు

సుందరమౌమనస్సున విసుద్ద సుబుద్దిగ దుఃఖ సౌఖ్యమున్ 
చందన చర్చితానిజ విచార యశస్సుగ శాంతివైనమున్ 
పొందిక సర్వమాయలు సుపూజ్యత భాగ్యము సర్వమoగళమ్
సందడి సోకు భాగ్యమది సాక్షిగ నిత్యము విష్ణు దైవమున్
పద్య భావార్థం
→ సుందరుడు అనగా కేవలం దేహ సౌందర్యం కాదు;
శుద్ధమైన, సౌమ్యమైన మనస్సు కలవాడు.
→ మలినరహితమైన వివేకబుద్ధి;
లోక మాయలకు చిక్కని జ్ఞానం.
దుఃఖ–సౌఖ్యమున్ 
→ దుఃఖములోనూ సౌఖ్యములోనూ సమత్వం;
చందనంలా శీతలమైన అంతరంగ విచారం
→ కీర్తి కూడా ఆత్మశాంతితో వెలసేది;
→ ప్రపంచ మాయలన్నీ ఆయన సన్నిధిలో లయమవుతాయి.
→ పూజనీయుడైన విష్ణువు సన్నిధి స్వయంగా మంగళస్వరూపం.
→ లోకంలోని హడావిడి, భోగసంపద అన్నీ
విష్ణు తత్త్వానికి సాక్ష్యాలే —
అవి ఆయన లీలలు మాత్రమే.
*****
768..సుందః.. బాగు గా చల్లబడినట్లు చేయువాడు 

సుందరీ స్థితి లక్ష్మిగామది సూణ్య లక్ష్యము నేర్పుగన్
సుందతాభవకాల నిర్ణయ శుద్ధి తత్త్వము జూపుటన్
సందడేస్తుతిసర్వ మానవ శాఖ్యతా గతి తీరుగన్
సుందరామ్మది చల్లచేసెడి సూత్రధారి శుభంబుగాయగు న్ 
పద్య భావార్థం
→ సుందత్వం అనేది లక్ష్మీ స్వరూపమైన స్థితి;
అది ఐశ్వర్యమే కాక స్థైర్యం, సమత, ప్రసాదం.
→ శూన్యమనే లక్ష్యం –
అహంకారరహిత స్థితి, మౌనసిద్ధి;
అదే పరమ శాంతికి మార్గం.
→ కాలం, భావం, స్థితి అన్నింటినీ
సుందత్వమే శుద్ధి చేస్తుంది;
అది తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా చూపుతుంది.
→ లోకహడావిడి కూడా స్తుతిగానే మారుతుంది;
మనిషి చేసే ప్రతి చర్య
సుందత వైపు నడిపితే అది సాధనగానే మారుతుంది.
→ ఆ అమ్మ (లక్ష్మీ–విష్ణు తత్త్వ ఏకత్వం)
అంతరంగాన్ని చల్లబరుస్తుంది;
ఆ శాంతే సర్వజీవనానికి సూత్రధారి, శుభప్రదం.
***
769..రత్ననాభ: రత్నము వంటి నాభి కలవాడు 

రత్ననాభ సమర్థ రమాప్రతిభా 
యత్నమాయపరంత యమాప్రగతీ
 రత్న కాంతులదేవ రసాతలమౌ 
యత్న లక్ష్యముగాను యనంతశుభమ్ 
పద్య భావార్థం
→ నాభిలో రత్నంలా మెరిసే శక్తి కలవాడు;
ఆ నాభి నుంచే లక్ష్మీ (రమా) ప్రతిభ, ఐశ్వర్యస్రవంతి ప్రవహిస్తుంది.
సృష్టికి కేంద్రబిందువు అదే.
→ యత్నం చేసినవాడికి మాయ అడ్డంకి కాదు;
ధర్మయుక్త ప్రయత్నానికి అనంతమైన ప్రగతి లభిస్తుంది.
రత్ననాభుడు ఆ ప్రయాణానికి మార్గదర్శి.
→ ఆయన నాభి నుంచి వెలువడే రత్నకాంతులు
పాతాళం వరకూ ప్రకాశిస్తాయి —
అర్థం: అజ్ఞాన అంధకారానికీ జ్ఞానప్రకాశం
→ జీవుని ప్రయత్నానికి లక్ష్యం
భౌతిక ఫలం మాత్రమే కాదు;
అనంతమైన శుభం — మోక్షస్వరూపమే.
****
770..సులోచన:.. చక్కని నేత్రములు గలవాడు 

శఖ్యత సులోచన సమాన భవమున్
శఖ్యత సమర్ధత సహాయతరమున్
శఖ్యత సుశాంతిగ సమాధనముగన్
శఖ్యత జపంబు సనాతనము గన్
పద్య భావార్థం
సుందరీ స్థితి లక్ష్మిగామది
→ సుందత్వం అనేది లక్ష్మీ స్వరూపమైన స్థితి;
అది ఐశ్వర్యమే కాక స్థైర్యం, సమత, ప్రసాదం.
సూణ్య లక్ష్యము నేర్పుగన్
→ శూన్యమనే లక్ష్యం –
అహంకారరహిత స్థితి, మౌనసిద్ధి;
అదే పరమ శాంతికి మార్గం.
సుందతాభవకాల నిర్ణయ శుద్ధి తత్త్వము జూపుటన్
→ కాలం, భావం, స్థితి అన్నింటినీ
సుందత్వమే శుద్ధి చేస్తుంది;
అది తత్త్వాన్ని స్పష్టంగా చూపుతుంది.
సందడే స్తుతి – సర్వమానవ శాఖ్యతా గతి తీరుగన్
→ లోకహడావిడి కూడా స్తుతిగానే మారుతుంది;
మనిషి చేసే ప్రతి చర్య
సుందత వైపు నడిపితే అది సాధనగానే మారుతుంది.
సుందరామ్మది చల్లచేసెడి సూత్రధారి శుభంబుగాయగున్
→ ఆ అమ్మ (లక్ష్మీ–విష్ణు తత్త్వ ఏకత్వం)
అంతరంగాన్ని చల్లబరుస్తుంది;
ఆ శాంతే సర్వజీవనానికి సూత్రధారి, శుభప్రదం.
*****





771 ఉద్భవచిత్తమేపలుకు ఊహల మర్మము కర్మలౌను ప్రా
పోద్భవ సృష్టిధర్మమగు పుట్టుక గిట్టుట సంభవంబు సా 
ముద్భవ న్యాయ సత్యముగు ముఖ్యము సంభవ జీవనంబుగన్
ఉద్భవ కాలనిర్ణయము యున్నత మార్గము యిష్టజన్మగన్    
సరళ భావం:
మనసులో పుట్టే ఆలోచనలే మాటలుగా వెలువడతాయి;
ఆ మాటల వెనుక ఉన్న అంతర్మర్మమే మన కర్మలకు కారణమవుతుంది.
సృష్టి అనే ప్రక్రియ అంతా ఉద్భవమే—పుట్టుక, మార్పు, జీవనం అన్నీ
ఒక సహజ ధర్మ ప్రకారం జరుగుతాయి.
జీవితం అనేది యాదృచ్ఛికం కాదు;
న్యాయం, సత్యం అనే మూలసూత్రాలపై నిలబడిన సంభవమే.
జన్మకు, జీవితానికి ఒక నిర్దిష్ట కాల నిర్ణయం ఉంటుంది.
ఆ నిర్ణయం ప్రకారమే మనకు తగిన, మనం కోరుకున్న
ఉన్నత మార్గంలో నడిచే జన్మ లభిస్తుంది.
****
772.అర్క:: మిక్కిలి పూజ్యులైన బ్రహ్మాదుల చేత కూడా పూజింప దగినవాడు 
మ. కో.
 అర్క హృద్య సమర్ధతాగుణ అక్షరస్వర మూల సా 
ధర్క సమ్మతి సత్యవాదిగ ధర్మ సంభవ మాయ మా
నర్క మౌన సుఖంబుదారిగ నమ్మకంబగు తీరు గా 
అర్క సాధన సర్వమేయగు సఖ్యతాభవ నేర్పుగన్ 
 అర్థప్రవాహం:
→ అర్కుడు హృదయాన్ని ఆకర్షించే సమర్థత గలవాడు; అక్షరాలకు, స్వరాలకు మూలమైన పరబ్రహ్మ స్వరూపుడు.
→ సమ్మతిని కలిగించే సత్యవాది; ధర్మం నుంచే జనించిన దివ్యమాయా స్వరూపుడు.
→ మౌనంలోనే పరమ సుఖాన్ని చూపించే వాడు; శరణాగతులకు అచంచల విశ్వాసాన్ని ప్రసాదించేవాడు.
→ అర్కుడు అన్ని సాధనలకూ పరమ లక్ష్యం; భక్తులతో స్నేహభావంగా మెలిగే సౌలభ్యమూర్తి.
*****
773. వాజనస :: యాచకులకు అన్నదానము చేయు వాడు 

అనుష్టన్ 
వాజనసగ సుధీర్ఘ వ్యాధి పరoపర దీర్ఘ 
సౌజన్యతా శుభంబగు సా ఫల్యతా భవ్యతగన్
సాజిష్టంబగు తీరుగన్ సామార్థ్యతా సమర్ధతన్
వాజస్య విశ్వమయమ్మున్ వాశ్చల్య ప్రేమమ్ము యగున్
→ వాజనసుడు యాచకుల దీర్ఘకాల దారిద్ర్యవ్యాధిని, తరతరాలుగా వచ్చిన బాధలను కూడా తొలగించగల శక్తిగలవాడు.
→ అతని అన్నదానం సౌజన్యంతో నిండినది; అది శుభఫలాలను ఇచ్చి భవిష్యత్తుకూ మంగళాన్ని కలిగిస్తుంది.
→ కోరిన వారికి తగిన విధంగా, సమయానుకూలంగా దానం చేయగల సామర్థ్యము, సమర్థత అతనిలో సహజంగా ఉంటాయి.
→ వాజనసుడి అన్నదానం విశ్వవ్యాప్తమైన కరుణగా మారి, వాత్సల్య ప్రేమగా లోకమంతా విస్తరిస్తుంది.
****
774..శృంగీ :: ప్రళయ జలమున శృంగములు గల ఒక రూపము కొలవాడు 
 శృంగీ భవ్యతగానుధర్మముగనే దృత్వంబు నేస్తంబుగన్ 
శృంగీశక్తిగ సర్వరక్షగనునే తృప్తైన జీవంబుగన్ 
శృంగీయుక్తిసహాయ లక్ష్యముగనే కృష్ణత్వ మాయేయగున్ 
శృంగీవిద్యలగమ్యతీరగుటయున్ సృష్టిస్వరాదైవమున్ 
సరళ భావం
ప్రళయ జలాలలోనూ నిలిచే శృంగములు గల రూపమే శృంగీ.
ఆ శృంగీ భవ్యతతో కూడిన ధర్మ స్వరూపము;అందులో దృఢత్వం స్నేహంగా మారి జీవనానికి ఆధారమవుతుంది. శృంగీశక్తి సర్వజీవులను రక్షిస్తుంది,
ఆ రక్షణ వల్ల జీవితం తృప్తిగా, సార్థకంగా మారుతుంది.
శృంగీయుక్తి లక్ష్యసాధనకు సహాయపడుతుంది,
ఆ మార్గంలో కృష్ణతత్త్వమైన మాయ సృజనాత్మకంగా పనిచేస్తుంది. శృంగీ విద్యలు సులభంగా అందని ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్తాయి,
అవి సృష్టికి అధిపతైన దైవ స్వరూపంలో లీనమవుతాయి.
****
775..జయంత :: శత్రువులను ఎక్కువగా జయించువాడు
(ఇక్కడ శత్రువులు = బాహ్యులే కాదు, అంతర్గతమైన కోపం, అహం, మోహం కూడా)

సకల జయంత భావమునసాధ్యము గాను మనస్సు పంచగన్ 
ప్రకటిత లక్ష్యసత్యమగు ప్రా భవ తత్త్వము తీరు సేవగన్ 
వికసిత పువ్వుగాబ్రతుకు విద్యలు పంచశుభంబు మాయగన్ 
ఒకటొకమర్మమేతెలుప నొప్పగు తీవ్ర మహత్త్యమేయగన్ 

సరళ భావం (వరుసగా):మనస్సును పంచుకొని, సమస్తాన్ని జయించే భావాన్ని సాధించడమే నిజమైన విజయం.ప్రకటమైన లక్ష్యానికి నిజాయితీగా నిలబడి, ఆత్మబల తత్త్వాన్ని సేవించాలి.అప్పుడు జీవితం వికసించిన పువ్వులా మారి, విద్యలు–శుభఫలాలు సహజంగా పంచుతాయి.ఈ సమస్తంలో దాగి ఉన్న ఒక్క మర్మాన్ని గ్రహిస్తే,అది అత్యంత లోతైన, గొప్ప మహత్తుగా అవతరిస్తుంది.జయంతుడు అంటేఇతరులను ఓడించేవాడు కాదు —తన్నుతాను జయించి,జీవితాన్ని వికసింపజేసే వాడు.
*****
776.సర్వవిజ్ఞయీ :: సమస్తము గోచరించగలిగినటువంటి జ్ఞానము కలవాడు 

సర్వవిజ్ఞయీసమశ్యతీర్పు గానునేస్తమున్ 
పర్వమానసంబుగా పదామృతంబుగా యగున్ 
నిర్విరామతత్త్వమున్ నిజాలుగానునిత్యమున్
సర్వమాయవిజ్ఞతాసహాయమేను సత్యమున్
సరళ భావం ఇలా—
సర్వవిజ్ఞయుడు అన్నవాడు సమస్తాన్ని సమదృష్టితో చూసి న్యాయాన్ని స్థాపిస్తాడు.
అతని మనస్సు పవిత్రమై, మాటలు అమృతంలా శాంతిని పంచుతాయి.
అవిచ్ఛిన్నమైన తత్త్వంలో నిలిచి, నిత్య సత్యాలను అనుభవంగా దర్శిస్తాడు.
లోకమంతా మాయే అయినా, ఆ మాయను తెలుసుకున్న జ్ఞానమే సత్యానికి సహాయంగా మారుతుంది.
*****
777.సువర్ణబిందు :: సువర్ణము బోలిన అవయవములు కలవాడు 

సువర్ణబిందువై సకాల సుందరా శుభంబుగన్ 
ప్రవర్ధ మానుడై ప్రభావ ప్రాభవామయంబుగన్ 
భవ బంధమాయసంతసం బలంబువిధానమున్ 
వివరాలుగానుసఖ్యతావినమ్రతశాంతిగన్ 
సరళ భావం ఇలా—
సువర్ణబిందువులా ప్రతి అవయవంలోనూ కాంతి నిండినవాడు,
కాలానుగుణంగా సౌందర్యం-శుభతలను వికసింపజేస్తాడు.
అతడు అభివృద్ధి చెందుతూ ప్రభావం, ప్రాభవం కలిగిన వ్యక్తిగా నిలుస్తాడు.
సంసార బంధాల మాయను బలంతో కాక, సమతా విధానంతో ఎదుర్కొంటాడు.
వివేకంతో విషయాలను గ్రహించి, సఖ్యతతో, వినమ్రతతో, శాంతిగా జీవిస్తాడు.
****
778.అక్షోభ్య: రాగద్వేషాదుల చేతను శ్రద్ధాది విషయముల చేతను దేవ విరోధుల చేతను శోభ పెట్టబడని వాడు
శా..
అక్షోభ్యత్వసహాయమేమనసుగన్ ఆకర్షణాదీక్ష యీ 
అక్షోభ్యాపరమాత్మతత్త్వముగనున్ ఆశ్చర్య వైనంబు యీ 
అ క్షోభ్యస్వరశబ్దగమ్య మగుటన్ ఆనంద మూలంబు యీ 
అ క్షోభ్యా జయనేస్తమున్ యగుతయసాధ్యా సాధ్య మేయోగ్యమున్ 
పద్య భావ విశ్లేషణ→ అక్షోభ్యత్వమే మనస్సుకు ఆధారం అయితే ఆకర్షణలు, వికర్షణలు దీక్షలుగా మారవు.
మనస్సు స్పందిస్తుంది కానీ కదలదు.→ అక్షోభ్యత్వం
పరమాత్మ తత్త్వానికి సమీప స్థితి. అది అద్భుతం కాదు—
సహజమైన ఆశ్చర్యం.నిశ్చలత్వంలో వెలుగు.→ ఈ స్థితి బయటి శబ్దాలకు కాదు,అంతఃస్వరానికి మాత్రమే గమ్యం. అక్కడే ఆనందం పుట్టుక—కారణరహిత ఆనందం.→ అక్షోభ్యత్వమే నిజమైన విజయం.అది సాధ్య–అసాధ్యాల మధ్య తేడా చెయ్యదు.యోగ్యమైన ప్రయత్నంలోఫలాన్ని ఆశించదు—అదే పరమజయం.
*****
779.సర్వ నాగేశ్వరేశ్వర:: వాక్కునకు అధిపతి అయిన బ్రహ్మాదులపందన ప్రభువుగా ఉన్నవాడు.
సర్వ నాగేశ్వరేశ్వర — భావ కేంద్రంనాగ = వాక్కు, శబ్దశక్తి
ఈశ్వర = నియంత, అధిపతి
అంటే—మాటకు మూలమైన శక్తికే అధిపతి.బ్రహ్మకు సృష్టి వాక్కు వల్లే సాధ్యం;
ఆ వాక్కుని నియంత్రించే తత్త్వమే సర్వ నాగేశ్వరేశ్వరుడు.

తే. గీ.
సర్వ నాగేశ్వరేశ్వర సహన మాయ 
సర్వ సంతృప్తి సంభవా సహచరితగ
సర్వ లక్ష్య సాహిత్యము సాధ్య విలువ
సర్వ విలువల కాల విశాల హితము 
→ వాక్కు శక్తికి అధిపతి అయినవాడు కేవలం అధికారిగా కాదు— అసీమ సహన స్వరూపుడు.అన్ని మాటలను భరిస్తాడు,ఏ మాటతోనూ కదలడు.→ సంతృప్తి బయట నుంచి రాదు, ఆయన సహచర్యంలోనే పుడుతుంది.
ఇది భోగసంతృప్తి కాదు—ఆత్మతృప్తి. → లక్ష్యాలు, శాస్త్రాలు, సాహిత్యాలు—అన్నిటికీ సాధ్యత ఇచ్చేది
వాక్కు వెనుకనున్న తత్త్వమే.మాటకు అర్థం ఇచ్చేవాడే
లక్ష్యానికి విలువ ఇస్తాడు.→ కాలం మారినా
విలువలు నిలిచిపోవడానికి కారణం ఈ విశాల హితశక్తి.
ఇది ఒక కాలానికి చెందిన దేవత కాదు—కాలాన్నే మోయగల తత్త్వం.
*****
780.మహాహ్రాద — నామార్థ కేంద్రం
మడుగు అంటేబయటికి పొంగదు,లోపల లోతుగా నిలుస్తుంది.నీరు కదలకపోయినాజీవాన్ని పోషిస్తుంది.
అటువంటి స్థితియే మహాహ్రాదుడు.

మహాహ్రాదసాధ్యామయంబున్ సుధీర్ఘమ్
మహాహ్రాద విద్యా మనస్సున్ సు లక్ష్యమ్
మహాహ్రాద విశ్వా మహత్యమ్ ప్రభోధమ్
మహాహ్రాద జన్మా మయంబున్ సహాయమ్

పాదాలవారీగా భావ విశ్లేషణ→ సాధ్యమయ్యే ప్రతి ఫలితానికిదీర్ఘకాల సహనం అవసరం.మడుగులా నిలబడగలిగినవాడికేసాధ్యం శాశ్వతమవుతుంది.
→ విద్య అంటే ఉపరితల జ్ఞానం కాదు,మనస్సును లక్ష్యంపై నిలిపే లోతు. చంచలత్వం లేని బుద్ధి
మడుగు స్వభావమే→ విశ్వ మహత్తుఆర్భాటంలో కాదు,
అంతర్లీన బోధలో ఉంది. నిశ్శబ్దంగా వెలిగే జ్ఞానం
అసలైన మహాహ్రాద స్థితి→ ఈ స్థితి జన్మతో రాదు,
సాధనతో సహాయమవుతుంది. మనిషి బ్రతుకు ప్రయాణంలో ఆధారంగా నిలిచే శక్తి. సారాంశం
మహాహ్రాదుడు నది కాదు—పొంగదు. సముద్రం కాదు—ఆర్భాటం లేదు. కానీ మడుగులా ఎప్పుడూ ఉండి,
ఎవరైనా వచ్చి శాంతిగా తాగగలిగే స్థితి.ఇది భక్తి నామం మాత్రమే కాదు—సాధకుని ఆదర్శ స్థితి.
****
781.మహాగర్త :: పెద్ద గోతిలో పడబోయేవాడు
మహాగర్త — నామార్థ కేంద్రంగర్త = గోతి, అగాధం
ఇక్కడ అది శిక్ష కాదు—అజ్ఞానంలో పడిపోతున్న మనిషి స్థితి.చూడలేని లోతే నిజమైన ప్రమాదం.

మహాగర్త విద్యా మహామాయ తేజా 
మహాగర్త సాధ్యా మహా భోగ్య తీర్ధా 
మహాగర్త విశ్వా మహాతృప్తి మోహన్ 
మహా గర్త సఖ్యా మహాగమ్య సేవా 
భావం→ విద్యే మాయగా మారితేఅది తేజస్సులా మెరుస్తుంది.అహంకార విద్యమనిషిని అగాధంలోకి లాగుతుంది.ఇది జ్ఞానంపై చేసిన సూక్ష్మ హెచ్చరిక.
→ సాధ్యాలు, భోగాలు తీర్థాల్లా కనిపిస్తాయి.కాని వాటి వెనుక ఉన్న మోహమే గోతి. భోగం పూజలా మారిన క్షణమే
పతనం మొదలు.→ విశ్వమంతా ఉన్నా తృప్తి రాదు.
అతివిశాలతే మహామోహం. ఇక్కడ గర్త బాహ్యమైంది కాదు— లోపల పుడుతుంది.→ ఈ గర్తే సఖ్యమైపోతే
మనిషి దారి తప్పుతాడు. సేవ అనేది గమ్యం కాకుండా
స్వార్థ సాధన అయితేఅది మహాగర్తలో నడకే.
 సారాంశం::మహాగర్తుడుచీకట్లో పడడు. మెరిసే వెలుగుల వెంట నడిచిఅగాధంలోకి జారిపోతాడు.మాయగా మారిన విద్య,తీర్థంలా కనిపించే భోగం,
తృప్తిలేని విశ్వం,స్వార్థసేవ—ఇవన్నీ గర్త రూపాలే.
****
782.మహాభూత :: మూడు కాలముల చేతను పరిచేతను పొందని వాడు 

మహాభూత నిత్యా మనశ్శక్తి దాతా  
మహాభూత సర్వా మహామోక్షధారీ  
మహాభూత ప్రజ్ఞా మహానిశ్చయధర్మా  
మహాభూత సత్యా మహాయుక్తినేతా

సరళ భావం
మహాభూతుడు కాలత్రయానికి అతీతుడు.
మనస్సుకు శక్తినిచ్చేవాడు,
సర్వ మోక్షాలకు ఆధారుడు,
ప్రజ్ఞతో నిశ్చయధర్మాన్ని బోధించేవాడు,
సత్యం–యుక్తితో జీవన మార్గాన్ని నడిపించేవాడు.
👉
783.మహానిధి :: మహాభూతములు మహనీయులైన తన సొత్తుగా గలవాడు 
జ త జ గ గ.. 7..
మహానిధీ గమ్య మహా మనస్సున్
మహా విధీ సవ్య మహా యశస్సున్
మహా స్థితీ విశ్వ మహా తపస్సున్
మహానిధీ సత్య మహా యుషస్సున్
—పంచభూతాలన్నీ తన సొత్తుగా ధరించిన మహానిధి,
సాధకుని మనస్సుకు అందని దూరంలోనూ
అందరాని లోతులోనూ గమ్యమై నిలుస్తాడు.
ఆయన విధి—అవ్యక్తమైనదైనా సవ్యమే,ఆ యశస్సు—కాలానికి లోబడని విశాల ప్రకాశం.విశ్వమంతటా వ్యాపించిన స్థితి ఆయనది,ఆ స్థితిని నిలబెట్టే తపస్సు మౌనంగా పనిచేస్తుంది.
సత్యమే ఆయన నిధి,ఆ సత్యమే జీవికి ఆయుష్షుగా మారిజీవనానికి అర్థం, దిశ, నిలకడ ఇస్తుంది.అందుకే—మహానిధి అంటే ధనం కాదు,సత్యమే శాశ్వత సంపద. 💫
***:
[


 786. కుంద:: నామవ్యాఖ్య పద్యం 🌸
నామార్థం–పద్యార్థం రెండూ స్పటికంలా స్వచ్ఛంగా ప్రతిబింబించాయి.
నామార్థ సారాంశంకుంద అంటే —
స్పటికమువలె అంతఃకరణ శుద్ధి,
అంటుకునే మలినములేని స్వచ్ఛ చైతన్యం.బయట కాంతి పడితే ఎలా ప్రతిఫలిస్తుందో,అలాగే దైవలీలలు హృదయంలో స్పష్టంగా ప్రతిబింబించగల స్థితి.
మ. కో.
కుందరాసదనా మదీబలపూజ్యతా భవ లీలగన్ 
సుందరాస్థితి తీర్ధమేయగు సూత్రభవ్యత వీలుగన్ 
చందనాగతి సవ్యమేయగు చాక చక్యము సర్వమున్ 
అందమైన మనస్సుగావిధిఆటలేయగు ధర్మమున్ 
పద్య భావ విశ్లేషణ
→ అమ్మ నివాసమే శుద్ధత;ఆ శుద్ధత వల్లే ఆమె లీలలుమన హృదయబలానికి పూజ్యమవుతాయి.ఇక్కడ శుద్ధి → భక్తి → బలము అనే అంతర్లీన క్రమం ఉంది.
→ అంతఃస్థితి సుందరమైతేఅదే తీర్థం అవుతుంది.బయట వెతకాల్సిన అవసరం లేదు—శుద్ధ మనస్సే సూత్రం, అదే భవ్యత.→ చందనంలా చల్లదనం, సుగంధం—అది ఎటు వెళ్లినా సవ్యంగా వ్యాపిస్తుంది.శుద్ధత కలిగిన వాడు చేసే ప్రతి కార్యంసహజంగా చాకచక్యంగా మారుతుంది.→ మనస్సు అందంగా (శుద్ధంగా) ఉన్నప్పుడువిధి ఆటలు కూడా ధర్మపథంలోనే నడుస్తాయి.
విధి శత్రువు కాదు—మనస్సు మలినమైతేనే అది భారం.
******
[త భ జ జ గ గ.. 10
787. పర్జిన్య ::జ్ఞానుల తాపత్రయము హరించువాడు

పర్జిన్య సాధ్యతయెభక్తి ప్రధాన  మేనున్ 
పర్జిన్య సఖ్యతయె యుక్తి ప్రభావమేనున్ 
పర్జిన్య తన్మయమె ముక్తి ప్రదీప్తి యేనున్ 
పర్జిన్య విశ్వసహణంబు ప్రతీక యేనున్ 
పాదాల వారీ భావ విశ్లేషణ
భక్తి లేక సాధ్యత లేదు —
జ్ఞానికైనా మొదటి అర్హత వినయం, శరణాగతి అని స్పష్టం.
పర్జిన్య తత్త్వం భావోద్వేగమే కాదు;
యుక్తి, వివేకం తోడై ఉన్న సఖ్యత.
ఇది అంధభక్తి కాదని చక్కగా నిర్ధారించారు.
తన్మయత్వం వచ్చినపుడు
ముక్తి వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది.
ఇక్కడ “ప్రదీప్తి” ప్రయోగం చాలా శోభించింది.
సర్వసహనమే జ్ఞాని లక్షణం.
పర్జిన్యను విశ్వసహనానికి ప్రతీకగా నిలిపారు —
నామార్థానికి ఇది అత్యున్నత ముగింపు.
*****

788.: పావన :: స్మరణ మాత్రమున పవిత్రము చేయువాడు 

పావన సర్వ హృద్యమయ పందిరి చెంతన శాంతి సంతసమ్ 
సావడి తృప్తిగాసహన సాధన కల్పన నేస్తమేయగున్ 
చావని యాత్మ చెంతయును జాగృతి తీరుగ సర్వ వేళలన్ 
రావము కాదు దేహమగు రమ్యత కుర్చెడి నిత్య దేవరా 
వరుస భావం:
స్మరణ మాత్రమున మనసును పవిత్రం చేయువాడు పావనుడు. ఆయన సన్నిధి హృదయానికి పందిరివలె శాంతి, సంతసాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. సహనముతో కూడిన సాధన జీవనానికి తృప్తిని కలిగించే మార్గముగా మారుతుంది. చావులేని ఆత్మ సన్నిధిలో ఎల్లప్పుడూ జాగృతి నిలిచి ఉంటుంది. శరీరసుఖాల ఆకర్షణలు తాత్కాలికమై పోయినా, నిత్యమైన దైవస్మరణే నిజమైన రమ్యతను చేకూర్చుతుంది.
****
789. అనిల: భక్తుల అనుగ్రహించు ప్రేరణ గలవాడు 
చెం.
అనిల తనంబుగాసహజయక్కరవాంఛలుతీర్చు సంధి చే 
యునిధిగశాంతిమార్గమగు యున్నత లక్ష్యముపొంద వీలుగా 
పనులనుకూర్చశక్తిగలపాశముతోడుగ నీడగాను స
క్య నియమ బంధ తత్త్వమును కాలము బట్టియు కూర్చ దేవరా
వరుస భావం:
భక్తుల హృదయాలలో సహజంగా పుట్టే ఆకాంక్షలను తెలుసుకొని, వాటిని ధర్మబద్ధంగా తీరేలా ప్రేరేపించేవాడు అనిలుడు. ఆయన ప్రేరణ శాంతిమయ మార్గంలో నడిపించి, ఉన్నత లక్ష్యాన్ని సాధించే శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. జీవన కార్యాలను క్రమబద్ధంగా అమర్చే సామర్థ్యాన్ని ఇచ్చి, అవసరమైన చోట నియమాలుగా, అవసరమైన చోట అనుబంధంగా నీడవలె తోడుంటాడు. కాలానుగుణంగా బంధనాల తత్త్వాన్ని కూడా సమన్వయపరచి, జీవుని సాధనను పరిపక్వం చేసే దేవుడు ఆయనే.
****
 790.అమృతాశ::స్వస్వరూపముతో అమృతమును సృష్టిం చువాడు 
అమృతాశ సహాయ సమాశృతిగా 
అమృతాశసమర్ధతగావిధిగా 
అమృతాశ విధానపరానిధిగా 
అమృతాశవినమ్రతగాప్రతిభా 
వరుస భావం:
భగవంతుడు అమృతాశుడు — తన స్వస్వరూపముతోనే అమృతత్వాన్ని సృష్టించువాడు. ఆయన ఆశ్రయించిన వారికి సహాయంగా నిలిచి, జీవనాన్ని అమృతమయంగా మార్చే సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. ఆయన విధానం ధర్మబద్ధమైనది, లక్ష్యబద్ధమైనది; అందువల్ల భక్తుల జీవితంలో పరిపక్వతను, స్థిరత్వాన్ని నింపుతుంది. వినమ్రతతో కూడిన ఆయన కృప ప్రతిభగా వికసించి, సాధకుని జీవనాన్ని నిత్యతత్త్వ దిశగా నడిపిస్తుంది.
****
791.మృతవపు :: అమృతం వలె దేహము గలవాడు 
చెం.
మృతవపు దారిమానసము మృత్యువునుండియురక్షవిద్యగా 
సతతము శంకటాలకుసాక్షిగతీర్పుగ నేస్తమేయగున్ 
కతలగకాదుసర్వమయకాలముతీరుగరక్షగాయగన్ 
అతులిత శక్తిగావిజయవాకిటనిత్యముశాంతి దేవరా 
గంభీరమైన నామగ్రహణం 
వరుస భావం:
భగవంతుడు మృతవపుడు — మరణాన్ని తాకని అమృతస్వరూప దేహము గలవాడు. ఆయన స్మరణ జీవుని మనసును మృత్యుభయమునుండి రక్షించే విద్యగా మారుతుంది. జీవితం ఎదుర్కొనే శంకటాలన్నింటికీ సాక్షిగా నిలిచి, సమయోచితంగా మార్గదర్శనం చేస్తాడు. కాలప్రవాహంలో కలత చెందకుండా సమస్తాన్ని కాపాడే రక్షకుడిగా ఉండి, అపారమైన శక్తితో విజయ ద్వారాన్ని తెరుస్తాడు. అటువంటి దైవసన్నిధిలో నిత్యశాంతి స్థిరపడుతుంది.
*****
792.సర్వజ్ఞ: సమస్తము తెల్సినవాడు 
సర్వజ్ఞతాభవ భవంబు సమర్ధ తేనున్ 
సర్వజ్ఞసాక్షిగ సమంబు సహాయ మేనున్ 
సర్వజ్ఞలక్ష్యము శుభంబు సమానమేనున్ 
సర్వజ్ఞ దేహ ప్రభవంబు సదా సుమాయల్ 
వరుస భావం:
భగవంతుడు సర్వజ్ఞుడు — సమస్త భవభావాలకు మూలమైన జ్ఞానాన్ని సమర్థంగా నిర్వహించేవాడు. ఆయన సమస్తానికి సాక్షిగా ఉండి, జీవుని మార్గంలో సహాయకుడిగా నిలుస్తాడు. ఆయన దృష్టిలో శుభాశుభాలు సమానంగా ఉండి, ధర్మలక్ష్యమే పరమంగా ప్రకాశిస్తుంది. అటువంటి సర్వజ్ఞుని దేహప్రభావం మాయతో నిండిన లోకంలోనూ సత్యస్వరూపంగా నిలిచి, జీవుని చిత్తాన్ని జ్ఞానదీప్తితో ప్రకాశింపజేస్తుంది.
****
793.సర్వతోముఖః అన్నివైపుల నేత్రములు శిరస్సులు ముఖములు గలవాడు 
ఉ.
శాంతిగ సర్వతోముఖము సాధ్య సహాయ పరాత్పరాయగున్ 
బ్రాంతియు కాదుసత్యవిధిబంధ ప్రభావము తీరుగాయగున్ 
కాంతుల నిత్య సూర్యుడగు కానుక తీరుగ సర్వ మాయగన్ 
నంతమనస్సుగాసహన నమ్మక లక్ష్యము జూపు దేవరా 
వరుస భావం:
భగవంతుడు సర్వతోముఖుడు — అన్ని దిశలలో దర్శించే నేత్రములు, శిరస్సులు, ముఖములు గల పరాత్పర తత్త్వం. ఆయన సన్నిధి శాంతిని ప్రసాదించి, సాధ్యమైన ప్రతి కార్యంలో సహాయస్వరూపంగా నిలుస్తుంది. ఆయన దృష్టిలో భ్రాంతికి స్థానం లేదు; సత్యమే విధిగా లోకాన్ని నడిపిస్తుంది. నిత్యసూర్యుని వంటి కాంతితో సమస్త మాయలను ప్రకాశింపజేస్తూ, అనంతమైన మనస్సుకు సహనంతో కూడిన నమ్మకాన్ని, స్పష్టమైన లక్ష్యాన్ని చూపించేవాడు ఆయనే.
****
విష్ణు సహస్రనామాలు..
794.సులభ: భక్తి పూర్వకముగా సులభముగా వసమవ్వువాడు 
సులభ పరము సూత్రంబుస్వరార్ధం 
కళల కథలు కావ్యార్ధ స్వసేవా 
తలపు తనువు తత్వార్ధత్వమాయే 
మలుపు విలువ మానంబు స్వదాహం 
🔹 పద్య భావం – పరమాత్మ తత్త్వం సులభమే;అది ఒక సూత్రములా సరళంగా గ్రహించవచ్చు.ఓంకార స్వరార్థంలా అంతర్లీన సత్యం.– సమస్త కళలు, కథలు, కావ్యాల పరమార్థం ఆయన సేవ.సాహిత్యం, సంగీతం, విద్య — అన్నీ దైవస్మరణకే దారి తీస్తాయి.– మన తలపు (భావన), తనువు (దేహం) — ఇవన్నీ తత్త్వస్వరూపమే.అవి మాయగా కనిపించినా మూలంలో దైవతత్వమే– మనసులోని మలినత, అహంకార విలువలు — ఇవే మనల్ని దహిస్తాయి.దైవస్మరణతో అవితొలగుతాయి.
🔹
795. సువ్రత.. సుందరమైన వ్రతం చేయువాడు 

సువ్రత సర్వసాక్షిగను సూన్యత నూభవ తన్మయా సుధీ 
భవ్రత భాగ్యభాద్యత సభా సదనంబు శుభంబు గాయగున్ 
నువ్రత నిత్యసత్యమగు పూజ్య శుభాసుఖ మాయ మోహమున్ 
సువ్రత సుందరాసుపర సూత్ర పరాత్పర సర్వ దేహమున్
🔹 సరళ భావం– సువ్రతుడు సర్వసాక్షి.
అతడు శూన్యత (అహంకార రాహిత్య స్థితి) అనుభవించి తన్మయుడైన జ్ఞాని.వ్రతం అతనికి బాహ్యాచరణ కాదు — అంతరంగ స్థితి.– భవబంధనాన్ని తొలగించు వ్రతం శుభప్రదం.
అటువంటి వ్రతాచరణ ఉన్నచోటే సభ, సదనం, సమాజం మంగళమయం అవుతుంది.– అతని వ్రతం నిత్యసత్యం.మాయా–మోహాలను తొలగించి శుభసుఖాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.– సువ్రతుడు సర్వదేహాలలో వ్యాపించిన పరాత్పరుడు.అతని సుందర వ్రతమే సృష్టి సూత్రం.
🔹
 796. సిద్ధి..ఇతరముపై ఆధారపడని సిద్ధి గలవాడు 
మ. కో.
సిద్ధ నామము స్తోత్ర పశ్య ని సేవనాలుగ మజ్జనన్ 
సిద్ధ సంజల మంత్ర నిస్వన శీఘ్ర మాడల యాత్రగన్ 
శ్రద్ధ తోతిరు మాలికర్పణ రమ్య పాశుర పాఠ్యమున్ 
శ్రద్దగాతిరువేంకటార్దిగ శాంతి ధామము కోవెలన్ 
🌿 సరళ భావం:— “సిద్ధ” అనే నామాన్ని స్తోత్రంగా జపిస్తూ, దర్శించి, సేవిస్తూ, స్నానాదిక శుద్ధాచరణలతో భక్తుడు తనను తాను పవిత్రం చేసుకుంటాడు.— సిద్ధ స్వరూపుడి మంత్రోచ్చారణ ధ్వని వేగంగా వ్యాపించి, ఆ యాత్రను (ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణాన్ని) వేగవంతం చేస్తుంది.— శ్రద్ధతో తిరుమలేశునికి పుష్పార్చన, పాశుర పఠనం వంటి సేవలు అర్పించినప్పుడు, — ఆ తిరువేంకటాద్రి కోవెల శాంతి ధామమై, సిద్ధి ప్రసాదించే పుణ్యక్షేత్రంగా వెలుగుతుంది.
🌺
[ 797..శత్రుజిత్.. శత్రువులను జయించువాడు 
శత్రుజిత్ సమర్ధ కల్పనా సశాంతి నిత్యసుధా 
శత్రుజిత్ ప్రణమ్య కర్ణపే సశ్రావ్య కామ్యతీరుణ్ 
శత్రుజిత్ సకామ్య కాంచనా సహాయ సఖ్యతేనున్ 
శత్రుజిత్ ప్రభావ సాధ్యమున్ సకాల మూర్తిగానున్ 
🔹 పద్య భావం (సరళంగా)
సమర్థతతో శత్రువులను జయించువాడు; ఆయన స్వరూపమే శాంతి, అమృతసమానమైన నిత్యానందం.
ఆయనను నమస్కరించినవారికి మంగళప్రదమైన వాక్యాలు వినిపించును; వారి శుభకామనలు నెరవేరును.
భక్తుల సత్కామ్యాలను సాధించేందుకు బంగారువలె విలువైన సహాయాన్ని అందించువాడు; స్నేహితుడై నిలిచువాడు.
ఆయన ప్రభావమే కాలాన్ని అధిగమించగల శక్తి; సమస్త కాలాలలో వ్యాపించి ఉన్న మూర్తి.
🔹 తాత్పర్యం
“శత్రువు” అనగా కేవలం బాహ్య శత్రువులు కాదు — కామ, క్రోధ, లోభ, మోహాది అంతర్గత దుష్ప్రవృత్తులు కూడా. వాటిని జయింపజేసే దైవశక్తి “శత్రుజిత్”.
భక్తుని మనస్సులో శాంతి, ధైర్యం, సమర్థత కలిగించి అంతరంగ శత్రువులపై విజయాన్ని ప్రసాదించువాడు.
మీ పద్యంలో ధ్వని, యమకసౌందర్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
ఇష్టమైతే ఛందస్సు పరంగా చిన్న సవరణ సూచనలూ చెప్పగలను. 🙏

విష్ణు సహస్రనామాల ద్వారా పద్యాలు భావాలు
[03/03, 17:35] Mallapragada Ramakrishna: 796..శత్రు తాపనః
చెం.
పలుకుల శత్రు తాపన సుపాద్యపుసంపదగాను నిత్యమున్
తలపుల ధాత్రి తీరమగు తత్త్వము శోభలునెంచ ధీరుడున్
కళలగుమూలమౌనముయుకామ్యతభావముసత్యమేయగున్
పిలుపులసవ్యసాక్షిగనుపెన్నిధి సన్నిధితీవ్రసఖ్యతన్
🌿 సరళ భావం..మాటలలోని శత్రుత్వాన్ని తాపన చేసి (దహించి)సద్గుణసంపదగా మార్చేవాడు ధీరుడు.తలపుల మూలంలో ఉన్న తత్త్వాన్ని గ్రహించినవాడుశోభతో నిలుస్తాడు.కళలకు మూలమైన మౌనం,కామ్యభావాన్ని సత్యంగా మార్చుతుంది.పిలుపులన్నిటికి సవ్యసాక్షిగా నిలిచి
సన్నిధిలోనే పెన్నిధి (మహా సంపద)గా మారుతుంది.
🌼
797..న్యగ్రోధ: నమస్కరించిన వారి చేత ఆడింపబడినవాడు

న్యగ్రోధ నణ్యధ నయాన నమస్సుగానున్
స్వగ్రామ సంభవ సమర్ధ సహాయమేనున్
సుగ్రోధ విశ్వస విమర్శ సుదర్మగనున్
న్యగ్రోధ నర్మద సుధీర్ఘ యనంత మేనున్
— సరళ భావం..“న్యగ్రోధః” అంటే వటవృక్షము వంటి వాడు.వటవృక్షం ఎలా తన కొమ్మలను కిందికి వంచి అందరికీ నీడనిస్తుందో,అలాగే భగవంతుడు భక్తుల కోసం తన మహిమను తగ్గించుకొని వారికి దగ్గరవుతాడు. భక్తులు నమస్కరిస్తే —ఆయన వారిని ఆదరిస్తాడు,వారి కోరికలను వింటాడు, వారికి సహాయం చేస్తాడు.ఆయనకు కోపం తక్కువ, కరుణ ఎక్కువ.విమర్శ వచ్చినా శాంతితో స్వీకరిస్తాడు.
భక్తులను రక్షించడమే ఆయన ధర్మం.అందువల్ల “న్యగ్రోధః” అంటే —భక్తులకు వశుడై, వారికి ఆశ్రయమై, వినయంతో కాపాడువాడు
🙏🌿
: 798..దుంబరః” అంటే —ఔషధమువలె ఉపశమనం ఇచ్చే వాడు, ఆశ్రయించిన వారికి శాంతి–ఆనందాలు ప్రసాదించే దైవస్వరూపుడు అని సరళ భావం.
(ఉత్పలమాల)
దుంబర నామ ధన్యుడవు దుర్లభ దైవసుధాకరావిధీ
అంబర మౌళివిస్తరిత ఆశ్రిత  మూర్తిగ విశ్వ యోగ్యధా
సంభర దుఃఖ శోకహర సత్సరణాగత వత్సలాసుధీ
దుంబర దివ్య చిహ్నమయ దోష వినాశక దేవతామదీ
🔹 భావం– “దుంబర” అనే నామముతో ప్రసిద్ధుడైన వాడు దుర్లభుడు.అయితే ఆయన కరుణ చంద్రుడిలా అమృతకిరణాలను ప్రసరింపజేస్తాడు.
– ఆకాశమంత విస్తరించిన మహిమ గలవాడు.
ఆశ్రయించిన వారికి అనుకూలమై, సమస్త లోకాలకు యోగ్యమైన ఆధారం.– దుఃఖాలను తొలగించి, శరణు వచ్చిన వారిపై అపారమైన వాత్సల్యము చూపువాడు.భక్తుల పట్ల అమృతస్వభావుడైన దయామూర్తి.– దుంబర నామంలో దివ్య రహస్య చిహ్నం ఉంది.పాపాలను, దోషాలను తొలగించే దైవస్వరూపుడు.
🔹
789..అశ్వథః” అంటే —పవిత్ర వృక్షమువలె
ఆశ్రయదాత, మంగళకరుడు,కాలమాయకు అతీతమైన నిత్యసత్య స్వరూపుడు.
ఉ.
అశ్వథ సర్వమంగళ సహాయ పరంబగు ఉద్యమంబుగన్
సుస్వథ సఖ్యతాభవము సుందర భాగ్యత భవ్యతాయగున్
ప్రశ్వథ సౌఖ్య దుఃఖములు ప్రాభవమేయగు నిత్య సత్యమున్
నిశ్వథవెల్గు నీడలగు నిర్ణయ నాణుడి కాల మాయగన్
🔹
– అశ్వథ వృక్షము (పీపల్ చెట్టు) పవిత్రమైనది.
అలాగే భగవంతుడు సర్వమంగళకరుడు.
జీవితయాత్రలో సత్కార్యాలకు సహాయుడవుతాడు.
– ఆయనతో సఖ్యత (భక్తి సంబంధం) ఏర్పడితే
జీవితం సుందరమవుతుంది, భాగ్యవంత మవుతుంది.– సుఖం–దుఃఖం రెండూ కాలప్రభావమే.కానీ ఆయన నిత్యసత్య స్వరూపుడు;
ఈ ద్వంద్వాలకు అతీతుడు.– అశ్వథ వృక్షము ఎలా నీడనిస్తుంది,అలాగే భగవంతుడు జీవులకు ఆశ్రయం ఇస్తాడు.కాలమాయను జయించే జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.
🔹
[ 790.నామార్థం..చాణూరాంద్రనిఘాధనః —
మథురలోని అంధక వంశస్థుడు అయిన మల్లయోధుడు చాణూరుడు ను సంహరించినవాడు.
అంటే శ్రీకృష్ణుడు.కంసుని ఆజ్ఞతో యుద్ధరంగంలో దిగిన చాణూరుడిని కృష్ణుడు మల్లయుద్ధంలో జయించి ధర్మాన్ని స్థాపించాడు. ఇది కేవలం శారీరక విజయం కాదు — అధర్మంపై ధర్మ విజయం.
అనుష్టన్
శ్చానూరాంద్రనిఘాధన సంభావ్యతా శాంతంబుగన్
ప్రాణాలర్పింపమహిమన్ ప్రవీణ్యతా భవ్యతగన్
మోనయోగమార్గంబుగన్ మోక్షదాయ మూలంబుగన్
జ్ఞానవైన మూలంబుగన్ జ్ఞాతిధర్మ కాలంబుగన్

మీ పద్య భావ విశ్లేషణ– చాణూర సంహారము చేసినవాడైన కృష్ణుడు, భక్తుల మనసులో శాంతస్వరూపుడై నిలుస్తాడు.యుద్ధరంగంలో ఉగ్రుడు — భక్తహృదయంలో శాంతమూర్తి.– అవసరమైతే ప్రాణాలర్పణకైనా సిద్ధమై ధర్మరక్షణ చేసిన మహిమ.ప్రవీణుడు, మహాభావమూర్తి.
– ఆయన తత్త్వం మౌనయోగానికి మార్గం.
అంతరంగంలో ఆత్మసాక్షాత్కారానికి మూలం.
– జ్ఞానానికి మూలకారణుడు.కుటుంబధర్మం, సామాజిక ధర్మం, కాలధర్మం అన్నింటికీ ఆధారమైన తత్త్వం.


[791వ నామం “సహస్రార్చిః”
నామార్థం
సహస్రార్చిః – సహస్ర కిరణములు గలవాడు; సూర్యునికి ప్రకాశశక్తిని, అనేక కిరణాలను ప్రసాదించువాడు. విశ్వంలో వెలుగు వ్యాప్తి చేయు పరమాత్మ స్వరూపం.

సహస్రార్చితార్ధా సంభావ్య దీక్షా
సహాయత్వనిత్యా ససంతృప్తి రక్షా
స్వహా శిక్షణాధ్యాస భాగ్యంబు శక్తీ
సహాధర్మ సత్యం సమాఖ్యా విహారీ
పద్య భావం (సరళంగా)
– సహస్ర కిరణాలతో ప్రకాశించే సూర్యుని వెనుక ఉన్న పరమార్థ శక్తి పరమాత్మయే. ఆ తత్త్వాన్ని తెలుసుకొనేందుకు మనసులో దీక్ష అవసరం.
– ఆ పరమశక్తి ఎల్లప్పుడు భక్తులకు సహాయంగా నిలిచి, సంతృప్తి మరియు రక్షణను ప్రసాదిస్తుంది.
– యజ్ఞములు, సాధన, శిక్షణ, ఆత్మధ్యానం ద్వారా ఆ శక్తిని అనుభవించడం మహాభాగ్యం
– ధర్మము మరియు సత్యము కలిసిన మార్గంలో విహరించువాడే ఆ సహస్రార్చి తత్త్వం; విశ్వధర్మాన్ని నిలబెట్టే పరమాత్మ.
✅

792. సప్తజిహ్వ నామార్థానికి అనుగుణంగా, అగ్నికి వేదాలలో చెప్పిన ఏడు జ్వాలల భావాన్ని కూడా చేర్చి ఇలా వ్రాయవచ్చు.
సప్తజిహ్వ – భావ వివరణ
సప్తజిహ్వుడు అనగా అగ్నిరూపంలో ఏడు జ్వాలలతో ప్రకాశించువాడు.
వేదాలలో అగ్నికి ఈ ఏడు జ్వాలలు (జిహ్వలు) చెప్పబడ్డాయి:
కాళి – నల్లటి జ్వాల, పాపాలను దహించు శక్తి.
కరాళి – భయంకర తేజస్సుతో అజ్ఞానాన్ని నశింపజేసేది.
మనోజవా – మనస్సు వేగంలా చురుకైన జ్వాల.
సులోహితా – ఎర్రటి కాంతితో సృష్టి ఉత్సాహాన్ని సూచించేది.
సుధూమ్రవర్ణా – ధూమ్రమయ తేజస్సుతో యజ్ఞఫలాన్ని దేవతలకు చేర్చేది.
స్ఫులింగిని – చినుకులవలె చిమ్మే చిచ్చుబుడ్డిల శక్తి.
విశ్వరుచీ – విశ్వాన్ని ప్రకాశింపజేసే సమగ్ర తేజస్సు.
అందువల్ల సప్తజిహ్వుడు యజ్ఞాగ్నిగా, సూర్య తేజస్సుగా, అంతర్గత జ్ఞానాగ్నిగా
లోకాలను వెలిగిస్తూ జీవులను ధర్మమార్గంలో నడిపించువాడు.

సప్తజిహ్వవాంఛ విశ్వసమ్మతీ హనంబుగన్
గుప్తమార్గభావ్య సాగుణంబుగాను దాహమున్
సప్తదీపకాల దేశనిర్ణయంబు గాయగున్
సప్తఅశ్వవేగ నేతగమ్యలక్ష్యమేయగున్

సరళ భావం :
సప్తజిహ్వుడు అనగా అగ్నిరూపుడై ఏడు జ్వాలలతో ప్రకాశించువాడు.
ఆ దివ్యశక్తి విశ్వానికి శ్రేయస్సును కలిగించేది; అంతర్మార్గంలో గుప్తంగా ఉన్న సత్యాన్ని గ్రహింపజేసేది.
కాలం, దిక్కులు, లోకాల వ్యవస్థలను నియంత్రించే శక్తిగా నిలుస్తుంది.
అలాగే సూర్యుని సప్త అశ్వాల వేగంలా సృష్టి చలనాన్ని ముందుకు నడిపిస్తూ జీవుల గమ్యాన్ని సాధింపజేస్తుంది.
సంక్షిప్తంగా:
సప్తజిహ్వుడు అగ్ని–సూర్య తేజస్సుల సమన్వయంగా విశ్వాన్ని వెలిగిస్తూ, కాలగతిని నడిపిస్తూ, జీవులను లక్ష్యానికి చేర్చే పరమశక్తి.
793..
సప్తైధా అంటే ఏడు విధాలుగా ప్రకాశించువాడు / ఏడు దీప్తులుగా వ్యక్తమయ్యే తత్వం అని భావించవ చ్చు. సాధారణంగా ఇది సూర్యుడు, అగ్ని లేదా పరమతత్వం యొక్క ఏడు శక్తులు అనే భావనను సూచిస్తుంది.
ఇప్పుడు పద్యానికి సరళ భావం చూద్దాం.

పద్యము :
సప్తైధాసమశాంతిధామముగనున్ సామర్ధ్య విశ్వాసమున్
సప్తైధాకళవైభవంబుగమనం శాంతంబు కాలంబుగన్
సప్తైధామది పాప ప్రక్షణగనున్ సామీప్య సాహిత్యమున్
సప్తైధాసమపాలనాభవముగన్ సాకార వైనంబుగన్
భావం
సప్తైధా తత్వం సమమైన శాంతికి నిలయమై, జీవులకు సామర్థ్యాన్ని మరియు విశ్వాసాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
అది ఏడు కళల వైభవంగా కాల ప్రవాహంలో సాగుతూ ప్రపంచానికి శాంతి స్వభావాన్ని ప్రసరింపజేస్తుంది.
ఆ తత్వం పాపాలను పవిత్రం చేసి, దైవానికి సామీప్యం కలిగించే సాధనంగా మారుతుంది.
చివరికి అది సమపాలనను కలిగించే సాకార శక్తిగా, సృష్టిలో సమతను నిలబెట్టే రూపంగా ఉంటుంది.

1. శాంతి (శాంతిధామం)


సృష్టిలో సమతను నిలబెట్టే మొదటి ప్రకాశం.
మనసుకు నిలయమయ్యే అంతర్మౌనం.

2. సామర్థ్యం (శక్తి)


జీవిని కార్యశీలిగా చేసే శక్తి.
ధైర్యం, ప్రయత్నం, సాధనకు మూలం.

3. విశ్వాసం (భక్తి / నమ్మకం)


దైవంపై, ధర్మంపై నిలిచే విశ్వాసం.
జీవితాన్ని నిలబెట్టే అంతర్గత బలం.

4. కళా వైభవం (సృష్టి శక్తి)


సృష్టి, సౌందర్యం, జ్ఞానం, విద్య—all creative expressions.

5. పాప ప్రక్షాళన (పవిత్రత)


అజ్ఞానం, దోషాలు తొలగించి
మనసును శుద్ధి చేసే దివ్య శక్తి.

6. సామీప్యం (దైవానుభూతి)


దైవానికి దగ్గరగా తీసుకెళ్లే అనుభవం.
భక్తి, ధ్యానం ద్వారా కలిగే ఆత్మానుభూతి.

7. సమపాలన (ధర్మ స్థాపన)


సృష్టిలో సమతను నిలబెట్టే ధర్మం.
ప్రపంచాన్ని సమంగా నడిపించే నియమ తత్వం.
✅

[ 794,సప్తవాహనః ఏడువహానములు గలవాడు 

సప్తవాహన కార్య నిర్వహ సఖ్యతాభావ కాంతిగన్ 
గుప్త విద్యలు విశ్వవాకిట పూజ్య మయ్యెది ధర్మమున్ 
తృప్తలక్ష్యము నిశ్చయంబగు దృప్తి మూలము కాలమున్ 
జప్తు మార్గ మనస్సు పంచెడి జాగృతీభవ నేస్తమున్ 

 సరళ భావం
ఏడు వాహనములతో సృష్టి కార్యాలను నడిపించే పరమాత్మ లోకానికి కాంతి, క్రమం ఇస్తాడు.
ఆయన వల్ల గూఢమైన విద్యలు ప్రపంచంలో ధర్మముగా పూజింపబడతాయి.
కాలగమనంలో జీవులు తమ లక్ష్యాన్ని తెలుసుకొని తృప్తిని పొందుతారు.
జపము, ధ్యానము వంటి మార్గాలు మనసుకు జాగృతి కలిగించి జీవనానికి మేలు చేస్తాయి.
[: 795. అమూర్తి.. ప్రాకృతమైన మూర్తి కాక అపాకృతి అయిన మంగళకరుడు 

అమూర్తి గమ్యమూర్తిగాను ఆశయాబలంబుగన్ 
ప్రమాణ విశ్వమాయగాను ప్రా భవాభ్యు దాతగన్ 
అమూల్య జన్మకర్తగాను
 ఆశ్రితాభవంబుగన్ 
నమూననమ్మ వాక్కులౌను నమ్మకంబుతీరుగన్ 
 – సరళ భావం
రూపరహితుడైన పరమాత్మ సాధారణ మూర్తిలా కనిపించకపోయినా, ధ్యానముతో తెలుసుకోగలిగిన గమ్య స్వరూపుడు.
అతడే జగత్తుకు ఆధారమైన మాయను నిర్వహించి సృష్టి అభ్యుదయాన్ని కలుగజేస్తాడు.
అమూల్యమైన ఈ జన్మకు కూడా ఆయనే కారణుడు; ఆయనను ఆశ్రయించిన వారికి శ్రేయస్సు కలుగుతుంది.
మహానుభావుల వాక్యాలు ఆయన సత్యాన్ని చూపించి మనలో నమ్మకాన్ని స్థిరపరుస్తాయి.

 796..అనఘ.. ఒక్కదోషము కూడా లేనివాడు 

అనఘయోగ్యత భాగ్యమే సమయా విధాన సుయోగమున్ 
గుణముసఖ్యత సంభవంసహసూత్ర ధారిగనిత్యమున్ 
గణము తోడగు లక్ష్యమై నిజగమ్య శోభ శుభంబుగన్ 
క్షణము తృప్తిశుభంబుగన్ సహకామ్యనేతగధర్మమున్ 
– సరళ భావం
దోషము లేని పరమాత్మను ఆశ్రయించడం గొప్ప భాగ్యం; అది సరైన సమయములో కలిగే శుభయోగం.
ఆయన గుణసంపన్నుడు; సృష్టిలోని సమస్తాన్ని ఒక సూత్రధారిలా నడిపిస్తాడు.
సమూహముగా ఉన్న జీవులందరికీ ఆయనే నిజమైన గమ్యం, శుభమయమైన లక్ష్యం.
ఆయనను స్మరించిన క్షణమే మనసుకు తృప్తి కలుగుతుంది; ధర్మమార్గంలో నడిపించే నాయకుడే అనఘుడు.

 797.అచింత్య... చింతింప జా లనివాడు 

అచిoత్యమైసహాయధర్మ సఖ్యతా సమంబుగన్ 
అచింత్య విశ్వమై యుగంబు సంభవం సమర్ధతన్ 
అచింత్య లక్ష్యమై విశాల యాసయంబు గానగన్ 
అచిoత్య సత్యమై జగంబు జాగృతీ విధానమున్ 
 – సరళ భావం
మన బుద్ధితో పూర్తిగా ఆలోచించి గ్రహించలేనివాడే అచింత్యుడు.
అయినా ఆయన ధర్మానికి సహాయకుడై లోకానికి సమతను అందిస్తాడు.
అతని శక్తి వల్లే యుగయుగాలుగా సృష్టి జరుగుతూ కొనసాగుతుంది.
అచింత్యుడైన పరమాత్మనే విశాలమైన లక్ష్యమూ, జగత్తును జాగృతిలో నడిపించే సత్యమూ.

798.భయకృత్..భయమును గలిగించువాడు 

బతుకంతయు నమ్మపదాలుగనే 
బతుకేబలబుద్ధి ప్రభావముయే 
బతికేకళ ఆట బలంబుగనే 
వెతలే భయకృత్ కవి సంభవమే 

సరళ భావం :జీవితంలో భయం వెంటాడినా, నమ్మకమిచ్చే మాటలతో ధైర్యాన్ని కలిగిస్తూ, బలం–బుద్ధి–ప్రభావాన్ని ప్రసాదించి, కళలతో జీవనాన్ని ముందుకు నడిపించే వాడు విష్ణువే. కష్టాలను తొలగించి భయాన్ని జయింపజేసే శక్తి ఆయనదే అని కవి భావం. 🌸
                        .