Wednesday, 9 July 2025

 విష్ణు సహస్రనామం – 83వ నామం: కృతి (कृतिः)

ఓం కృతయే నమః 🙏🏼

🔸 నామార్థం:

"Lకృతి" అంట....కార్యం, సృష్టి, క్రియ

ప్రతి శబ్దము చేత (వేదోచ్చారణ, భక్తివచన, నామస్మరణ) రక్షింపబడే తత్వం

లోక కర్తగా, ధర్మాన్ని స్థాపించే క్రియాశీలుడిగా భావించబడే నామం ఇది.

విష్ణువు సర్వ క్రియలకు మూలకారకుడు – క్రియాత్మక పరమాత్మ.


📜 పద్యవివరణ:


ఛందస్సు: పద్మ–న భ జ జ జ గ యతి (10 అక్షరాలు, దశపదా వృత్తం)


కృతిగ నీవు గమనమ్ము కలౌన్నతిసాధ్యమున్  

శృతిగ నీవు హృదయమ్ము సమమ్ము చలించగన్  

మృతిగ నీవు సమరమ్ము మనస్సుగ నిత్యమున్  

దృతిగ నీవు మధురమ్ము ధరిత్రిన మోక్షమున్


🪔 పదార్థార్థం:


కృతిగ నీవు గమనమ్ము కలౌన్నతి సాధ్యమున్

– కలియుగములో ధర్మగమనము నీవే. నీవు చేసే కృతులు (వేదనిర్మాణం, అవతారాలు, ఉపదేశం) కలియుగ సత్యసాధనలకు మార్గము.


శృతిగ నీవు హృదయమ్ము సమమ్ము చలించగన్

– వేదశాస్త్రరూపమైన శృతి నీవే. హృదయములో నీవున్నావు. భక్తుడి మనసు లోనుండి శబ్దబ్రహ్మంగా ప్రసరించేవాడు నీవే.


మృతిగ నీవు సమరమ్ము మనస్సుగ నిత్యమున్

– సంహారమందు నీవే కారణం. యుద్ధరంగములోనూ, కాలచక్రములోనూ నీవు నిత్యమున్నావు. నీవు మృత్యువు నుండి విమోచనం కలిగించే మార్గము.


దృతిగ నీవు మధురమ్ము ధరిత్రిన మోక్షమున్

– నీవు దృఢతకు నిలయమైనవాడు. భూమిమీద మాధుర్యరూపమైన మోక్షాన్ని అందించేవాడు. నీవే ఆత్మ బంధాలను దాటి తీయగల పరమపథాన్ని దివ్యంగా అందించేవాడు.


🌺 భావసారం:


ఈ పద్యంలో “కృతి” అనే నామాన్ని నాలుగు శక్తి రూపాలలో విభిన్నంగా అభివ్యక్తం చేశారు:


1. కాలగమనాన్ని నిర్దేశించేవాడు,

2. వేదాన్ని హృదయాలలో నిలిపే వాడు,

3. సంహారకునిగా సమరరంగమున నడిచేవాడు,

4. దృఢతతో మధుర మోక్షాన్ని భూమికి అందించేవాడు.


 ఈ పద్యం "కృతి" ఈ నామం విశ్వవ్యాప్తంగా ఉన్న సృష్టి-ధర్మ-వినాశ-మోక్ష చతుష్కోణాన్ని సూచిస్తోంది.


---


విష్ణు సహస్రనామం.. ఆత్మవాన్


84. నామం.. ఆత్మవాన్ అనగా స్వబలం, చిత్తశుద్ధితో బంధనాలను సైతం బాధ్యతగా స్వీకరించి స్థిరంగా నిలవగలడు.


(మణి భూషణ శ్రీ.. ర న భ భ ర.. యతి.. 9)


ఆత్మవాన్ స్థిరము బంధన బాధ్యతయే యగున్

ఆత్మవాన్ గళము హృద్యమ భావముగానగున్

ఆత్మవాన్ మనసు కర్మల తీరుగ నేస్తమున్ 

ఆత్మవాన్ సమయ ధర్మ మదీకళవైభవమ్


పద్యం విశ్లేషణ:


ఆత్మవాన్ స్థిరము బంధన బాధ్యతయే యగున్

→ ఆత్మవాన్ (ఆత్మతో కలసి ఉన్నవాడు) స్వబలం, చిత్తశుద్ధితో బంధనాలను సైతం బాధ్యతగా స్వీకరించి స్థిరంగా నిలవగలడు.


ఆత్మవాన్ గళము హృద్యమ భావముగానగున్

→ అతని మాటలు గంభీరంగా ఉండి, హృదయాన్ని తాకే భావపూరితతను కలిగి ఉంటాయి.


ఆత్మవాన్ మనసు కర్మల తీరుగ నేస్తమున్

→ ఆత్మవాన్ యొక్క మనసు, తన కర్మల తీరు — క్రమబద్ధతతో, నీతిమార్గంలో నడుస్తుంది.


ఆత్మవాన్ సమయ ధర్మ మదీకళవైభవమ్

→ అతడు సమయాన్ని గౌరవించి, ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, మదీయ (నాలో ఉన్న) కళాసంపదకు ఆధారం అవుతాడు.

*****

విష్ణు సహస్రనామం 85నామం 

🌸 నామం: సురేశః

అర్థం:

"సురాణాం ఇశః" — దేవతలయొక్క అధిపతి.

ఇది విష్ణువు పరమాధికారం మరియు దేవతలపై అధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది. బ్రహ్మ, ఇంద్ర, వరుణ, అగ్ని వంటి దేవతలకంటే కూడా పరమునైయుండే పరమేశ్వరుడు.


పంచచామర.. జ ర జ ర జ గ యతి.. 10

సురేశ విశ్వ దైవదత్త  సూత్ర ధారిసాక్షిగా

స్వరీశ లక్ష్య సాధ్యభావ్య సంగి చూడ మందగా

గిరీస సమ్మతమ్ముగాను తీవ్ర మాప లోకుడై

తురంతు పాశ బద్ధ తత్వ దూతదాహ తీరుగన్


🪷 పద్యార్థవివరణ:


సురేశ విశ్వ దైవదత్త సూత్రధారి సాక్షిగా

→ దేవతల అధిపతిగా ఉన్న శ్రీమహావిష్ణువు, విశ్వదైవతములకు అధిపతి. సృష్టిలో ధర్మసూత్రాన్ని, ధర్మనియమాలను తానే నియంత్రిస్తున్నాడు. ఆయనకు సృష్టిలోని వర్తమానతలన్నీ సాక్ష్యాలుగా ఉంటాయి.


స్వరీశ లక్ష్య సాధ్యభావ్య సంగి చూడ మందగా

→ తన స్వరూపాన్ని (ఆత్మతత్త్వాన్ని) తెలుసుకోవడం, అనుభవించడం – లక్ష్యంగా, సాధ్యంగా, భవిష్యత్తుగా ఉండే అన్ని కాలగమనములకూ మూలమైన రూపంగా ఉన్నాడు. భక్తుడు ధ్యానం చేస్తూ తాను తానే అన్వేషించుకునే తరుణంలో తీయదనంగా దర్శనమిస్తాడు.


గిరీస సమ్మతమ్ముగాను తీవ్ర మాప లోకుడై

→ శివునికీ సమ్మతుడైన మహావిష్ణువు, లోకములను మాపించే అధికారి. సర్వలోకాలకు పాలకుడు, పరిపాలకుడు.


తురంతు పాశ బద్ధ తత్వ దూతదాహ తీరుగన్

→ మానవుడు తనకే తెలియని బంధనాలకు లోనయ్యే వేళ, ఆ పాశాలను తెంచే పరమతత్వాన్ని అనుసంధానించే దూతలా పనిచేస్తాడు. అతడి బాధను తక్షణమే తొలగించగల శక్తివంతుడైన పరమేశ్వరుడు.


💠 తాత్పర్యం:


"సురేశః" అనే నామంలో పరమేశ్వరుడిగా విష్ణువు చూపబడతాడు — ఇతడే దేవతలకే నాయకుడు. బ్రహ్మాదులకూ ఇతడే ఆదినాయకుడు. తన లీలలతోనే విశ్వాన్ని నడిపించుచున్నాడు. జ్ఞానమార్గాన నడిచే భక్తునికి ఇతడు తత్వాన్ని బోధించే దూతగా మారుతాడు. శివుని సమ్మతుడుగా, శక్తి సమాహారుడుగా మోక్షమార్గంలో సహాయకుడు.

****

విష్ణు సహస్రనామం 86నామం శరణం.. సమస్త ప్రాణులకు నిరుపాదికంగా ఉపయోగమైన వాడు

శరణం యన్నచొ శాంతిసఖ్యత యగున్సామర్ధ్యహృద్యమ్ముగన్
తరుణం ప్రేమయు చేరు వవ్వ విధిగన్ తన్మాయ తీరే యగున్
చరణంతప్పదు ఎల్ల వేళలగుటన్ చాతుర్య లక్ష్యమ్ముగన్
మరణంతప్పదు శక్తి యుక్తి యనినన్ మార్గమ్ము నేస్తమ్ముగన్

1. శరణం యన్నచొ శాంతి సఖ్యత యగున్ సామర్ధ్య హృద్యమ్ముగన్


అర్థం:
శరణం — శరణాగతి పొందినవారికి
శాంతి — మనశ్శాంతి,
సఖ్యత — భగవంతునితో సన్నిహితమైన అనుబంధం,
సామర్ధ్య హృద్యమ్ము — స్వామి అనుగ్రహ ఫలితంగా నిగూఢమైన సామర్థ్యము, హృదయరంజకత పుడుతుంది.
👉 ఈ పాదం ద్వారా "శరణు తీసుకున్నవారికి శాంతి, సఖ్యత, సామర్ధ్యం లభిస్తాయి" అన్న సారాంశం.

2. తరుణం ప్రేమయు చేరు వవ్వ విధిగన్ తన్మాయ తీరే యగున్


అర్థం:
తరుణం — యుక్త వయస్సు లేదా అనువైన క్షణం,
ప్రేమ చేరు — భగవంతుని ప్రేమ పొందుట,
వవ్వ విధిగన్ — దైవ విధిని అనుసరించుట,
తన్మయత — భగవత్ చిత్తానికి లీనమవుట.
👉 సమయానుకూలంగా భక్తితో శరణాగతి లభిస్తే, తన్మయత ద్వారా భగవత్ సాన్నిధ్యం పొందగలగడాన్ని తెలియజేస్తుంది.

3. చరణం తప్పదు ఎల్ల వేళలగుటన్ చాతుర్య లక్ష్యమ్ముగన్


అర్థం:
చరణం తప్పదు — భగవంతుని పాదసేవ విడువకూడదు,
ఎల్ల వేళలగుటన్ — అన్ని సమయాల్లో,
చాతుర్య లక్ష్యమ్ము — ప్రబుద్ధత, జ్ఞాన లక్ష్యం (మోక్ష)
👉 నిరంతరమైన శరణాగతితో, జ్ఞానమార్గాన్ని ధ్యేయంగా చేసుకున్న భక్తుడు ఎప్పుడూ భగవంతుని చరణాలపై నిలిచివుండగలడు అని సూచిస్తుంది.

4. మరణం తప్పదు శక్తి యుక్తి యనినన్ మార్గమ్ము నేస్తమ్ముగన్


అర్థం:
మరణం తప్పదు — శరీరం మరణించవలసిందే,
శక్తి యుక్తి యనినన్ — శక్తి (బలం), యుక్తి (ప్రయత్నం) ఉన్నా
మార్గమ్ము నేస్తమ్ము — శరణాగతి మార్గమే శ్రేయస్సు, దీనికి ప్రత్యామ్నాయం లేదు.
👉 భౌతిక ప్రయత్నాలకన్నా, భగవత్కృపతో కూడిన శరణాగతి మార్గమే మానవుడికి నిజమైన ఆశ్రయం అన్న స్పష్టమైన తాత్పర్యం.
******


విష్ణు సహస్రనామం 87 నామం 
  శర్మ" :: శాశ్వత శాంతిని సుఖానందాన్ని ఇచ్చేవాడు 
🔸 పద్యం:
శర్మ యటన్న రక్షణము శాంతికి నామము నాకు భాగ్యమౌ
కర్మల సాయమన్నది సకార్యమన స్సగుటేను దివ్యమున్
నిర్మల మాట పాలనగు నీడసుధామయ మౌనమేయగున్
ధర్మము నమ్మవారికిట దారిపథం బగు సత్య దేవరా
🔹 భావార్థ విశ్లేషణ:

1వ పాదం:

శర్మ యటన్న రక్షణము శాంతికి నామము నాకు భాగ్యమౌ

"శర్మ" అనే నామమే రక్షణకు ప్రతీక.

శాంతిని ప్రసాదించే నామరూపుడవు.

ఆ నామస్మరణే నాకు భాగ్యదాయకం అవుతుంది.

👉 ఇది “శర్మ” నామములోని మౌలిక తత్త్వాన్ని — రక్షణ, శాంతి, భద్రత — వ్యక్తీకరిస్తోంది.

2వ పాదం:

కర్మల సాయమన్నది సకార్యమన స్సగుటేను దివ్యమున్

అన్ని కర్మలకు తోడ్పాటుగా నిలిచే సత్య స్వరూపుడు.

మనస్సును శ్రేయోమార్గం వైపు మలిచే దివ్యమైన నాయకత్వం.

👉 ఇక్కడ "శర్మ" నామం క్రియాశీల రక్షణగా ఎలా పనిచేస్తుందో చూపించారు — కర్మకు శక్తిని అందించడమే కాక, సద్వృత్తికి ప్రేరణ ఇవ్వడమూ ఉంది.

3వ పాదం:

నిర్మల మాట పాలనగు నీడసుధామయ మౌనమేయగున్

ఆయన మాటలు నిర్మలమైనవి.

ఆ పాలన మౌనమై ఉన్నా, అక్షరాలా చల్లదనమిచ్చే అమృతసమానమైన నీడ వంటిది.

👉 ఇది చాలా విలక్షణమైన తత్త్వభావన — “మౌన పాలన” అనగా అలక్ష్యంగా, రహస్యంగా జరిగే దివ్యచర్య. శబ్దంలో కాక, శాంతియుత నిశ్శబ్దంలో దివ్య కార్యసాధన.

4వ పాదం:

ధర్మము నమ్మవారికిట దారిపథం బగు సత్య దేవరా

ధర్మాన్ని నమ్మినవారికి, “శర్మ” అనే నీవు, మార్గదర్శకుడవవు.

సత్యమూర్తిగా నిలబడి వారికి గమ్యాన్ని చూపుతావు.

👉 ఇక్కడ “శర్మ” విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టే మార్గనాయకుడిగా ప్రతిపాదన. భక్తుల ధర్మచర్యలో ఆయనే మార్గం.
🔹 సారాంశ భావం:

"శర్మ" అనే నామం — కేవలం ఒక శబ్దం కాదు, అది జీవితం మొత్తానికి రక్షణ కవచం.
ఆయన మాటలో శాంతి, పాలనలో చల్లదనం, మనస్సు కర్తవ్యంలో నిబద్ధత, మరియు ధర్మచారి భక్తునికి మార్గం చూపే సత్యదేవుడే.

ఈ పద్యం నాలుగు దిక్కులా నామ విశేషతను నిగూఢంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.
****

విష్ణు సహస్రనామం – 88వ నామం: విశ్వరేతః (Viśva-retaḥ)
అర్థం:
విశ్వ రేతాః – సృష్టికి మూల కారణమైన పరమాత్మ.
ఇక్కడ “రేతః” అనే పదానికి "బీజము", "విత్తనము", "కారణము" అనే అర్థాలున్నాయి. “విశ్వం” అనే పదం “ప్రపంచం”కు బోదకము. కనుక “విశ్వరేతః” అంటే “ఈ విశ్వానికి మూలకారణమైనవాడు”, "జగత్తుకు జనకుడైనవాడు" అనే భావము కలదు.
(హంసయాన ర జ ర జ ర.. యతి.. 8)
విశ్వరేత సత్యవాది ధర్మతేజమే యగున్
విశ్వరేత నిత్యమై నిదానమే గతీ యగన్
విశ్వరేత ముత్యమైవిదౌను గమ్యమే యగున్
విశ్వరేత తత్త్వమై విశాల మార్గమే యగున్

1. విశ్వరేత సత్యవాది ధర్మతేజమే యగున్

“విశ్వరేత” — జగత్తు జనకుడు.

“సత్యవాది” — అసత్యముకాదు, నిత్యసత్యస్వరూపుడు.

“ధర్మతేజ” — ధర్మమునకు ఆధారంగా ఉండే తేజస్సు, అతడి ధర్మమే వెలుగు.

భావము: జగత్‌కర్త అయిన శ్రీహరి సత్యమును మాటలలోనూ, కర్మలోనూ నిలుపుతాడు. అతనిలో ధర్మమే తేజంగా వెలుగుతుంది.

2. విశ్వరేత నిత్యమై నిదానమే గతీ యగన్

“నిత్యమై” — శాశ్వతుడు.

“నిదానము” — మూలకారణము.

“గతీ” — తుది లక్ష్యం, శరణు.

భావము: విశ్వరూపుడు అయిన హరిదేవుడు అనంతుడైన నిత్యుడు. జగత్తుకూ, జ్ఞానానికీ ఆదికారణము. సర్వజీవుల గమ్యము ఆయనే.

3. విశ్వరేత ముత్యమై విదౌను గమ్యమే యగున్

“ముత్యము” — మౌక్తికంగా భావింపబడే మణిరత్నము, లేదా ముక్తి సారము.

“విదౌ” — జ్ఞానమునందు.

భావము: హరిదేవుడు జ్ఞానములో ముక్తి సారంగా మెరిసే ముత్యంలాంటివాడు. జ్ఞాన మార్గములో అందరికి గమ్యమవుతాడు.

4. విశ్వరేత తత్త్వమై విశాల మార్గమే యగున్

“తత్త్వము” — మౌలిక సత్యము, పరమార్థము.

“విశాల మార్గము” — అందరికి అందే విశాలమైన ధర్మ మార్గము.

భావము: శ్రీహరే పరతత్త్వము. ఆయన అనుసరణకు విశాలమైన మార్గము లభ్యమవుతుంది – ఆ మార్గము ద్వారా అనేకులు మోక్షమందుకొనగలరు.
*****

ప్రజాభవః — (విష్ణు సహస్రనామం 89వ నామం)
అర్థం: ప్రజల సమస్త జీవ సముదాయానికి మూలభూతమైన వాడు. సృష్టికి ఆధారం.
ఛందస్సు: పంచచామర – జ ర జ ర జ గ – యతి 10

> ప్రజాభవః సహాయమౌను ప్రాభవత్వ మౌనులే

నిజానిజార్థ వికాసకై నిత్యధర్మ మౌనులే
నిజాయితీ జనులకై నిర్మలతాత్వ మౌనులే
సజాతధర్మమౌ సమస్త శాంతిగా సమీఖ్యతే॥
వివరణ:

ప్రజాభవః సహాయమౌను – ప్రజలను సృష్టించే శక్తిగల తత్వం (విష్ణువు) అందరికీ ఆదారమవుతాడు.

ప్రాభవత్వ మౌనులే – సృష్టి, స్థితి, లయాలకు మూల కారణం ఇతడే.

నిజానిజార్థ వికాసకై – సత్యాన్ని బోధించేవాడు; ప్రజల జ్ఞానాన్ని వికాసింపజేయేవాడు.

నిత్యధర్మ మౌనులే – నిత్య ధర్మాన్ని స్థాపించేవాడు.

నిజాయితీ జనులకై – సజ్జనులకు ఆదర్శప్రాయమైన నైతికతను చూపే వాడు.

నిర్మలతాత్వ మౌనులే – అంతర్యామిగా నిర్మలమైన తత్త్వాన్ని ప్రబోధించే వాడు.

సజాతధర్మమౌ – సమస్త జీవులకూ సమానమైన ధర్మాన్ని బోధించే వాడు.

సమస్త శాంతిగా సమీఖ్యతే – విశ్వమంతా శాంతితో నడిపించేవాడు.
****

90..అహ :

విష్ణు సహస్రనామం – 91వ నామం: సంవత్సరః
నామార్థం:
"సంవత్సరః" అనగా సమస్త సంవత్సర రూపుడు. కాలాన్ని నియంత్రించేవాడు. సృష్టి, స్థితి, లయముల కాలచక్రాన్ని తన ఆధీనంలో ఉంచినవాడు. "సంవత్సరం" అనే కాలమానక ప్రమాణం ఇతనివలననే నడుస్తుంది.


ఛందస్సు: పంచచామర — (జ ర జ ర జ గ) — యతి: 10

పద్యము:

సంవత్సరాత్మగతియై సమస్తజీవతారకున్
సంవత్సరాభి వృద్ధిదై సమగ్రకార్య దర్పుణిన్
సంవత్సరాత్మ నిరతున్ సమశ్రయించు బంధవన్
సంవత్సరేశ్వరోహమనగ సమ్మతాపహారకన్


భావము:
సంవత్సరమై ప్రవహించు కాలస్వరూపుడు భగవంతుడు.
జీవుల సంకల్పాల ఫలితమైన కార్యవృద్ధికి ఆధారమై ఉన్నవాడు.
కాలధర్మానికి లోబడిన ప్రాణులు కాలాధిపతియైన వాని ఆశ్రయిస్తారు.
ఏ సంవత్సరములోనూ సమమైన దయతో ఉండి వారి పాపాలను హరించువాడు వాడే "సంవత్సరః".

******


విష్ణు సహస్రనామం 92 వ నామం వ్యాళ: అభయ ఆదేనపరుడు
ఉత్పల మాల

వ్యాళము రూపమై కదలె వాక్కుల పర్వము నీడ నిచ్చునున్
గ్యాళము భూషణమ్ వలన గాయ ఫలమ్ముగు తీరు వేరుగన్
మ్యూళము జ్ఞానమే మనిషి మూల్యము గాప్రభ గాను జీవనమ్
త్యాలము తప్పదే బ్రతుకు తన్మయ  భావము నిత్య సత్యమున్

🐍 పద్యంలో భావం వివరణ:

1. వ్యాళము రూపమై కదలె వాక్కుల పర్వము నీడ నిచ్చునున్
→ వ్యాళః అనే నామములో ఉన్న ‘సర్పరూపం’ ఒక భయానకతను సూచించేది అయినా,
అది వాక్కుల ద్వారా ప్రయాణిస్తూ, భావాల పరమతత్వాన్ని (పర్వతాన్ని) అన్వేషిస్తూ, ఒక నీడలాటైన శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.
అర్థం: భయకరమైన రూపంలోనూ పరమాత్ముడు శాంతిని ప్రసాదించగలడు.

2. గ్యాళము భూషణమ్ వలన గాయ ఫలమ్ముగు తీరు వేరుగన్
→ వెలిగే ఆభరణాల్లాంటి ఘనతలవల్ల మనకు కొన్నిసార్లు గాయాలే ఫలితమవుతాయి.
అంటే: బాహ్య ప్రకాశవంతమైన దానిలోనూ బాధ ఉండవచ్చు. అందుకే పరిచయాన్ని శోధించాలి.

3. మ్యూళము జ్ఞానమే మనిషి మూల్యము గాప్రభ గాను జీవనమ్
→ మానవుడి అసలైన విలువ జ్ఞానమే. అది లేకపోతే, జీవితం విలువ కోల్పోతుంది.
జ్ఞానం స్వరూపమైన భగవంతుడు (వ్యాళః) జీవనానికి కాంతి ప్రసాదిస్తాడు.

4. త్యాలము తప్పదే బ్రతుకు తన్మయ భావము నిత్య సత్యమున్
→ జీవితం అనేది త్యాగం తప్పనిసరిగా ఉండే ప్రక్రియ.
భగవత్ చింతనతో ఉండే తాన్మయత్వమే నిత్య సత్యం — అనిత్య జీవితం మన స్థితిని నిర్ధారించదు, త్యాగపూర్ణ ఆత్మనిష్ఠే సత్యం.

🌺 సారాంశం:

"వ్యాళః" అనే భగవన్నామం భయకరంగా కనిపించినా, అందులోని అసలు తాత్పర్యం శాంతికరమైనది.
జ్ఞానంతో జీవితం వెలుగుతుంది, త్యాగంతో అది పరిపూర్ణమవుతుంది.
బాహ్య ప్రకాశం కంటే, లోపలి విలువలు ముఖ్యమైనవి.
****

93. వ్రత్మయః...

విష్ణు సహస్రనామం 94నామం సర్వదర్శనః అంతటా కన్నులతో పరిశీలించు మహానుభావుడు 

చంద్రకళ.. ర స స త జ జ గ 

 యతి.. 10


సర్వదర్శన సాధ్యమసాధ్యమ్ముస్వ నేస్తము గానులే 

పర్వమైసహనమ్ముగనేపాఠ్యమ్మ సజాతి శుభమ్ముగన్ 

సర్వదర్శనభాగ్యగనే సామర్థ్య సుఖమ్మున శాంతిగన్ 

సర్వదర్శనలక్ష్యముగా సద్భావ పరంపరమోనులే


సర్వదర్శన సాధ్యమసాధ్యమ్ము స్వనేస్తము గానులే

→ సాధ్యాసాధ్యమైన కార్యాల్లోనూ భగవంతుని దృష్టి, అనుగ్రహం ఉండి, తాను ప్రీతిపాత్రుడై ఉండును.


పర్వమై సహనమ్ముగనె పాఠ్యమ్ము సజాతి శుభమ్ముగన్

→ విపత్తులు వచ్చినా, ఆయన సహనమే పరమ పాఠ్యమై, మనుషుల్లో సజాతి శుభతను ఉట్టిపడేలా చేస్తుంది.


సర్వదర్శన భాగ్యగనే సామర్థ్య సుఖమ్మున శాంతిగన్

→ ఈ నామాన్ని ధ్యానించినవారికి దైవసన్నిధి భాగ్యమై, సామర్థ్యం, సుఖం, శాంతి లభించును.


సర్వదర్శన లక్ష్యముగా సద్భావ పరంపరమోనులే

→ ఈ నామం లక్ష్యంగా, మంచి భావనల పరంపర కొనసాగింపుగా సాగును.

****


విష్ణు సహస్రనామం 95వ నామ అజః తనను పొందకుండా చేయు విరోధులను తొలగించు వాడు


శ్రజ:  న న న న స... యతి.. 6


అజర మొరహర హరికనికరముయే 

సృజనపర శృతిలయలతొ సుఖఫరా

విజయ గుణ వినయపదము చరితమై 

ప్రజల భవ ప్రభల కళలు కనులుగా


అజర మొరహర హరికనికరముయే

→ అజన్ముడైనవాడు (అజః), మృత్యువును హరించువాడు, హరివంశానికి నేత.


సృజనపర శృతిలయలతో సుఖఫరా

→ సృష్టిలో పరమైనవాడు; శృతి, లయ ద్వారా సుఖఫలాలను ప్రసాదించువాడు.


విజయ గుణ వినయ పదము చరితమై

→ గుణవంతుడు, వినయశీలుడు, విజయమార్గాన్ని చూపే ఆచరణాత్మక చరిత్రగలవాడు.


ప్రజల భవ ప్రభల కళలు కనులుగా

→ ప్రజల భవబంధాలను తొలగించి, వారికి శక్తినిచ్చే కళల రూపంలో కనిపించేవాడు.


💡 విశ్లేషణ:


పదసౌందర్యం: "అజర", "హర", "హరి", "కనికర", "సృజన", "శృతి", "లయ", "విజయ", "గుణ", "వినయ" — ఈ శబ్దాల ఎంపిక ఎంత గాంభీర్యంగా ఉంది!


భావనల విస్తృతి: భగవంతుని అజన్మత్వం నుంచి చరిత్రాత్మక కార్యాచరణ వరకు, విజయం, వినయం, ప్రజల క్షేమం వరకు మీరు ఆవిష్కరించారు.


*****


 విష్ణు సహస్రనామం 96 నామం  “సర్వేశ్వర” 

సర్వేశ్వర ప్రాసస్యమ్మున్ సమలక్ష్యమ్
సర్వోత్తమ విశ్వాశ్యమ్మున్ జయభావ్యమ్
నరోత్తమ విన్యాసమ్మున్ నవవైనమ్
గర్వోత్తమ ప్రాగర్భమ్మున్ గుణమూలమ్


🔷 భావము:

🔹 సర్వేశ్వర ప్రాసస్యమ్మున్ సమలక్ష్యమ్
సర్వేశ్వరుడు అనగా సమస్త లోకాలకూ అధిపతి.
ఈ లోకమంతయూ ఆయన ప్రభుత్వ వైభవాన్ని (ప్రాసస్యం) గౌరవంతో చూస్తుంది (సమలక్ష్యం – సమచిత్తంగా గౌరవించు దృష్టి).
అంటే, అతడే తాత్త్విక పరమాధిపతి, ప్రఖ్యాతి యొక్క ప్రాతినిధి.

🔹 సర్వోత్తమ విశ్వాశ్యమ్మున్ జయభావ్యమ్
అతడు సర్వోత్తముడు – సమస్త గుణాలలో అగ్రగణ్యుడు.
అతనిపై విశ్వాసం పెట్టదగినవాడు – భక్తులందరూ ఆశ్రయించదగిన ఆత్మవిశ్వాసాధారం.
ఈ విశ్వసనీయతే ఆయన్ని జయభావ్యుడుగా – జయానికి ఆదర్శప్రాయుడిగా నిలబెడుతుంది.

🔹 నరోత్తమ విన్యాసమ్మున్ నవవైనమ్
నరోత్తముడు – మానవావతారాలలో ఉత్తమమైన రూపమును దాల్చినవాడు (ఉదాహరణకు శ్రీరాముడు, శ్రీకృష్ణుడు).
ఆయన విన్యాసం – జీవనరీతి, న్యాయస్థాపన, లీలావిహార
ఇవి అన్నీ నవవైనం – శాశ్వతమైనప్పటికీ, ప్రతిసారి కొత్తదనముతో (నవత్వముతో) అనుభూతిచేర్చేవి.

🔹 గర్వోత్తమ ప్రాగర్భమ్మున్ గుణమూలమ్
గర్వోత్తముడు – అహంకారంతో కాక, గర్వపడదగిన గౌరవాన్నిచ్చే ఆత్మబలశాలి.
ఆయన యొక ప్రాగర్భుడు – లోక నిర్మాణానికీ, ధర్మ స్థాపనకీ పరిపక్వమైన జ్ఞాన వృద్ధుడు.
ఈ విశేషతలు అన్నీ ఆయన గుణమూలత్వాన్ని సూచిస్తున్నాయి – సకల గుణాల మూలకారణము ఆయనే.


🔚 


"విష్ణు సహస్రనామం 97వ నామం
🌸 నామం: స్సిద్ధః
అర్థం:
స్సిద్ధః అంటే సిద్ధుడు. సంపూర్ణతను పొందినవాడు. ఏ కార్యానికైనా సిద్ధుడై ఉండే వాడు. ఈశ్వరుడు సర్వకార్యసాధ్యుడని, తనలోనే సార్వభౌమ సిద్ధతను కలిగి ఉన్నాడని ఇది సూచిస్తుంది.

స్సిద్ధ సమర్దతాగుణము సీఘ్రము సంపద కాల నిర్ణయమ్
శ్రద్ధను చూపజీవితము రాట్నము మాదిరి చక్ర మార్గమున్
పధ్ధతి సామరస్యమును పాఠ్యమనే స్థితి చూప గల్గగన్
అద్దము మాదిరే భవిత యాశయ లక్ష్యము తీర్చ గల్గుటన్

🌺 పద్య విశ్లేషణ:

✳️ పాదం 1:

> స్సిద్ధ సమర్దతాగుణము సీఘ్రము సంపద కాల నిర్ణయమ్

– "సిద్ధ" అనే నామాన్ని మొదటి మాటగా ఉంచి,
– సమర్ధతా గుణము (కార్యసాధకత)
– సీఘ్రత (త్వరిత చర్య)
– సంపద (వైభవము)
– కాల నిర్ణయము (కాలపరిమితిలో అచూకీ నిర్ణయం)
ఈ నాలుగు లక్షణాలు శ్రీహరిలో సహజంగా ఉన్నాయని చెప్పారు.
✳️ పాదం 2:

> శ్రద్ధను చూప జీవితము రాట్నము మాదిరి చక్ర మార్గమున్

– శ్రద్ధతో జీవించటం ద్వారా జీవితం రత్నమయంగా మారుతుంది.
– ఈ జీవన చక్రము విష్ణువే నడిపించు చక్రము అన్న భావన (చక్రధారి విశ్ణువు అన్న గుర్తింపు)
✳️ పాదం 3:

> పధ్ధతి సామరస్యమును పాఠ్యమనే స్థితి చూప గల్గగన్

– ధర్మ పద్ధతిలో సామరస్యాన్ని ఉంచుతూ
– అదే జీవన పాఠ్యంగా నిలిపే స్థితిని (సిద్ధతను)
– విష్ణువు చూపగలడు.
✳️ పాదం 4:

> అద్దము మాదిరే భవిత యాశయ లక్ష్యము తీర్చ గల్గుటన్

– భవిష్యత్తు ఆశయాన్ని అద్దంలా చూపిస్తూ,
– ఆ లక్ష్యాన్ని సిద్ధముగా చేసేందుకు శక్తినిచ్చే దేవుడే స్సిద్ధః.

✅ సంపుట భావన:
"స్సిద్ధః" అనే నామాన్ని మీరు అత్యంత ఆధ్యాత్మిక, ప్రాయోగిక కోణాల్లో విశ్లేషించారు:
కార్యసిద్ధి,
సామర్థ్యం,
సమయం మీద నియంత్రణ,
శ్రద్ధతో జీవితం నిర్మాణం,
సామరస్యతా ధర్మం
భవిష్యద్ దిశానిర్దేశం — అన్నీ కలిపి శ్రీహరిని “సిద్ధుడు”గా వ్యక్తీకరించారు.

*****



మీ "విష్ణు సహస్రనామం 98వ

🌸 నామం: సిద్ధిః
అర్థం:
"సిద్ధిః" అంటే సిద్ధి అనుగ్రహాన్ని ఇచ్చేవాడు, సాధనకు ఫలాన్ని అనుగ్రహించువాడు, లేదా ఆధ్యాత్మిక సిద్ధులను సమర్థించువాడు. విశ్వంలో ఏ దిశలో అయినా సరే, విజయాన్ని అనుగ్రహించే సాక్షాత్తు భగవంతుడు.

-సిద్ధి గుణాన్వితమ్మగుట సేవ సమన్వయ సంఘ తీరుగన్
బుద్ధి వరమ్ము గమ్యమగు భుక్తికి సత్కృప ప్రేమ తత్త్వమున్
గద్దెగ రాజకీయము కాల యశస్సు గ తీరు మార్చుటన్
చద్ది యు మూలమంత్రములు జాతికి పంచెడి భాగ్యమేయగున్

🌺 పద్య విశ్లేషణ:

✳️ పాదం 1:

> సిద్ధి గుణాన్వితమ్మగుట సేవ సమన్వయ సంఘ తీరుగన్

– సిద్ధి అనునది ఒక గుణానికి సంకేతం, ఇది
– సేవా తత్త్వానికి
– సమన్వయ శక్తికి
– సంఘ సౌభ్రాతృత్వానికి పునాదిగా నిలుస్తుంది.
✳️ పాదం 2:

> బుద్ధి వరమ్ము గమ్యమగు భుక్తికి సత్కృప ప్రేమ తత్త్వమున్

– బుద్ధియే వరంగా ఇచ్చి
– భోగసుఖాలకే కాక, తత్త్వపరమైన ప్రేమతో కూడిన సత్కృపను ప్రసాదించే శక్తి
– అదే సిద్ధి యొక్క గమ్యం
✳️ పాదం 3:

> గద్దెగ రాజకీయము కాల యశస్సు గ తీరు మార్చుటన్

– సిద్ధి అనేది రాజకీయ స్థాయిలోనూ ప్రభావం చూపగలదు.
– కాలచక్రాన్ని, యశస్సును
– పక్షపాతములేకుండా మారుస్తుంది — ఇది శ్రీహరి సంకల్ప సిద్ధి.
✳️ పాదం 4:

> చద్ది యు మూలమంత్రములు జాతికి పంచెడి భాగ్యమేయగున్

– చద్ది అంటే ఉపదేశము, బోధన లేదా శుద్ధ మంత్రోచ్ఛారణ
– మూలమంత్రాల ద్వారా entire జాతికి భాగ్యాన్ని ప్రసాదించేది సిద్ధి తత్త్వమే
– శ్రీవిష్ణువు ఆ తత్త్వానికి స్వరూపమే

✅ సమగ్ర భావం:
"సిద్ధిః" భావన:
సేవా ధర్మం,
బుద్ధి యోగం,
రాజకీయ సమర్థత,
ఆధ్యాత్మిక మంత్రబలాన్ని ఒకే చట్రంలో సమన్వయం చేశారు.
ఇది కేవలం ఒక సిద్ధి అనుగ్రహం కాదు —
ఇది జీవితం మొత్తాన్ని మలుపు తిప్పగల విశ్వేశ్వర సిద్ధి శక్తి అనే ఉద్దేశం మీ పద్యంలో స్పష్టంగా ప్రకాశించింది.

*****


విష్ణు సహస్రనామం 99నామం

🌿 నామం:  95. సర్వాది:

> అర్థం: సమస్త భూతములకు మూలమైనవాడు. అన్ని జీవుల ఆద్యుడు. జగత్తు అంతా ఆయననుండే ప్రారంభం.


(వసంత తిలక. త భ జ జ గ గ.. యతి. 10)

సర్వాది నేస్తమగు ధర్మ సమర్ధ గానున్
సర్వోన్నతా భవము జూప సహాయ మౌనున్
పర్వమ్ము గా కళలు వల్ల ప్రధాన మేనున్
గర్వమ్ము శక్తిగను సర్వ గణమ్ము దేవా
🪷 పద్య వివరణ:

సర్వాది నేస్తమగు ధర్మ సమర్ధ గానున్
– సమస్త జీవుల ఆద్యుడు అయిన శ్రీహరి, ధర్మాన్ని రక్షించేవాడు; నేస్తం లాంటి ధర్మ సాధనకు సహాయకుడు.

సర్వోన్నతా భవము జూప సహాయ మౌనున్
– సమస్త లోకాలకన్నా ఉన్నతమైన భవస్వరూపాన్ని చూపించేవాడు; జీవిత ముక్తిని సూచించే తత్వాన్ని తెలియజేసే సహాయకుడు.

పర్వమ్ము గా కళలు వల్ల ప్రధాన మేనున్
– విశ్వమంతా పర్వతాల్లా స్థిరంగా ఉన్నాడు. అన్నీ కళలు, విద్యలు ఆయన నుండే వెలిసాయి. ప్రధాన మూలతత్త్వమయినవాడు.

గర్వమ్ము శక్తిగను సర్వ గణమ్ము దేవా
– గర్వాన్ని తొలగించే శక్తి కలవాడు, శక్తి యొక్క స్వరూపం; అన్ని గుణాల సమాహారమైన దేవుడు.

✨ భావసారము:

శ్రీ మహావిష్ణువు ఈ సృష్టికి ఆది. ధర్మాన్ని స్థాపించే, జీవులకు ముక్తి దారిని చూపించే, విద్యల మూలస్వరూపం, అహంకారాన్ని దూరం చేసే శక్తిగల స్వరూపం. అన్ని గుణాలా సమ్మేళనం అయిన సర్వాది స్వరూపుడు.
*****


విష్ణు సహస్రనామం – 100వ నామం: అచ్యుతః

నామార్థం:
అచ్యుతః అనే పదానికి అర్థం – చ్యుతి (పతనం, తప్పుదోవ) లేకపోవడం, అంటే కదలకుండా, నిలకడగా ఉండే వాడు.
భక్తుని శరణాగతిని అంగీకరించి, అతడిని ఎప్పటికీ వదలకుండా, నిత్యసన్నిహితుడై ఉండే పరమాత్మ.

ఉత్పలమాల
అచ్చుత దేవరా మనసు యాసయ యాటగ యేల నుండ యీ
స్వచ్ఛత యన్నదేది కళ సాగర ఘోషల మధ్య జీవ మే
గచ్చత జన్మ బంధమున గమ్యము తప్పని యాత్రలే యగున్
యుచ్చత నన్నదేది కన యున్నతి లేదును మాయ మర్మమున్

పద్యవివరణ:

> అచ్చుత దేవరా మనసు యాసయ యాటగ యేల నుండ యీ


స్వచ్ఛత యన్నదేది కళ సాగర ఘోషల మధ్య జీవ మే
గచ్చత జన్మ బంధమున గమ్యము తప్పని యాత్రలే యగున్
యుచ్చత నన్నదేది కన యున్నతి లేదును మాయ మర్మమున్

పదార్థ వివరణ:

అచ్చుత దేవరా – ఓ అచ్యుత! ఓ విడవని దేవా!

మనసు యాసయ – మనస్సును శ్రద్ధగా నడిపే

యాటగ యేల నుండ యీ – ఎంతటివారితోనైనా సహవాసము ఇచ్చే

స్వచ్ఛత యన్నదేది – స్వచ్ఛత అనేదే నిజమైన లక్షణం

కళ సాగర ఘోషల మధ్య జీవ మే – కలల సముద్రంలా గోలగల ప్రపంచంలో జీవమే ఓ నావలా తేలియాడుతున్నాడు

గచ్చత జన్మ బంధమున – జనన మరణ బంధమునందు చిక్కుకుపోతాడు

గమ్యము తప్పని యాత్రలే యగున్ – ప్రయాణమంతా నిశ్చిత గమ్యంతో సాగుతుంది

యుచ్చత నన్నదేది కన – ఎత్తైన స్థితిని పొందగలిగేది అచ్యుతుని దయ వల్లే

యున్నతి లేదును మాయ మర్మమున్ – మాయా తత్త్వాన్ని గ్రహించకపోతే, ఎదుగుదల ఉండదు

భావార్థం:

ఓ అచ్యుతా!
మనసుని సద్గతికి నడిపించు నీ భక్తి మార్గములో,
ఈ కలల సముద్రంలాంటి ప్రపంచ గోలలో జీవి నిలకడ లేక జీవిస్తాడు.
జన్మ బంధాలు కలుపు ఈ యాత్రను తప్పక సాగించాలి.
నీ శరణాగతిని పొంది మాయకు లోనవక, ఉన్నతిని సాధించగలుగుతాడు భక్తుడు.
లేకపోతే మాయ మర్మములో తడిసి మునిగిపోతాడు.

***


విష్ణు సహస్రనామంలో 101వ నామం వృషకపి:

> వృషా = ధర్మం,

కపిః = వానర రూపం గలవాడు
అంటే ధర్మస్వరూపి అయిన వానరుడు — రామావతారంలో హనుమంతునిగా సాక్షాత్తు శ్రీహరి అవతరించినదానికి సంకేతం.

(సుకేసరా... న జ భ జ ర యతి.. 10)
మనసు వృషాకపీ కళ మార్గ మే గతిన్
తనువు తపో యతీ కళ దాహమే గతిన్
కణము గతృప్తియే కళ కాలమే గతిన్
రుణము గ జన్మయే కళ రుద్రమే దేవా

పద్య విశ్లేషణ:

> మనసు వృషాకపీ కళ మార్గ మే గతిన్

👉 మనసు రాముని మార్గాన నడిచినపుడు అది వృషాకపి (ధర్మవంతుడు, హనుమంతుడు) స్వరూపమే అయింది.

> తనువు తపో యతీ కళ దాహమే గతిన్

👉 శరీరం తపస్సుతో జ్వలించే యతి స్వరూపమైంది, కల్మషాలను దహించగల శక్తిని పొందింది.

> కణము గతృప్తియే కళ కాలమే గతిన్

👉 ప్రతి కణం తృప్తిగా ఉన్నది, అది కాలాన్ని దాటి స్థితి పొందిన శాశ్వతత్వం.

> ఋణము గ జన్మయే కళ రుద్రమే దేవా

👉 ఈ జన్మ ఋణముతో కూడినదై ఉన్నా, అది రుద్రస్వరూపుడైన దేవునితో ముడిపడినదిగా మారింది — దీక్షా సార్ధకతకు సంకేతం.

భావ విశ్లేషణ:
ఈ పద్యం లోతైన తాత్వికతను కలిగి ఉంది:
మానవ మనసు, తపస్సుతో కూడిన శరీరం, కాలాన్ని అధిగమించిన జీవశక్తి,

జన్మ రుణాన్ని రుద్రభావనతో మోచే మార్గం – అన్నీ కలగలిపిన ధ్యానయుక్త ధర్మమార్గ ప్రయాణాన్ని చూపుతాయి.
****


విష్ణు సహస్రనామం 102 వ నామం అమే యాత్మ.. పరిమితి నిందింప సత్యముగాన స్వరూపము కలవాడు

మీ పద్యం అద్భుతంగా ఉంది!
విష్ణు సహస్రనామం 98వ నామం — "అమేయాత్మా"
అర్థం: యాత్మా — స్వరూపము, అమేయ — అపరిమిత, అంచనా వేయలేనిది.
ఇది పరమాత్మ యొక్క అపారమైన స్వరూపాన్ని తెలియజేసే నామం. ఆయన ఆత్మ (స్వరూపం) కొలవలేనిది, మానవ బుద్ధికి అందనిది.

(మత్తహాసుని య మ ర ర గ యతి.ఆరు )
అమేయాత్మా సర్వమ్మున్ సహాయమ్ముగానున్
ప్రమేయమ్మున్ గా ప్రాధాన్యమౌనమ్ముగానున్
అమోఘమ్మున్ ధ్యానమ్మున్ స్వకీర్తీ విశాలమ్
త్వమే తన్మాయాతత్త్వమ్ము సాధ్యమ్ముగానున్

అమేయాత్మా సర్వమ్మున్ సహాయమ్ముగానున్

> "అంచనా వేయలేని స్వరూపుడవు, సర్వమునకీ సహాయుడవు"

ఇక్కడ "అమేయాత్మా" అనేది నామాన్ని మొదటి పాదంలోనే ఉంచడం చక్కటి శైలీ.
అది ఆయన విశాల స్వరూపాన్ని (కలియుగానికి మితులేని అర్థాన్ని) స్పష్టపరుస్తోంది.

ప్రమేయమ్మున్ గా ప్రాధాన్యమౌనమ్ముగానున్

> "ప్రమేయము" అంటే జ్ఞానద్వారా గ్రహించదగినది.

పరబ్రహ్మ తత్వమై నీవే సాధ్యమైన జ్ఞానపు ఆవిష్కారం.
అయితే ఇది కూడా "ప్రాధాన్యము" కలది, అంటే ముఖ్యమైనది – మన అధ్యాత్మిక లక్ష్యం.

అమోఘమ్మున్ ధ్యానమ్మున్ స్వకీర్తీ విశాలమ్

> "అమోఘం" అంటే వ్యర్థంకాకపోవటం — నీ ధ్యానం ఎప్పుడూ ఫలిస్తుందని సూచన.

నీ కీర్తి విశాలం, అంటే నీవు ఎంత మహిమావంతుడవో – విశ్వవ్యాప్తుడవో — ఇక్కడ వ్యక్తమవుతుంది.

త్వమే తన్మాయా తత్త్వమ్ము సాధ్యమ్ముగానున్

> "తన్మయత" అంటే పరమాత్మతో ఏకత్వ భావన.

ఈ పాదంలో "త్వమే తత్త్వం" — నీవే తత్త్వము, నీవే సాధ్యము అనే గాఢ భావన ఉంది.
ఇది ఉపనిషత్తుల ముక్త వాక్యాన్ని తలపిస్తుంది — “తత్త్వమసి” అనే మహావాక్యసారమిది.

*****

విష్ణు సహస్రనామం 103 వ నామం
నామార్థ వివరణ:
సర్వయోగ వినిస్మృతః
సర్వయోగ = సమస్త యోగమార్గములు (జ్ఞాన, భక్తి, కర్మ, రాజయోగాలు మొదలైనవి)
వినిస్మృతః = జ్ఞానంతో సమ్యక్‌ రీతిగా బోధించబడినవాడు, గుర్తించబడ్డవాడు, .

అర్థం: సమస్త యోగాలగు అంతరార్థాన్ని, అంతిమ లలితతత్త్వాన్ని తెలియజేసినవాడు.
అతడు యోగశాస్త్రమునందు ప్రావీణ్యముతో, ధ్యానము ద్వారానే విశ్వ తత్త్వమును బోధించినవాడు.

మత్తకోకిల
సర్వయోగ వినిస్మృతా కళ సాధ్య విశ్వమనస్సుగన్
సర్వమూలయశస్సుతీర్ధవిశాల లోకముమేయగున్
సర్వలక్ష్యము యెల్ల వేళల సాధుజీవనమేయగున్
సర్వ నిర్ణయమేను కాలము సాక్షిగా కద లాడుటన్

మీ పద్యం విశ్లేషణ:
1వ పాదం:

> సర్వయోగ వినిస్మృతా కళ సాధ్య విశ్వమనస్సుగన్

అర్థం: సర్వయోగములను గ్రహించి, వాటి ద్వారా కళలతో, ధ్యానక్రమములతో విశ్వాన్ని అవగాహన చేసిన మనస్సుతో కూడినవాడు

2వ పాదం:

> సర్వమూలయశస్సుతీర్ధ విశాల లోకముమేయగున్

అర్థం: సమస్త శాస్త్రములకు మూలమైన, యశస్సుతో కూడిన తీర్థము వలె విశాలమైన లోకమునందు వ్యాపించువాడు.
3వ పాదం:

> సర్వలక్ష్యము యెల్ల వేళల సాధుజీవనమేయగున్

అర్థం: అన్ని యోగాల తత్వలక్ష్యమై, కాలాంతరాలలోను సాధువుల జీవన విధానమై నిలచినవాడు.
4వ పాదం:

> సర్వ నిర్ణయమేను కాలము సాక్షిగా కద లాడుటన్

అర్థం: సమస్త నిర్ణయాలకు ఆధారమైన, కాలమే సాక్షిగా తన సత్తాను చూపిన సత్యమూర్తి – వాస్తవ బ్రహ్మ తత్త్వము.

తాత్త్విక సంగతులు:

ఈ నామములో విష్ణువు అన్ని యోగములను అనుసంధానించి, ఆత్మజ్ఞాన మార్గమును ప్రజ్వలింపజేసే తత్త్వస్వరూపుడిగా దర్శింపబడుతున్నాడు. ఆయనను దాటి మరొక యోగం లేదని శాస్త్రాలు పేర్కొంటాయి.
*****

— విష్ణు సహస్రనామం 104వ నామం "వసుః" — చాలా లోతైన భావం కలిగి ఉంది. “వసుః” అంటే వశించు వాడు, అంటే సమస్త భూతముల యందు, అన్నిటిలోను అంతర్గతంగా నివసించే పరమాత్మ స్వరూపుడు.

❖ పద్యము (నవమాలిని – న జ భ య – 7 అక్షరాల యతి):

వసు నవ యుక్తి వాక్కులగు విశ్వా
పసరుగ శక్తి పాఠములగు విద్యా
ఎసరుగ భక్తి యెల్లలగు సాధ్యా
కొసరుగ ముక్తి కోర్కెలగు దేవా

❖ పద్య విశ్లేషణ:

1. వసు నవ యుక్తి వాక్కులగు విశ్వా


– “వసుః” అనే వాడు విశ్వములో నవ యుక్తి వాక్కులు, అంటే సత్యం, ధర్మం వంటి ఆధునికోచిత (సదాచార) భావాల ద్వారా విస్తరించి ఉన్నాడు.

2. పసరుగ శక్తి పాఠములగు విద్యా


– అన్ని శక్తులు, విద్యా రూపాలు వాని పాఠములనంతటిని ఆయనలోనే ప్రస్ఫుటింపజేయబడినవిగా భావించబడుతున్నాయి.

3. ఎసరుగ భక్తి యెల్లలగు సాధ్యా


– ఎక్కడైనా భక్తి చూపినచోట ఆయన సులభంగా సాధ్యుడు (అందుబాటులో వుండేవాడు); భక్తి ద్వారా ఆయనను పొందవచ్చు.

4. కొసరుగ ముక్తి కోర్కెలగు దేవా


– చివరికి అన్ని ముక్తి కోరికలకు చివరి గమ్యస్థానంగా వసుః నిలుస్తాడు; ఆయనే దేవుడు అన్న అర్థం.

❖ తాత్పర్యం:
“వసుః” అనే నామానికి చతుర్విధ శక్తుల ద్వారా అర్థం చేకూర్చారు:
వాక్కులు – జ్ఞాన రూపంగా
విద్యా – విద్యా రూపంగా
భక్తి – అనుభూతి రూపంగా
ముక్తి కోర్కె – పరమోద్ధేశ్యంగా
ఇవి అంతా వసుః స్వరూపానికి అనుసంధానంగా మిళితమై, విశ్వ విస్తారంలో పరిపూర్ణతను సూచిస్తున్నాయి.

---




Sunday, 6 July 2025

 


 58వ నామం: లోహితాక్షః అర్థం: లోహిత = ఎరుపు రంగు అక్ష = కన్ను
👉 "ఎరుపు రంగు నేత్రము కలవాడు" — అగ్నియుక్తమైన శక్తిని, ఉత్సాహాన్ని సూచించే రూపము.

(వృత్త) లోహితాక్షగా లయాన్వితా సమాజలోకసాహసమ్ము గాను

ప్యూహతాక్షిగా పురమ్ముగాసు కాపురమ్ముగా శుభాలుగాను
దాహతాక్షిగా ధనమ్ము గాను సాధనముగా సహాయ మౌను
దేహ తాక్షిగా దినమ్ము గాను సుదీప్తముగా సమమ్ము గాను

🪔 పదవాక్య విశ్లేషణ:— ఎర్ర నేత్రముతో ఆయన సామూహిక లోకాన్ని సాహసంగా అనుసంధానించి లయతత్వాన్ని స్వీకరిస్తాడు.— సమూహ దృష్టిని కలిగి, ప్రజల సంరక్షణలో పురములను శుభమయంగా ఉంచే శక్తిగా ఉంటాడు.— ఆకలితో చూస్తూ ధనాన్ని మాత్రమే కాక, ఆధ్యాత్మిక సాధనకూ తోడుగా మారతాడు.— శరీరరూపంలో ప్రత్యక్షమై, ప్రతి దినమూ సుదీప్తంగా సమన్వయమును చూపుతాడు.

******

 59  నామార్థము: ప్రతర్ధనః = ప్రళయకాలంలో భూతములను హింసించేవాడు, నాశనము చేసే శక్తి కలవాడు.ఇది విశ్వాన్ని నిర్మించేవాడే కాక, అవసరమైనప్పుడు ధ్వంసం చేసేవాడని తెలియజేస్తుంది.

పంచ) ప్రతర్ధనాడ్యమౌను దీపసన్నిపాత మౌనులే 

స్వతర్ధపాశబంధమౌ సహాయతత్వ మౌనులే
వితర్ధ వింతలక్ష్యమౌ వి హారి వంతువాక్కు గన్
శుతీర్ధసంభవమ్ముగా శు భోదయా మృతమ్ముగన్

పద్య వివరణ:"ప్రతర్ధన" స్వరూపమైన ప్రభువు, అనేక దీపాల వంటి బుద్ధిమంతుల (మౌనులే) సమూహములో ఆరాధనకు అధిష్ఠానమౌతాడు.> తానుగా సంకల్పించిన లయాన్ని కలిగించడానికి "పాశబంధ"ంగా అణచివేయు శక్తిగా సహాయకులై నిలిచే మౌనులు (తపస్వులు, యోగులు) ఉన్నారు.> వితర్ధ (దానశీల) విధాత వింతమైన లక్ష్యాల నిమిత్తం విహరిస్తూ, జీవుల నాశనంలో కూడా దివ్య ప్రయోజనమే పెట్టుకున్నాడు.> శృతి (వేదాలు) ప్రబలంగా ఉన్న తీర్ధముల నుండి జనించి, నాశనానంతరం శుభోదయంగా మళ్ళీ సృష్టికి ఆదిగా మారుతాడు.

*****

 60వ నామార్థం: ప్రభూతః = అపారమైన ఐశ్వర్యము కలవాడు; జ్ఞానం, వైభవం, శక్తి, ధర్మం మొదలైన అనేక గుణాలలో నిండినవాడు. ఇతడు పరిపూర్ణ స్వరూపుడు, సమస్త సృష్టిలో అధిపతి.

ప్రభూత నిత్యసంతసం ప్రభావకాలమౌనులే
విభూతి విశ్వనాయకం విశాల సేవ తృప్తిలే
సభూతభాగ్యమౌనులే సదా సమర్థతానులే
ప్రభూత సప్తవర్ణమే ప్రధాన శాంతమోనులే

పద్య విశ్లేషణ:> ప్రభూతుడైన విష్ణువు నిత్యంగా సంతోషమును ప్రసాదించువాడు.ఆయనే ప్రభావమునకు మూలమైన కాలముతో సమానమై ఉన్నడు.> విభూతిగా అన్ని లోకాలలో వ్యాప్తుడైన ఆయన, విశ్వనాయకుడిగా విశ్వాన్ని పాలించెడు.ఆయన సేవ వలన భక్తులు విశాలమైన తృప్తిని పొందుదురు.> ఆయన అనుగ్రహం పొందినవారికి (సభూతభాగ్యమై) అదృష్టం కలుగుతుంది.ఆయనే సదా సమర్థుడై (సర్వశక్తిమంతుడై) ఉండును.> ఆయన ప్రభుత్వం సప్తవర్ణాల ప్రకాశంగా విరాజిల్లుతుంది (ఇక్కడ సప్తవర్ణము = ఇంద్రధనుస్సు లాగా, పరమశోభను సూచించవచ్చు).ఆయన ముఖ్యమైన లక్షణమే శాంతి, ఘనమైన మౌనతత్వం.

*****

61 వ  నామం: త్రికకుబ్ధామః> అర్థం: మూడు ప్రదేశాలను (లోకాలను లేదా కాలాంశాలను – భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన) పరిపాలించేవాడు లేదా మూడు కాలములు, మూడు లోకములు, మూడు శక్తులయైన ఇచ్ఛ, జ్ఞాన, క్రియ – వీన్నీ తన నియంత్రణలో ఉంచుకున్నవాడు.

మత్తేభం
త్రికకుబ్దామగు విశ్వపాదములగున్ తీవ్రాతి లక్ష్యమ్ముగన్
శృకసంతోషము నిత్యధామ మగుటన్ సృత్యంత దాక్షిణ్యమున్
ధ్రుకతత్భావము సత్యవాక్కులగుటన్ దృక్పాద మూలమ్ముగన్
త్రికకుబ్ధామ నిన్ననేడుగనుగన్ రేపౌను సర్వమ్ముగన్

🪔 పద్య విశ్లేషణ: → మూడు పాదములు గల విశ్వ రూపంగా (ఉత్తమపాదం, మధ్యపాదం, అధమపాదం అని వేదవ్యాఖ్య), తీవ్రమైన పరమ లక్ష్యమైన స్వరూపముగా ఉండి, → శృంగార రూపపు సంతోషం కలిగించువాడై, నిత్యధామమైన పరమపదంగా నివసించు వాడు,సృష్టి అంతం వరకు దయానురక్తతను కలిగి ఉన్నవాడు. → అతని దృష్టి, ఆలోచన, భావన – అన్నీ సత్యస్వరూపాలు; అతని దృష్టిపాదమే (చూసే శక్తే) మూల తత్త్వం అవుతుంది.→ "త్రికకుబ్ధామ" అనబడే నీవు – నిన్న, నేడు, రేపు అనే కాలములన్నింటిలోనూ సర్వస్వరూపుడవు.

*****

 62వ నామం: "పవిత్రం" = పవనమైనవాడు, పాపములను తొలగించేవాడు, పరిశుద్ధత స్వరూపుడైన వాడు.

(భజంగ ప్రయాత య య య య యతి.. 7)
పవిత్రం విచిత్రం ప్రభావం ప్రకీర్తిమ్
భవాసాగరమ్మున్ భవాద్భా వతీర్ధమ్
నవామార్గమ్ముగానున్ నయామృత్వమేనున్
ధవాలంబసత్యం దయా మృత్య దేవా

→ పవిత్రతలో విశిష్టుడైన పరమాత్మ, విచిత్రమైన (విలక్షణమైన) దివ్యత్వాన్ని కలిగి, ప్రపంచమంతటా ప్రభావం కలిగి ఉండి, ఆ ప్రభావమే సత్కీర్తిగా మారుతుంది. > భావం: ఆయన పవిత్రత పరాకాష్ఠ. వివిధ రూపాల్లో వెలుగునిచ్చే ఆ తత్త్వం – విశ్వవ్యాప్తిని కలిగిన కీర్తిమయుడు. భవసాగరంలో మునిగిన భక్తులను తీసుకెళ్లే పవిత్ర తీరము – అదే పరమేశ్వరుని సన్నిధానము.> భావం: పునర్జన్మముల సముద్రం నుంచి బయటపడే సాధన వాడు ఈ పవిత్ర తత్త్వమే. ఇది భక్తుడికి ఆధారం – రక్షకతత్వం.→ నవ మార్గముగా (ఒక శుద్ధమైన, అందరికి నూతనంగా అనిపించే) జీవాత్మకి నయమైన, మృదుత్వమైన మార్గమును చూపించే వాడు. > భావం: ఈ పవిత్ర స్వరూపుడు కఠినతతో కాకుండా, మృదుత్వంతో, ఆప్యాయతతో జీవిత మార్గాన్ని మలచేవాడు.→ ధవళమయమైన (శుద్ధమైన) ఆధారము – సత్యస్వరూపుడు దయాసంపన్నుడు, మృత్యువును జయించిన దేవుడు. > భావం: ఆయన సత్యమూర్తి, పవిత్రతను ఆధారంగా చేసుకున్న దయామయుడు, ఏ భయం లేకుండా శరణు ఇస్తాడు.

******

 63వ నామం: మంగళం పరమ్:: "మంగళం పరమ్" అంటే  సర్వోన్నతమైన శుభతత్వం కలిగినవాడు, అఖండ మంగళస్వరూపుడు,

నామార్థం:మంగళం పరమ్ సుమం సుగమ్య దాహమున్ స్వదేహమున్

మంగళం శుభమ్ సహాయ ధామశాంతి సంభవమ్ముగన్
మంగళం భవామ్ సుదీర్ఘ శోమకాంతి సేవమూలమున్
మంగళం శివోహ నాదసామ సోహ మార్గ మయమ్మున్

పద్యం విశ్లేషణ:→ "తన శరీరములో సులభంగా చేరదగిన పరమశుభస్వరూపుడు విష్ణువు, పుష్పవంతమైన అనుభూతిలో తాపాన్ని మటుకు మంగళమై వెలుగుతాడు."→ "ఆయన శాంతి స్వరూపుడై, శుభమయుడై, సహాయకుడై మంగళరూపుడే. → "ఆయన సేవ వల్ల సుదీర్ఘమైన శోమకాంతి వెలుగులవలె మంగళతత్వము వెలిసెను." → "నాదమయుడు, సోఃహం మార్గమునే స్వరూపంగా ధరించిన శివుడై మంగళకరుడవని."
  పద్యంలో "మంగళం పరమ్" అనే నామాన్ని నాలుగు కోణాలలో చిత్రించారు: 1. శరీర స్థాయిలో – స్వదేహమునందు తాపహరుడుగా మంగళస్వరూపుడు 2. మనో స్థాయిలో – శాంతిస్వరూపుడై శుభమును ప్రసాదించేవాడు 3. ఆచరణ స్థాయిలో – సేవ ద్వారా అనుభూతిచేయదగిన సుదీర్ఘ కాంతిస్వరూపుడు 4. ఆధ్యాత్మిక స్థాయిలో – నాదబ్రహ్మరూపునిగా, సోఃహం తత్త్వస్వరూపునిగా వెలుగువాడు. 

******

– 64వ నామం: ఈశానః అంటే – "ఈశన" (ఆజ్ఞాపన) చేసే వాడు, – భూతములను (సర్వ ప్రాణులనూ) శాసించేవాడు, – పరమాధికారియైన జగన్నాయకుడు.ఈ నామం విష్ణువు యొక్క శాసనశక్తిని, సర్వాధికారాన్ని బలంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.

ఈ శాన ధర్మముయె కాలనిబద్ధ మేనున్

విశాల దృక్పధము నొంది విశిష్ట మేనున్
ప్రశాంతి దానమగు నేస్త ప్రభావ మేనున్
అశాంతి లేనివిధివాక్కుయనంత మౌ నున్
🪷పద్యం:👉 ఈశానుడైన వాడు అనుసరించాల్సిన ధర్మాలను కాలప్రకారం శాసించువాడు.👉 ఆయన విశ్వాన్ని సమగ్రంగా దర్శించువాడు, అతనిదే విశిష్టమైన దివ్యదృష్టి.👉 ఈశానుడు శాంతిని దయగా ప్రసాదించే నేస్తుడు, ప్రభావశీలుడు.👉 అతని వాక్కు శాంతియుతంగా ఉంటుంది, అతను అనంత మౌన స్వరూపుడు.

******

 65వ నామం – "ప్రాణదః" అనగా “ప్రాణములను ప్రసాదించువాడు”, అంటే జీవరాసులకు శ్వాసను, జీవశక్తిని అందించేవాడు అనే అర్థం. 

(u ):: ప్రాణదయాకృషీ వెలుగు ప్రాభవ మంతయు బ్రోచు చుండు యీ 

ప్రాణ దయామృతమ్ముగుట పావన సత్కధ ధర్మ మార్గమున్ 

ప్రాణ ధనమ్ముగా మనసు బంధము తీరున నిండి యుండగన్ 

ప్రాణ దరిద్రమే బ్రతుకు బాటగ నిచ్చెన యెక్కియేదిగున్ 


పద్య విశ్లేషణ:ప్రాణ దాత" అయిన శ్రీహరి కృషితో వెలుగునిచ్చే ప్రభగా సమస్త ప్రాణులను బ్రోచు చుండ : (ఇక్కడ "కృషీ వెలుగు" = కృషి (శ్రమ)చేసే జీవులకు వెలుగు; "ప్రాభవం" = ప్రభావం, ప్రకాశం) ఆయన ప్రాణానికి దయామృతమువలె; సత్కధల ద్వారా పావనమైన ధర్మ మార్గాన్ని చూపించును. (ఆయన దయ "అమృతం", అతని కథలు ధర్మబోధ)– మనస్సు బంధాన్ని అధిగమించేందుకు ప్రాణమే ధనం వలె అయన ప్రసాదించినదే. ("ప్రాణధనం" = నిజమైన ధనం – ప్రాణం; బంధము తీరున = బంధాలకు అతీతంగా)– ఎవనికి ప్రాణమే లేనట్టు దరిద్రమయితే, బ్రతుకు బాట ఏముంటుంది? ఆయనే నిచ్చెను, ఆయన కోసమే ఎదుగుదల.(ఆయన లేక బ్రతుకే లేదు అనే బోధన – చక్కటి పరిసమాప్తి)

**+++**

66 వ నామం..“ప్రాణ:” అనే విష్ణు సహస్రనామానికి అర్థం – ఉశ్వాస నిశ్వాసముల ద్వారా సమస్త ప్రాణులలో ఉండే జీవచేతనత – జీవశక్తి, అంటే జీవుడైయుండే విశ్వనాయకత్వాన్ని తెలియజేసే నామము ఇది.

ఛందస్సు: చంద్రవర్మ
యతి: ర న భ న
(అంటే 6 అక్షరాల విరామం తర్వాత చరణముల మధ్య ర, న, భ, న అక్షరాలతో యతి కలిగించబడింది)

ప్రాణమే సమపదాంభుజ గమన
జ్ఞానమే స్థితి నరమ్ముభవమగు
మానమే సిరి మనస్సుగతియగు
వైనమే విధివయస్సు కళ యగు

పద్యార్థం:  ప్రాణశక్తి వలననే సమత్వబుద్ధితో పాదపద్మములవైపు ప్రయాణం (ధ్యానం, మోక్షారాధన) సాధ్యమవుతుంది. జ్ఞానమే మనిషిని స్థిరతకు, జీవిత వాస్తవతకు నడిపించే ఆధారము. >గౌరవమే (మానమే) అసలైన ఐశ్వర్యం; అది మనసుకు సరైన దిక్సూచి, బలమైన ప్రేరణ. శ్రేష్ఠతే (వైనమే) విధి వైభవాన్ని, కాల పరిమితిని సుసంధానించే శక్తిగా ఉద్భవిస్తుంది.

******

.. 67 వ నామం..జ్యేష్ఠ.. అత్యంత వృద్ధుడు

🌺 పద్యం:

జ్యేష్ట సహాయ ధర్మ గుణ చింతలు శీఘ్రము మార్పులేయగున్
జ్యేష్ట సమర్ధతా భవము చిన్మయ తత్త్వము మూలమే యగున్
జ్యేష్టుని సంపదే సహన విశ్వ వినమ్రత గానునుండగన్
జ్యేష్టను గౌరవించిరి కవీసుని వేదిక గాను దేవరా

🪔 పదార్థ వివరణ: – జ్యేష్ఠుడు (విష్ణువు) సహాయకుడు. ఆయన ధర్మగుణ చింతన మార్పులకు మార్గం చూపగల శక్తియుక్తుడుగా ఉన్నాడు. – ఆయన సమర్థత భవము (శక్తి, సృజన) చిన్మయ తత్త్వం (శుద్ధ చైతన్యం) నుండే ఉద్భవించింది. – జ్యేష్ఠుని సంపద అనగా సహనం, వినయము, విశ్వబంధుత్వం – ఇవన్నీ ఆయన ద్వారా పుష్కలంగా కలుగుతున్నాయి. – కవులు ఆయనను వేదికగా భావించి గౌరవించారు. దేవతలకూ ఆయన పూజ్యుడు అయ్యాడు.

*****

 68 నామo..శ్రేష్ఠః అర్థం: అతి ఉత్తముడు, శ్రేష్ఠత కలవాడు, శ్రేయస్సుల మూలం

🪷 ఛందస్సు:
పంచయతీ వృత్తం (యతి: ర జ ర జర – 8 అక్షరాలు)

శ్రేష్ట రక్త విద్య రాశి ధర్మ శీఘ్ర సంపదన్
ధీష్ట శక్తి యుక్తి దాది సత్య పల్కు వేదమున్
రీష్ట భక్తి తత్వ దారి రేతు వయ్యి నాదమున్
నీష్ట నమ్మ నేస్త వాణి నేటి తీరు దేవరా

🧭 పాదాల విశ్లేషణ: శ్రేష్ఠుడు అనగా ధర్మాన్ని స్థాపించే శక్తిమంతుడు; అతనిలో విద్యా, పవిత్రత, సంపద పుష్కలంగా ఉంటాయి.వేద సత్యాన్ని స్థాపించి, ధీశక్తితో కూడిన యుక్తి జ్ఞానాన్ని సమర్పించేవాడు శ్రేష్ఠుడు. శ్రేష్ఠుడు భక్తికి మార్గదర్శి, నాదబ్రహ్మ రూపుడై సృష్టిలో ప్రస్ఫుటమవుతాడు. శ్రేష్ఠుడు భక్తునికి స్నేహితుడిగా, ఉపదేశకుడిగా, ఈ యుగానికి ధర్మ మార్గాన్ని తెలిపే దేవతా రూపంగా కనిపిస్తాడు.

*****

 69 – ప్రజాపతి

(పృథ్వీ వృత్తం – 11 అక్షరాలు – జ స జ స య లగు)
ప్రజాపతి: సమస్త ప్రజలకు అధిపతి

ప్రజాపతి సుఖాల దివ్వె దిశా ప్రాభవమ్ 
నిజాలతొ మదీయ భావముగా నిల్వగన్ 
సృజాశ్రవతురంతు లక్ష్యముగా శ్రేష్టగన్ 
సజీవ మనసౌనుజాగృతి విశ్వాసమున్

🌼 పదార్థం & భావార్థం: – ప్రజల శ్రేయస్సు కోసం దిశలు చూపించే, సుఖప్రదుడైన, ఆధ్యాత్మిక ప్రకాశస్వరూపుడు. – నా అంతఃకరణంలోని భావాలు నిజత్వంతో ప్రతిబింబించేలా నిలిచే పరమాత్మ. – సృష్టి మరియు శ్రవణధర్మం వంటి అత్యున్నత లక్ష్యాలను ప్రతినిధ్యం వహించే శ్రేష్ఠుడు. – సజీవమనస్సుకు చైతన్యాన్ని, విశ్వాసాన్ని కలిగించేవాడు.

****-

 70 వ నామం 📌 హిరణ్యగర్భః – హిరణ్యమయమైన (సువర్ణపు) అండంలో ప్రవేశించి సృష్టికి మూలమై ఉన్న పరమాత్మ.

📘 ఛందస్సు: రుచిర (జ భ స జ గ) – 8 అక్షరాల యతి
ఈ ఛందస్సును బాగా పాటించారు.


హిరణ్యగర్భమగు హితమ్ము కోరగా

అరణ్యతీరుయగు యతీ మహత్యమై
శరణ్య లక్ష్యమగు సకాల నేతగా
భరణ్యమే యగుట పదాల దేవరా


🪷 పదార్థ & భావార్థం: – హిరణ్యగర్భుడై, లోక హితాన్ని కోరుతూ సృష్టి కార్యానికి ఆది బీజంగా నిలిచినవాడు. – అరణ్యములో తపస్సునిచేసే యతుల తపోదీప్తిని అంగీకరించే మహత్తర దేవుడు. – శరణార్థులకు ధ్యేయమైన పరమాత్మ, కాలాన్ని నడిపించే నాయకుడు. – భరణశక్తి కలవాడు, సమస్త పదార్థాలకు అధిపతి అయిన దేవా!

*****

71వ నామం: భూగర్భః = భూమిలో గర్భించివున్నవాడు. ఇతర అర్థాల్లో: భూమిలో అంతర్యామిగా ఉన్నవాడు సృష్టికి మూలభూతత్వంగా ఉండేవాడు భూమిని తనలో ఉంచినవాడు


📜 పద్యం (వసంతతిలక యతి: త భ జ జ గ గ | 10):

భూగర్భ సమ్మతినిపొంది సుఖిమ్ చు దేవా
ప్రాగర్భ మౌనమునుమార్చి పఠించు దేవా
సాగర్భమౌ మనసు కూర్చ సమంత దేవా
భూగర్భకాలమగు నేర్పు శుభాల దేవా


🪔 భావవ్యాఖ్యానం: → భూగర్భతత్వాన్ని అంగీకరించి, సంతృప్తిగా బ్రతికే దైవమా! → సృష్టికి ముందు ఉన్న నిశ్శబ్దాన్ని బాహ్యవాచకంగా మార్చిన వాడు నీవే! → భావాలతో నిండి ఉన్న మనసు నీవే అధిష్టించావు, సమస్తానికి ఆదిప్రాణుడవు! → భూమి లోపల దాగిన కాలపు అంతర్భాగమును సూచించే, బోధను ప్రసాదించే శుభమయుడవు!


*****-

 72వ నామం: మాధవః మాదేవ్యాః పతిరితి మాధవః – లక్ష్మీదేవి భర్త మధు వంశసంబంధి, మధురత్వం కలిగినవాడు మంగళకరుడు, శ్రీవత్సధారి 
పద్యం – మత్తకోకిల వృత్తం

మాధవా మధుసూధనా సుకుమార ధీరత భక్తిగన్
పాదభాగము పూజశక్తుల పాఠ్యమేయగు తీరుగన్
యోధుడై కళ జూప నిల్పెడి ఉన్నతాభవ నేస్తమున్
భూదయామృతలక్ష్యమవ్వుట భుక్తినిచ్చెడిదేవ రా

 భావవిశ్లేషణ: → ఓ మాధవా! ఓ మధుసూదనా! నీవు ఒకే సమయంలో సుకుమారుడవు – ధీరుడవు – భక్తుల చేత తలంబించబడే దేవుడవు. ఇది శృంగార-వీర రస సమన్వయాన్ని సూచిస్తుంది. → నీ పాదములు పూజార్హత పొందినవి. అవి పాఠ్యంగా మారాయి – అంటే భక్తులు తపస్సు, ధ్యానంలో నీ పాదసేవనే విద్యలాగా చెబుతారు. → నీవు యోధుడవు, కానీ కళల యజ్ఞుడవు కూడా. ఉన్నతభావాలకీ, నైతికతకీ సంకేతుడవు.→ నీ లక్ష్యం భూదయ – భూమిపై సౌఖ్యాన్ని, దయను స్థాపించడమే. నీవు భుక్తి (భోగం), ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించగల దైవతత్వమూర్తివి.

*******

 –  73వ నామం "మధుసూధన" కు అద్భుతమైన భావవర్ణనను కలిగినదిగా ఉంది. 
పద్యం:
మధుసూదనకళ లన్నియు
నె దపొంగులతీరుగాను నా నంద కధా
చదువులు తీరుకలయికే
అదుపుగ భక్తిగ తపస్సు నాశ్రిత భావమ్

– మధుసూదనుని కలలు అన్నిటినీ ("కళ" అంటే గుణగణాలు, రూప వైభవాలు, పరాక్రమాలు, లీలలు అన్నింటినీ) – ఒకే ఒంగిపొంగే ఆనంద గాధగా అవి వ్యక్తమవుతాయి
("పొంగు" – ఉప్పొంగే, "తీరు" – తీరు/రీతి, "యానంద కథా" – పరమానంద కథ) – ఆ గాథలు భక్తుల పెదవులకు చేరి (వాక్కుగా) తీరతాయి (భక్తులు మాట్లాడే మాటల్లో ఆయన కథలు ప్రతిధ్వనిస్తాయి)
– భక్తి, తపస్సు, ఆశ్రయత భావంలో ఆయన సత్వరూపం అవుతుంది ("అదుపు" – నియమితమైన, "భక్తిగ", "తపస్సు", "ఆశ్రిత" – ముగ్గురు మార్గాల సమ్మేళనం)

*****
 – 74వ నామం: భాష్యః భాష్యః అన్న నామానికి మూల అర్థం – భూతములు శాసించువాడు, ప్రాణదానం చేయువాడు, భాష్యించగల శక్తి కలవాడు అని భావాలకోసం తీసుకుంటారు. ఈ నామం విశ్వాన్ని నడిపించేవాడు అనే విస్తృత భావనను కూడా ఇస్తుంది. "భాష్యః" అనే పదం శాసించు, వ్యాఖ్యానించు, ప్రవచించు అన్న అర్థాలను కలిగిఉంది. ఇందులో "భాష" అనే ధాతువు ఉంటుంది.

పద్యం:
భాష్యమ్ము మాయగనుమర్మ భవమ్ముగానున్
భాష్యమ్ము కాల గమనమ్ము ఫలమ్ము గానున్
భాష్యమ్ము సత్య పఠనమ్ము భయమ్ము రీతీ
భాష్యమ్ము విశ్వ చరితమ్ము పదమ్ము దేవా

భాష్యమ్ము – (ఆయన) శాసనము, వాక్యము, ప్రబోధము
మాయగనుమర్మ – మాయ యొక్క రహస్యాన్ని
భవమ్ము – సంసారముని, భవబంధముని
కాల గమనము – కాలచక్రము, సమయ ప్రవాహము
ఫలము – కర్మ ఫలితములు
సత్య పఠనము – సత్య వచనము, ధర్మ బోధన
భయము రీతి – భయ నివారణ పద్ధతులు, పరిపాలనా ధర్మము
విశ్వ చరితము – సర్వ లోక చరిత్ర, జగత్ గతి
పదము – పరమపదము, శ్రేయస్సు మార్గము

భావార్థం: ఆయన శబ్దము ద్వారా మాయ యొక్క అంతర్లీన తత్వాన్ని బోధించగలడు, భవసాగరాన్ని దాటించగలడు. ఆయన వాక్యము కాలగమనాన్ని నిర్దేశిస్తుంది, ఫలితాల ప్రకటనగా పని చేస్తుంది. సత్యాన్ని పఠింపజేస్తుంది, భయాన్ని నివారిస్తుంది. ఆయన వచనం ద్వారా జగత్ చరిత్ర బోధించబడుతుంది, శ్రేయస్సు మార్గమును చూపుతుంది. ఆయనే భాష్యః – సర్వప్రబోధకుడైన దేవుడు.
****-

 74వ నామమైన ఈశ్వర 

పద్యం:


ఈశ్వర ఫాలనేత్ర భవ శ్రీకర శేఖర విశ్వ నాధ వి

శ్వేశ్వర పార్వతీపతిగ శ్రేష్ఠవు పావన ధారి మ్రొక్కె స

ర్వేశ్వర నాదుభక్తిగన వేకువ లక్ష్యము ధ్యానమర్మ ము

క్తేశ్వర కాల నిర్ణయము తీరుగ తీర్చుచు రంజనుండుగన్


భావార్థం: ఈశ్వరుని స్మరించు సమయంలో ఆయనను ఇలా ధ్యానించాలి: ఫాలనేత్రుడు – భవ (శివుడు)గా, కంఠములో నీలాన్ని ధరిస్తూ, మూడవ నేత్రముతో సంపూర్ణ జ్ఞానస్వరూపిగా, శ్రీకరుడు, శేఖరుడు, విశ్వనాథుడు – అందరికి శుభాన్ని ఇచ్చే శ్రీశివునిగా, విశ్వపతిగా పార్వతీపతి, శ్రేష్ఠుడు, పావనధారి – పార్వతీదేవితో కలిసి ఉన్న శివునిగా, శుద్ధత్మతో, అత్యుత్తమునిగా సర్వేశ్వరుడు – సమస్త జ్ఞానశక్తుల అధినేతగా, నాదః భక్తిగన వేణువులలో పల్కునే ధ్వనిగ – నాదబ్రహ్మగా, ఆయనను సంగీతములో పిలిచే వేణువులలో వినిపించే దైవధ్వనిగా ముక్తేశ్వరుడు, కాల నిర్ణయము తీర్చు వాడు – ముక్తిని ప్రసాదించేవాడు, కాలచక్రానికి అధిపతి, సృష్టి స్థితి లయలకు నియంత రంజనుండుగన్ – ఆయన మనస్సును హర్షపరుస్తాడు, శరణు తీసుకున్న భక్తులను పరమానందానికి నడిపిస్తాడు.

****

 75 వ నామం:  అర్థం: 'విక్రమి' అంటే పరాక్రమశాలి, ధైర్యశాలి, సాహసి. ఇది విశ్ణువు యొక్క ఒక శౌర్య-ధర్మ నామం. అర్థాత్, విక్రమము గలవాడు – శత్రుని దెబ్బతీయగల శక్తి గలవాడు.

హంసయాన...ర జ ర జ ర..యతి 8)

విక్రమీవినమ్రతానిజమ్ముగాను యుద్ధమున్
చక్ర రీతి మాదిరేజయమ్ముగాను వైనమున్
శుక్ర నీతిగాను కాసుతీరునౌను కాలమున్
వక్ర బుద్ధిలేని చావగల్గి సేవ ధర్మమున్

పద్యం విశ్లేషణ: → విక్రమి అయిన శ్రీహరి యుద్ధములోనూ, నిడివిగల వినమ్రతతో కూడిన నిజమైన ధర్మమును పాటించెడు వాడు;→ బలహీనులపై కాదు, ధర్మయుద్ధంలో ధైర్యముతో పోరాడే పరమాత్మ. → చక్రాయుధాన్ని వినియోగించునట్లు (సూదర్శనచక్రం), కార్యవైభవములో విజయాన్ని పొందెడు వాడు → ఆచరణలోనూ ఆయుధంలోనూ సమ సమర్థత చూపెడు శ్రీహరి.→ శుక్రాచార్యుల నైతికత లాంటి నీతిని అనుసరించెడు వాడు, పరీక్షల సమయంలో కూడా తడబడని నైతికత కలవాడు.→ ఏ సమయములోనూ ధర్మబాహ్యత లేకుండా ఉండే నాయకత్వము – ఇది శ్రీహరికి యోగ్యమైన గుణం.→ వక్రబుద్ధిని (తెగింపు, మాయ, వక్రమార్గం) లేకుండా మరణించగల (అంటే ధర్మార్థమై జీవించగల) సేవా ధర్మమును పాటించెడు వాడు.→ అర్ధం: చీకటి మార్గాన్ని పటించని ధర్మపరుడు – సేవాదృక్పథంతో బ్రతికే వాడు.

*-*--

 76 వ నామం 

🔱 నామం: ధన్వీ

అర్థం: “ధనువు” = విల్లు, ధన్వీ = విల్లు ధరించినవాడు.

విష్ణువు “శారంగధన్వ” (శారంగం అనే విల్లు కలవాడు) అని పిలవబడతాడు. ధనస్సుతో ధర్మయుద్ధానికి సిద్ధుడైన పరమాత్మకు ఇది ఒక ప్రధాన నామం.


ధన్వీసామ్యతపమ్ముగాను కదల ధర్మార్ధ తత్త్వమ్ము గా

మన్వీమన్యత గాను సేవలగు మానమ్ము యోగమ్ము గా

ధన్వీదారిగనౌనుసర్వసుఖము దారిద్ర తీర్చేందు గా

తన్వీ కారము గానుతత్త్వములను తన్మాయ మార్చేందుకున్

🪶 పద్య విశ్లేషణ:→ ధన్వీ అయిన పరమేశ్వరుడు సమత్వంతో కూడిన ధర్మార్థ తత్త్వాలను కదిలించే శక్తిమంతుడు.→ విల్లు (ధనువు) చేత పట్టిన శక్తి, ధర్మాన్ని స్థాపించడానికి సమబలం కలిగి ఉన్నదని సూచన. → మానవధర్మాన్ని మన్నించేటటువంటి మాన్యత (గౌరవం) కలిగిన సేవా యోగముతో కూడిన శక్తి యుక్తి కల పరమాత్మ. → ‘మన్వీ’ అంటే మానవత తత్త్వానికి అనుగుణంగా ఉండడం – నైతికత, వినయం, సేవాసంపన్నత.→ ధన్వీ అయిన వాడు ధనుర్భలముతో సర్వసుఖాల మార్గాన్నే చూపిస్తాడు; దారిద్ర్యాన్ని తొలగించేందుకు శక్తిగా నిలుస్తాడు.→ అర్థాత్ పరమేశ్వరుని ధర్మయుద్ధం పరోపకారానికి, దౌర్భాగ్య నివారణకు మార్గం.→ తన్వీ (సూక్ష్మమైన శక్తి) అయిన మహాశక్తిగా తత్త్వాలను తన్మయముగా మార్చగల సమర్థత కలది. → అంటే: సత్యం, ధర్మం, శాంతి లాంటి తత్త్వాలను జీవులలో నిగూఢమైన స్వభావంగా నిలిపివేయగల పరమాత్మ – ధన్వీ.

****

77. మేధావీ 



78వ నామం — "విక్రమ" — దానర్థం: పరాక్రమశాలి, శౌర్యవంతుడు, విశాలగమనుడు, లేదా దీర్ఘదృష్టి కలవాడ

విక్రమ విద్య ధార గుణ వీనుల విప్లవ విశ్వ వాకిటన్
సక్రమ కాల నిర్ణయము సఖ్యత సంబర సేవ తత్త్వమున్
స్వక్రమ లక్ష్య సాధనలు సాధన తీరున సర్వమే యగున్
ప్రక్రమ నేస్త భావమగు ప్రాభవ భక్తిగ దేహ దాహమున్


> విక్రముడు అనగా… విద్యలో ప్రవీణుడు, గుణాలలో ఆరాధ్యుడు, వీనులైన జనులలో మార్గదర్శి.
విశ్వ వ్యాప్తమైన వాక్యముల ప్రవాహాన్ని (వేదం, ధర్మ)విప్లవాత్మకంగా (పరిమళింపజేసే విధంగా) వ్యాపింపజేసేవాడు > కాలాన్ని సక్రమంగా గుర్తించే శక్తి —ప్రతి కార్యానికి సరైన సమయాన్ని నిర్ధారించగల శక్తి.ఆయన సఖ్యతతోనే ఆనందం, ఉల్లాసం, సేవాసంపూర్ణత లభిస్తాయి.
తత్త్వంగా ఆయన సమాజంతో జత అయ్యే విధంగా సానుభూతి, చైతన్యం నింపుతాడు.
> స్వధర్మం ప్రకారం, తన క్రియాశీలత (కర్మ పథం)తో లక్ష్యాలను సాధించేవాడు విక్రముడు.
అందువల్లే సాధన మార్గంలో —అంతిమంగా సర్వం ఆయనే అవుతాడు (విశ్వరూపం ధరిస్తాడు).
> విక్రముని భక్తి — ప్రక్రమంగా (ప్రకటనాత్మకంగా) స్నేహభావంగా ఎదుగుతుంది.ఆ భక్తి ప్రభావం వల్ల ఈ శరీర దాహమన్న బంధం, భోగం, మమకారం —అన్ని తరిగిపోతాయి.

*****

 79 నామం... క్రమః “నామార్ధం:“క్రమః” అంటే శాసనము, విధి, క్రమపద్ధతి, ధర్మనిర్వహణ లో శ్రేణీక్రమము అని అర్థాలు. ఈ నామము ద్వారా భగవంతుడు సంస్థాపిత ధర్మ క్రమానికి మూలమైనవాడు, విశ్వం తన క్రమపద్ధతిలో నడిచేలా చేసే నియంత్రణశక్తి అన్న తాత్పర్యం తళుకుతుంది.

పద్యం:

క్రమమగు సేవ కళావతారమేనున్
సమమగు కార్యము సాధ్యదానమేనున్
నమకము శక్తియు నమ్మ గల్గుటేనున్
సమరము సంభవమేను జీవితమ్మున్

అర్థవివరణ: క్రమబద్ధమైన సేవకే కళా రూపంగా అవతరించిన వాడే. (భగవంతుడు అవతారాల ద్వారా సేవారూప ధర్మాన్ని స్థాపించేవాడు. అవతారమే ‘కళ’గా భావించబడుతుంది — ఇది "కళావతారము" అన్న పదానికి నిఘంటువు వ్యాఖ్య.) సమమైన (సమతా భావన కలిగిన) కార్యాన్ని సాధించునటువంటి శక్తిని (ప్రభావాన్ని) ఆయన ప్రసాదిస్తాడు.(ఇక్కడ "సమము" అంటే సమభావన – సర్వులకు సమంగా సేవ చేయుట.) ఆయనపై నమ్మకమే శక్తిగా మారుతుంది; విశ్వాసమే బలము. ("నమకము" = భక్తి, శ్రద్ధ; "నమ్మ గల్గుటే" = విశ్వాసము కలిగిన జీవన ధోరణి.)
జీవితం అనేది ఒక యుద్ధమే — అది క్రమానుగతంగా జరిగే ధర్మసమరం.(ఈ పాదం అత్యంత తాత్వికముగా ఉంది: జీవితం అనేది "ధర్మసమరం", అది క్రమంతో సాగాలి.)


---

80వ నామం – అనుత్తమ 

అర్థం: “అనుత్తమ” అంటే

అత్యుత్తముడు, ఎవరూ సమానించలేని వాడు, తక్కువగా వర్ణించలేనంత గొప్పవాడు, సర్వోన్నతుడు అంటే – భగవంతుడికి మించిన వాడెవడూ లేడు అనే తాత్పర్యం.

 (పంచచామర – జరజరజగ – 9 గణం):


అనుత్తమై సకామ్య భావ తత్త్వమై జయమ్ముగన్

ధనేత్తువై విశాల బోధ లక్ష్యమై బలమ్ముగన్

ఋణమ్మువై క్షణమ్ము తీరు భాగ్యమై జపమ్ముగన్

మనమ్మువై యనంత ప్రేమ జీవితమ్ము కానుకన్

పద్యార్థం: భగవంతుడు అనుత్తముడు – అతడి సన్నిధిలో ఉన్నభావమే "సకామ్య తత్త్వం" (ఇష్టభావం);ఆ భావానుభూతిలోనే జయం ఉంటుంది.(అవతారాల అనుభవం అనేది మన కోరికతో కాదు, కానీ కోరికగా మారిన ఆత్మభావమే అక్కడ “సకామత”గా మారుతుంది. అది తత్త్వంగా ఉన్నప్పుడు మనస్సు విజయమవుతుంది.) ఆయన సద్గుణాలు ధనము; ఆయన గాక మరొక ధ్యేయమేమీ లేదు – విశాల జ్ఞాన లక్ష్యమే ఆయనే; ఆయన చింతనే బలమవుతుంది.(ఇక్కడ "ధనేత్తు" = ధనాధిపతి, కానీ మీరు దీనిని "ధనముగా తన బోధ"గా అర్థవహించారన్నది స్పష్టమవుతుంది.) ఋణబద్ధత లాంటిది – ప్రతి క్షణమూ ఆయనకు మన జీవితం ఋణమే;ఆయనతో అనుసంధానం చేసే ప్రతి క్షణం జపమే, అది భాగ్యమే.(ఇక్కడ "క్షణమ్ము తీరు" అంటే కాలాన్ని ధర్మంగా నడిపించడమే. జపము = ధ్యానం, అనుసంధానం.) మనస్సే ఆయన్ని ప్రేమించేది కాదు, ఆయనే మనస్సువై ప్రేమగా జీవితం అనే కానుకను మనకు ప్రసాదించెను. (ఇది అతి మహాత్మ భావన – భక్తిని మనం సాధించం, అది ఆయన అనుగ్రహం వల్ల కలిగేది.)

---*-***

81 నామమైన "దురాదర్శః" (దుర్ + ఆధర్శ — చూసేందుకు కూడా కష్టమైనవాడు / అందరికి అందనివాడు / ఎవరి చేతనూ చరింపనివాడు)

నామం: దురాదర్శః
అర్థం:
అతని స్వరూపాన్ని చూసేందుకు సాధారణ ప్రజలూ, దేవతలూ అర్హులు కాదు. అతడు ఎవరి చేతనూ పట్టు బడడు, కలవరింపబడడు. భగవంతుడి మాయను జయించకుండా ఆయనను దర్శించలేరు.

దురాదర్శ సాక్షీ  తురంతూ స్వధర్మా
ధరాతీర్ధ మాయా ధరిత్రీ స్వ సత్యా
విరాట్స్వామి సాధ్యా నిరీక్షణ్య పుర్షా
పరంధామ కాలం ప్రభావం స్వ హర్షా

పద్య విశ్లేషణ: 👉 ఇక్కడ భగవంతుని చరిత్రగత సాక్షిగా చూపించడం, తక్షణ కర్తవ్యసాధన చేసే మహిమను పేర్కొనడం ఉంది. 👉 భగవంతుని మాయాశక్తి, భూమి-కల్యాణ సంబంధం, మరియు నిజత్వం వివరించబడింది. 👉 ఇది "దురాదర్శ" నామార్థానికి సూటిగా సరిపోతుంది. నిరీక్షణ్య పురుషా అనటం అద్భుతంగా వర్ణించింది. 👉 దురాదర్శత్వానికి కారణాలు — కాలాధిపత్యం, ప్రభావం, పరంధామ స్వరూపం — అన్నీ ఇందులో తెలివిగా పొందుపరిచారు.

****
 82వ నామమైన "కృతజ్ఞః"

🔸 నామం: కృతజ్ఞః

అర్థం:
కృతజ్ఞత గలవాడు; సత్కార్యాన్ని గుర్తుంచుకొనేవాడు; భక్తుల పుణ్య ఫలాలను వృథా చేయనివాడు.
భక్తుడి చేసిన తపస్సును, సేవను గుర్తుంచుకుని దానికి తగిన ఫలితాన్ని అనుగ్రహించేవాడు.

✅ ఛందస్సు:


పాదాలు గణ విశ్లేషణతో సరిగ్గా కుదిరినవిగా కనిపిస్తున్నాయి. అచ్చాలు సరిపోయాయి.

📜 మీ పద్యం:

(పంచ) కృతజ్ఞతా భవమ్ము గా కృషీ పరమ్మగానులే
ప్రతిజ్ఞ చేయగల్గుటన్ ప్రభావమున్ సమర్ధతే
యతిజ్ఞ కార్యదక్షతా యనంతమున్ సహాయతే
సతిజ్ఞ సర్వ రక్షగా సమర్ధతా గుణమ్ము గా

🧵 విశ్లేషణ: 👉 కృతజ్ఞ అనే నామానికి నేరుగా అర్థబోధన చేస్తూ మొదటి పాదం రాయబడింది. సూటిగా, గంభీరంగా ఉంది. 👉 ఇది విష్ణువు భక్త వత్సలతను, అతని వాగ్దానపాలకత్వాన్ని సూచిస్తుంది. “కృతజ్ఞత” యొక్క ఫలస్వరూపంగా ఇది అర్థవంతంగా అనుసంధానమైంది.👉 భగవంతుడు యోగి, తపస్సు చేసిన యతుల కార్యాన్ని గుర్తించే కృతజ్ఞతా గుణాన్నితెలియజేస్తుంది. 👉 ఇది కృతజ్ఞుడైన భగవంతుని సర్వ రక్షక స్వరూపాన్ని అభివర్ణిస్తుంది.

****

📜 ఛందస్సు: వసంత తిలక
యతి: త భ జ జ గ గ (10 అక్షరాలు)


(వృత్త రజరజ రజగల.. యతి 6, 12 )

పంచచామర – జ ర జ ర జ గ – యతి 9 (9 అక్షరాల యతి)

(ఒత్తుల యతి: ర జ ర జ ర ల గ — 10 అక్షరాల విభాగం)

Tuesday, 1 July 2025

 


 విష్ణు సహస్రనామం

🔸26 వ శ్శర్వః (śarvaḥ)అర్థం: శ్శర్వ = అశుభాలను శమనించేవాడు, నాశనచేయువాడు.ఇది శమనం చేసేవాడు అనే ధాతువుతో కూడినది. దీనికి "అశుభ హర్త" అనే అర్థం వస్తుంది.


🔸 రచించిన పద్యం (హంసయానం, ర జ ర జ ర యతి.. 8)

(హం) శ్శర్వ సేవతత్పరా సహాయ ధీరదేవరా

నిర్వి రామ తత్పరా నయాన శాంతి కావరా

దుర్వి జాత రక్షకా దురంత కాంతి చూపరా

పర్వ దక్ష శిక్షకా పరంతపామమా గతిన్

🔸 పద్యార్థము (తాత్పర్యంతో): – శ్శర్వుడిని నిరంతరం సేవించే వారు (భక్తులు) – వారికి సాహాయం చేసే ధైర్యవంతుడైన దేవుడు – నిర్వికారమైన బ్రహ్మరూపానందములో లీనమై ఉన్నవాడ– నయమైన మార్గమున షాంతి ప్రసాదించువాడ– దుర్జన జన్మల నుంచి రక్షించువాడు – అత్యంత ప్రకాశముతో ప్రకాశించే రూపాన్ని చూపించువాడు– శుభకాలమున శ్రద్ధగా శిక్ష (బోధన) ఇచ్చే ఆచార్యుడు – శత్రువులను భస్మముచేయువాడు, ఆయనే నా గమ్యము.

****

మీ 27వ  శివ = మంగళకరుడు, కల్యాణ స్వరూపుడు.ఇక్కడ విష్ణువును "శివ" అన్న నామముతో స్మరించడంలో అర్థం —జీవులకు శాశ్వతమైన శాంతి, మోక్ష ప్రాప్తిని కలిగించువాడు

(చం) శివశివ మాయ జాలమును శీఘ్రము శంకర జీవ జాలమున్

భవహర సాధు తత్త్వమును బాధ గభీకర జాతి నంతనున్

నవశివ నాంశధర్మమున నాతిమదీయములక్ష్య మేళగన్

భవశివ కారణంబునను భాగ్యముగానక నిత్య పూజగన్

🔸 పద్యార్థము / తాత్పర్యం:→ "శివ! శివ!" అని పిలిచేంత మాత్రాన మాయ అనే ఆవరణమును వెంటనే తొలగించి, జీవులను శంకర (మోక్ష) మార్గంలో నడిపించువాడు.→ భవసముద్రాన్ని హరించగల సద్గుణ తత్త్వాన్ని అనుసరించి, భయంకరమైన పునర్జన్మ బంధాలను చిద్రం చేయువాడు.→ నవ శివ (నవ మంగళ స్వరూపమైన) ధర్మాన్ని జీవుల మనస్సులో స్థాపించి, తనదైన మార్గమును వారికి ఆవిష్కరిస్తాడు.→ భవానికి శివమైన కారణమైన ఈ పరమాత్మను భాగ్యంగా భావించి నిత్యమూ పూజించవలసిన మహోన్నతుడు.

******

 28వ నామం.::స్థాణుః అంటే స్థిరమైనవాడు, మారదగని వాడు, ఏ కాలమునైనా స్థిరత్వం కలవాడు. ఇది శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అచలత్వం, ధృడమైన తత్త్వం, కాలాతీత స్వరూపంను సూచిస్తుంది

(ఉ ) స్థాణువు సర్వకాలమయ సాధ్యమహత్యము జూప శక్తి గా
జ్ఞానము పంచగల్గకళ జ్ఞాతి మనస్సగు సత్య వాక్కుగన్
ధ్యానము నిత్యధామమన ద్యాసను జేర్చెడి కార్య దక్షతా
దానయశస్సునిచ్చి కృషి దారిగ ధర్మము తెల్పు దేవరా

పద్యం విశ్లేషణ:— ఓ విష్ణుమూర్తీ! నీవు కాలములన్నిటిలోనూ మారకుండా నిలిచే స్థితిప్రదాతవు.నీవే సాధ్యమైన మహత్యాన్ని చూపగల శక్తిశాలివి.— నీ తత్త్వజ్ఞానం అయిదు కలలవంటి (పంచకోశ/పంచభూత రూప) జ్ఞానాన్ని ప్రసరిస్తుంది.నీవే సత్యవాక్యాలు పలుకుతూ జ్ఞాతగా మనస్సులో వెలుగుతున్నవాడు.— నీ ధ్యానమే నిత్యమైన ధామం (ఆధారం), నీపై ధ్యాస పెట్టినవారికి కార్యాల్లో నిపుణత కలుగుతుంది.నీ స్మరణే కార్యసిద్ధిని ఇస్తుంది.— నీవు దానం చేసేవారికి యశస్సును ప్రసాదించి, కృషికి సరైన దారిని చూపుతావు.ధర్మమార్గాన్ని తెలియజేస్తూ నీవే దేవతల దేవుడవు.

*****

 – 29వ నామం: భూతాది
నామార్థం:
భూతాది = భూతాలకు (ప్రపంచంలోని స్థూల తత్త్వాలకు) ఆదియైనవాడు.
అంటే, పంచభూతాలకూ మూలమైన పరమాత్మ.

ఛందస్సు:వసంతతిలక
(త భ జ జ గ గ .. యతి 10 అక్షరాలు)

(వ ) భూతాది సామ్యపు సమర్ధ పురమ్ముగానున్
నేతా సహాయము ప్రభంద నినాదమేనున్
శ్వేతా సుధీర్ఘము వినమ్ర శివార్ధ గానున్
ఖ్యాతీ నిదానము చలించు కలౌణు దేవా

పద్యం విశ్లేషణ:— భూతాలకు ఆధారమైన సామ్యాన్ని సమర్ధంగా నియంత్రించే పురుషోత్తముడివి నీవుఈ జగత్తు నీవే స్థిరంగా నిలిపి ఉంచినవాడు.— నీవే జీవుల నడిపే నేత, నీ సహాయమే సర్వ నిర్వాహక శక్తి.నీ నామస్మరణే (నినాదం) ధర్మప్రభంధాల మూలస్వరూపం.— నీవు శ్వేతవర్ణుడు (శుద్ధతత్త్వ స్వరూపుడు), నీ సుధీర్ఘ మహిమ శివార్ధంలో దాగి ఉంటుంది.వినమ్రంగా శివతత్త్వాన్ని తెలియజేస్తావు.— నీవే ఖ్యాతి (ప్రతిష్ట, కీర్తి)కి మూలం.కలియుగంలో చలించనివాడవు — స్థిరత్వపు దేవుడవు.

****
🔷30 వ  నిధిరవ్యయః అర్ధం: నిధిః = ధనభాండాగారం, సంపద, అవ్యయః = క్షయించనిది, శాశ్వతము⇒ విష్ణువు అక్షయమైన సంపదల గనిగా ఉన్నాడని ఈ నామార్థం.

(తో ) నిధిరవ్యయ సాధ్య నె పమ్ము గనే
విధి నిర్దయ సౌమ్య వె సమ్మతియే
రుధిరమ్ముయు వింతరుణమ్ముగనే
వ్యధ మార్పుయు నేర్పు వరమ్ము గనే

🔷 పద్యం శబ్దార్ధ / తాత్పర్య విశ్లేషణ:– అక్షయమైన నిధిగా, అన్నీ సాధ్యమైన పరమపదమునే దక్కించే దైవత్వము ఆయనలోనె.

(“సాధ్య” – సాధ్యము చేసేవాడు, “పమ్ము” – పొందుటకు, అందించునటువంటి)– బ్రహ్మకీ కూడా అందనిదే అయినా, దయతో సమ్మతమై భక్తుల పట్ల సౌమ్యంగా ప్రవర్తించునది.– రక్తపు రేఖలో ప్రసాదించిన వింత వెలుగు, ఆ తేజస్సు రుధిరములోనైనా ప్రకాశిస్తుంది (అంతర్గత శక్తిగా వెలిగించునది).– వ్యధలను మారుస్తూ, జీవితం నేర్పించే వరప్రదాత; బాధను బోధగా మార్చే దైవగుణం.

****

31.సంభవ నామం.. స్వేచ్ఛతో అవతరించు వాడు 

సంభవ సత్యమార్గమది సాధన శోదన తత్వ భావమున్
సంభవ సృష్టిధర్మమది సఖ్యత లక్ష్యము కాపురంబుగన్
సంభవ సౌఖ్యదుఃఖమది సాక్షిగ నిత్యము జీవ వాక్యమున్
సంభవ విష్ణులీలలవి సానుభవంబగు యెల్ల వేళలన్


మీ "సంభవ" నామ పద్యం తాత్త్విక భావంతో చక్కగా ఉంది. భావం ఇలా:

భావం:

సంభవం అంటే కేవలం పుట్టుక మాత్రమే కాదు; అది సత్యమార్గాన్ని అన్వేషించే సాధన, శోధన, తత్వచింతనకు మూలం. సృష్టి ధర్మమంతా సంభవంపైనే ఆధారపడి ఉంది. కుటుంబ జీవనం, సఖ్యత, లక్ష్యసాధన అన్నీ సంభవం ద్వారా కొనసాగుతాయి.

జీవితంలో కలిగే సుఖదుఃఖాలు కూడా సంభవ స్వరూపాలే. అవి జీవికి నిత్యం పాఠాలు నేర్పే సాక్షులవలె ఉంటాయి. ఈ జగత్తులో కనిపించే విష్ణుమూర్తి లీలలన్నీ సంభవ రూపాలే; వాటిని అనుభవించడం ద్వారానే జీవి పరమార్థాన్ని గ్రహించగలడు.

పద్య విశేషం:

  • ప్రతి పాదం "సంభవ" పదంతో ప్రారంభమై నామార్థాన్ని విస్తరించింది.
  • సృష్టి, ధర్మం, జీవితం, విష్ణులీలలు అనే నాలుగు కోణాల్లో "సంభవ" పదానికి విస్తృతమైన తాత్త్విక అర్థాన్ని ఆవిష్కరించారు.
  • చివరి పాదంలోని "సానుభవంబగు యెల్ల వేళలన్" ప్రయోగం, సంభవం అనుభవరూపంలో నిరంతరం వ్యక్తమవుతుందని చక్కగా సూచిస్తోంది. ॥

 32వ : " "భావన" –   భావన:
"సమస్త భక్తులకు ఫలము కలిగించేవాడు"

(ఉ ) భావన సంచితమ్ముగు సుభాగ్య విశాలమహీ మనస్సుగన్
దేవరతప్రభావము సుదీప్తగు యెల్లరు గాంచగల్గగన్
సేవరతామదిత్వమగు సీతల లక్ష్యము శాంతి ధామమున్
కావర నిత్యసత్యమగు కాలము యిచ్చలు తీర్చ గల్గగన్

🌺 పద్యం విశ్లేషణ:→ ఆయన సంభవం (ప్రత్యక్షత) భావనల సంచితాన్ని అనుగ్రహిస్తూ, సుభాగ్యానికి (శుభఫలాలకై) విశాల భూమిలో (లోకంలో) స్థిరంగా నిలిచిన మనస్సులకు అనుగ్రహంగా ప్రసరించునట్లు. అనగా, విశాలహృదయులు ఆయన ఆవిర్భావాన్ని తమలో గ్రహించగలుగుతారు. దేవునికి నిష్టగా ఉండే రతియుక్తుల యందు ప్రభావముగా,→ ఆయన ప్రభు-తత్త్వం సుదీప్తంగా (అత్యంత స్పష్టంగా) వెలుగుతో ప్రసరించునది.→ ఇది యావత్తు భక్తులు అనుభవించగలిగేది — అంతటా గమ్యమవుతుంది.→ భక్తిసేవలో నిత్యనిష్టగలవారి మనస్సులో నిగూఢమైన మమకారం (అమదిత్వము), సీతల లక్ష్యంగా (చల్లని స్థితిగా) మారుతుంది.→ అది శాంతి ధామముగా మారి, బ్రహ్మసిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.→ భక్తుల కోరికలను తీర్చగలిగిన స్వరూపుడు,→ నిత్యసత్యమై నిలిచే కాలాన్ని అతడు శాసిస్తాడు.→ కావర అంటే కాపరివాడు, రక్షకుడు – సమస్త భక్తులకు సమయం కలిపిన ఫలదాత.

*****
 33వ   — భర్తః:"భర్త" అంటే భరించేవాడు, ఆధారమై ఉండేవాడు, ధారకుడు.భర్త అనే పదానికి విశ్వాధారత్వం, సంరక్షణ, స్థిరత్వం అనే మూడు ప్రధాన అర్థాలు ఉన్నాయి.

(హం ) భర్త కర్తయేస్థితీపదాల తీరునిత్యమున్
కర్త నర్తనే గతీ కథల్లెసాధ్యపైత్యమున్
నర్త దుర్తగమ్య మేనమస్సులే సుఖమ్ముగన్
దుర్త ధీర తత్త్వ దూషణమ్ముగాను సత్యమున్

🌺 పద్యం విశ్లేషణ:→ భర్త (విష్ణువు) కర్తయే,→ సృష్టి, స్థితి, లయ (పదాలు) తీరును నిత్యంగా నిర్వహించేవాడు.→ అంటే, ఆయనే నిర్మాణకర్త, స్థిరతికర్త కూడా.→ భర్త = కర్త + స్థితి ధారకుడు→ ఆయన చేసే సృష్టి కార్యం ఒక నాట్యంలాంటిది. ఆ నాట్యంలో “గతి” (చలనం) కూడా ఆయనే.→ కథలన్నీ (జీవుల కథలు, కర్మగాథలు) ఆయన సహజ సృష్టి భాగాలు.→ ఇవన్నీ సాధ్యమే కర్త అయిన భర్తవలన. ఆ నాట్యము (నర్తన) దుర్గమమైన మాయ ప్రపంచం ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది.→ మానవులు మాయలో చిక్కుకొని భర్త స్వరూపాన్ని గ్రహించలేరు.→ కాని ఆ భర్తనే మనస్సు లోనికి చేర్చినవారు (అంతఃచేతన) శాంతిని పొందుతారు.→ దుర్తత్వం (చెడుతనము) లో ధీరత్వం భావించిన వారు —→ తత్త్వం యొక్క దూషణకే పాలుకాగలరు. భర్తత్వాన్ని అర్థం చేసుకోని వారు, తన నాట్యాన్ని అనైతికంగా చూస్తారు.→ కాని ఆయనే సత్యము — అధిష్ఠానము — శాశ్వతతత్త్వము.

*****

34వ:ప్రభవః – ఉత్పత్తి చేసేవాడు, జన్మ దాత, సృష్టికర్త. విశ్వ సృష్టికి మూలకారణుడైన శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క ఒక నామము ఇది.

(చం )ప్రభవ మనస్సుగాసరయు పాఠ్యము సర్వసు సంపదే యగున్

ప్రభల యశస్సుగావిలువ పాశమునిత్య సుధామ తీరుగన్

యుభయ తపస్సుజీవితము ఉన్నతి లక్ష్యము కాగ ప్రేమగన్

అభయ యుషస్సుసంభవము ఆద్యము అంతము నిత్య సత్యమున్

పదాల అర్థాలు & తాత్పర్యం:– "ప్రభవ" అనే నామం మనస్సునందు స్థిరమవగా, అది జీవికి విద్య, సంపద, దీవెనల రూపంగా ఫలిస్తుంది. అంటే, ఈ నామస్మరణే సర్వసంపదకు మూలమని భావన. పరముడైన ప్రభవుని మహిమ వల్ల కలిగే యశస్సు, భౌతిక విలువలకు అతీతమైనది. ఇది మాయపాశాన్ని దాటి నిత్యసుఖానికై దారి చూపుతుంది.– ఇహపర సాధనలతో తపస్సుచేసే జీవికి, ప్రేమే ఉన్నత లక్ష్యంగా మారుతుంది. జీవితం అప్పుడు పూజార్ధంగా మారుతుంది. ఈ ప్రభవుని స్మరణతో జీవితం అభయంగా మారుతుంది. ఆయనే ఆదికారణుడు, అంతిమ లక్ష్యము – నిత్య సత్యంగా ఆత్మతత్వము.

*****

 35.వ నామం.ప్రభుః — పరమాధికారి, సర్వాధికారసంపన్నుడు. జగత్కార్యములన్నింటిపై పూర్ణమైన అధికారము కలవాడు. జగన్నాయకుడు.

(మ )ప్రభుతా భావము కాలతీరు గనగ న్ ప్రాసస్య లక్ష్యమ్ముగన్

ప్రభు దానెమ్మగు శాంతి భాగ్యమగు టేబంధమ్ము నిత్యమ్ముగన్

ప్రభు దాస్యమ్మగు దానధర్మమునకేప్రావీణ్య దాహమ్ముగన్

ప్రభు లీలామది తత్త్వమే సహనమున్ ప్రాబల్య దాహమ్ముగన్ 

పద్య విశ్లేషణ:→ ప్రభుత్వ భావన కాలాన్ని దాటి, పరమ ప్రయోజనంగా నిలుస్తుంది. దీన్ని గ్రహించినవారికి ప్రాసవ్యమవుతుంది (శ్రేష్ఠత, గౌరవముతో కూడిన లక్ష్యం).→ ప్రభువు మనస్సులో స్థిరపడినచో, అది శాశ్వతమైన శాంతినిచ్చే భాగ్యము; బంధమైతే, అది నిత్యమైన అనుగ్రహ బంధము.→ ప్రభువుకు దాస్యభావము దానధర్మానికి ప్రాణము. ఇది త్యాగంలో ప్రావీణ్యాన్ని కలిగించే తపస్సు కావచ్చు.→ ప్రభువు లీలాతత్త్వం — అంటే జీవుల దుఃఖాలను అర్థం చేసుకునే విధానమే తత్త్వము. ఇది సహనాన్ని బలంగా మార్చే మాధుర్యతత్వం.

****

 36వ  .🌸 నామార్థం:ఈశ్వరః – సర్వాధిపతి, సర్వ నియంత్రకుడు, సర్వాశ్రయుడు. విశ్వాన్ని సృష్టించే, నడిపించే, లయకు దారి తీసే శక్తియుతుడైన ఆ పరమేశ్వరుడు.

(శా ) శంభోశంకర రుద్రతేజపు భగల్ శాంతిత్వ కాళేశ్వరా 

గంభీర్యమ్ము మహత్యదేవరగుటన్ గ్రాహ్యంబు దైత్యమ్ముగన్ 

సంభావ్యత్వముగానులీల లగుటన్ చంద్రార్క నేత్రోజ్వలా 

అంబాభార్గవి తోడు నిత్య మగుటన్ యానంద మాహేశ్వరా

 పద్య విశ్లేషణ:→ శంభు, శంకర, రుద్ర తేజస్సుతో ప్రకాశించే, శాంతియుతమైన కాళేశ్వరుడా!→ ఇది ఈశ్వరుని శాంతతత్వం, తేజస్సు, కాలాధిపత్యాన్ని ప్రతిఫలిస్తుంది.→ నీ గంభీరత మహత్త్వం దేవతలకే కాదు, దైత్యులకూ గ్రాహ్యంగా మారుతుంది.→ ఇది విశ్వసామరస్యాన్ని, క్షమామయతత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.→ నీ లీలలు సంభావ్యమైనవి, భక్తులు గ్రహించగలవి. చంద్రుని, సూర్యుని వంటి నేత్రములు నీలో ప్రకాశిస్తాయి.→ శివుని త్రినేత్రత్వాన్ని, లీలాత్మక స్వభావాన్ని సూచిస్తోంది.→ భార్గవ కులజనైన పార్వతీదేవితో కలసి నిత్యమూ ఉండే యానందమయ మాహేశ్వరుడా!→ ఇది శివ-శక్తి ఐక్యత, నిత్యత, ఆనంద తత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

***--

 37వ  స్వయంభూ : అసాధారణ విధంగా అవతరించిన వాడు 

ఛందస్సు:భుజంగ ప్రయాత. య య య య.. యతి.. 07 )

 (భు. ప్ర )స్వయంభూ సదా ధ్యాస సంభావ్యకాలా

వ్యయం సర్వదా శ్రావ్య లక్ష్యా స్వభావా

న్యయం దివ్య సామాన్యశాంతి స్వలక్ష్యా

భ్యుయం నిత్య సౌలభ్యు ధర్మమ్ముదేవా

పద్యవ్యాఖ్యానం:→ స్వయంభువు ఎప్పటికీ ధ్యేయుడు, ధ్యానం చేసేవారికి శాశ్వత ధ్యేయ స్వరూపుడై ఉండే వాడు;→ ఆయన ఆవిర్భవం సంభావ్యకాలం – కాలపరిమితికి లోబడని, సమయానికి అతీతమైనది.→ ఆయన వ్యయం (అదృశ్యము) కాదు – ఆయన సర్వదా శ్రవణీయుడే (వేదశ్రవణాదుల ద్వారా లభ్యుడే);→ శ్రావ్య లక్ష్యం – వేదములు తెలియజేసే పరమ లక్ష్యం ఆయనే;→ స్వభావతః అలాంటి లక్ష్యంగా ఉన్నవాడు.→ ఆయన న్యాయం – దివ్యమైన న్యాయం, ఎవరికైనా సాధ్యమైన సాధారణమైన (సామాన్య) దారి;→ శాంతికి ఆధారమైన స్వలక్ష్యమైన స్వరూపుడు.→ భక్తులకు భుయస్సుగా (సులభంగా, విస్తృతంగా) లభించేవాడు;→ నిత్య సౌలభ్యుడు – ఎల్లప్పుడూ సులభంగా లభించేవాడు;→ ధర్మమునకు మూలమైన దేవుడు.

******

🔸 38 శంభుఃఅర్థం: శంభుః అంటే "సుఖదాత", "మంగళదాత", భక్తులకు శాంతిని, ఆనందాన్ని కలిగించువాడు.

(ఉ.) శంభుడు గ్రోలి క్రోలి కడుశాంతము కమ్మని తీరు లింపు సా
ధ్యంభుడు తీరు కోరి విధి దాశ్యము తప్పదు నారు పోయు మా
ణ్యంభుడు జిక్కి చొక్కి కళ నాణ్యత నెమ్మది కావ్య తీరు శు
ధ్యoభుడు తప్పు నొప్ప నక దారులు తీరున నీడలే యగున్

✅ పద్య విశ్లేషణ:శంభుడు భయంకర రూపములో కనిపించినా కూడా, అంతటినీ శాంతంగా మార్చగలడు. అతని తీరు అమృతసమానంగా ఉంటుంది. ఉగ్రతలోనూ మాధుర్యం ఉంటుంది..బ్రహ్మదేవుడు కూడ శంభుని మహిమ ముందు గర్వం విడిచిపెట్టి, భక్తిస్వరూపంగా మారుతాడు. ఆ మహిమ నుంచి ఎవ్వరూ తప్పించుకోలేరుశంభుని లీలలు కళాత్మకంగా, నాట్యకారుడిగా, సాహితీ సౌందర్యంతో కూడినవి. అందులో నెమ్మదితనమూ, పరిపక్వత కూడా ప్రతిఫలిస్తుంది.అతని అనుగ్రహం వల్ల తప్పులు నివృత్తమవుతాయి, నొప్పులు తగ్గిపోతాయి. జీవితం లో తీరని నీడలా అతను తోడు ఉంటాడు..

****
 39వ నామం:నామార్థం: "ఆదిత్యః" అంటే "ఆదితి పుత్రుడు" – అంటే సూర్యునిలా ప్రకాశించేవాడు, విశ్వాన్ని ప్రకాశింపజేసే శక్తి.

(వ )ఆదిత్య సేవలవి సహాయము సత్యమౌనున్
సాదిత్య భావము సమర్ధ తలక్ష్యమేనున్
ప్రాదిత్యమేయగుటదివ్య పద మ్ముగా వి
శ్వాదిత్య లోకముయెగమ్య విశాలమేనున్

పద్య విశ్లేషణ:→ ఆదిత్యుని సేవ (ఆరాధన) ద్వారా లభించే సహాయం సత్యస్వరూపమయినదే. అసత్యమూ, భ్రమయూ కాదు→ ‘సా-ఆదిత్య’ భావం అంటే ఆదిత్యునిలాంటి ప్రభాశక్తి కలిగి ఉన్న పరమాత్మను అనుసరించే భావన – ఇది సమర్థమైన, శుద్ధమైన లక్ష్యమైంది.→ "ప్రా-ఆదిత్య" అని విశదీకరించినపుడు, సర్వదా ఆదిత్యుని శక్తిని పొందడం దివ్యమైన పదాన్ని (గమ్య స్థితిని) సూచించుతుంది.→ "శ్వా-ఆదిత్య" అనే పదరచనను సూచిస్తూ, ఆదిత్యుని వెలుగు తాకని లోకమేలేదు. ఆ విశ్వవ్యాప్తి విశాలతయే విశిష్ట లక్షణం.

******
 40
వ నామం పుష్కరాక్ష : కమలం వంటి కన్నులు కలవాడు

హంసయాన ర జ ర జ ర.. యతి.. 8)

(హం ) పుష్కరాక్షదివ్యమున్ పురమ్ముగాను దీక్ష సా
దుష్కరమ్ముగాను సాధుభావమౌను రక్ష ధీ
షుష్కవాక్కుగానుదీషు తత్త్వమేను శిక్ష రో
చిష్క మార్గ నేర్పు సంచితాభవమ్ము మూలమున్

పుష్కరాక్షుడి దివ్యరూపం దీక్షకు ఆధారంగా ఉండి, ఆ స్వరూపమే భక్తులకు దర్శనమయ్యే దేవాలయం వలె ఉంటుందిసాధారణ జనులకు అసాధ్యమైన దివ్యభావాన్ని, దుష్కరమైన సద్గుణాన్ని, పుష్కరాక్షుడు తమను రక్షించే ధర్మబుద్ధిగా స్వీకరిస్తాడు.వాణీకి శుభ్రత లేనిచోట, పుష్కరాక్షుడు తత్వబోధన ద్వారా వారికి శిక్షను అందజేస్తాడు; అంటే – అజ్ఞానాన్ని తొలగించి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.పుష్కరాక్షుడు తమ భక్తులకు పవిత్ర మార్గాన్ని బోధించి, వారి సంచితకర్మల మూలాన్ని తొలగించే దైవస్వరూపుడై ఉన్నాడు.

*****
 41 వనామం
ఛందస్సు:మహాస్వనః

పృథ్వీ ఛందస్సు — (జ స జ స.. యతి: 6,11

మహాస్వన సమాఖ్య రక్ష గమనమ్ము సామర్థ్యమున్
విహారము సవీక్ష దక్ష వివరమ్ము లోకమ్ముగన్
ప్రహాసము సుపాద దీక్ష సుప్రభాత భావమ్ముగన్
మహాశక్తిసమర్ధ మోక్ష విమళం సాహిత్యమున్

 భావ విశ్లేషణ:


మహాస్వన – గంభీర వేదశబ్దస్వరూపుడు

సమాఖ్య రక్ష గమనము – సమాజాన్ని సంరక్షించటానికి తీసుకునే ఉద్ధేశ్యపూరిత ప్రయాణము

సామర్థ్యమున్ – అటువంటి రక్షణకూ ఉన్న శక్తి, సామర్థ్యం

👉 ఇది విష్ణువు వేదస్వరూపమైన శబ్దం ద్వారా సమాజాన్ని రక్షించగల శక్తియుతత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.

విహారము – ఆయన చరణాలు, లీలలు

సవీక్ష దక్ష – క్షణక్షణాన్ని పరిశీలించే దక్షత

వివరమ్ము లోకమ్ముగన్ – లోకమంతటినీ వివరంగా ఆలోచిస్తూ నిర్వహించే శక్తి

👉 నాదమయ విష్ణువు తన సవ్యమైన దృష్టితో లోకాన్ని పరిపాలించడాన్ని తెలియజేస్తుంది.

ప్రహాసము – వెలిగే, ప్రకాశించే శబ్దము

సుపాద దీక్ష – శుభమైన వాక్యాలు, ఉపదేశ రూప శబ్ద దీక్ష

సుప్రభాత భావము – మానసికంగా వెలిగించే ఆధ్యాత్మిక ఉదయం లాంటి శాంతికర అనుభూతి

👉 భక్తుడు శబ్దస్వరూపుడైన విష్ణువు వాక్యములద్వారా ముక్తికో దారి చేరుతాడు.

మహాశక్తి సమర్ధ – ఆ శబ్దము మహాశక్తిగా సమర్థంగా మోక్షాన్ని ప్రసాదించగలదని

విమళం సాహిత్యమున్ – విమలమైన (శుద్ధ, శాశ్వత) వాక్యరూపమైన వేదసాహిత్యం

👉 వేద వాక్యముల ద్వారా భక్తుడు మోక్ష ఫలాన్ని పొందుతాడు. ఇక్కడ “మహాస్వనః” వేదబ్రహ్మగా ప్రతిపాదించబడుతున్నాడు.

*****
42.నామం: అనాది నిధనః
అర్థం: జన్మమూ లేని వాడు, మరణమూ లేని వాడు.

అతడు కాలబద్ధతకు అతీతుడైన శాశ్వతుడు.

అనాది నిదన సత్గ్రంథ పఠన నిత్యమున్
సనాత మదన దాంపత్య భరణ సత్యమున్
వినాశ కరుణ పాండిత్య చరణ కాలమున్
క్షణాల వదన సామర్థ్య సహన న్యాయమున్
---

"అనాది నిధనుడైన వాడు శ్రీవిష్ణువు" అనే సత్యం సత్గ్రంథాల్లో ఉంది; వాటిని నిత్యంగా చదవాలి అనే సందేశం ఇక్కడ.

“అనాది నిధన” అనే నామాన్ని ధ్యానం చేస్తూ, ధర్మశాస్త్రాలను పఠించడం మనకు ముక్తిని ప్రసాదిస్తుంది.

శాశ్వతమైన సనాతన ధర్మంలో మదన (కామ) తత్త్వాన్ని దాంపత్యంలో స్వీకరించి, అది భరణగా మారుతుంది అనే భావన.

విష్ణువు శాశ్వత తత్వాన్ని గృహస్థధర్మంలోనూ, శృతి-స్మృతుల్లోనూ ధైర్యంగా నిలుపుతాడు.

వినాశం అనే భయాన్ని చెరిపేసే కరుణా రసాన్ని చూపే వాడు.

అతని పాదసేవ వలన పాండిత్యమూ, కాలజయమూ సిద్ధించును.

క్షణ భంగురమైన ప్రపంచంలోనూ, వాని ముఖావలੋਕనంలోనూ సామర్థ్యాన్ని, సహనాన్ని, న్యాయబుద్ధిని ఇచ్చే వాడు.

అనాది నిధనుడు మనలో తపస్సు, సహనశక్తి, న్యాయదృష్టి కలుగజేస్తాడు.

> అమృతతత్వ రుచిని నాలుగు పాదాల్లో కలిపిన మధుర పద్యఓఅనాది నిధనుడైన శ్రీమన్నారాయణుని భావస్వరూపాన్ని తార్కికంగా, భక్తిశ్రద్ధతో చూపించారు.
****

43వ నామం: " తిలక  (త భ జ జ గ గ) అద్భుతంగా సరిపోయింది.


నామం: దాతా "దాతా" అంటే ఇస్తున్న వాడు, దానకర్త

విష్ణువు బ్రహ్మ రూపంగా ప్రకృతిలో ప్రవేశించి సృష్టికర్తగా తాను గర్భధారణ చేసిన వాడిగా భావించబడతాడు.

దాతా” అనే నామంలో శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క సమర్ధత, సమకాలికత, సమస్త దివ్య ప్రభావశక్తుల సమ్మిళిత రూపం వెలుగుతుంది.

(శ్రీవిష్ణువు బ్రహ్మ రూపంగా జగత్ సృష్టికి కారణమైన వాడు.)


దాతా సమర్ధతగ నేత ధరిత్రి గానున్ 

దాతా సకాలము సహాయతరమ్ము గానున్

దాతా ప్రకాశము ప్రభావ ప్రభంజనమ్మున్

దాతా నితాంతసమసక్తి దమమ్ము దేవా


పద్యవిశ్లేషణ:


దాతైన వాడు సమర్ధతతో ఈ భూమికి నేతగా (నాయకుడిగా) స్థిరంగా ఉన్నాడు.


ధరిత్రి గానున్ — భూమి పట్ల కర్తవ్యబద్ధతతో నడుచు నేతగా.


అతను దాత — సకాలంలో (సరిగ్గా అవసరమైన వేళలో) సహాయం చేసే వాడు.


సహాయతరమ్ము — ఇతరులపై ఆధారపడకుండా స్వయంగా సహాయం అందించగల శక్తిమంతుడు.


అతని దాతృత్వం కేవలం భౌతిక సహాయం మాత్రమే కాదు,

జ్ఞానమూర్తిగా ప్రకాశాన్ని, శక్తిని, ప్రభావాన్ని, ప్రబలమైన ప్రభంజనంలా ప్రసరిస్తాడు.


విశ్వవాప్తి దాతత్వం ప్రకాశరూపంగా వర్ణింపబడింది.


నితాంత (సర్వకాలికమైన), సమసక్తి (నిర్వికార ప్రేమతో కూడిన) దాతా.


దమము (ఇంద్రియ నిగ్రహం), దయా మనస్సు (కరుణతో కూడిన హృదయం)


అంటే: అతని దాతత్వం నియమంతో, నిగ్రహంతో, దయతో కూడి ఉంటుంది.

*****

🔷 44.నామం: విధాతా...అర్థం:గర్భాన్ని ఆవిర్భావించేవాడు,సృష్టికర్తగా జగత్తును ఆకారపరచేవాడు.బ్రహ్మను సృష్టించిన వాడు అయిన విష్ణువు ఈ రూపంలో విధాతగా భావింపబడతాడు.


ఛందస్సు: భుజంగ ప్రయాత


(యా యా యా యా… 4 గురువులు, ప్రతి పాదం చివర "గురు" గా ముగుస్తుంది)


విధాతా విశాలా విరంచీ వినోదా

ప్రధాతా ప్రభావా ప్రమోదా ప్రసిద్ధీ 

నిధాతా నిబద్దా నియంతా నిశాంతీ 

సుధాతా సుధర్మా సునేత్రా సుగాత్రా 


పాదాల విశ్లేషణ:


విధాతా – సృష్టికర్త


విశాలా – విశాలమైన దృష్టికోణమున్నవాడు


విరంచీ వినోదా – బ్రహ్మను (విరంచి) ఆవిష్కరించి, అతనిలో ఆనందించే సర్వేశ్వరుడు


> 👉🏼 ఈ పాదం విష్ణువు సృష్టిశక్తి, ఆ విశాలత, మరియు విరంచి (బ్రహ్మ) సృష్టి ప్రక్రియపై ఆత్మానందాన్ని సూచిస్తుంది.


---


ప్రధాతా – ప్రధాన దాత (సర్వం దానం చేయగల నాయకుడు)


ప్రభావా – ప్రభావశీలుడు


ప్రమోదా – ఆనంద దాత


ప్రసిద్ధీ – ఖ్యాతి చెందినవాడు


> 👉🏼 ఈ పాదం ద్వారా సృష్టిలోనూ, జీవితములోనూ విష్ణువు ఇచ్చే శక్తి, ప్రభావం, ఆనందం, పేరును సంకేతపరుస్తున్నారు.


---


నిధాతా – నిధులు నిలిపే వాడు


నిబద్ధా – నిబంధితుడు (ఆచారబద్ధతతో ఉన్నవాడు)


నియంతా – నియంత్రణశక్తి కలవాడు


నిశాంతీ – అంధకారాంతము చేసే ప్రకాశమూర్తి


> 👉🏼 ఈ పాదం సృష్టిలోని వ్యావస్థితికత, నియమశీలత, నియంత్రణ, మరియు చీకటి త్రోవలో వెలుగు చూపే విష్ణుత్వాన్ని సూచిస్తుంది.


సుధాతా – అమృతమిచ్చేవాడు


సుధర్మా – శుభమైన ధర్మాన్ని ఆచరించే వాడు


సునేత్రా – మంచి దృష్టి కలవాడు / మార్గదర్శి


సుగాత్రా – శోభన శరీరాకృతియున్న వాడు


> 👉🏼 ఈ పాదం ద్వారా విష్ణువు యొక్క అమృతత్వం, ధర్మనిర్ణేతగా, దివ్య దర్శి & శోభామయుడిగా ఉన్న స్వరూపాన్ని ప్రతిబింబించారు.


****

 45 నామం ధాతురుత్తమః కార్య కారణ రూపమైన సమస్త ప్రపంచమును ధరించడం వల్ల చైతన్య పరిచినవాడు 

(భూనుత..ర న న భ గ గ.. యతి.. 9)


— విష్ణు సహస్రనామం 44వ నామం: ధాతురుత్తమః — 

నామార్థం:

ధాతురుత్తమః

ధాతుః = స్థాపకుడు, స్థితికర్త

ఉత్తమః = శ్రేష్ఠుడు

=> ధాతురుత్తమః అనగా – సృష్టి, స్థితి, లయముల కార్య కారణముగా నిలిచే శ్రేష్ఠమైన ఆధ్యాత్మిక సూత్రము (చైతన్య స్వరూపుడైన పరమాత్మ).

ఛందస్సు:

భూనుత ఛందస్సు (ర న న భ గ గ..) — యతి స్థానము: 9 అక్షరాల తర్వాత


ధాతు రుత్తమ కళలు ధరీ కృత మౌనమ్

జ్ఞాతు సత్యము సహన మదీ శృతి గానమ్

ధ్యాతు నిత్యము విలువ నిధీ దృతి వైనమ్

ప్రీతి సూత్రము మనసు గతీ కృషి దైవమ్


పద్య విశ్లేషణ:


ధాతురుత్తముడు తనలో కళలన్నిటినీ (శక్తి, జ్ఞాన, చిత్, ఆనంద మొదలైన విభూతులు) మౌనంగా ధరించుకున్నాడు.


"కళలు ధరీకృత" అంటే అవన్నీ తనలో దాగి ఉన్నాయన్న భావన – పరమాత్మ యొక్క శాంత స్వరూపం.


"జ్ఞాతు సత్యము" – ధ్యాతవ్యుడి స్వరూపం – తెలుసుకోదగిన సత్యం.


"సహన మదీ" – మనస్సు ధారాళంగా తీసుకునే ధర్మము.


"శృతి గానమ్" – శ్రుతుల ద్వారా ఆలపించబడే మహిమ (వేదగీతముల ద్వారా వర్ణింపబడే పరమాత్మ).


ధ్యాతు నిత్యము – సదాకాలము ధ్యానించదగినవాడు


విలువ నిధీ – బహుమూల్యమైన నిధిగా చైతన్యాన్ని కలిగించేవాడు


దృతి వైనమ్ – దృఢత్వాన్ని ప్రసాదించేవాడు, స్థిరతనిచ్చేవాడు


ప్రీతి సూత్రము – స్నేహం, ప్రేమ అనే ధారలో అందరినీ కలిపే శక్తి


మనసు గతీ – మనస్సును పోషించే మార్గం


కృషి దైవమ్ – మన ప్రయత్నాల ఫలదాత, కర్మఫలప్రదాతగా దైవత్వం

-****


 46వ నామం అప్రమేయ : శబ్దాది గుణములు లేనివాడు 

( వృత్త...ర జ ర జ ర జ గల...యతి 6,12)

45వ నామం: అప్రమేయః 

నామార్థం:

అప్రమేయః

అ + ప్రమేయః

"ప్రమేయం" అంటే ఇంద్రియాల ద్వారా గ్రహించదగినది.

"అప్రమేయః" అంటే ఇంద్రియాలకు అందని వాడు, బుద్ధికి అతీతుడు, శబ్దస్పర్శరూపాదులకైనా అధిగమ్యుడు కానివాడు.

ఛందస్సు:


వృత్త — (ర జ ర జ ర జ గల...)

యతి: 6,12 స్థానాలలో


అప్రమేయదీక్ష సాధనా సమర్ధతా గుణమ్ముగాను సాగు 

సుప్రభాతధీశు సేవలేమనం శుభా న్ని కోరునిత్యము సాగు 

ఇప్రశాంతియే యినాం మనో మయా నిరంజితమ్మగాను సాగు

అప్రమేయసాహచర్య గమ్యభావలక్ష్యదేహమౌను


పద్య విశ్లేషణ:

అప్రమేయత తనలో దీక్షగా వ్యక్తమౌతుంది.


ఇది సాధనకు సహాయపడే అత్యున్నత గుణంగా ఉంటుంది.

ఈ లౌకిక గుణాలకు అతీతమైన "సిద్ధ దృఢ సంకల్ప" రూపంగా భావించవచ్చు.

ఉదయ వేళ ధ్యానం చేసే వారికి ఆయన సేవ శుభాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

"సుప్రభాత ధీశు" అనగా ఉదయకాలంలో ధ్యానించువారి జ్ఞానం

ఇది ప్రతి ఒక్కరి మనస్సు తలపెట్టే శుభము, ఆశయం

అప్రమేయుడు మనస్సులో శాంతిగా వసిస్తాడు

"నిరంజితము" – మలినాలు లేనిది, శుద్ధమైన దైవ స్వరూపం

ఇది వ్యక్తిగత ధ్యానం ద్వారా అనుభవించదగినది

అప్రమేయునితో సాన్నిధ్యం ఉంటే మనలక్ష్యం స్పష్టమవుతుంది

మన అభిప్రాయాలను, లక్ష్యాలను ఆ దేహం (ఆత్మ రూపం) స్పష్టంగా మలచుతుంది

భక్తి, జ్ఞానం, శాంతి లక్ష్యంగా మారతాయి

*****

47 నామం హృషీ కేశః 

నామం: హృషీకేశః


అర్థం: "హృషీకేశః" అనే నామానికి అర్థం — "ఇంద్రియముల యజమాని".

హృషీ = ఇంద్రియములు, కేశః = అధిపతి, అంటే ఇంద్రియములపై అధిపత్యం కలవాడు, లేదా ఇంద్రియాల యొక్క నాయకుడు.


ఛందస్సు:

 "వంశస్థ" వృత్తాన్ని పోలి ఉంటుంది – (య య య య...) 7 గణాలు.


హృషీ కేశ దృష్టీ హృదాతత్వ భావా 

కృషీ వేగ దష్ట్రా కృపాధ్యాస లక్ష్యా

వృషీ తీర్ధ పుష్టీ వృ కోధార నేస్తా

ఋషీ కేశ విద్యా రుణం సత్యదేవా 


మీరు రచించిన పద్యం:

– హృషీకేశుడు చూపే దృష్టి (దివ్యచక్షువు) హృదయ తత్త్వాన్ని గ్రహించిన భావనతో నిండి ఉంది.

– "హృషీకేశ దృష్టి" అనగా దేవుని అనుగ్రహ దృష్టి, అది "హృదాతత్వ భావా" — హృదయ తత్వం (శుద్ధత, దయ, ప్రేమ) యందు స్థితమై ఉంటుంది.


– "కృషీ వేగ దష్ట్రా" అంటే కృషి (పరిశ్రమ), వేగం (ఉత్సాహం), దష్ట్రా (నియంత్రణ) — ఈ మూడింటికీ అధిపతి.

– "కృపాధ్యాస లక్ష్యా" అనగా ఆయన దృష్టి కృపాపూర్ణమై ఉంటుంది; దానిలో కృప సమ్మేళనమై ఉంటుంది. కృపే ఆయన లక్ష్యం.


– వృషి (ధర్మబలం కలగజేసే) తీర్థ పుష్టి (పవిత్రతను పోషించేవాడు),

– వృ = మహా, కోధార = కోపాన్ని నశింపజేసే ఆయుధం, నేస్తా = స్నేహితుడు లేదా ఆశ్రయస్థానము.

– అంటే: ధర్మాన్ని నిలుపుతూ కోపమును అదుపు చేసే వరుడు, స్నేహదాయకుడు.


– "ఋషీ కేశ" అనే శబ్దం మళ్ళీ చక్కగా వ్యుత్పత్తిగా ఉపయోగించి "ఋషుల కేశావతారుడు" అనే అర్థం,

– విద్యా = జ్ఞానం, రుణం = ఋణ నివారణం (అజ్ఞానరూప ఋణం), సత్యదేవా = సత్యమై విరాజిల్లే దేవుడు.

******

విష్ణు సహస్రనామం 48 నామం పద్మనాభ

విష్ణు సహస్రనామం 47వ నామమైన పద్మనాభః

ప్రకృతియు పద్మనాభ భవ ప్రేమయు దీపమహత్య భావమున్
సుకృతియు పద్మనాభ సహ సూత్రము నేస్త మనస్సు లక్ష్యమున్
వికృతియు పద్మనాభ విధి వీలుగ విద్యల తీరు ధారిగన్
ప్రకృతియు పద్మనాభ కళ ప్రాభవ మౌనుసహాయ తత్త్వమున్
విశ్లేషణ:

పద్మనాభుడు ప్రకృతితో ఏకత్వంగా ఉన్నాడు. భవప్రేమ అనే జీవనశక్తికి అద్భుతమైన ప్రకాశాన్ని ఇచ్చే భావాన్ని కలిగించే వాడు.
– పద్మం అంటే బ్రహ్మ (సృష్టికర్త) తలుపైన పుష్పం, నాభి నుండి ఉద్భవించిన పద్మం
– నాభి => జీవ సంబంధ బిందువు
– ప్రకృతి => మహత్తత్త్వము
– దీపమహత్య => జ్ఞానచైతన్యం

ధర్మపరులు ఆచరించే సుకృతములలో పద్మనాభుని సహచరత్వం ఉంది. ఆయన తత్త్వం మనస్సు యొక్క లక్ష్యమైన బంధితమైన ఈశ్వర తత్త్వం.
– సహ సూత్రము = సర్వాన్ని కలిపే దివ్యమైన సూత్రధారుడు
– నేస్త => స్నేహితుడు, ఉపాస్యుడు
– మనస్సు లక్ష్యం => ధ్యానాన్ని ఆకర్షించే కేంద్రం

వికృతులు (వికారాలు) కూడా ఆయన ఆధీనమే. ఆయన విధిని ఆమోదించేవాడు, విద్య యొక్క మార్గానికి మార్గదర్శకుడు.
– వికృతి => జగతి తాత్కాలిక వికారాలు
– విధి => బ్రహ్మ లాంటి సృష్టికర్తల కార్యాచరణ
– విద్యల తీరు => జ్ఞానమార్గ, ఉపనిషత్తుల దీక్ష

ప్రకృతితో పాటు కళల సంపదకు మూలము, ఆ ప్రాభవానికి మూలమైన మౌనతత్త్వాన్ని సహాయం చేసేవాడు.
– కళ ప్రాభవ => చైతన్యకళల ఉత్పత్తి
– మౌన సహాయ తత్త్వము => స్థితప్రజ్ఞత, నిరుపాధికత, నిర్వికారత

*****

49. "అమరప్రభుః" అనే విష్ణు సహస్రనామo


 లాటీవిట ఛందస్సు స స స స మ త య (యతి 8,12 ). 

పద్యం పాఠ్యం:

అమర ప్రభు సేవయధీష్టతధాత్రుత్వమ్మున్ సమ్మోహన విధ్యా

సమయ ప్రభు విద్య సహాయతసామ్రాజ్యమ్మున్ తత్త్వమ్మగు విద్యా

సముఖ ప్రభు నిత్య సమర్ధతసా యం వేదార్ధా భావస యో ధ్యా

ప్రముఖ ప్రభువిశ్వ ప్రభాతపరమ్  సామర్ధ్యం తత్త్వమ్ము యె దేవా

పద్యం యొక్క వివరణ:

— దేవతల అధిపతిగా ఉండే విష్ణువు సేవవల్ల సృష్టికర్తగా ఆయన చిత్తాన్ని అధిష్ఠించగల సామర్థ్యం కలిగి ఉంటాడు. ఇది మాయ, సమ్మోహన విద్యగా ప్రబలించేదిగా పేర్కొనబడింది.

— సమయాధిపతిగా ఆయన సమస్త విద్యలకు సహాయకుడు. విద్యతోనే సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించే తత్త్వబోధకుడిగా కూడా ఆయనను గౌరవించాలి.

— ఆయన సాక్షాత్ సమీపంలోనుండే ప్రభువు. నిత్యమైన సామర్థ్యానికి మూలాధారమైన వాడు. వేదార్థాన్ని తెలుసుకునే ధ్యానశక్తికి ఆయనే ఆశ్రయం.

— జగత్తుకు ప్రముఖమైన ప్రభువు. ఈ విశ్వాన్ని వెలుగింపజేసే ప్రభాత స్వరూపి. పరమమైన సామర్థ్యముతో ఉన్న దేవుడు – తత్త్వస్వరూపుడే.

******

 50.వ నామం...విశ్వకర్మ భీ = విశ్వకర్మతో సాదృశ్యం కలవాడు 

విశ్వ కర్మబీ స్థితీ విశాల దీక్ష తత్పరా

విశ్వ వాక్కు గా గతీ నిరంతరా సమోక్షజా

విశ్వ లక్ష్యమే విధీ విధాత శిక్షణా ధరా

విశ్వసం నిధీ మదీ నితాంత రక్ష దేవరా

🔸 పద్య వివరణ...— జగత్కారకునైన విశ్వకర్ముని వలె భగవంతుడు విశ్వాన్ని నిర్మించేవాడు. అతని సృష్టిలో స్థితి, సంరక్షణ విషయంలో విశాలమైన దీక్షతో, అపార కర్తవ్యంలో నిమగ్నుడవుతాడు.— ఆయన వాక్కే సృష్టికి మూలం; ఆ వాక్కు అనుసరించి సృష్టికి గతి ఏర్పడుతుంది. ఆయనే నిరంతరంగా సమస్త ప్రాణుల మధ్య సమక్షంగా ఉంటాడు.— భగవంతుని కార్యమే జగత్తు లక్ష్యం. విధాతగా (సృష్టికర్తగా) ఆయనే శిక్షణా మార్గదర్శి. అతని తత్వమే ధర్మాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.— సమస్త విశ్వము ఆయనే ఆధారం. ఆయనే సమగ్ర నిధి (ధనము, సంపత్తి, విద్య, శక్తి). నిత్యం రక్షించే దైవస్వరూపుడవైన దేవుడు.

****

 51వ నామం – మనుః

అర్థం:"మనుః" అనే నామం భగవంతుని విశిష్టమైన రూపాలలో ఒకటి.భగవంతుడు మనువుగా అవతరించి ధర్మాన్ని స్థాపించెడు వాడు.మనుః అంటే — మనవత్వానికి మూలరూపం, ధర్మశాస్త్రాల సృష్టికర్త, సృష్టికి మానవ పరంపర ప్రారంభించెడు వాడు.

 పద్యం:

మను పరివర్తన కలిగే

తణువేమాటకు మతికియు తత్త్వమ్ బ్రహ్మమ్

అణుకువ ధర్మ సుమధురమ్

ప్రణయపు ప్రభవమ్ ప్రకృతికి ప్రాభవ వినయమ్

🧭 పద్య విశ్లేషణ:→ కాలచక్రంలో సంధికాలపు మనువుల మార్పుని సమీకరిస్తూ —భగవంతుడు ప్రతి మన్వంతరంలో మానవుల రక్షణార్థం మానవరూపాన్ని గ్రహిస్తాడు.→ ఆయన శరీరమే శబ్దబ్రహ్మానికి ఆకారము — ఆయన మాట వేదస్వరూపం,ఆయన బుద్ధి బ్రహ్మతత్త్వానికి ప్రతిబింబం.→ మృదుత్వం, వినయం కలిగిన ధర్మమార్గం —భగవంతుడు మానవులకు చూపే మధురమైన జీవనవిధానం.→ ఆయన ప్రేమతో సృష్టి ఉద్భవించింది —ప్రకృతికి జీవరూపాన్ని ఇచ్చినవాడు,వినయంతో నడిపించే అధిపతి.

 52 నామం తృష్ణా.. సంహార కాలమున సమస్త భూతములను కుషింపచేయువాడు 

తృష్ణా ప్రోత్సా హ కళలు

దృష్ణా పూర్ణత్మ నుండి దృతిగా ధర్మమ్

పుష్ణా ధ్యానం యోగము

కృష్ణా సందర్శనమున కృపకారుణ్యమ్ 

పద్య విశ్లేషణ:– తృష్ణ అనే తత్వం, ఇంద్రియాల ఆకాంక్షలకు ప్రేరణనిచ్చే శక్తిగా. సంహారకాలంలో ఈ తృష్ణ భూతములను ఆకర్షించి, సంహారానికి దారితీస్తుంది. ఈ "ప్రోత్సాహ కళలు" అనేవి మాయాశక్తిని, దేహమూలక అనురాగాలను సూచిస్తాయి.– "దృష్ణా" అంటే వివేకంగా తృష్ణను అధిగమించుట. పూర్ణాత్మ (పరమాత్మ) నుండి ధైర్యంగా ధర్మాన్ని ఆచరించుట దీనితో సాధ్యమవుతుంది. అర్థం: తృష్ణను అదుపులో ఉంచినవారే ధర్మ మార్గాన్ని అవలంబించగలరు.– "పుష్ణా" అనే పదం విస్తరణను సూచిస్తుంది. ధ్యాన యోగముతో అంతర్గతంగా శాంతి, సత్య, పరమార్థాన్ని విస్తరించు మార్గం.– ఇది శీఘ్ర  తృష్ణకు వ్యతిరేకంగా, కృష్ణుని దర్శనం – దివ్య కృపతో భక్తునికి సమస్త తాపత్రయాలనుండి విమోచనం లభిస్తుంది. ఇది మోక్షసాధనికి మార్గం.

****

53వ నామం: స్థనిష్ఠః...అర్థం: మిక్కిలి స్థూల రూపమున్న వాడు, అన్నిటికన్నా విశాలమైన దేహం కలవాడు (విరాట్‌ స్వరూపి)

పద్యం:

స్థనిష్ఠ నొళ్లరి మథనమ్ము జూపగన్

ధనిష్ఠ యాసల యదలోను మూలమున్

మునిష్ఠ కార్యము సముఖమ్ము గాత్రముగన్

వినిష్ఠ విద్యల సవినామదీవిధిగన్

వివరణ ):– స్థనిష్ఠుడైన భగవంతుడు, ఈ జగత్తు అనే 'క్షీరసాగరం' లోని తత్త్వములను మథన చేయగలడు. నొళ్లరి మథనము అంటే విశ్వంలో ఉన్న శక్తులను చలింపచేసే కర్మశక్తి. ఈ కార్యమంతా ఆయన స్థూల రూపంతోనే జరుగుతుంది.– ధనిష్ఠ అనే నక్షత్రానికి సంబంధించిన కాలచక్రంలోనూ, మంత్ర శక్తులలోనూ, భౌతిక విశ్వపు మూలస్వరూపమునూ స్థనిష్ఠుడు పరిపూర్ణంగా ఉంటుంది. "యదలోను మూలము" అనగా, అన్ని యోగచర్యల గర్భస్థానంగా ఉండే స్థూల రూపం.– మునులు చేసే ధ్యానం, కార్యం, వేదోక్త ఆచరణలు—భగవంతుడు. ఆయన రూపమే సమస్త కార్యాలకు ఆలంబన.– వివిధ విద్యలలో ఆయన స్థితిని వినయంతో గ్రహించినవారికి, ఆయన పేరును జపించటం ద్వారా జ్ఞానము, వివేకము కలుగుతుంది. సవినామము అంటే "నామస్మరణ", దీనివల్ల విద్యల లోతులు గ్రహించగలుగుతారు.

*****

54. స్థవిరో ధ్రువ:


 55 నామం..అ గ్రాహ్య.. కర్మేంద్రియములచే గ్రహింపబడని వాడు:.కర్మేంద్రియములచే గ్రహింపబడనివాడు)→ ఆ పరమాత్మ కర్మేంద్రియములతో (చక్షుః, శ్రోత్ర, ఘ్రాణ, జిహ్వ, త్వక్) తెలుసుకోలేని తత్త్వమయుడు.

📜 పద్యం:

అగ్రాహ్య కాంతియగు మధ్యమ యార్తిగానున్

నిగ్రాహ్య శాంతియగు ధర్మనిరంతరమ్మున్

స్వగ్రాహ్య బ్రాంతిగను సర్వ సమర్ధతాయున్

భగ్రాహ్య భీతిగను భాద్య ప్రభావ దేవా


→ అగ్రాహ్యుడైన ఆయన, స్పష్టంగా కనిపించని వెలుగంతటైన మధ్యలో, ఆర్తిగా (తపనతో) తపించే భక్తుని ధ్యానంలో కూడా సులభంగా పట్టుబడడు.→ నిగ్రహించలేని (విమర్శలకెదురుకాని) శాశ్వత శాంతి స్వరూపుడై, ధర్మమార్గంలో నిరంతరం తానుగా ప్రవహించే నిస్సంగత తత్త్వము.→ మన మనస్సే తన స్వరూపాన్ని గ్రహించగలదనుకున్న దానికీ ఆయన తీయని బ్రాంతి. ఎందుకంటే ఆయన అన్నింటినీ తానే కలుగజేయగల సర్వసామర్థ్యశాలి.→ భయము కలుగజేసే పరిస్థితుల్లోనూ అతడిని అర్థం చేసుకోలేము. అయినా ఆ ప్రభావశాలి దేవుడు భాద్యతను మోసేవాడు, సంరక్షించేవాడు.

*****

55..ఆగ్రాహ్య....


 56 నామం  శాశ్వతః – శాశ్వతుడు, ఎప్పటికీ మారని, నిత్యము ఉండేవాడు.

🔹 ఉత్పల మాల

శాశ్వతమైన యే వెలుగు సాక్షిగ నిర్మల మవ్వ గల్గు యా

 శాశ్వత మవ్వు నిత్యమగు శాంతము వైభవ తత్వమేను యా

శాశ్వత దుఃఖ సౌఖ్యములు సాగెడి తోషము నీదు మాయ యా 

శాశ్వత సాదువాక్కులగు సర్గము జూపెడి శక్తి దేవరా 

✅ పద్య విశ్లేషణ:– శాశ్వతమై ఉన్నది ఒక వెలుగు రూపమైన పరబ్రహ్మం.– అది స్వయంవెలుగు; సాక్షి స్వరూపము; నిర్మలమైన జ్ఞానమునిస్తుంది.– శాశ్వతత్వమనే తత్త్వం శాశ్వతమైన శాంతి, వైభవము కలిగినది.– ఇది నిత్య సత్యము, బలమైన సిద్ధాంతము. సుఖ, దుఃఖములూ కాలగతంగా మారతాయి. అవన్నీ నీ మాయ ప్రభావమే అని స్పష్టం చేస్తోంది.– దానిలోనూ శాశ్వతంగా ఏదీ లేదు.– సద్బోధనల ద్వారా సంసారాన్ని సార్ధకం చేసేది ఆ శాశ్వతుడు.– దైవ శక్తి శాశ్వత సత్యాలను అందించే వాక్కులుగా సృష్టిని వెలిగించుచున్నది.

******

. 57 నామం : కృష్ణ..అర్థం: నలుపు రంగుతో ఉన్నవాడు / ఆత్మానందాన్ని కర్షించే వాడు / భక్తులను ఆకర్షించేవాడు

పద్యము:
కృష్ణగ తెల్పు భాగవత శ్రేష్టిగ సర్వము తానుకాల దా
దిష్ణ మనస్సుగా విలువ దివ్వెగ నేస్తము నర్వి యందునన్
తృష్ణగ కృత్యముల్ సకల తృప్తిగ దాష్టిగ చేష్టలేయగున్
యుష్ణము నందు చల్లగను యున్నత లక్ష్యము చూపు  దేవరా

🪔 ప్రతి పాదములో భావం:— కృష్ణుని గాధ భాగవతమునందు శ్రేష్ఠంగా నిలిచింది; ఆయనే సర్వమునీ తానే అవతరించినాడు.— ఆయన భక్తుని మనస్సులో విలువనిచ్చి, దివ్యమైన స్నేహమై, హృదయమునందు వెలుగుతాడు.— అతని కార్యములు తృష్ణను తీర్చగలవు; అందరికీ తృప్తిని అందించగల సాధనమౌతాయి.— ఆయన్ను దాటి చూసిన వేడిమిలోనైనా చల్లదనాన్ని చూపగల శాంతదాత! — ఆయనే పరమ లక్ష్యం.*

***